Luận án phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (vận dụng qua chương trình lịch sử việt nam từ năm 1858 đến năm 191811

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông.. - Về lí luận và phương pháp dạy học:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

DƯƠNG TẤN GIÀU

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ SỰ KIỆN CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

(Vận dụng qua chương trình Lịch sử Việt Nam

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

Thư viện Quốc Gia, Hà Nội hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

[1] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu, (2017), Hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông theo hướng phát triển năng lực, Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt, Hà Nội, trang 162-165

[2] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu, (2017), Thực trạng hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy

học lịch sử ở trường trung học phổ thông theo hướng phát triển năng lực, Kỷ yếu Hội thảo khoa học Cán bộ

trẻ mở rộng lần thứ III, Nxb Đại học Sư phạm TP.HCM, trang 47 – 58

[3] Dương Tấn Giàu, Đào Thị Mộng Ngọc (2017), Hướng dẫn sinh viên ngành Sư phạm lịch sử một số biện

pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh (qua dạy học nội dung Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917), Kỷ yếu hội thảo khoa học Cách mạng tháng Mười Nga, nghiên cứu và giảng dạy, Nxb Đại học

Sư phạm TP.HCM, trang 210 - 227

[4] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu (2017), Thực trạng và giải pháp hướng dẫn học sinh đánh giá sự

kiện trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông (Qua khảo sát một số trường ở thành phố Hồ Chí Minh), Kỷ

yếu Hội thảo khoa học quốc tế: Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên môn Lịch sử đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình,sách giáo khoa, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội, trang 421 – 432

[5] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu, Đào Thị Mộng Ngọc (2017), Đề xuất của giáo viên lịch sử trong

công tác bồi dưỡng, tập huấn nhằm đáp ứng chương trình, SGK mới, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế: Đào

tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông, cán bộ quản lí cơ sở giáo dục phổ thông và giảng viên sư phạm, Nxb Đại học Sư phạm TP.HCM, TP.HCM, trang 180 – 189

[6] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu (2018), Hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông (Qua ví dụ Lịch sử 12, chương trình Chuẩn), Tạp chí Giáo dục và xã hội, số 82 (143),

tháng 1-2018

[7] Nguyen Manh Huong, Duong Tan Giau (2018), Current situation and solutions to guide students to evaluate

events in teaching history at high schoolịch sử in Ho Chi Minh City, Vietnam, American Journal of

Educational research, 2018 6(6), p.787 – 794

[8] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu (2018), Phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh qua việc

sử dụng tài liệu ngoài sách giáo khoa, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, Số 174, kì 1 tháng 8/2018, trang 33 – 35 và

trang 80

[9] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu (2018), Hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử

ở trường trung học phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh, Kỷ yếu Hội thảo khoa học cán bộ trẻ các trường

Đại học Sư phạm toàn quốc, lần thứ VII – năm 2018, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, trang 492 – 499

[10] Duong Tan Giau, Dao Thi Mong Ngoc, Ho Ngoc Diem Thanh (2018), The reality of high school teacher’s

practice of teaching history following a competency – oriented aphương pháproach in Ho Chi Minh city and some provinces, Kỷ yếu Hội thảo khoa học cán bộ trẻ các trường Đại học Sư phạm toàn quốc, lần thứ VII –

năm 2018, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, trang 535 – 539

[11] Dương Tấn Giàu (2019), Giáo dục giá trị truyền thống dân tộc thông qua hướng dẫn học sinh đánh giá sự

kiện lịch sử, Kỷ yếu hội thảo quốc tế: Giáo dục giá trị trong nhà trường, Nxb ĐH Huế, Huế, trang 496 – 512

[12] Dương Tấn Giàu, Giang Hoàng Thái (2019), Phát triển năng lực đánh giá sự kiện lịch sử cho học sinh trung

học phổ thông qua số liệu, Tạp chí Khoa học, Đại học Cần Thơ, Tập 55, Số chuyên đề Khoa học Giáo dục,

trang 62 – 67

[13] Dương Tấn Giàu (2020), Phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ

thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, Số đặc biệt, tháng 11 – 2020, trang 116 – 118

