Tài liệu học tập môn Ngữ văn lớp 9 bài: Đồng chí - Chính Hữu khắc họa chân thực về vẻ đẹp của người Vệ quốc quân, đã góp phần làm sáng tỏ bản chất và sức mạnh của những người cầm súng trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp còn rất khó khăn thiếu thốn. Để cảm nhận sâu sắc hơn về vẻ đẹp này, mời các em học sinh cùng tham khảo tài liệu tại đây.
Trang 1Đ NG CHÍỒ
Chính H u ữ
I – Tìm hi u chungể
1. Tác gi :ả
– Chính H u tên khai sinh Tr n Đình Đ c (19262007), quê: Can L c, Hà Tĩnh.ữ ầ ắ ộ – 1946, ông gia nh p Trung đoàn Th đô và ho t đ ng trong quân đ i su t haiậ ủ ạ ộ ộ ố
cu c kháng chi n ch ng Pháp và ch ng Mĩ.ộ ế ố ố
– 1947, ông b t đ u sáng tác th và th ông ch y u vi t v ngắ ầ ơ ơ ủ ế ế ề ười lính và chi nế tranh v i c m xúc d n nén, ngôn ng cô đ ng.ớ ả ồ ữ ọ
– 2000, ông được Nhà nước trao t ng Gi i thặ ả ưởng H Chí Minh v văn h c –ồ ề ọ ngh thu t.ệ ậ
– Tác ph m chính:ẩ Đ u súng trăng treo ầ (1966), Ng n đèn đ ng gác ọ ứ …
2. Tác ph m:ẩ
a. Hoàn c nh sáng tác:ả
– Bài thơ “Đ ng chí” ồ được sáng tác vào đ u năm 1948 – sau chi n d ch Vi tầ ế ị ệ
B c (thu đông 1947 ). Bài th đắ ơ ược in trong t pậ “Đ u súng trăng treo” ầ ( 1966) – t p th ph n l n vi t v ngậ ơ ầ ớ ế ề ười lính trong cu c kháng chi n ch ng th c dânộ ế ố ự Pháp
b. B c c: 3 ph n.ố ụ ầ
+ B y câu th đ u : C s hình thành tình đ ng chí.ả ơ ầ ơ ở ồ
+ Mười câu th ti p: Bi u hi n và s c m nh c a tình đ ng chí.ơ ế ể ệ ứ ạ ủ ồ
+ Ba câu th cu i: B c tranh đ p v tình đ ng chí, bi u tơ ố ứ ẹ ề ồ ể ượng cao c c a cu cả ủ ộ
đ i ngờ ười chi n sĩ.ế
II – Đ c – hi u văn b nọ ể ả
1. C s hình thành tình đ ng chíơ ở ồ
a. Hai câu đ u:ầ
– Hai câu th m đ u b ng l i c u trúc song hành, đ i x ng nh làm hi n lênơ ở ầ ằ ố ấ ố ứ ư ệ hai gương m t ngặ ười chi n sĩ. H nh đang tâm s cùng nhau. Gi ng đi u tế ọ ư ự ọ ệ ự nhiên, m c m c, đ y thân tình.ộ ạ ầ “Quê anh” và “làng tôi” đ u là nh ng vùng đ tề ữ ấ nghèo, c n c i, xác x , là n iằ ỗ ơ ơ “ n ướ c m n đ ng chua” ặ ồ – vùng đ ng b ng venồ ằ
bi n, là x s c aể ứ ở ủ “đ t cày lên s i đá” ấ ỏ – vùng đ i núi trung du.ồ
– Tác gi đã mả ượn thành ng , t c ng đ nói v làng quê, n i chôn nhau c tữ ụ ữ ể ề ơ ắ
r n thân yêu c a nh ng ngố ủ ữ ười chi n sĩ. Nh v y, s đ ng c nh, cùng chung giaiế ư ậ ự ồ ả
c p chính là c s , là cái g c hình thành nên tình đ ng chí.ấ ơ ở ố ồ
b. 5 câu th ti p:ơ ế Nói v quá trình hình thành tình đ ng chí:ề ồ Xa l > Cùngạ chung m c đích > Tri k > Đ ng chí.ụ ỉ ồ
Năm câu th ti p nói lên m t quá trình thơ ế ộ ương m n: t chế ừ ỗ “đôi ng ườ i
