Đề tài giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên các trư ờng cao đẳng, đại học ở tỉnh Hải Dương Hiếm có dân t ộc nào trên thế giới có nhiều giá trị đạo đức truy ền thống tốt đẹp như Vi
Trang 1Đề tài giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên các trư ờng cao đẳng, đại học ở tỉnh Hải Dương
Hiếm có dân t ộc nào trên thế giới có nhiều giá trị đạo đức truy ền thống tốt đẹp như Việt Nam, chính vì thế, cần tăng cường giáo dục cho thế hệ trẻ về
lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa, nâng cao lòng yêu nư ớc, tự hào dân t ộc, đặc biệt là nuôi dư ỡng hoài bão, khát v ọng xây dựng đất nước
và nhận thức rõ sứ mệnh, trách nhiệm của mình trong xây d ựng và b ảo vệ
Tổ quốc1 Do đó, giáo dục đạo đức truyền thống thế hệ trẻ nói chung và cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học ở Hải Dương nói riêng là rất thiết thực, cụ thể, góp ph ần đào tạo, bồi dưỡng ra những lớp ngư ời mới kế cận sự nghiệp cách mạng của Đảng, có bản lĩnh, đ ủ đức, đủ tài để xây dựng đất nước
Ảnh minh họa (internet)
Truyền thống dân tộc – giá trị đạo đức tốt đẹp cần đư ợc giữ gìn và phát huy trong giáo d ục sinh viên v ề phẩm chất, năng lực
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Dân ta có m ột lòng n ồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của dân tộc ta Từ xưa đến nay, mỗi
Trang 2khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh th ần ấy lại sôi nổi, nó k ết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua m ọi sự nguy hi ểm, khó khăn, nó nhấn chìm t ất cả lũ bán nư ớc và lũ cư ớp nước”2 Đó là sự khái quát đầy đủ, toàn diện cho ý chí, s ức mạnh con người Việt Nam không bao gi ờ run sợ trước khó khăn, thử thách, hiểm nguy, ngay cả khi đối mặt giữa sự sống và cái chết thì tinh thần bất tử vì Tổ quốc vẫn rực cháy trong mỗi con ngư ời
cụ thể mà Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngư ời đại diện tiêu bi ểu nhất cho khí phách, tinh th ần đấu tranh kiên cư ờng, bất khuất của cả dân tộc
Hiếm có dân t ộc nào trên thế giới có nhiều giá trị đạo đức truy ền thống (ĐĐTT) tốt đẹp như Việt Nam chúng ta, lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm và yêu cầu của nền nông nghiệp trồng lúa nư ớc đã tôi luyện, hình thành, phát triển nên nhi ều phẩm chất tốt đẹp của dân tộc, đó là: lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh kiên cường, bất khuất, không sợ khó khăn, hiểm nguy, sẵn sàng xông pha vào nơi “mũi tên, hòn đ ạn”; lao đ ộng cần cù,
thông minh, sáng tạo, thuỷ chung, có tinh th ần đồng chí, đ ồng đội, giúp đ ỡ nhau trong mọi điều kiện, hoàn c ảnh; tình làng nghĩa xóm, t ối lửa tắt đèn
có nhau, bán anh em xa mua láng gi ềng gần… Những phẩm chất đó là k ết tinh của ĐĐTT đư ợc tôi luy ện qua thực tiễn vận động, phát triển, biến đổi của xã hội và ngày càng đư ợc chứng minh trên th ực tế, bởi sức sống trường tồn, bền vững của ĐĐTT không bao gi ờ mai một, lãng quên, tr ở thành ni ềm tin, lẽ sống, quy định đư ờng hướng nhận thức và hành đ ộng của mỗi ngư ời
vì mục tiêu dân già u, nư ớc mạnh, dân chủ, công b ằng, văn minh
ĐĐTT là những giá trị tốt đẹp được truyền từ đời này sang đời khác, từ thế
hệ này qua thế khác, có vai trò quan tr ọng trong đời sống của con ngư ời, là cái ổn định, bền vững, đư ợc lặp đi lặp lại nhiều lần, có tác dụng điều chỉnh mọi suy nghĩ, thái đ ộ, hành vi của con ngư ời đúng v ới tôn ti, trật tự, hương ước, quy định của gia đình, dòng họ, địa phương và của xã hội; từng bước hình thành, phát tri ển và hoàn thi ện nhân cách của con người, trở thành công dân có ích ch o xã họi, góp ph ần vào sự nghiệp công nghi ệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; là căn c ứ, cơ sở quan tr ọng để đấu tranh, phê phán, bác b ỏ