[14] Dương Tấn Giàu (2020), Hướng nghiệp cho học sinh qua chủ đề và chuyên đề định hướng nghề nghiệp trong

dạy học lịch sử ở trường phổ thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, Số 228, tháng 11 – 2020, trang 105 – 107

[15] Nguyễn Mạnh Hưởng, Dương Tấn Giàu (2021), Thiết kế khung năng lực đánh giá sự kiện trong dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông, Tạp chí Thiết bị Giáo dục, Số 236, Kỳ 1 – Tháng 3, trang 28 – 30

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sử học nói chung, kiến thức môn Lịch sử nói riêng bao giờ cũng có hai phần: phần

“sử” và phần “luận” Phần sử là những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra, gắn liền với thời gian, không gian, nhân vật, diễn biến nhất định Nó là kết quả của quá trình khai thác, xử

lí sự kện để khôi phục lại bức tranh quá khứ, biết lịch sử diễn ra như thế nào một cách chân thật nhất Phần luận là những đánh giá, giải thích, nhận xét bình luận của đời sau về lịch sử, giúp cho chúng ta hiểu được tính logic, mối liên hệ bản chất bên trong của các sự kiện Lí luận và phương pháp dạy học lịch sử đã chỉ ra rằng: sử và luận thống nhất với nhau, nghĩa là lịch sử diễn ra như thế nào thì phải đánh giá như thế ấy Điều đó mách bảo cho giáo viên trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông phải đảm bảo nguyên tắc mọi sự kiện, hiện tượng lịch sử quan trọng đều phải được đánh giá và mọi đánh giá, giải thích phải xuất phát từ các sự kiện, hiện tượng khách quan, chân thực mà các học sinh biết được Ví dụ: Học sinh đánh giá triều Nguyễn tích cực hay tiêu cực, khen hay chê xuất phát từ sự kiện nào? Căn cứ vào đâu? Nói cách khác, phát triển năng lực đánh giá sự kiện lịch sử cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông từ lâu đã được lí luận dạy học bộ môn chú trọng

Tiếc rằng với việc dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông hiện nay, phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh còn nhiều hạn chế Một bộ phận giáo viên khi tổ chức cho học sinh tìm hiểu kiến thức mới vẫn nặng về thông báo sự kiện, trình bày, giảng giải hoặc giải thích và xen kẽ với trình chiếu hình ảnh mà chưa chú trọng vào hướng dẫn học sinh phát triển các năng lực như: tìm hiểu lịch sử, nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học, tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo, Khi dạy học, nhiều giáo viên cũng chưa chú trọng vào hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện, hoặc việc đánh giá còn mang tính áp đặt, chủ quan, không xuất phát từ nguồn sử liệu, không phát huy tư duy độc lập của học sinh,… “Nhồi nhét một mớ kiến thức vừa nặng về học thuộc ghi nhớ vừa nặng về tuyên truyền nhưng lại không biết vận dụng vào đâu Việc kiểm tra vẫn chủ yếu là thuộc lòng, nhận biết gây ra

sự nhàm chán cho học sinh”[114] Đây là một trong những lí do dẫn đến nhiều học sinh không còn hứng thú, không mặn mà với việc tìm tòi, khám phá khi học tập lịch sử Tóm lại, thực tiễn dạy học lịch sử phản ánh với việc đánh giá sự kiện lịch sử, thầy lúng túng, trò cũng lúng túng, phụ thuộc vào đánh giá của người khác nên phát triển năng lực này cho học sinh (và ở mức độ nhất định cho cả giáo viên) là điều cần thiết

Trong chương trình lịch sử dân tộc ở trường trung học phổ thông (chương trình

2006 và chương trình 2018), lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918 có một vị trí quan trọng, trang bị cho học sinh nhiều sự kiện, chủ đề và chuyên đề chuyên sâu như: Các giai đoạn thực dân Pháp xâm lược và cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam; Phong trào yêu nước chống Pháp cuối thế kỉ XIX; Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và chiến tranh giải phóng dân tộc trong lịch sử Việt Nam (trước Cách mạng tháng Tám năm 1945), Một số cuộc cải cách lớn trong lịch sử Việt Nam (trước năm 1858) Lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) gắn liền với lịch sử triều Nguyễn – triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử dân tộc, nhiều biến cố, hiện tượng, nhân vật cần được đánh giá thấu đáo và như vậy, có ưu thế giúp học sinh phát triển năng lực đánh giá sự kiện Trong quá trình dạy học lịch sử Việt Nam (1858 – 1918), giáo viên cần phải hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện, bảo đảm đúng quy trình, dựa trên các cơ sở, căn cứ khoa học nhằm giúp học sinh học tập lịch sử hứng thú hơn, đem lại hiệu quả cao hơn

