Hướng dẫn dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật: Phần 1 - Nguyễn Thị Thu Hoài (Chủ biên)

Phần 1 của cuốn sách Hướng dẫn dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật theo chương trình giáo dục phổ thông mới cung cấp cho học viên những nội dung: khái quát về chương trình giáo dục phổ thông mới; khái quát về chương trình môn giáo dục kinh tế và pháp luật; thiết kế và thực hiện kế hoạch dạy học;... Mời các bạn cùng tham khảo!

NGUYEN THI THU HOAI (Chi bien) PHAM KIM DUNG — NGUYEN THI LIÊN

THEO CHUNG TRINH GIAO DUC PHO THONG MGI

NGUYÊN THỊ THU HOÀI (Chủ biên) PHAM KIM DUNG - NGUYÊN THỊ LIÊN - ĐINH THỊ THANH VAN

68 UNIVERSITY OF EDUCATION PUBLISHING HOUSE

6 Xuân Thuỷ, Cấu Giấy, Hà Nội

ện thoại: 02437547735 | Fax:024 37547911 Email: msbehnue.eduvn | Website: www.nxbdhsp.eduv

Tổng Chi bién be sich: GSTS Nguyén Minh Thuyét

HƯỚNG DẪN DẠY HỌC

MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT

THEO CHƯƠNG TRINH GIAO DUC PHO THONG MOI

Nguyễn Thị Thụ Hoài (Chủ bién) - Pham Kim Dung ~ Nguyễn Thị Liên ~ Đỉnh Thị Thanh Van

* Trong sách có sử dụng một số hình ảnh minh hoạ, tuligu từ Internet Các ác giả trân trọng cảm ơn!

Bản quyền xuất bản thuộc về Nhà xuất bản Đại hoe Su phar

MMojhình thức sao chép toàn bộ hay một phần hoc các hình thức phát hành mà không cổ sự ho phép trước bằng vẫn bản

‘Ua Nha xuất bản Đại học ư phạm đều là vị phạm pháp luật

“Chúng tôiluôn mong muốn nhộn được những ý kiến đóng góp củo quỷ vị độc giả

.để sách ngày còng hoàn thiện hơn Mọi góp ý vềsóch iên hệ về bản thảo và địch vụ bản quyền

xin vuilong gu vé dia chi email nxbe@haue eduvn

Chịu trách nhiệm xuất bản:

Giám đốc NGUYÊN BÁ CƯỜNG Chịu trách nhiệm nội dụng:

“Tổng biên tập: ĐỒ VIỆT HÙNG

Biên tập viên:

HOANG THỊ THUẬN Kithuậtvi tính và trình bay bìa:

NGUYÊN ĐỨC HUY:

‘Sita ban in:

NGUYEN THI THUY

ISBN 978-604-54-6251-5 112.000 cus khé 17 x24cm, tal Cong ty C6 phần In & Truyén théng Hợp Phát

‘Bja chi: in hd 807, Nhà N2D, KĐT Trung Hod -Nhan Chính, P Nhân Chính, Q Thanh Xuân, TP Hà Nội

Số xác nhận đăng kí xuất bản:137:2020/CXBIPH/10-03/ĐHSP Quyết định xuất bản số:38/QĐ-NXBĐHSP ngày 17/01/2020

Ínxong và nộp lưu chiều Quý | năm 2020,

MỤC LỤC

PHAN MOT: NHUNG VAN ĐỀ CHUNG

| KHAI QUAT VE (HƯƠNG TRINH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

1.Bối cảnh, quan điểm xây dựng (hương trình giáo dục phổ thông mới

2 Những điểm mới của (hương tình giáo dục phổ thông mí

1I.KHÁI QUÁT VỀ CHUONG TRÌNH MÔN GIAO DUC KINH TE VA PHAP LUAT

1.Đặc điểm môn học

2 Quan điểm xây dựng chương tìn

3 Mucti của chương trình

4 Yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực

5,Nội dung giáo dục và những điểm mới trong chương trình môn học

PHAN HAI: THIET KẾ VÀ THỰC HIỆN KẾ HOACH DAY HOC

1.ĐỊNH HƯỚNG CHUNG

II LYA CHON NOI DUNG DAY HOC

1.(áchlựa chọn nội dung dạy học trong chương trình

2.Xây dựng kế hoạch dạy học

III.HƯỚNG DẪN XÂY DUNG KẾ HOẠCH DẠY HOC THEO CHU BE

1.Hướng dẫn xây dựng kế hoạch dạy học chủ để 5 — lớp 10

2, Hướng dẫn xây dựng kế hoạch dạy học dhủ để 8 — lớp 10

3 Hướng dẫn xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề 8 — lớp 11

4 Hướng dẫn xây đựng kế hoạch dạy học chủ đề 4 — lớp 12

5 Hướng dẫn xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề 8 — lớp 12

PHAN BA: ĐÁNH GIÁ KET QUA GIÁO DỤC

1 CANO XAC BINH DANH GIA KET QUA GIAO DUC

1.(ăn cứ vào đường lối, chủ trương của Đăng và Nhà nước

về đổi mới căn bản, toàn diện gio dục và đào tại

2 (ăn cứ vào định hướng đổi mới đánh giá đã nêu

trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

3.ăn í vào định hướng đối mới đánh giáđã nêu trong chương trình môn học

4 (ăn cứ vào xu thế và kết quả nghiên cứu về đánh giá của quốc tế

5 Mậtsố lưuý về đánh giá theo tiếp cận năng lực

UL DANH GIA KET QUA GIAO DUC

1.Mục tiêu đánh giá

2.Nội dung đánh giá

3 Quy tinh đánh dị

4.Cach thicdénh:

5 Định hướng biên soạn câu hỏi và để kiểm tr

1II.CÂU HỎI KIỂM TRA, DE ĐÁNH GIÁ MINH HOA

1 (âu hỏi kiểm tra, đánh giá chủ đề 5 — lớp 1

2 (âu hỏi kiểm tra, đánh giá chủ để 8 — lớp 10

3 (âu hỏi kiểm tra, đánh giá chủ 46 8 — lớp 11

4 (âuhủi kiểm tra, đánh giá chủ đề 4 lớp 12

5 (âu hỏi kiểm tra, đánh giá chủ để 8 — lớp 12

6 Đề kiểm tra môn Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI GIỚI THIỆU

'Thực hiện Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014, Nghị quyết số

51/2017/QH14 ngày 21/11/2017 của Quốc hội và Quyết định số 404/QĐ-TTg

ngày 27/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã

chỉ đạo xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới thay thế cho

Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành Ngày 26/12/2018, Chương trình giáo dục phổ thông mới đã được ban hành theo Thông tư

số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Chương trình mới được triển khai từ năm học 2020 - 2021 đối với lớp

đâu cấp của cấp tiểu học, từ năm học 2021 - 2022 đối với lớp đầu cấp của cấp trung học cơ sở và từ năm học 2022 ~ 2023 đối với lớp đầu cấp của cấp trung học phổ thông

Theo quy định tại Nghị quyết số 88 của Quốc hội, lần đổi mới này sẽ

“Thực hiện xã hội hoá biên soạn sách giáo khoa; có một số sách giáo khoa

cho mỗi môn học [ Các cơ sở giáo dục phổ thông lựa chọn sách giáo khoa để

sử dụng dựa trên ý kiến của giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo? Theo định hướng một chương trình nhiều bộ sách giáo khoa cho mỗi môn học và mỗi trường được quyền lựa chọn sách giáo khoa phù hợp, việc nắm vững chương trình là yếu tố quan trọng nhất để bảo đảm chất lượng giáo dục và quản lí giáo dục

Để giúp các nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục nắm vững tỉnh thần, nội

dung và phương pháp dạy học của chương trình mới, Nhà xuất bản Đại học

Sư phạm tổ chức biên soạn bộ sách Hướng dẫn dạy học theo Chương trình giáo dục phổ thông zmới Tác giả bộ sách là Tổng Chủ biên, Chủ biên và các chuyên gia trong các ban soạn thảo Chương trình giáo dục phổ thông mới

Hi vọng bộ sách sẽ đáp ứng được nhu cầu của quý thầy cô và bạn đọc

tìm hiểu những vấn để cốt lõi về day học theo Chương trình giáo dục phổ thông mới để chuẩn bị triển khai từ năm học 2020 ~ 2021 theo lộ trình được quy định tại Nghị quyết số 51/2017/QH14 ngày 21/11/2017 của Quốc hội Các tác giả và Nhà xuất bản Đại học Sư phạm rất mong nhận được