những thói hư, tật xấu, tệ nạn xã hội ra kh ỏi đời sống con người, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đời sống văn hóa m ới vì con người, lấy con người làm trung tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho con người phát triển toàn diện đức, trí, thể, mỹ
Trang 3Sinh viên các trường CĐĐH ở Hải Dương, ngoài những đặc điểm chung là trẻ, khoẻ, có tri thức, trải qua kỳ thi tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sinh viên các trư ờng cao đ ẳng, đại học (CĐĐH) ở Hải Dương còn có đặc điểm riêng, đó là: đa phần sinh viên là con em trong tỉnh, số ít ở các tỉnh lân cận, như: Hưn g Yên, Thái Nguyên, H ải Phòng; gia đình thu ần
nông, có truyền thống cách m ạng, với những nghề làm truyền thống (bánh gai, bánh đậu xanh…) Hải Dương là một trong tỉnh có tốc độ đô thị hóa cao, nhiều khu công nghi ệp hình thành, phát tri ển, giao thông thu ận lợi… Đây là những đặc điểm rất đặc trưng, tác động đến giáo dục ĐĐTT cho sinh viên các trường CĐĐH ở Hải Dương hiện nay và trong thời gian tới Bồi dưỡng ĐĐTT cho sinh viên là t ổng thể cách thức, biện pháp c ủa các chủ thể lãnh đạo, quản lý giáo d ục và sự tự bồi dư ỡng của sinh viên v ới nội dung, hình thức, biện pháp phong phú, đa d ạng nhằm nâng cao trách nhi ệm cho sinh viên v ới nhiệm vụ giáo dục – đào tạo thành công dân có ích cho
xã hội
Thời gian qua, công tác giáo d ục ĐĐTT cho sinh viên các trư ờng CĐĐH ở Hải Dương đạt đư ợc kết quả nhất định: đa phần sinh viên có b ản lĩnh vững vàng, tuy ệt đối tin tưởng vào s ự lãnh đạo của Đảng, quản lý c ủa Nhà nư ớc; tích cực, chủ động tham gia vào các ho ạt động ở nhà trường và địa phương; phòng quản lý sinh viên làm t ốt công tác giáo d ục, bồi dư ỡng quan đi ểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nội quy nhà trường; Đoàn Thanh niên và H ội Sinh viên các cấp ở các trường CĐĐH thường xuyên đổi mới về nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục ĐĐTT thông qua hoạt động thực tiễn phong phú, đa d ạng, hấp dẫn để tập hợp, động viên, cu ốn hút sinh viên tham gia ngày càng nhi ều hơn vào các phong trào do Trung ương Đoàn Thanh niên C ộng sản Hồ Chí Minh và Hội Sinh viên t ổ chức phát động, như: Trư ờng Cao đ ẳng Dược Trung ương Hải Dương, ngay từ đầu năm học, Hội Sinh viên trư ờng đã phát đ ộng sinh viên đăng ký thực hiện phong trào “Sinh viên 5 tốt”; từ năm 2013 đến nay, các cấp hội đã tổ chức trên 60 bu ổi giáo dục đạo đức, lối sống cho khoảng 60.000 lượt sinh viên; mở 5 diễn đàn trao đổi phương pháp học tập, nghiên cứu khoa h ọc thu hút trên 2.000 sinh viên; t ổ chức nhiều sân chơi như
“Sáng tạo trẻ”, “Phương pháp làm đề tài nghiên cứu khoa học”, “Tay nghề giỏi”… vận động được hơn 500 triệu đồng giúp đỡ hơn 1.000 lư ợt sinh viên
có hoàn c ảnh khó khăn… Trư ờng Đại học Sao Đỏ thực hiện tốt phong trào
“Sinh viên 5 tốt” (học tập tốt, đạo đức tốt, tình nguyện tốt, hội nhập tốt và
Trang 4thể lực tốt); Hội Sinh viên c ủa trư ờng xây dựng các mô hình tuyên truy ền
về phong trào, “Hình m ẫu sinh viên Sao Đ ỏ”, chương trình tr ải nghiệm
“Một ngày làm sinh viên”; vận động sinh viên tích cực tham gia hội thi
“Tay nghề giỏi”3