Xuất phát từ cơ sở và thực tiễn trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề: “Phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (Vận dụng qua chương trình Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918)” làm đề tài luận án tiến sĩ,

chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học môn Lịch sử, mã số 62.14.01.11

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình phát triển năng lực đánh giá

sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

2.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài liên quan đến lí luận và phương pháp dạy

học lịch sử, nội dung kiến thức áp dụng và địa bàn khảo sát, thực nghiệm sư phạm

- Về lí luận và phương pháp dạy học: Đề tài tập trung vào nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử

ở trường trung học phổ thông, hình thức dạy học nội khóa

- Về nội dung kiến thức áp dụng: Luận án vận dụng qua thực nghiệm sư phạm lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918, lớp 11 ở trường trung học phổ thông (chương trình 2006 và chương trình 2018) Trong chương trình 2006, tác giả chọn bài

19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1858 – 1873)

để thực nghiệm sư phạm tại thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh Nam Bộ

- Về địa bàn khảo sát, thực nghiệm sư phạm: thông qua khảo sát, điều tra, dự giờ, xin ý kiến chuyên gia, thăm quan thực tiễn việc dạy học lịch sử ở nhiều trường trung học phổ thông trên cả nước, trong đó tập trung vào các trường trung học phổ thông ở phía Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, đề tài sẽ xác định nội dung, tiêu chí đánh giá năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Từ đó, đề xuất các biện pháp sư phạm phù hợp góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành mục đích nghiên cứu, luận án tập trung vào các nhiệm vụ

cụ thể:

- Làm rõ những vấn đề lí luận về phương pháp dạy học phát triển năng lực trong môn Lịch sử, năng lực đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

- Điều tra, khảo sát thực trạng phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông qua phiếu điều tra, khảo sát, phỏng vấn, dự giờ, xin ý kiến chuyên gia, xêmina luận án,

- Tìm hiểu nội dung, chương trình, sách giáo khoa Lịch sử 2006 và sách giáo khoa Lịch sử chương trình 2018 ở trường trung học phổ thông, trong đó tập trung vào lịch sử Việt Nam (1858 – 1918) để xác định những nội dung cần khai thác, xác định yêu cầu cần đạt về mặt kiến thức, nội dung lịch sử có thể phát triển năng lực đánh giá

sự kiện cho học sinh

- Xác định nội dung và tiêu chí đánh giá năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

- Đề xuất các biện pháp sư phạm phù hợp để phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông và tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi của đề tài nghiên cứu, làm cơ sở cho kết luận và khuyến nghị

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu của đề tài dựa theo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin về nhận thức, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về giáo dục và giáo dục lịch sử

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài có sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu và cách thức tiếp cận khác

nhau, như các phương pháp lịch sử và lôgic, lịch đại và đồng đại, phương pháp sử dụng tư liệu gốc, phương pháp liên ngành, Tuy nhiên, luận án thuộc ngành Giáo dục học, nên luận án tập trung vào 4 nhóm phương pháp nghiên cứu đặc trưng sau:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết: nghiên cứu các nguồn tài liệu của

Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn kiện Đảng (định hướng cho việc giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ), tài liệu Giáo dục học, Tâm lí học, phương pháp luận sử học, Giáo dục lịch sử; nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa Lịch sử (chương trình 2006 và chương trình 2022) để làm cơ sở cho việc thực hiện đề tài

- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: các phương pháp điều tra, khảo sát

thông qua xây dựng bảng hỏi, phỏng vấn, dự giờ chuyên môn, quan sát thực nghiệm, xin ý kiến chuyên gia, Những phương pháp này sẽ giúp tác giả luận án làm rõ những vấn đề thực tiễn ở chương 2