ý kiến đóng góp của quý thầy cô và bạn đọc để tiếp tục hoàn thiện bộ sách

LỜI NÓI ĐẦU

Ngày 26/12/2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí Thông tư số

32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông, bao gồm

Chương trình tổng thể (khung chương trình) và 27 chương trình môn học,

hoạt động giáo dục Trong đó có Chương trình môn Giáo dục kinh tế và

pháp luật ở cấp trung học phổ thông

Nội dung môn Giáo dục kinh tế và pháp luật được phát triển trên cơ sở

môn Giáo dục công dân trong Chương trình giáo dục phổ thông năm 2006

với nhiều đổi mới khá căn bản

Nhằm giúp cho các cơ sở giáo dục và giáo viên môn học thực hiện

chương trình thuận lợi, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm tổ chức biên soạn tài liệu Hướng dẫn dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật theo Chương trình giáo dục phổ thông mới

'Kết cấu của tài liệu bao gồm:

Phần một: Những vấn để chung, giới thiệu khái quát về Chương trình giáo dục phổ thông và Chương trình môn Giáo dục kinh tế và pháp luật

năm 2018

Phần hai: Thiết kế và thực hiện kế hoạch dạy học, hướng dẫn thiết kế

và thực hiện kế hoạch dạy học (giáo án) theo yêu cầu của Chương trình 'Phần ba: Đánh giá kết quả giáo dục, hướng dẫn phương pháp đánh giá kết quả giáo dục theo yêu cầu của Chương trình

Dạy học theo Chương trình môn Giáo dục kinh tế và pháp luật năm

2018 đòi hỏi sự chủ động và sáng tạo ở giáo viên Hi vọng tài liệu này sẽ hữu ích trong việc phát huy tính chủ động, sáng tạo đó Tài liệu được biên soạn

lần đầu nên khó tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được góp ý của

bạn đọc để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện khi tái bản

Tran trong cam on!

Các tác giả

PHAN MOT

NHỮNG VAN ĐỀ CHUNG

1 KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

1 Bối cảnh, quan điểm xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới 1.1 Bối cảnh xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành được ban hành theo Nghị

quyết số 40/2000/QH10 ngày 09/12/2000 của Quốc hội là một bước tiến so

với ba lần cải cách giáo dục trước đó và đã hoàn thành tốt nhiệm vụ lịch sử của một giai đoạn khá dài của đất nước Kết quả giáo dục trong gần 20 năm qua nói chung và kết quả những kì thi quốc tế mà học sinh Việt Nam tham gia như các kì thi Olympic Toán, Vật lí, Hoá học, Sinh học cấp trung học phổ thông, các kì thi hoc sinh gidi cấp tiểu học khu vực châu Á và Đông Nam A va Ki sát hạch cuối cấp trung học cơ sở theo Chương trình PISA năm

2015 đã chứng tỏ tác động tích cực của chương trình hiện hành trong giáo dục thế hệ trẻ Tuy nhiên, đất nước và nhân loại đã bước sang một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu mới về phát triển nguồn nhân lực, phát triển con người

Sau hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Mặc dù, đã thoát khỏi tình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình, nhưng những thành tựu về kinh tế của nước ta chưa vững chắc, chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa cao, môi trường văn hoá còn tồn tại nhiều hạn chế, chưa hội đủ các nhân tố để phát triển nhanh và bền vững Cũng trong khoảng thời gian trước và sau khi nước ta tiến hành đổi mới, thế giới chứng kiến những biến đổi sâu sắc về mọi mặt Các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba và lần thứ tư nối tiếp nhau ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh đem lại cơ hội phát triển vượt bậc, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, nhất là các quốc gia đang phát triển và chậm phát triển Mặt khác, những biến đổi về

khí hậu, tình trạng cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái và những biến động về chính trị, xã hội cũng đặt ra những thách thức có tính toàn cầu Để bảo đảm phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã không ngừng đổi mới Chương trình giáo dục phổ thông nói riêng, giáo dục đào tạo nói chung để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị cho các thế hệ tương lai nền tảng văn hoá vững chắc và năng lực thích ứng cao trước mọi biến động của thiên nhiên và xã hội Vì vậy, đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và xu thế mang tính toàn cầu

Chính trong bối cảnh đó, ngày 04/11/2013, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá XI) đã thông qua Nghị quyết số 29-NQ/TW (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 29) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội

nhập quốc tế Quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục của Nghị quyết 29 là:

“Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành;

lí luận gắn với thực tin; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình

và giáo dục xã hội” Tư tưởng này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển

Dé thực hiện Nghị quyết 29 của Trung ương, ngày 28/11/2014, Quốc hội

đã ban hành Nghị quyết số 88/2014/QH13 (sau đây gọi tắt là Nghị quyết 88)

về đổi mới chương trình, sách giáo khoa Giáo dục phổ thông Căn cứ vào Nghị quyết 88 của Quốc hội, ngày 27/3/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 404/QĐ-TTg (sau đây gọi tắt là Quyết dịnh 404) phê duyệt Để án đối mới chương trình, sách giáo khoa Giáo dục phổ thông Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức xây dựng 'Chương trình giáo dục phổ thông mới theo đúng các quy định của pháp luật: tổng kết, đánh giá chương trình, sách giáo khoa hiện hành và việc thực hiện chương trình, sách giáo khoa hiện hành nhằm xác định những ưu điểm cần

kế thừa và những hạn chế, bất cập cần khắc phục; nghiên cứu bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá trong nước và quốc tế; tổ chức tập huấn

về lí luận và kinh nghiệm trong nước, nước ngoài về xây dựng Chương trình

giáo dục phổ thông; biên soạn và tổ chức lấy ý kiến các cơ sở giáo dục, các chuyên gia giáo dục, các tầng lớp nhân dân về dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông; tổ chức dạy thực nghiệm và thẩm định Chương trình giáo dục phổ thông

Ngày 26/12/2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông, bao gồm

Chương trình tổng thể (khung chương trình) và 27 chương trình môn học,

hoạt động giáo dục

1.2 Quan điểm xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng dựa trên những,

quan điểm như sau:

1.2.1 Vai trò của Chương trình giáo dục phổ thông

~ Chương trình giáo dục phổ thông là văn bản quy phạm pháp luật

được ban hành theo quy định của Luật Giáo dục và các văn bản quy phạm

pháp luật liên quan để điều chỉnh hành vi của các cơ quan nhà nước, các cơ

sở giáo dục, cán bộ quản lí giáo dục, giáo viên, học sinh và các tổ chức, cá nhân khác trong lĩnh vực Giáo dục phổ thông; làm căn cứ để tổ chức công, tác giáo dục, quản lí và giám sát chất lượng Giáo dục phổ thông

~ Chương trình giáo dục phổ thông cũng là cam kết của Nhà nước bảo

đảm các điểu kiện thực hiện chương trình để người học đạt được các yêu

cầu về phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi quy định trong chương trình, đúng như yêu cầu được nêu trong Nghị quyết 29 của Trung ương Đảng:

“Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo, cần xác định rõ và công khai mục tiêu, chuẩn đẩu ra của từng bậc học, môn học, chương trình,

ngành và chuyên ngành đào tạo Coi đó là cam kết bảo đảm chất lượng của

cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục và đào tạo; là căn cứ giám sát, đánh giá

chất lượng giáo dục, đào tạo”

1.2.2 Căn cứxây đựng Chương trình giáo dục phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông được xây dựng dựa trên những căn cứ sau đây:

~ Căn cứ chính trị và pháp lí: quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Luật Giáo dục, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản quy phạm pháp luật khác liên quan;

~ Căn cứ thực tiễn: nhu cầu phát triển của đất nước; kinh nghiệm xây dựng và thực hiện các Chương trình giáo dục phổ thông đã có của Việt Nam; quyền của thanh niên, thiếu niên và nhỉ đồng;

~ Căn cứ lí luận: những tiến bộ của thời đại về khoa học - công nghệ và

xã hội; đặc điểm con người, văn hoá Việt Nam, các giá trị truyền thống của dân tộc và những giá trị chung của nhân loại; thành tựu nghiên cứu về khoa học giáo dục và kinh nghiệm xây dựng chương trình theo mô hình phát triển năng lực của những nến giáo dục tiên tiến trên thế giới