Tuy nhiên, bên c ạnh kết quả đạt đư ợc, giáo dục ĐĐTT cho sinh viên các trường CĐĐH ở Hải Dương còn một số hạn chế, như: công tác giáo dục ĐĐTT cho sinh viên có thời điểm còn chậm, chưa thường xuyên, liên tục; quản lý, giáo dục của Đoàn Thanh niên và H ội Sinh viên các c ấp chưa tích cực, chủ động, nội dung, hình th ức, biện pháp giáo d ục chưa m ới, chưa thật
sự linh hoạt, sáng t ạo, chưa phù h ợp với đặc điểm tâm sinh lý và nhu c ầu, nguyện vọng của sinh viên
Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên các cấp chưa phát huy hết vai trò của mình trong định hướng, giúp đỡ sinh viên hướng nghiệp hiệu quả; tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm không đúng chuyên môn còn nhiều; còn nhiều sinh viên chưa tích c ực, chủ động tự bồi dư ỡng, rèn luyện kiến thức
về mọi mặt đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra; bị chi phối bởi “guồng quay” của cơ chế thị trường, như: nỗi lo cơm, áo, gạo, tiền, chỗ đứng trong
xã hội; tình trạng tệ nạn xã hội, như: nghi ện hút, c ờ bạc, trộm cắp, sống thực dụng, sống thử; sống thờ ơ với gia đình và xã h ội… cũng xuất hiện ở một số ít trong sinh viên các trư ờng CĐĐH Hải Dương
Đề xuất một số biện pháp giáo dục đạo đức truyền thống cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học ở tỉnh Hải Dương trong giai đoạn hiện nay
Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đặt ra yêu cầu: “Tiếp tục đổi mới đồng bộ nội dung, m ục tiêu, chương trình, phương th ức, phương pháp giáo d ục và đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, phát triển con người toàn diện, đáp ứng những yêu c ầu mới của phát triển kinh tế – xã hội, khoa h ọc công nghệ, thích ứng với Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư”4 Hơn nữa, bối cảnh thực tế của đời sống xã hội đã và đang đ ặt ra cho các cấp, các ngành phải không ngừng quan tâm, chăm lo b ồi dưỡng thanh niên nói chung và sinh viên các trường CĐĐH ở tỉnh Hải Dương nói riêng về mọi mặt, nhất là giáo d ục ĐĐTT đ ể sinh viên không quên đi quá kh ứ dân tộc, lấy đó làm động lực, mục tiêu, hành tra ng trên con đư ờng “lập thân, l ập nghiệp” Trong đó c ần:
(1) Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho sinh viên v ề vai trò của giáo dục ĐĐTT Đây là bi ện pháp quan tr ọng có ý
Trang 5nghĩa hàng đầu để nâng cao chất lượng giáo dục ĐĐTT cho sinh viên các trường CĐĐH ở tỉnh Hải Dương hiện nay
Các chủ thể làm công tác qu ản lý, giáo dục, bồi dư ỡng, như: giảng viên, phòng quản lý sinh viên, phòng kh ảo thí, Đoàn Thanh niên, H ội Sinh viên các cấp thư ờng xuyên tuyên truy ền, giáo dục cho sinh viên nắm chắc những quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước về thanh niên và công tác thanh niên th ời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; chỉ thị, quy đ ịnh của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con ngư ời Việt Nam thời kỳ mới; mục tiêu cu ộc vận động xây dựng hình mẫu thanh niên tâm trong, trí sáng, hoài bão l ớn của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh…
Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên các cấp cần cụ thể hóa, thể chế hóa vào từng hoạt động của đơn vị, xây dựng tiêu chí, n ội dung thi đua phù h ợp, hiệu quả để sinh viên cùng ph ấn đấu, trưởng thành đạt đư ợc mục đích, nguyện vọng đề ra; tuyên truy ền, giáo dục phẩm chất truyền thống tốt đẹp của con người Việt Nam, đặc biệt là pháp lu ật Nhà nư ớc, quy định của nhà trường; giáo dục, bồi dưỡng động cơ, thái độ, trách nhiệm cho sinh viên đối với nhiệm vụ chính trị trung tâm là học tập, rèn luyện để trở thành những người “vừa hồng”, “vừa chuyên” c ủa xã hội; giáo d ục, bồi dư ỡng lối sống văn hóa trong s ạch, lành mạnh, sống chân thành, v ị tha, có trách