- Nhóm các phương pháp thực nghiệm sư phạm: thực nghiệm sư phạm từng

phần và toàn phần những biện pháp về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, vận dụng vào lịch sử Việt Nam (1858 – 1918)

- Phương pháp toán học thống kê: tập hợp và xử lí số liệu thu được từ điều tra,

khảo sát và thực nghiệm sư phạm để rút ra nhận xét, kết luận và kiến nghị

5 Giả thuyết khoa học

Việc phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, hoàn

thành mục tiêu dạy học nếu giáo viên xác định được nội dung, tiêu chí đánh giá năng

lực đánh giá sự kiện lịch sử, nội dung lịch sử cần khai thác và đề xuất được các biện pháp sử dụng phù hợp với điều kiện và đặc điểm của học sinh địa phương

6 Đóng góp của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần:

Thứ nhất, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của vấn đề phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (thông qua xây dựng được cơ sở lí luận có tính hệ thống)

Thứ hai, phác họa được bức tranh về thực trạng phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông hiện nay, đặc biệt là các tỉnh phía Nam

Thứ ba, xác định được nội dung và tiêu chí đánh giá năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Thứ tư, đề xuất được các biện pháp sư phạm phù hợp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong học học lịch sử ở trường trung học phổ thông đã được kiểm chứng qua thực nghiệm sư phạm từng phần và toàn phần (vận dụng qua Chương trình Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918)

7 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài có ý nghĩa về khoa học và thực tiễn:

- Ý nghĩa khoa học: góp phần làm phong phú thêm lí luận và phương pháp dạy

học bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông, nhất là về vấn đề năng lực đánh giá

sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử

- Ý nghĩa thực tiễn: giúp giáo viên dạy học môn Lịch sử nhận thấy được tầm

quan trọng của vấn để phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông; cung cấp cho giáo viên lịch sử, nghiên cứu sinh

và học viên cao học chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

về nội dung, các tiêu chí đánh giá và biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử; kết quả nghiên cứu của luận án cũng sẽ được tác giả vận dụng trực tiếp vào quá trình đào tạo giáo viên lịch sử ở Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh Luận án cũng là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho những ai quan tâm, muốn tìm hiểu liên quan đến vấn đề nghiên cứu

8 Cấu trúc luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án được

chia làm 4 chương sau:

Chương 1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 2 Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực đánh giá

sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Chương 3 Các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Thực nghiệm từng phần Chương 4 Thực nghiệm sư phạm toàn phần

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.1 Những nghiên cứu về sự kiện và đánh giá sự kiện trong nghiên cứu và dạy học lịch sử

1.3.1 Đánh giá chung và những vấn đề luận án được kế thừa

Trên cơ sở được tiếp cận nhiều nguồn tài liệu tham khảo trên thế giới và Việt Nam, tác giả đã có cái nhìn hệ thống, rõ hơn về những vấn đề liên quan đến sự kiện, đánh giá sự kiện trong nghiên cứu lịch sử và dạy học lịch sử; về năng lực và phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Những công trình trên đã:

Khẳng định tầm quan trọng của sự kiện và đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử nói chung, dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông nói riêng

Cung cấp những thông tin quan trọng liên quan đến thực trạng dạy học lịch sử nói chung, đánh giá sự kiện và hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch

sử ở trường trung học phổ thông nói riêng

Trình bày những nét cơ bản về nội dung, hình thức và phương pháp hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử thông qua một số phương pháp dạy học cụ thể như sử dụng tranh ảnh, sơ đồ, dạy học nhóm, trao đổi, đàm thoại,…

Giới thiệu một số cách thức phát triển các thành phần năng lực học sinh trong dạy học lịch sử bao gồm cả hướng dẫn đánh giá sự kiện trong dạy học nội khóa, qua các hoạt động trải nghiệm, thăm quan học tập lịch sử

Những công trình nghiên cứu ở trên là cơ sở lí luận và thực tiễn quan trọng để tác giả kế thừa, bổ sung và phát triển ở mức cao hơn Cụ thể, luận án được kế thừa ở những điểm sau:

Thứ nhất, nguồn tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu trên thế giới và trong nước phục vụ cho việc giải quyết đề tài nghiên cứu được tác giả chắt lọc

Thứ hai, những quan niệm về sự kiện, năng lực, năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, hỗ trợ cho tác giả giải quyết vấn đề liên quan đến cơ sở lí luận của đề tài

Thứ ba, những thông tin liên quan đến thực trạng đánh giá sự kiện và phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông, làm kênh tham khảo để tác giả giải quyết cơ sở thực tiễn liên quan đến đề tài Thứ tư, một số gợi mở về hình thức, phương pháp dạy học, biện pháp sư phạm

có liên quan đến hướng dẫn học sinh đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông để phát triển các thành phần năng lực học sinh

Thứ năm, tham khảo được một số phương pháp nghiên cứu khi trình bày một công trình khoa học về nghiên cứu sự kiện, đánh giá sự kiện và đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Tuy nhiên, vấn đề phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông còn là nội dung mới và khó chưa có tác giả nào đi chuyên sâu nghiên cứu có hệ thống; chưa có công trình nào nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử (cả chương trình 2006 và 2022) Vì thế, trên cơ sở được kế thừa những tài liệu trước và nhiệm vụ đào tạo giáo viên dạy học lịch sử đáp ứng Chương trình Giáo dục phổ thông môn Lịch sử năm 2022, chúng tôi xác định nhiệm vụ của luận án cần phải giải quyết

1.3.2 Những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết

Từ việc đánh giá chung và những kế thừa của luận án đã nêu ở trên, chúng tôi sẽ tập trung giải quyết những vấn đề sau:

Thứ nhất, xây dựng hệ thống cơ sở lí luận về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Ví như: phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông là gì?; việc đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông dựa trên quan điểm và nguyên tắc nào?; việc phân loại sự kiện, năng lực đánh giá sự kiện và phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử như thế nào?; việc

phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông có ý nghĩa gì?

Thứ hai, làm sáng tỏ thực trạng phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn, dự giờ giáo viên phổ thông, xây dựng bảng hỏi điều tra khảo sát, dự tập huấn chuyên môn ở cả giáo viên và học sinh để đối chiếu, làm cơ sở thực tiễn

Thứ ba, xây dựng quy trình phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông (vận dụng qua chương trình lịch

sử Việt Nam 1858 – 1918)

Thứ tư, nghiên cứu và xây dựng nội dung, tiêu chí đánh giá về phát triển năng lực đánh giá sự kiện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Thứ năm, tập trung nghiên cứu và đề xuất các nhóm biện pháp phát triển năng lực đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Mỗi biện pháp đề xuất

sẽ được cụ thể hóa bằng ví dụ, có minh chứng qua kết quả thực nghiệm sư phạm từng phần

Thứ sáu, tìm hiểu nội dung, yêu cầu cần đạt khi dạy học lịch sử Việt Nam 1858 – 1918 (chương trình 2006 và chương trình năm 2022) để thiết kế kế hoạch bài dạy,

tổ chức thực nghiệm sư phạm có vận dụng tổng hợp các biện pháp mà luận án đã đề xuất trong chương 3

Cuối cùng, từ kết quả nghiên cứu của các chương, luận án rút ra kết luận và khuyến nghị để định hướng cho việc vận dụng các biện pháp đem lại hiệu quả trong thực tiễn

Tiểu kết chương 1

Qua nghiên cứu tổng quan các công trình liên quan đến đề tài nghiên cứu, luận

án đã:

- Khái quát được những nghiên cứu về sự kiện và đánh giá sự kiện trong nghiên

cứu lịch sử và dạy học lịch sử (ở trên thế giới và trong nước)

- Khái quát được những nghiên cứu về năng lực và phát triển năng lực đánh giá

sự kiện lịch sử cả thế giới và trong nước

- Đưa ra đánh giá chung về những công trình đã nghiên cứu được luận án kế

thừa, đồng thời nhấn mạnh những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp tục giải quyết