1.2.3 Định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông

~— Mục tiêu giáo dục: bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực

người học

~ Nội dung giáo dục: giáo dục những kiến thức cơ bản, thiết thực, hiện hài hoà đức, trí, thé, mi; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn để trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phan hoá dần ở các lớp học trên

~ Phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục: áp dụng các phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục phát huy tinh chit dong va tiém năng của mỗi học sinh, các phương pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục tiêu giáo dục và phương pháp giáo dục để đạt được mục tiêu đó

1.2.4 Tính hệ thống của Chương trình giáo dục phổ thông

~ Chương trình bảo đảm kết nối chặt chẽ giữa các lớp học, cấp học với nhau

~ Chương trình bảo đảm liên thông với chương trình Giáo dục mầm non, chương trình Giáo dục nghề nghiệp và chương trình Giáo dục đại học 1.2.5 Tính mở của Chương trình giáo dục phổ thông

~ Chương trình bảo đảm định hướng thống nhất và những nội dung giáo dục cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền

chủ động và trách nhiệm cho địa phương và nhà trường trong việc lựa chọn,

bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của cơ sở giáo dục, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính

quyền và xã hội

~ Chương trình chỉ quy định những nguyên tắc, định hướng chung về yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục, không, quy định quá chỉ tiết, để tạo điều kiện cho tác giả sách giáo khoa và giáo viên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện chương trình

~ Chương trình bảo đảm tính ồn định và khả năng phát triển trong quá trình thực hiện cho phù hợp với tiến bộ khoa học - công nghệ và yêu cầu

tắt, nếu như một chương trình đặt mục tiêu truyền thụ kiến thức đơn thuần

trả lời cho câu hỏi: “Học xong chương trình, học sinh BIẾT được những gì?”

thì một chương trình đặt mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của

người học sẽ phải trả lời được câu hỏi: “Học xong chương trình, học sinh

tâm lí, nói lên mặt đức (theo nghĩa rộng) của một nhân cách” với phẩm chất trí tuệ - “những đặc điểm bảo đảm cho hoạt động nhận thức của một người

đạt kết quả tốt, bao gồm những phẩm chất của tri giác (óc quan sát), của trí

nhớ (nhớ nhanh, chính xác ), của tưởng tượng, tư duy, ngôn ngữ và chú ý

Trí thông minh là hiệu quả tổng hợp của phẩm chất trí tuệ” Như vậy, dat trong sự đối sánh với năng lực, khái niệm phẩểm chất nêu trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước về đổi mới chương trình, sách giáo khoa Giáo dục phổ thông có nghĩa là đạo đức Yêu cầu “phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực” là sự tiếp nối truyền thống xây dựng con người toàn diện

có đức có tài, vừa hồng vừa chuyên của dân tộc

Trong giáo dục cũng như trong đời sống, phẩm chất (đức) dược đánh giá bằng hành vi, còn năng lực (tài) được đánh giá bằng hiệu quả của

hành động

b Yêu cầu cần đạt về phẩm chất và căn cứ xác định các yêu cầu cẩn đạt

về phẩm chất của người học trong Chương trình giáo dục phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông xác định mục tiêu hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu sau: yêu nước, nhân ái, chăm

chỉ, trung thực, trách nhiệm

Căn cứ để xác định các phẩm chất chủ yếu nói trên là những phẩm chất

của con người Việt Nam được nêu trong các văn kiện của Đảng về xây dựng,

văn hoá, con người Việt Nam (cụ thể là Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày

16/7/1998 về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, dam da bản sắc dân tộc; Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 về xây dựng và

phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững

đất nước)

Nghị quyết số 03 (thường gọi là Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII) xác định năm nhóm phẩm chất của con người Việt Nam như sau: (1) Có tỉnh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc

hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình,

3 Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam (2003), Tử điển bách khoa Việt Nam, tập 3, NXB Từ điển Bách khoa, Hà Nội, tr427

độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội; (2) Có ý thức tập thể, đoàn kết,

phấn đấu vì lợi ích chung; (3) Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh,

cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỉ cương phép nước, quy ước

của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái; (4) Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kĩ thuật, sáng tạo, năng suất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội; (5) Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mĩ và

thé luc

'Từ năm nhóm phẩm chất nói trên, sau khi gộp một số đặc tính trùng nhau hoặc gần nhau (cần kiệm, chăm chỉ và thường xuyên học tập, rèn luyện;

đoàn kết và nhân nghĩa) vào một từ khoá và chuyển sáng tgo sang phạm trù

năng lực, có thể rút ra năm phẩm chất như sau: yêu nước, nhân nghĩa, cần

kiệm, trung thực, kỉ cương

Nghị quyết số 33 khoá XI nêu ra 7 đặc tính của con người Việt Nam: yêu: nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo Sau khi gộp

một số đặc tính trùng nhau hoặc gần nhau (nhân ái, nghĩa tình, đoàn kết)

vào một từ khoá và chuyển sáng fạo sang phạm trù năng lực, có thể rút ra

bốn phẩm chất như sau: yêu nước, nhân ái, trung thực, cần cù

Có thể thấy những phẩm chất chủ yếu cần hình thành, phát triển cho học sinh nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông mới (yêu nước, nhân

ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) phù hợp với yêu cẩu xây dựng con người Việt Nam trong hai nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Cộng sản Việt Nam

'Năm phẩm chất nói trên cũng là kết quả thực hiện Năm điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhỉ đồng đã được quán triệt trong giáo dục nước ta từ hơn

50 năm nay

c Chương trình giáo dục phát triển phẩm chất của người học

"Trong giáo dục, phẩm chất của người học được hình thành và phát triển bằng hai con đường:

~ Thông qua nội dung kiến thức của một số môn học Ví dụ, tỉnh thần yêu nước có thể được hun đúc thông qua nội dung của các môn Lịch sử, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm

và một số nội dung của các môn Ngữ văn, Địa lí, Sinh học Phần lớn các

môn học này cũng bồi dưỡng cho học sinh lòng nhân ái, khoan dung, ý thức

tôn trọng các nền văn hoá khác nhau, tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người

~ Thông qua phương pháp giáo dục Ví dụ, tính chăm chỉ, thái độ trung

thực và tỉnh thần trách nhiệm từng bước được hình thành và phát triển

thông qua lao động học tập hằng ngày dưới sự hướng dẫn, rèn luyện của thấy cô Tỉnh thần yêu nước và lòng nhân ái cũng chỉ có thể hình thành và

phát triển bền vững thông qua các hoạt động thực tế

2.1.2 Năng lực và chương trình giáo dục phát triển năng lực

a Khái niệm năng lực

Dựa vào kết quả nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài, Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể giải thích khái niệm năng lực như sau: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin,

ý chí thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể”

'Từ định nghĩa trên, có thể rút ra những đặc điểm chính của năng lực là:

— Năng lực là sự kết hợp giữa tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện của người học

~ Năng lực là kết quả huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chi

~ Năng lực được hình thành, phát triển thông qua hoạt động và thể hiện

ở sự thành công trong hoạt động thực tiễn

b Yêu cầu cần đạt về năng lực và căn cứ xác định yêu cầu cần dat vé

năng lực của người học

Chương trình giáo dục phổ thông mới hình thành và phát triển cho học

sinh những năng lực cốt lõi sau: (1) Những năng lực chung được hình thành,

phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp va hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và

sáng tạo; (ii) Những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu

thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ,

năng lực tinh toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thể chất

Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, Chương trình giáo dục phổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu) của học sinh

Căn cứ để xác định các năng lực cốt lõi trong Chương trình giáo dục

phổ thông mới là Chương trình giáo dục phổ thông của một số nước phát triển và một số

¡ liệu giáo dục của các tổ chức quốc tế!,

Tài liệu của OECD dua ra ba nhóm năng lực cốt lõi là: (¡) Sử dụng có

tính tương tác các phương tiện thông tin và công cụ, bao gồm: khả năng sử dụng tương tác ngôn ngữ, kí hiệu và văn bản; khả năng sử dụng tương tác trí

thức và thông tin; khả năng sử dụng tương tác các công nghệ; (ii) Tương tác

trong các nhóm không đồng nhất, bao gồm: Khả năng duy trì các mối quan

hệ tốt với những người khác; khả năng hợp tác; khả năng giải quyết các xung đột; (ii) Khả năng hành động tự chủ, bao gồm: khả năng hành động trong các nhóm phức hợp; khả năng tổ chức và thực

cuộc sống và dự án cá nhân; khả năng nhận thức các quyền, lợi ích, gi

và nhu cầu cá nhân

lện các kế hoạch về

hạn

Đây là những năng lực chung mà tất cả các môn học và hoạt động giáo

dục đều cần và có thể hình thành, phát triển ở học sinh Dựa vào bản chất của các nhóm năng lực này, Chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam đã