nhiệm với bản thân, tập thể và xã hội; tránh xa l ối sống xa hoa, tr ụy lạc, phản văn hóa, phi đ ạo đức không đúng v ới thuần phong m ỹ tục của dân tộc
và nội quy của nhà trư ờng; phát huy t ốt vai trò, trách nhi ệm của các chủ thể trong phối kết hợp hành đ ộng, thực hiện tốt những mục tiêu, nội dung của các phong trào thi đua do Đoàn Thanh niên, H ội Sinh viên các c ấp ở tỉnh Hải Dương đã xác đ ịnh; không ng ừng nêu cao tinh th ần đoàn k ết,
tương trợ giúp đỡ nhau vì nhiệm vụ chung của tập thể
(2) Thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng
ĐĐTT cho sinh viên các trường CĐĐH ở tỉnh Hải Dương
Về nội dung, trư ớc tiên bồi dưỡng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tư ởng Hồ Chí
Minh, đường lối, quan điểm của Đảng về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã h ội ở Việt Nam; b ồi dưỡng đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư c ủa Chủ tịch Hồ Chí Minh; những chiến công hiển hách, chói ng ời trong l ịch sử đấu tranh ch ống giặc ngoại xâm và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay; thành t ựu của
Trang 6đất nước đạt được qua hơn 35 năm đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng; bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, niềm tự hào dân tộc cho sinh viên không mơ hồ, ảo tưởng vào sự giúp đỡ ở bên ngoài, tin tưởng vào chính mình, vào n ội lực, sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc…
Lồng ghép n ội dung b ồi dư ỡng ĐĐTT vào quá trình gi ảng bài trên lớp và thông qua hoạt động thực tiễn, trải nghiệm của sinh viên do Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên các c ấp tổ chức; kết hợp chặt chẽ nội dung b ồi dư ỡng mang tính truyền thống với những vấn đề mới của xã hội đã, đang và s ẽ diễn ra hiện nay, đó là k ỹ năng sống, giải quyết tình hu ống, sự việc xảy ra trong quan hệ giao tiếp, ứng xử ở lớp học và bên ngoài xã h ội; sự quan tâm, sẻ chia, giúp đ ỡ gia đình và xã h ội bằng vật chất và tinh thần; những tấm gương sinh viên nghèo vư ợt khó, không cam ch ịu đói nghèo, l ạc hậu,
nỗ lực phấn đấu vươn lên ở mọi lúc, m ọi nơi…
Về hình thức, phương pháp bồi dư ỡng cần vận dụng linh hoạt, sáng tạo,
không dập khuân, máy móc, th ụ động của các chủ thể lãnh đạo, quản lý, bồi dư ỡng sinh viên Thông qua k ết quả thi kiểm tra kết thúc h ọc phần, môn học để đánh giá chất lượng của hoạt động bồi dư ỡng của sinh viên; thông qua hoạt động thực tiễn ở đơn vị, tham gia nhi ệt tình, trách nhi ệm vào các phong trào đoàn, H ội Sinh viên tổ chức; thông qua thi đua, khen thưởng, tôn vinh, biểu dương gương người tốt, việc tốt, nhân rộng điển hình tiên ti ến đối với những sinh viên đạt thành tích cao trong h ọc tập, rèn luyện, tham gia vào ho ạt động phong trào, nghiên c ứu khoa h ọc; xây d ựng, thành lập tổ, nhóm sinh viên làm công tác tuyên truy ền, vận động, giúp đỡ sinh viên, Nh ân dân trên địa bàn
(3) Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trư ờng và xã hội bồi dư ỡng ĐĐTT cho sinh viên các trường CĐĐH trên địa bàn tỉnh
Gia đình, nhà trường và xã hội là 3 trụ cột quan trọng chủ yếu để bồi
dưỡng ĐĐTT cho sinh viên các trư ờng CĐĐH hiện nay và thời gian tới, trong đó bồi dưỡng gia đình là nền tảng vững chắc, động lực chủ yếu quyết định đến sự trưởng thành, phát triển của sinh viên; bồi dưỡng nhà trường là