xa l ” ạ r i thànhồ “ đôi tri k ” ỉ đ k t thànhể ế “đ ng chí” ồ Câu th có đ dài ng nơ ộ ắ khác nhau, c m xúc th nh d n t , nén ch t l i. Nh ng ngày đ u, đ ng dả ơ ư ồ ụ ặ ạ ữ ầ ứ ưới lá quân kì, nh ng chàng trai y còn làữ ấ “đôi ng ườ i xa l ”, ạ m i ngỗ ười m t phộ ươ ng
tr iờ “ch ng h n quen nhau” ẳ ẹ Nh ng r i cùng v i th i gian kháng chi n, đôi b nư ồ ớ ờ ế ạ
y g n bó v i nhau b ng bi t bao k ni m:
ấ ắ ớ ằ ế ỉ ệ “Súng bên súng, đ u sát bên đ u – ầ ầ Đêm rét chung chăn thành đôi tri k ” ỉ “Súng bên súng” là cách nói hàm súc, giàu
Trang 2hình tượng, đó là nh ng con ngữ ười cùng chung lí tưởng chi n đ u. H cùngế ấ ọ nhau ra tr n đánh gi c đ b o v đ t nậ ặ ể ả ệ ấ ước, quê hương, gi gìn n n đ c l p, tữ ề ộ ậ ự
do, s s ng còn c a dân t c. Còn hình nhự ố ủ ộ ả “đ u sát bên đ u” ầ ầ l i di n t sạ ễ ả ự
đ ng ý, đ ng tâm, đ ng lòng c a hai con ngồ ồ ồ ủ ười đó.
“Đêm rét chung chăn thành đôi tri k ” ỉ l i là câu th p đ y k ni m vạ ơ ắ ầ ỉ ệ ề
m t th i gian kh , cùng nhau chia ng t s bùiộ ờ ổ ọ ẻ “Bát c m s n a – Chăn sui đ p ơ ẻ ử ắ cùng” . Và nh th m i thànhư ế ớ “đôi tri k ” ỉ đ r i đ ng k t l i làể ồ ọ ế ạ “ Đ ng chí!” ồ
“Đ ng chí” ồ – hai ti ng y m i thiêng liêng làm sao! Nó di n t ni m tế ấ ớ ễ ả ề ự hào, xúc đ ng, c ngân vang lên mãi. Xúc đ ng b i đó là bi u hi n cao nh t c aộ ứ ộ ở ể ệ ấ ủ
m t tình b n th m thi t, đ p đ Còn t hào b i đó là tình c m thiêng liêng, caoộ ạ ắ ế ẹ ẽ ự ở ả
c c a nh ng con ngả ủ ữ ười cùng chung chí hướng, cùng m t ý nguy n, cùng m t líộ ệ ộ
tưởng, ước m ơ
=> đây, trong nh ng câu th này, tác gi đã s d ng nh ng t ng r t gi nỞ ữ ơ ả ử ụ ữ ừ ữ ấ ả
d , nh ng r t chính xác:ị ư ấ “bên”, “sát”,”chung”,”thành” đã th hi n để ệ ượ ự ắ c s g n
bó tha thi t c a m i tình tri k , c a tình c m đ ng chí. Cái t m chăn m ng, h pế ủ ố ỉ ủ ả ồ ấ ỏ ẹ
mà m nóng tình đ ng đ i y mãi mãi là k ni m đ p c a ngấ ồ ộ ấ ỉ ệ ẹ ủ ười lính không bao
gi quên.ờ
– Dòng th th b y ơ ứ ả trong bài thơ “Đ ng chí” ồ là m t đi m sáng t o, m tộ ể ạ ộ nét đ c đáo c a Chính H u. Dòng th độ ủ ữ ơ ược tách riêng đ c l p, là m t câu đ cộ ậ ộ ặ
bi t g m t hai âm ti t đi cùng d u ch m than, t o n t nh n vang lên nh m tệ ồ ừ ế ấ ấ ạ ố ấ ư ộ
s phát hi n, m t l i kh ng đ nh đ ng th i nh m t b n l g n k t đo n thự ệ ộ ờ ẳ ị ồ ờ ư ộ ả ề ắ ế ạ ơ
đ u v i đo n th sau. Hai ti ngầ ớ ạ ơ ế “đ ng chí” ồ b i v y mà gi n d , đ p đ , sángở ậ ả ị ẹ ẽ
ng i và thiêng liêng.ờ
2. Bi u hi n và s c m nh c a tình đ ng chíể ệ ứ ạ ủ ồ :
* Trước h t, đ ng chí là s th u hi u, chia s nh ng tâm t , n iế ồ ự ấ ể ẻ ữ ư ỗ lòng c a nhau:ủ
“Ru ng n ộ ươ ng anh g i b n thân cày ử ạ
Gian nhà không m c k gió lunglay ặ ệ
Gi ng n ế ướ c g c đa nh ng ố ớ ườ i ra lính”.