đặt lại tên và thay đổi vị trí sắp xếp các năng lực cho phù hợp với quan niệm

truyền thống: năng lực tự chủ và tự học (năng lực thể hiện trong quan hệ với bản thân), năng lực giao tiếp và hợp tác (năng lực thể hiện trong quan hệ với người khác), năng lực giải quyết vấn để và sáng tạo (năng lực thể hiện trong quan hệ với cong vi

* Chủ yếu là ba tài liệu sau: (i) The Definition and Selection of Key Competencies: Executive

‘Summary (Xác định và lựa chọn các năng lực cốt lõi: Tôm tắt) của OECD (Tổ chức Hợp tác

và Phát triển kinh tế, năm 2005); (I) Key Competencies for Lifelong Learning ~ A European Reference Eramework (Các năng lực cốt lõi để học tập suốt đời = Khung tham chiếu châu Au) của EU (Liên minh châu Âu, năm 2006); (iii) New Vision for Education: Unlocking the Potential of Technology (Tém nhin méi vE giéo duc: Md Khod cho tiém năng của công nghệ) của WEF (Diễn đàn Kinh tế Thế giới, năm 2015)

Tài liệu của EU đưa ra tám năng lực cốt lõi: (¡) Giao tiếp bằng tiếng mẹ 8; (ii) Giao tiếp bằng tiếng nước ngoài; (iii) Năng lực toán học và năng lực trong khoa học tự nhiên và công nghệ; (iv) Năng lực kĩ thuật số; (v) Nang

lực học tập (học cách học); (vi) Năng lực xã hội và công dân; (vii) Sáng kiến

và tỉnh thần kinh doanh; (viii) Ý thức văn hoá và khả năng biểu đạt văn hoá

EU đưa ra những năng lực này để xác định các lĩnh vực giáo dục và căn

cứ đánh giá kết quả giáo dục Đây là những năng lực chuyên môn, mỗi năng, lực gắn với một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định

Tài liệu của WEF đưa ra ba nhóm kĩ năng (Skills) của thế kỉ XXI là: (i) Hoc van nén tang (Foundational Literacies), bao gém: hoc van nền tảng

về đọc viết, học vấn nền tảng về tinh toán, học vấn nền tảng về khoa học, học vấn nền tảng về công nghệ thông tin, học vấn nền tảng về tài chính, văn hoá nền tảng về công dân và xã hội; (ii) Nang luc (Competencies), bao gồm: tư duy phản biện/ giải quyết van dé, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác; (ii) Phẩm chất (Character Qualities), bao gồm: ham tìm hiểu, sáng kiến, kiên trì/ dũng cảm, ứng dụng, lãnh đạo, hiểu biết về xã hội và văn hoá

Tóm lại, có thể thấy ba năng lực chung và bảy năng lực chuyên môn mà 'Chương trình giáo dục phổ thông mới của Việt Nam nêu ra về cơ bản phù hợp với quan niệm và danh sách các năng lực cốt lõi được xác định trong, các tài liệu đã dẫn của OECD, EU và WEE

c- Chương trình giáo duc phát triển năng lực của người học

Để phát triển năng lực của người học, Chương trình giáo dục phổ thông thực hiện các giải pháp sau: (1) Dạy học phân hoá để phát huy tốt nhất tiềm năng, sở trường, phù hợp với sở thích, hứng thú của mỗi học sinh; (ii) Dạy học thông qua các chủ đề, học phần, môn học tích hợp để giúp người học rút ngắn quá trình huy động tổng hợp các nguồn lực thành năng, đực; Dạy học thông qua hoạt động tự học, thực hành, vận dụng của

người học để hình thành, phát triển vững chắc năng lực của người học qua

hoạt động

~ Dạy học phân hoá:

Day hoc phan hod là định hướng thiết kế nội dung và phương pháp giáo đục phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu, hứng thú và

định hướng nghề nghiệp của các đối tượng học sinh khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh

Dạy học phân hoá là xu hướng chung của các nước So với chương trình hiện hành, chủ trương dạy học phân hoá trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có một số điểm khác như: thực hiện dạy học phân hoá ở tất

cả các cấp học theo phương châm tích hợp cao ở các lớp học, cấp học dưới; phân hoá dần ở các lớp học, cấp học trên; áp dụng hình thức tự chọn thay cho hình thức phân ban; thực hiện yêu cầu phân hoá cả trong mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục; chú trọng cả phân

hoá trong (phân hoá vi mô) và phân hoá ngoài (phân hoá vĩ mô)

Phân hoá trong thể hiện chủ yếu qua định hướng về phương pháp giáo dục, nhấn mạnh tính tích cực hoá hoạt động của người học, khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực,

nguyện vọng của bản thân, và qua định hướng về đánh giá kết quả giáo duc,

nhấn mạnh bảo đảm sự tiến bộ của từng học sinh

Phân hoá ngoài thể hiện ở các môn học tự chọn, các chủ đề, chuyên dé học tập lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, bên cạnh nhiệm vụ trọng tâm là thực hiện giáo dục toàn diện và tích hợp, Chương trình giáo dục phổ thông thiết kế một số môn học

và hoạt động giáo dục theo các chủ để, tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn những học phần hoặc chủ để phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân

Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, bên cạnh một số môn học va hoạt động giáo dục bắt buộc, học sinh được lựa chọn những môn học và chuyên để học tập phù hợp với nguyên vọng và định hướng nghề nghiệp của mình

~ Dạy học tích hợp:

Dạy học tích hợp là định hướng thiết kế nội dung giáo dục giúp học sinh phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn để trong học tập và trong đời sống, qua đó phát triển được các năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết van dé Tính tích hợp thể hiện qua sự huy động, kết hợp, liên hệ các yếu tố có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực, nhiều môn học để giải quyết có hiệu quả một vấn để và thường đạt được nhiều mục tiêu khác nhau.

Dạy học tích hợp là xu thế chung của Chương trình giáo dục phổ thông, các nước So với chương trình hiện hành, chủ trương dạy học tích hợp trong Chương trình giáo dục phổ thông mới có một số điểm khác như: tăng cường tích hợp nhiều nội dung trong cùng một môn học; xây dựng một số môn học tích hợp mới ở các cấp học, tỉnh thần chung là tích hợp cao ở các lớp học, cấp học dưới và phan hod dan ở các lớp học, cấp học trên; thực hiện dạy học tích hợp cả trong mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục

Ở cấp tiểu học, Chương trình giáo dục phổ thông mới tiếp tục xây dựng một số môn học có tính tích hợp trên cơ sở phát triển các môn học tích hợp

đã có như: Tự nhiên và Xã hội, Lịch sử và Địa lí, Khoa học

Ở cấp trung học cơ sở, Chương trình giáo dục phổ thông mới xây dựng

hai môn học mới có tính tích hợp là: () Khoa học tự nhiên (dược hình thành chủ yếu từ các ngành khoa học Vật lí, Hoá học, Sinh học, Khoa học

‘Trai Dat); (ii) Lịch sử và Địa lí (được hình thành chủ yếu từ các ngành khoa học Lịch sử, Địa lí)

Ở cả ba cấp học còn có một hoạt động giáo dục tích hợp là Hoạt động trải nghiệm (tiểu học) và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (Trung học

cơ sở và Trung học phổ thông)

~ Dạy học thông qua hoạt động tích cực của người học:

Đặc điểm chung của các phương pháp giáo dục được áp dụng trong Chương trình giáo dục phổ thông mới là tích cực hoá hoạt động của người học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn để để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng

tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kĩ năng đã tích luỹ được để phát triển

Các hoạt động học tập của học sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn

đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống) được tổ chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường, trong và ngoài giờ lên lớp thông qua một số hình thức chủ yếu như học lí thuyết; thực hiện bài tập,

thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án nghiên cứu; tham gia xêmina, tham quan, cắm trại, đọc sách; sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng đồng Tuy theo muc tiêu cụ thể và tính chất của hoạt động, học sinh được tổ chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp Dù làm việc độc lập, theo nhóm hay theo đơn vị lớp, mỗi học sinh đều được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế

2.2 Về kế hoạch và nội dung giáo dục

2.2.1 Kế hoạch và nội dung giáo dục ở cấp tiểu học

a Thời lượng giáo dục

Cấp tiểu học thực hiện dạy học 2 buổi/ngày, mỗi ngày bố trí không quá

7 tiết học Cơ sở giáo dục chỉ có điểu kiện tổ chức dạy học 6 buổi/tuẩn không bố trí dạy học các môn học tự chọn

b Các môn học và hoạt động giáo dục

~ Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Tiếng Việt; Toán; Đạo dức; Ngoại ngữ 1 (lớp 3, lớp 4, lớp 5); Tự nhiên và Xã hội (lớp 1, lớp 2, lớp 3); Lich sử và Địa lí (lớp 4, lớp 5); Khoa học (lớp 4 lớp 5); Tin học và Công nghệ (lớp 3, lớp 4, lớp 5); Giáo dục thể chất, Nghệ thuật, Hoạt động trải nghiệm (trong đó có nội dung giáo dục của địa phương)

~ Các môn học tự chọn (dạy ở những nơi có đủ điều kiện dạy học và cha mẹ học sinh có nguyện vọng): Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 1 (lớp 1, lớp 2)

2.2.2 Kế hoạch và nội dung giáo dục ở cấp trung học cơ sở

a Thời lượng giáo dục

Cấp trung học cơ sở thực hiện dạy học 1 buổi/ngày, mỗi buổi không bố trí quá 5 tiết học Khuyến khích các trường trung học cơ sở đủ điều kiện thực hiện dạy học 2 buổi/ngày theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo

b, Các môn học và hoạt động giáo dục

~ Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục công dân; Lịch sử và Địa li, Khoa học tự nhiên; Công,

in học; Giáo dục thể chất; Nghệ thuật; Hoạt động trải nghiệm, hướng, nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương

Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc đều tích hợp nội dung giáo dục hướng nghiệp; ở lớp 8 và lớp 9, các môn học Công nghệ, Tin học, Nghệ thuật, Giáo dục công dân, Hoạt động trải nghiệm và Nội dung giáo dục của địa phương có chủ để về nội dung giáo dục hướng nghiệp

~ Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2

2.2.3 Kế hoạch và nội dung giáo dục ởcấp trung học phổ thông

a Thời lượng giáo dục

Cấp trung học phổ thông thực hiện dạy học 1 buổi/ngày, mỗi buổi không bố trí quá 5 tiết học Khuyến khích các trường trung học phổ thông

đủ điều kiện thực hiện dạy hoc 2 buổi/ngày theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và

Dio tao

b Các môn học và hoạt động giáo dục

~ Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng và an ninh; Hoạt dộng trải

nghiệm, hướng nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương

~ Các môn học được lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp:

+ Nhóm môn Khoa học xã hội: Lịch sử, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật

+ Nhóm môn Khoa học tự nhiên: Vật lí, Hoá học, Sinh hoc

+ Nhóm môn Công nghệ và Nghệ thuật Công nghệ, Tìn học, Nghệ thuật

Học sinh chọn 5 môn học từ 3 nhóm môn học trên, mỗi nhóm chọn ít

nhất 1 môn

~ Các chuyên để học tập: Mỗi môn học Ngữ văn, Toán, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, 'Nghệ thuật có một số chuyên để học tập tạo thành cm chuyên để học tập của

môn học giúp học sinh tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng

kiến thức giải quyết những vấn để của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng

nghề nghiệp Thời lượng dành cho mỗi chuyên để học tập từ 10 đến 15 tiết;

tổng thời lượng dành cho cụm chuyên đề học tập của một môn là 35 tiết Ở mỗi lớp 10, 11, 12, học sinh chọn 3 cụm chuyên để học tập của 3 môn học phù hợp với nguyện vọng của bản thân và điều kiện tổ chức của nhà trường

Các trường có thể xây dựng các tổ hợp môn học từ 3 nhóm môn học

và chuyên để học tập nói trên để vừa đáp ứng nhu cầu của người học vừa bảo đảm phù hợp với diều kiện về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trang

thiết bị của nhà trường

~ Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2

2.3 Về phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục

2.3.1 Phương pháp giáo dục

Các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hoá hoạt động của người học, trong đó giáo viên đóng

vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập

thân thiện và những tình huống có vấn để để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng

của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiểm năng và những kiến thức, kĩ năng đã tích luỹ được để phát triển

Các hoạt dộng học tập của học sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn

để, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện và giải quyết những vấn để có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của thiết bị dạy học tối thiểu, đồ dùng học tập và công cụ khác, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hoá của

kĩ thuật số

Các hoạt động học tập nói trên được tổ chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường, trong và ngoài giờ lên lớp thông qua một số hình thức chủ yếu sau: học lí thuyết; thực hiện bài tập, thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án nghiên cứu; tham gia xêmina, tham quan, cắm trại, đọc sách; sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng đồng

'Tuỳ theo mục tiêu cụ thé và tính chất của hoạt động, học sinh được tổ

chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp Tuy nhiên, dù làm việc độc lập, theo nhóm hay theo đơn vị lớp, mỗi học sinh đều

phải được tạo điểu kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế

2.3.2 Đánh giá kết quả giáo dục

Ở Việt Nam, kết quả đánh giá chưa đạt được mục tiêu cung cấp thông

tin cho nhà quản lí và giáo viên để hướng dẫn và điều chỉnh các hoạt động, dạy học Giáo viên và học sinh có xu hướng dạy và học để ứng phó với kì thị, chạy theo thành tích, thay vì hướng đến việc đạt được mục tiêu giáo dục

Do đó, các ki thi và kiểm tra đã tạo ra nhiều áp lực cho học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh và xã hội nói chung

Trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, việc đánh giá học sinh sẽ

có những thay đổi căn bản Căn cứ đánh giá là các yêu cầu

chất và năng lực được quy định trong Chương trình tổng thể và Chương trình mmôn học, hoạt động giáo dục Việc đánh giá thường xuyên do giáo viên phụ trách môn học tổ chức, dựa trên kết quả đánh giá của giáo viên, của phụ

huynh học sinh, của bản thân học sinh được đánh giá và c\ học sinh

khác trong tổ, trong lớp Việc đánh giá định kì do cơ sở giáo dục tổ chức để phục vụ công tác quản lí các hoạt động dạy học, bảo đảm chất lượng ở cơ sở

giáo dục và phục vụ công tác phát triển chương trình Việc đánh giá trên

diện rộng ở cấp Quốc gia, cấp địa phương do tổ chức khảo thí cấp Quốc gia

hoặc cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức để phục vụ công tác

quản lí các hoạt động dạy học, bảo đảm chất lượng đánh giá kết quả giáo dục ở cơ sở giáo dục, phục vụ công tác phát triển chương trình và nâng cao chất lượng giáo dục

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể nêu rõ: “Nghiên cứu từng bước áp dụng các thành tựu của khoa học đo lường, đánh giá trong giáo dục

và kinh nghiệm quốc tế vào việc nâng cao chất lượng đánh giá kết quả giáo dục, xếp loại học sinh ở cơ sở giáo dục và sử dụng kết quả đánh giá trên diện

rộng làm công cụ kiểm soát chất lượng đánh giá ở cơ sở giáo dục”

n đạt về phẩm

la cá

II KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH

MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT

chủ đạo trong việc giúp học sinh hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân Thông qua các bài học về lối sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, môn Giáo dục công dân bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là tỉnh cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật,

có kĩ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện

trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

và hội nhập quốc tế

Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, Đạo đức và Giáo dục công dân là các môn học

bắt buộc Nội dung chủ yếu của các môn học có định hướng chính là giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, quê hương, cộng đồng, nhằm hình thành cho học sinh thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập, sinh hoạt và ý thức

tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật

Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, môn Giáo dục kinh tế và pháp luật là môn học được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh Nội dung chủ yếu của môn học là học vấn phổ thông,

cơ bản về kinh tế, pháp luật phù hợp với lứa tuổi; mang tính ứng dụng, thiết thực đối với đời sống và dịnh hướng nghề nghiệp sau trung học phổ thông của học sinh; được lồng ghép với nội dung giáo dục đạo đức và kĩ năng sống, giúp học sinh có nhận thức đúng và thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân Ngoài ra, trong mỗi năm học, những học sinh có định hướng theo học các ngành Giáo dục chính trị, Giáo dục công dân, Kinh tế, Hành chính, Pháp luật hoặc có sự quan tâm, hứng thú đối với môn học được chọn học một số chuyên để Các chuyên để này nhằm tăng cường kiến thức về kinh tế, pháp luật và kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đáp ứng sở thích, nhu cầu và định hướng nghề nghiệp của học sinh