cơ sở hướng sinh viên đến những suy nghĩ, hành động đúng với pháp luật Nhà nước, nội quy nhà trường; bồi dưỡng xã hội là môi trường phong phú,
đa dạng để sinh viên phát huy nội dung đã được gia đình, nhà trường bồi dưỡng thông qua cách ứng xử, giải quyết công việc đạt được mục tiêu, kết quả đề ra
Trang 7(4) Phát huy tính tích c ực, chủ động của sinh viên tự bồi dưỡng về ĐĐTT đáp ứng với mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục – đào tạo hiện nay
Tính tích cực, chủ động của sinh viên trong t ự bồi dư ỡng về ĐĐTT là quá trình tự thân vận động trên cơ sở định hướng, giúp đ ỡ của chủ thể quản lý, bồi dư ỡng về nội dung, hình th ức, phương pháp Sinh viên v ừa là đối tư ợng của bồi dư ỡng vừa là ch ủ thể của sự tự bồi dưỡng, cần đánh thức, khơi d ậy tính năng động, sáng tạo của mình ở mọi lúc, mọi nơi Không ai có thể làm thay, làm h ộ được bằng chính sự nỗ lực, cố gắng vươn lên ở mọi lúc, m ọi nơi của sinh viên đối với việc tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực, trình độ, phẩm chất đạo đức, lối sống Đó là sự vượt qua cám d ỗ, chiến thắng bản thân mình m ột cách tốt nhất, không hài lòng v ới kết quả đã có, mà luôn khiêm tốn, học hỏi cầu tiến bộ theo phương châm không bi ết thì h ọc, yếu chỗ nào thì b ồi dư ỡng chỗ đấy Theo đó, tính tích c ực, chủ động của sinh viên phải đư ợc thể hiện ở tinh thần, trách nhi ệm cao với bản thân, gia đình
và xã hội; ở việc xây dựng kế hoạch tự bồi dư ỡng, rèn luyện với công vi ệc, nhiệm vụ được phân công; ở sự lắng nghe, quan sát m ọi người xung quanh; phải tự mình thường xuyên trau d ồi đạo đức, lối sống, nhất là trong quan
hệ ứng xử văn hóa với môi trường xã hội và môi trư ờng tự nhiên; tự đặt mình vào trong tổ chức, không đư ợc đứng trên t ổ chức hoặc đứng ngoài t ổ chức; phải tranh th ủ từng giờ, từng phút để học tập, rèn luyện, bổ sung kinh nghi ệm, vốn sống, sự hiểu biết cho b ản thân về các lĩnh vực của đời sống xã hội; đồng thời, chủ động nắm bắt thời cơ, vận hội, tạo điều kiện thuận lợi, hành trang v ề mọi mặt để thực hiện các dự định tương lai đã đ ặt
ra Mỗi sinh viên sau này dù đi đâu, làm gì, ở vị trí nào đi chăng n ữa đều phải tự mình vươn lên, không th ể trông ch ờ vào sự giúp đỡ của ngư ời khác, coi đó chỉ là những ý kiến tham khảo, định hướng, quyết định vẫn ở chính mỗi sinh viên, ở sự chín chắn, độc lập trong suy nghĩ, hành đ ộng của họ Chú thích:
1 Nguy ễn Phú Trọng Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã
hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam H NXB Chính tr ị
quốc gia, Sự thật, 2021, tr.314
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 7 H NXB Chính tr ị quốc gia Sự thật,
2011, tr.38
3 Sức hút phong trào “Sinh viên 5 tốt” https://m.baohaiduong.vn, ngày
09/01/2020
4 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
Trang 8XIII, Tập 1 H NXB Chính tr ị quốc gia, Sự thật, 2021, tr.136
Tài liệu tham kh ảo:
1 Nhiều đổi mới trong giáo d ục truyền thống cho sinh viên
https://www.qdnd.vn, ngày 16/3/2021
2 Nguy ễn Tất Hùng – Nguyễn Thị Huyền Giáo dục lý tư ởng cách m ạng,
khơi dậy khát vọng cống hiến cho sinh viên Việt Nam hiện nay Tạp chí
Giáo dục Lý luận, tháng 6/2022
3 Giáo dục lý tưởng cách mạng cho sinh viên t ại nhà trư ờng
Tuyengiao.vn, ngày 26/3/2020
4 Giáo d ục giá tr ị đạo đức, nhân văn Ph ật giáo cho sinh viên
Quanlynhanuoc.vn , ngày 29/3/2022