Vì nghĩa l n, các anh s n sàng t giã nh ng gì g n bó thân thớ ẵ ừ ữ ắ ươ ng
nh t:ấ “ru ng n ộ ươ ng”,”gian nhà”,”gi ng n ế ướ c”,”g c đa”… ố H ra đi đ l i sauọ ể ạ
l ng nh ng băn khoăn, trăn tr , nh ng b n b , lo toan c a cu c s ng đ iư ữ ở ữ ộ ề ủ ộ ố ờ
thường. Hai chữ “m c k ” ặ ệ đã di n t sâu s c v đ p và chi u sâu đ i s ng tâmễ ả ắ ẻ ẹ ề ờ ố
h n ngồ ười lính. Vì nghĩa l n, h s n sàng ra đi khi lí tớ ọ ẵ ưởng đã rõ ràng, m c đíchụ
đã ch n l a. Song dù có d t khoát thì v n n ng lòng v i quê họ ự ứ ẫ ặ ớ ương. Gác tình tiêng ra đi vì nghĩa l n, v đ p y th t đáng trân tr ng và t hào. ớ ẻ ẹ ấ ậ ọ ự
“m c k ” ặ ệ nh ng t m lòng các anh luôn hư ấ ướng v quê hề ương. “Gi ng ế
n ướ c g c đa” ố là hình nh hoán d mang tính ch t nhân hóa di n t m t cáchả ụ ấ ễ ả ộ tinh t tâm h n ngế ồ ười chi n sĩ, tô đ m s g n bó c a ngế ậ ự ắ ủ ười lính v i quêớ
nhà. “Gi ng n ế ướ c g c đa nh ng ố ớ ườ i ra lính” hay chính là t m lòng c a ngấ ủ ười ra
đi không nguôi nh v quê hớ ề ương.
* Tình đ ng chí còn là s đ ng cam c ng kh , chia s nh ng khóồ ự ồ ộ ổ ẻ ữ khăn thi u th n c a cu c đ i ngế ố ủ ộ ờ ười lính:
Trang 3“Anh v i tôi bi t t ng c n n l nh ớ ế ừ ơ ớ ạ
S t run ng ố ườ ừ i v ng trán ướ t m hôi ồ
Áo anh rách vai
Qu n tôi có vài m nh vá ầ ả
Mi ng c ệ ườ i bu t giá ố
Chân không giày
Th ươ ng nhau tay n m l y bàn tay” ắ ấ
B ng nh ng hình nh t th c, hình nh sóng đôi, tác gi đã tái hi n chânằ ữ ả ả ự ả ả ệ
th c nh ng khó khăn thi u th n trong bu i đ u kháng chi n: thi u lự ữ ế ố ổ ầ ế ế ương th c,ự thi u vũ khí, quân trang, thi u thu c men…Ngế ế ố ười lính ph i ch uả ị “t ng c n n ừ ơ ớ
l nh”, ạ nh ng c n s t rét r ng hành h , s c kh e gi m sút, song s c m nh c aữ ơ ố ừ ạ ứ ỏ ả ứ ạ ủ tình đ ng chí đã giúp h vồ ọ ượt qua t t c ấ ả
N u nh hình nhế ư ả “Mi ng c ệ ườ i bu t giá” ố làm m lên, sáng lên tinh th nấ ầ
l c quan c a ngạ ủ ười chi n sĩ trong gian kh thì cái n m tay l i th hi n tìnhế ổ ắ ạ ể ệ
đ ng chí, đ ng đ i th t sâu s c! Cách bi u l chân th c, không n ào mà th mồ ồ ộ ậ ắ ể ộ ự ồ ấ thía. Nh ng cái b t tay truy n cho nhau h i m, ni m tin và s c m nh đ vữ ắ ề ơ ấ ề ứ ạ ể ượ t qua m i khó khăn, gian kh Cái n m tay nhau y còn là l i h a h n l p công.ọ ổ ắ ấ ờ ứ ẹ ậ
3. Bi u tể ượng đ p c a tình đ ng chíẹ ủ ồ :
– Bài th khép l i v i b c tranh đ p v tình đ ng chí, đ ng đ i, là bi u tơ ạ ớ ứ ẹ ề ồ ồ ộ ể ượ ng cao đ p v cu c đ i ngẹ ề ộ ờ ười chi n sĩ:ế
“Đêm nay r ng hoang s ừ ươ ng mu i ố
Đ ng c nh bên nhau ch gi c t i ứ ạ ờ ặ ớ