2 Quan điểm xây dựng chương trình

Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng tuân thủ các định hướng đã nêu trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, gồm: định hướng chung cho tất cả các môn học về quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt, kế hoạch giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, đánh giá kết quả giáo dục, điều kiện thực hiện, phát triển chương trình và định hướng xây dựng Chương trình môn Giáo dục công dân

Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm và tính thực tiễn, được xây dựng trên cơ sở: đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và 'Nhà nước; các thành tựu nghiên cứu về tâm lí học, giáo dục học, dạo đức học, luật học, lí luận chính trị và kinh tế học; kinh nghiệm trong nước và

quốc tế về phát triển Chương trình môn Giáo dục công dân; các giá trị

truyền thống của dân tộc Việt Nam và giá trị chung của nhân loại; thực tiễn

xã hội, giáo dục, điều kiện kinh tế và truyền thống văn hoá Việt Nam, sự đa dạng của đối tượng học sinh xét về phương diện vùng miền, điểu kiện và khả năng học tậ

Chương trình môn Giáo dục công dân trong toàn bộ ba cấp học phổ

thông đảm bảo tính hệ thống Ở giai đoạn giáo dục cơ bản, nội dung môn

Đạo đức (cấp tiểu học) và Giáo dục công dân (cấp trung học cơ sở) được xây dựng theo hướng đồng tâm và phát triển, dựa trên các mạch nội dung giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, kinh tế, pháp luật và xoay quanh các mối quan hệ của con người với bản thân, người khác, cộng đồng, đất nước, nhân loại, công việc, môi trường tự nhiên; mở rộng và nâng cao dần từ cấp tiểu học đến cấp trung học cơ sở Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, nội dung môn Giáo dục kinh tế và pháp luật (cấp trung học phổ thông) được xây dựng theo hướng phát triển tuyến tính, xoay quanh các quan hệ kinh tế

và pháp luật, từ kinh tế vĩ mô đến kinh tế vi mô, từ hệ thống chính trị và pháp luật đến quyền và nghĩa vụ công dân

Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng chú trọng tích hợp các nội dung giáo dục cơ bản, thiết thực, hiện đại về kĩ năng sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, tích hợp nhiều chủ để giáo dục cần thiết như: môi trường, bình đẳng giới, di sản văn hoá, phòng chống tệ nạn xã hội, phòng tránh HIV/AIDS, tài chính Những nội dung này gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của học sinh, gắn liền với các sự kiện có tính thời sự trong đời sống đạo đức, pháp luật, kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của địa phương, đất nước và thế giới

Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng được xây dựng theo hướng mở Chương trình chỉ quy

định những yêu cầu cần đạt; những nội dung dạy học cơ bản, cốt lõi cho mỗi

cấp học, lớp học nhằm đáp ứng yêu cầu cần đạt; những định hướng chung

về phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục của học sinh Căn cứ vào các yêu cầu cần đạt và định hướng chung bắt buộc của chương trình, các

tác giả sách giáo khoa, cơ sở giáo dục và giáo viên môn Giáo dục công dân

được hoàn toàn chủ động, sáng tạo trong việc triển khai các nội dung dạy học, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục cụ thể theo yêu cầu phát triển chương trình Giáo viên được lựa chọn sách giáo khoa và sử dụng nhiều nguồn tư liệu khác nhau để day học, nhưng phải bám sát mục tiêu và đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình

3 Mục tiêu của chương trình

3.1 Mục tiêu chung

Chương trình môn Giáo dục công dân giúp học sinh hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực

và trách nhiệm Những phẩm chất này là những giá trị cốt lõi của người

công dân Việt Nam

nghiệp mới, đặc biệt là yêu cầu của sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp

quyền và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đó là năng, lực điều chỉnh hành vi, năng lực phát triển bản thân, năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế ~ xã hội, những biểu hiện đặc thù của các năng lực chung và năng lực khoa học được quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

3.2 Mục tiêu môn Giáo dục kinh tế và pháp luật

Giúp học sinh tiếp tục phát triển các phẩm chất đã được hình thành ở cấp trung học cơ sở, đồng thời có được nhận thức, tình cảm, niém tin, bin lĩnh phù hợp với chuẩn mực đạo đức, quy định của pháp luật để sẵn sàng học tập và gia nhập cộng đồng xã hội

Giúp học sinh cùng cố, nâng cao các năng lực đã được hình thành, phát triển ở cấp trung học cơ sở, đồng thời có kĩ năng sống, bản lĩnh để tiếp tục học tập, làm việc và thực hiện các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân

trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế.

4 Yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực

4.1 Yêu cầu cần đạt về các phẩm chất chủ yếu

Môn Giáo dục kinh tế và pháp luật tiếp tục hình thành, phát triển cho học sinh các phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm

Phê phán, đấu tranh với các âm mưu, hành động xâm phạm lãnh thổ,

biên giới quốc gia, các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc gia bằng thái độ và việc làm phù hợp với lứa tuổi, với quy dịnh của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam

~ Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc

~ Tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người

+ Tôn trọng sự khác biệt về lựa chọn nghề nghiệp, hoàn cảnh sống,

sự đa dạng văn hoá cá nhân

+ Có ý thức học hỏi các nền văn hoá; độ lượng, cảm thông với những hành vi có lỗi của người khác

* Chăm chỉ

~ Ham học

+ Xác định được định hướng nghề nghiệp; xây dựng được kế hoạch học tập, rèn luyện để chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai

+ Tích cực tìm tòi, nghiên cứu khoa học và sáng tạo trong học tập,

lao động; nỗ lực vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong học tập và lao động

~ Chăm làm: Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các

công việc phục vụ cộng đồng; luôn cố gắng đạt kết quả tốt trong lao động

* Trách nhiệm

~ Có trách nhiệm với bản thân

+ Tích cực, tự giác và nghiêm túc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức bản thân theo các chuẩn mực đạo dức và quy định của pháp luật

+ Chủ động kiểm soát được tài chính cá nhân, định hướng được nghề nghiệp, việc làm phù hợp

+ Sin sàng chịu trách nhiệm về những lời nói và hành động của bản thân

~ Có trách nhiệm với gia đình

+ Làm tròn bổn phận với người thân và gia đình

+ Tham gia xây dựng và thực hiện kế hoạch chỉ tiêu hợp lí trong gia đình

~ Có trách nhiệm với nhà trường và xã hội

+ Tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động công ích, hoạt động tuyên truyền pháp luật

+ Đánh giá được hành vi chấp hành kỉ luật, pháp luật của bản thân

và người khác; đấu tranh phê bình các hành vi vô kỉ luật, vi phạm pháp luật

~ Có trách nhiệm với môi trường sống

+ Tự giác, tích cực thực hiện và vận động người khác thực hiện các quy định của pháp luật về môi trường

+ Thực hiện được trách nhiệm công dân bằng những việc làm phù hợp nhằm hạn chế, khắc phục tác động tiêu cực của phát triển kinh tế đến môi trường tự nhiên và cuộc sống sinh hoạt.