Các công trình nghiên cứu lịch sử và dạy học lịch sử trong và ngoài nước kể trên, sẽ là những tài liệu quan trọng để tác giả kế thừa, thực hiện cơ sở lí luận và cơ

sở thực tiễn (chương 2) của luận án

2.1.1 Quan niệm về đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT

2.1.1.1 Quan niệm về sự kiện và sự kiện lịch sử

Tiếp cận dưới góc độ dạy học lịch sử ở trường phổ thông, chúng tôi quan niệm: sự kiện lịch sử là những ghi chép của con người về những việc đã xảy ra trong quá khứ Sự kiện lịch sử được ghi chép và đưa vào trong sách giáo khoa, ưu tiên hướng dẫn học sinh đánh giá trong dạy học lịch sử là những sự kiện chính xác, cơ bản và có tác dụng phát triển học sinh

2.1.1.2 Quan niệm về đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử

- Đánh giá

Đánh giá là nhận thức, quan điểm, nhận định của con người (nhà nghiên cứu, người chứng kiến…) về bản thân sự kiện đã xảy ra trong quá khứ Người đánh giá có thể được trực tiếp quan sát (đánh giá trực tiếp) hoặc thông qua các nguồn sử liệu khác nhau (đánh giá gián tiếp)

- Đánh giá sự kiện trong nghiên cứu

Đánh giá sự nghiện trong nghiên cứu lịch sử là việc đưa ra nhận thức của người nghiên cứu về sự kiện lịch sử được nghiên cứu Để đánh giá được sự kiện, người nghiên cứu cần phải dựa trên bối cảnh, và công việc này có liên quan đến nhiều yếu tố: bối cảnh, thời gian, nhân vật, sự việc, không được áp đặt ý kiến chủ quan của người đời sau trong đánh giá…

- Đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử

Đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử là việc đưa ra những nhận thức của người học (quan điểm, chính kiến của cá nhân) về những sự kiện đã xảy ra trong quá khứ được viết trong sách giáo khoa, có trong chương trình học tập lịch sử của học sinh ở trường phổ thông

2.1.2 Các loại sự kiện và đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường THPT

2.1.2.1 Các loại sự kiện

- Phân loại sự kiện trong nghiên cứu

Sự kiện lịch sử bao giờ cũng tồn tại ở 3 dạng mang 3 hàm nghĩa khác nhau nhưng

có liên hệ chặt chẽ với nhau: sự kiện hiện thực, sự kiện tư liệu và sự kiện tri thức

- Phân loại sự kiện trong dạy học lịch sử

Căn cứ vào tính cụ thể (biến cố và hiện tượng), quy mô (sự kiện lịch sử Việt Nam, thê giới, địa phương), cấu tạo hay tính phức tạp (sự kiện đơn giản, sự kiện phức tạp), nội dung (sự kiện kinh tế, chính trị, văn hóa – tư tưởng, quân sự…), mức độ tác động (sự kiện cơ bản và không cơ bản)

2.1.2.2 Đặc điểm của sự kiện trong dạy học lịch sử

Hình 2.1 Sơ đồ các đặc điểm cơ bản của sự kiện lịch sử 2.1.3 Đặc điểm của đánh giá sự kiện và các mức độ đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

2.1.3.1 Đặc điểm của đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Đặc điểm 1: Việc đánh giá sự kiện lịch sử bao giờ cũng xuất phát từ hiện thực khách quan

Đặc điểm 2: Việc đánh giá sự kiện lịch sử vừa mang tính khách quan, vừa mang tính chủ quan của người đánh giá

Đặc điểm 3: Việc đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông chịu tác động quan điểm lịch sử và mang tính định hướng

Đặc điểm 4: Đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử vừa mang tính cụ thể, vừa mang tính khái quát

Đặc điểm 5: Đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử mang tính phức tạp nhưng cũng có sự thống nhất giữa sử và luận

Đặc điểm 6: Đánh giá sự kiện trong dạy học lịch sử giúp học sinh tìm ra được

Đặc điểm của sự kiện lịch

sử

Tính quá khứ

Tính không lặp lại

Tính cụ thể Tính hệ

thống

Tính thống nhất giữa sử

- luận

Tính tương đối