Đ u súng trăng treo” ầ
+ N i lên trên c nh r ng đêm hoang v ng, l nh l o là hình nh ngổ ả ừ ắ ạ ẽ ả ườ i
lính “đ ng c nh bên nhau ch gi c t i” ứ ạ ờ ặ ớ Đó là hình nh c th c a tình đ ngả ụ ể ủ ồ chí sát cánh bên nhau trong chi n đ u. H đã đ ng c nh bên nhau gi a cái giá rétế ấ ọ ứ ạ ữ
c a r ng đêm, gi a cái căng th ng c a nh ng giây phútủ ừ ữ ẳ ủ ữ “ch gi c t i” ờ ặ ớ Tình
đ ng chí đã sồ ưở ấi m lòng h , giúp h vọ ọ ượt lên t t c ….ấ ả
+ Câu k t là m t hình nh th r t đ p:ế ộ ả ơ ấ ẹ “Đ u súng trăng treo” ầ C nh v aả ừ
th c, v a m ng. V ý nghĩa c a hình nh này có th hi u: Đêm khuya, trăng tà,ự ừ ộ ề ủ ả ể ể
c cánh r ng ng p chìm trong sả ừ ậ ương mu i. Trăng l l ng trên không, chi u ánhố ơ ử ế sáng qua l p sớ ương m tr ng, đ c. B u tr i nh th p xu ng, trăng nh sàờ ắ ụ ầ ờ ư ấ ố ư
xu ng theo. Trong khi đó, ngố ười chi n sĩ khoác súng trên vai, đ u súng hế ầ ướ ng lên tr i cao nh ch m vào v ng trăng và trăng nh treo trên đ u súng.ờ ư ạ ầ ư ầ
+ “Trăng”là bi u tể ượng cho v đ p thiên nhiên, đ t nẻ ẹ ấ ước, là s s ngự ố
thanh bình. “Súng” là hi n thân cho cu c chi n đ u gian kh , hiệ ộ ế ấ ổ
sinh. Súng và trăng, c ng r n và d u hi n.ứ ắ ị ề Súng và trăng, chi n sĩ và thi sĩ. Haiế hình nh đó trong th c t v n xa nhau v i v i nay l i g n k t bên nhau trongả ự ế ố ờ ợ ạ ắ ế
c m nh n c a ngả ậ ủ ười chi n sĩ: trăng treo trên đ u súng. ế ầ
=> Nh v y, s k t h p hai y u t , hi n th c và lãng m n đã t o nên cáiư ậ ự ế ợ ế ố ệ ự ạ ạ
v đ p đ c đáo cho hình tẻ ẹ ộ ượng th Và ph i chăng, cũng chính vì l đó, Chínhơ ả ẽ
H u đã l y hình nh làm nhan đ cho c t p th c a mình – t pữ ấ ả ề ả ậ ơ ủ ậ “Đ u súng ầ trăng treo”.
III. T ng k tổ ế
Trang 4– Bài th đã làm s ng l i m t th i kh c c c a ông cha ta, làm s ng l i giaiơ ố ạ ộ ờ ổ ự ủ ố ạ
đo n chi n tranh ác li t mà hào hùng c a dân t c. Bài th kh i g i l i nh ng kạ ế ệ ủ ộ ơ ơ ợ ạ ữ ỉ
ni m đ p, nh ng tình c m tha thi t g n bó yêu thệ ẹ ữ ả ế ắ ương mà ch có nh ng ngỉ ữ ườ i
đã t ng là lính m i có th hi u và c m nh n h t đừ ớ ể ể ả ậ ế ược
– V i nhi u hình nh ch n l c, t ng g i c m mà l i g n gũi thân thu c, v iớ ề ả ọ ọ ừ ữ ợ ả ạ ầ ộ ớ
bi n pháp sóng đôi đệ ượ ử ục s d ng r t thành công, Chính H u đã vi t nên m t bàiấ ữ ế ộ
ca v i nh ng ngôn t ch n l c, bình d mà có s c ngân vang. Bài th đã ca ng iớ ữ ừ ọ ọ ị ứ ơ ợ tình đ ng chí h t s c thiêng liêng c a nh ng ngồ ế ứ ủ ữ ười lính cách m ng trong cu cạ ộ kháng chi n ch ng th c dân Pháp còn nhi u khó khăn gian kh ế ố ự ề ổ