4.2 Yêu cầu cần đạt về năng lực

4

Yêu cầu cần đạt về năng lực chung

Môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng góp phần hình thành, phát triển cho học sinh các năng lực chung

(năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết

vấn để và sáng tạo) và năng lực khoa học thông qua các năng lực đặc thù của môn học là: năng lực điều chỉnh hành vi, năng lực phát triển bản thân, năng, lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế — xa hội phù hợp với lứa tuổi:

4.2.2 Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù

'Trong môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, năng lực đặc thù của học sinh được biểu hiện tập trung ở năng lực điều chỉnh hành vi, năng lực phát triển bản thân, năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội với những yêu cầu cụ thể như sau:

+ Hiểu được các chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh; trách nhiệm

xã hội của doanh nghiệp

+ Có hiểu biết cơ bản về hội nhập kinh tế quốc tế

~ Đánh giá hành vi của bản thân và người khác

+ Phân tích, đánh giá được hậu quả của các hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức, pháp luật của bản thân và người khác

+ Nhận xét, đánh giá được thái độ, hành vi, việc làm của bản thân và người khác trong chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các quy định của pháp luật về kinh tế - xã hội, về quyền và nghĩa vụ công dân

~ Điều chỉnh hành vi

+ Tự điểu chỉnh và động viên, giúp đỡ người khác điều chỉnh được thái độ,

kế hoạch, phương pháp học tập, những sai sót, hạn chế của bản thân trong

quá trình học tập; hình thành được phong cách học tập riêng của bản thân

+ Tham gia được các hoạt động kinh tế ~ xã hội phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật và lứa tuổi

+ Thực hiện được nghĩa vụ công dân trong hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng; trong bảo vệ, xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị ở Việt Nam và độc lập, chủ quyền của Tổ quốc bằng những hành vi cụ thé, phù hợp quy định của pháp luật

* Năng lực phát triển bản thân

~ Tự nhận thức bản thân: Tự đánh giá được ưu điểm, nhược điểm, vai trò,

giá trị, khả năng, điều kiện và các quan hệ xã hội của bản thân

~ Lập kế hoạch phát triển bản thân

+ Tự đặt ra được mục tiêu, kế hoạch, biện pháp học tập và rèn luyện;

kế hoạch tài chính phù hợp của cá nhân

+ Bước đầu biết tạo lập, xây dựng ý tưởng cho một hoạt động kinh doanh nhỏ; lựa chọn được mô hình hoạt động kinh tế thích hợp trong tương lai đối với bản thân

+ Xác định được hướng phát triển phù hợp của bản thân sau trung học phổ thông

~ Thực hiện kế hoạch phát triển bản thân

+ Điều chỉnh được mục tiêu, kế hoạch, phương pháp học tập, rèn luyện phù hợp với sự thay đổi của cuộc sống; khắc phục được sai sót, hạn chế của bản thân trong quá trình thực hiện mục tiêu, kế hoạch đã để ra; lựa chọn được nghề nghiệp của bản thân trong tương lai

+ Kiểm soát được tài chính cá nhân; sử dụng được một số dịch vụ tín dụng có trách nhiệm; thực hành được việc xây dựng ý tưởng kinh doanh, phân tích, điều chỉnh được ý tưởng kinh doanh của bản thân

* Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế ~ xã hội

~ Tìm hiểu các hiện tượng kinh tế ~ xã hội

+ Hiểu được các kiến thức cơ bản phù hợp với lứa tuổi về: kinh tế thị trường, Hiến pháp, pháp luật, hệ thống chính trị của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; quyền và nghĩa vụ công dân; trách nhiệm của thanh niên với tư cách công dân.

+ Nhận biết được những vấn để cơ bản trong đường lối của Đảng về xây dựng, bảo vệ đất nước; chính sách của Nhà nước, quy định của pháp luật trong quản lí kinh tế ~ xã hội

+ Giải thích được một cách đơn giản một số hiện tượng, vấn để kinh tế,

pháp luật đang diễn ra ở Việt Nam và trên thế giới

~ Tham gia các hoạt động kinh tế ~ xã hội

+ Phân tích, đánh giá, tham gia tranh luận được một hoặc một số vấn để đang đặt ra trong đời sống xã hội đương đại liên quan đến dạo dức, pháp luật và kinh tế

+ Bước đầu đưa ra được quyết định hợp lí nhằm giải quyết các vấn để kinh tế của cá nhân, gia đình và cộng đồng với tư cách là một chủ thể kinh tế + Tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội, các hoạt động phục vụ cộng đồng, các hoạt động tuyên truyền và thực hiện

chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước phù hợp với lứa

tuổi do nhà trường, địa phương tổ chức

~ Trên cơ sở các định hướng đã nêu trong Chương trình giáo dục phổ

thông tổng thể và Chương trình môn Giáo dục công dân, Chương trình môn Giáo dục kinh tế và pháp luật nhấn mạnh các quan điểm sau đây: bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm, tính thực tiễn và tính hệ thống; chú trọng

tích hợp các nội dung giáo dục cơ bản, thiết thực, hiện đại về giá trị sống,

kĩ năng sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế; xây dựng theo hướng mở, các tác giả sách giáo khoa, cơ sở giáo dục và giáo viên môn học được chủ động,

sáng tạo trong việc triển khai các nội dung dạy học, phương pháp giáo dục

và đánh giá kết quả giáo dục cụ thể theo yêu cầu phát triển chương trình

~ Cấu trúc nội dung của môn học đảm bảo tính hệ thống, được thiết kế

theo nguyên tắc tuyến tính; các mạch kiến thức và kĩ năng được sắp xếp

hợp lí, bảo đảm tính sư phạm: từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp,

được cấu trúc thành 3 nội dung chính:

+ Giáo dục kinh tế (bao gồm các mạch nội dung liên quan đến: hoạt

động của nền kinh tế; hoạt động kinh tế của Nhà nước; hoạt động sản xuất

kinh doanh)

+ Giáo dục pháp luật (bao gồm các mạch nội dung liên quan đến: quyền

và nghĩa vụ của công dân; hệ thống chính trị và pháp luật)

+ Các chuyên để học tập

5.2 Những điểm mới trong chương trình môn học

~ Tiếp tục hình thành và phát triển cho học sinh tinh cảm, nhận thức, niềm tin và bản lĩnh phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật dựa trên những kiến thức cơ bản, cốt lõi, thiết thực đối với đời sống và định hướng nghề nghiệp sau trung học phổ thông về kinh tế và pháp luật

~ Tiếp tục phát triển cho học sinh năng lực thực hiện các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân, chủ yếu từ góc độ kinh tế, pháp luật; có kĩ năng sống,

và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế

~ Nội dung chương trình được xây dựng theo hướng mở, thể hiện ở việc

không quy định nội dung dạy học chỉ tiết cho từng bài học mà chỉ quy định những yêu cầu cần dạt; những nội dung dạy học cơ bản, cốt lõi cho mỗi lớp học nhằm đáp ứng yêu cầu cần dạy những dịnh hướng chung về phương

pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục của học sinh Giáo viên có thể

chủ động, linh hoạt lựa chọn nội dung và phương pháp, cách thức giảng dạy nhằm đạt được yêu cầu để ra

~ Nội dung chương trình môn học, một chủ đề môn học được phát triển

tuyến tính từ lớp học này lên đến lớp học khác Theo đó, các chủ để bài học

được phát triển trong tất cả các mạch nội dung chương trình môn học cho

phù hợp với mục tiêu giáo dục hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực

học sinh

~ Cấu trúc nội dung chương trình được thiết kế theo hướng tiếp cận

năng lực người học Theo đó, cấu trúc nội dung chương trình lấy các

phẩm chất, năng lực được xác định trong mục tiêu môn học để làm “trục”

xây dựng nội dung dạy học theo các chủ để được thiết kế gắn với các lĩnh vực giáo dục bao gồm: giáo dục kinh tế và giáo đục pháp luật Trong tất cả các mạch nội dung giáo dục kinh tế và giáo dục pháp luật đều hàm chứa các yêu cấu cần đạt và các chỉ báo về năng lực nhằm tiếp tục phát triển,

bồi dưỡng đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh và thể hiện rõ quan điểm

tích hợp nội môn và tích hợp đa ngành

~ Về mục tiêu dạy học: Ngoài các yêu cầu về mức độ như nhận biết, tái hiện kiến thức, cần có những mức độ cao hơn như vận dụng kiến thức trong các tình huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế Các mục tiêu này đạt dược thông qua các hoạt động trong và ngoài nhà trường

~ Về phương pháp dạy học: Ngoài cách dạy học thuyết trình cung cấp kiến thức, cần tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn Như vậy thông thường, qua một hoạt động học tập, học sinh sẽ được hình thành và phát triển không phải một loại năng lực mà

là được hình thành đồng thời nhiều năng lực hoặc nhiều năng lực thành tố

mà ta không cẩn (và cũng không thể) tách biệt chúng trong quá trình

Khác với việc tổ chức hoạt động dạy học, các công cụ kiểm tra, đánh giá cần chỉ rõ từng thành tố của năng lực cần đánh giá và xây dựng được các công cụ đánh giá những thành tố của các năng lực thành phần Sự liên hệ

giữa mục tiêu, hoạt động dạy học và công cụ kiểm tra, đánh giá được thể hiện qua sơ đồ dưới đây:

II LỰA CHỌN NOI DUNG DAY Hoc

1 Cách lựa chọn nội dung dạy học trong chương trình

Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học là tư tưởng chủ đạo

của đổi mới căn bản toàn diện giáo dục lần này

in nang lực không hề phủ nhận tầm quan trọng của kiến thức vì kiến thức là một yếu tố cấu thành của năng lực, không có kiến thức thì sẽ không có năng lực Điểm khác biệt chỉ là: Thay vì học sinh phải học những kiến thức được cho là quan trọng, được nhân loại tích luỹ từ hàng nghìn năm nay thì cách tiếp cận phát triển năng lực thiết kế quy trình dạy học bắt đầu từ những câu hỏi như: Mục tiêu của chủ để này là gì?

Có những yêu cầu cẩn đạt nào cần có trong chủ để này? Học xong chủ để này, học sinh có thể làm được những gì? Để làm được những điều đó, giáo

viên cần phải cung cấp những kiến thức nào? Nghĩa là, khi đưa kiến thức

vào chủ để bài học, giáo viên cần hình dung được đường đi của nó, con đường,

đó có thể ngắn hoặc dài, nhưng nhất thiết phải có điểm đến

'Theo mô hình giáo dục phát triển năng lực, ngay trong quá trình giáo dục, học sinh cần giải quyết những nhiệm vụ cụ thể gần với đời sống thực tế mà kiến thức, kĩ năng của mỗi môn học truyền thống không thể đáp ứng được

Để nhận thức và từ đó hình thành được kĩ năng, học sinh phải được trải nghiệm thông qua các hoạt động học tập Vì vậy, khi tổ chức dạy học,

giáo viên cần tìm hiểu và phát huy vốn kiến thức, sự hiểu biết sẵn có của học sinh để từ đó có những định hướng và tổ chức các hoạt động học tập phù

hợp với từng đối tượng Giáo viên cần tạo ra những tình huống dạy học có vấn để nhằm giúp học sinh được trải nghiệm bằng cách huy động các kiến thức, kĩ năng đã có để tìm kiếm hướng giải quyết

Khi lựa chọn các nội dung dạy học trong từng chủ để môn Giáo dục

kinh tế và pháp luật, giáo viên cần thiết kế theo hướng mở với gợi ý các cách

thức tổ chức học tập đa dạng Những chủ để được cấu trúc cẩn hướng tới trả

lời các câu hỏi sau:

~ Khái niệm, từ khoá mà chủ để hướng tới là gì?

~ Dấu hiệu, bản chất, đặc điểm, vai trò của nội dung chủ để được thể hiện như thế nao?

~ Làm thế nào để học sinh có thể thực hành, vận dụng kiến thức trong chủ để vào thực tiễn cuộc sống?

~ Làm thế nào để học sinh hình thành được cách suy nghĩ tích cực, có hành động đúng đắn theo chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật

trong đời sống?

Khi thực hiện Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung,

Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng, giáo viên chủ động trong việc phát triển

chương trình, các hình thức và phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận và

phát triển năng lực người học

Các chủ để và yêu cầu cần đạt được thiết kế trong chương trình là

những gợi mở Giáo viên có thể lựa chọn tên bài học phù hợp với chủ để,

phát triển nội dung, hình thức phù hợp với học sinh, điều kiện nhà trường, địa phương sao cho đạt được mục tiêu của bài học và môn học đặt ra,

đặc biệt với môn học có tính đặc thù là Giáo dục công dân

Giáo viên không phải bắt buộc tổ chức tất cả các bước, hoạt động để đạt

được mục tiêu chủ để trong một tiết học mà nên xây dựng kế hoạch dạy học của minh phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện day học tại nhà trường Tuỳ điều kiện cụ thể tại địa phương và nhà trường, giáo viên có thể

thiết kế nội dung học tập và tổ chức các hoạt động học tập trong lớp học,

đồng thời, giáo viên và nhà trường hoàn toàn có thể thay đổi sang các dạng hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp

34

Khi thiết kế nội dung học tập, giáo viên cần chú ý tăng cường các hoạt

động vận dụng và tìm tòi, mở rộng, giao cho học sinh thực hiện ngoài

những giờ học trên lớp Giáo viên nên có cách quan sát, đánh giá về các hoạt động này của các em để kịp thời điều chỉnh

Giáo viên là người đưa ra ý tưởng, hướng dẫn, tổ chức các hoạt động học của học sinh, phát huy vai trò chủ động, tích cực của học sinh Trong, các giờ học, khuyến khích giáo viên tổ chức cho học sinh chủ động điều hành các hoạt động của lớp học, giáo viên chỉ là người hỗ trợ, điều chỉnh khi cần thiết

2 Xây dựng kế hoạch day hoc

2.1 Căn cứ xây dựng kế hoạch dạy học

Về mặt pháp lí

~ Căn cứ vào yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông

đã được nêu trong Nghị quyết 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng,

Nghị quyết 88 của Quốc hội và Quyết định 404 của Thủ tướng Chính phủ

~ Căn cứ vào mục tiêu Chương trình môn Giáo dục công dân được ban

hành năm 2018 cùng với Chương trình giáo dục phổ thông tổng thé

Về mặt khoa học

~ Căn cứ vào đặc điểm môn học, quan điểm xây dựng chương trình

môn học, yêu cầu cần đạt và nội dung giáo dục của môn học

~ Tiếp cận năng lực trong Chương trình giáo dục phổ thông nói chung, tiếp cận phát triển phẩm chất và năng lực học sinh trong Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng đòi hỏi việc thiết kế và thực hiện giáo án (hay còn gọi là kế hoạch bài học, hoặc

kế hoạch dạy học) cũng phải theo tiếp cận năng lực (bao gồm cả phẩm chất

và năng lực) vì thực chất giáo án là đơn vị thao tác thỉ công cụ thể hướng vào mục tiêu, chuẩn đầu ra của chương trình môn học Nói khác đi, nó chính là sự cụ thể hoá mục tiêu giáo dục bằng các thao tác hành động được thể hiện ở cấu trúc của giáo án

= Can cit vio đặc điểm phát triển nhận thức, đặc điểm phát triển tâm lí

„ xã hội của học sinh lứa tuổi từ 15 - 18.

~ Căn cứ vào điều kiện về cơ sở vật chất của trường học; đặc điểm địa lí, văn hoá vùng miền của địa phương

2.2 Nguyên tắc xây dựng kế hoạch day hoc

~ Tuân thủ mục tiêu giáo dục được cụ thể hoá bằng các yêu cầu cần dat

về năng lực và phẩm chất trong Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng

~ Tuân thủ các mạch nội dung giáo dục cơ bản được nêu trong Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng

~ Bám sát yêu cầu về phương pháp giáo dục được nêu trong Chương

trình tổng thể và được cụ thể hoá trong Chương trình môn Giáo dục công dân Đó

+ Chú trọng tổ chức và vận dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục tích cực, phát huy được tính chủ động, sáng tạo, tư duy phê phán, khả năng giải quyết vấn để và ứng dụng vào cuộc sống của học sinh nhằm giúp các em phát triển phẩm chất và năng lực, đáp ứng mục tiêu giáo dục trung học phổ thông

+ Chú trọng tổ chức hoạt động học tập theo phương thức trải nghiệm, coi trọng thực hành, vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn để thực tiễn phù hợp với đối tượng học sinh; đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học + Phối kết hợp chặt chế giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

~ Đảm bảo khai thác có hiệu quả và phù hợp các điều kiện về cơ sở vật chất, không gian ở trường học và địa phương

~ Đảm bảo các hoạt động dạy học được thiết kế và thực hiện phù hợp với đặc điểm tâm ~ sinh lí học sinh trung học phổ thông

2,3 Các bước xây dựng kế hoạch dạy học

Việc thiết kế, thực hiện bài học theo tiếp cận năng lực trong môn Giáo dục kinh tế và pháp luật theo lôgic được biểu diễn dưới dạng mô hình như sau:

Căn cứ vào lôgic thiết kế và thực hiện bài học theo tiếp cận năng lực

được mô tả ở trên, việc xây dựng kế hoạch dạy học được thực hiện qua các

bước cụ thể như sau:

Bước 1: Chuẩn bị lập kế hoạch day học môn học

Bước này được đặt ra để giáo viên tìm hiểu đối tượng dạy học Việc tim

hiểu các yếu tố có liên quan đến dạy học sẽ giúp giáo viên hiểu rõ được đặc

điểm về trình độ nhận thức, động cơ và hứng thú học tập, phong cách học

tập của học sinh Qua đó, giáo viên có thể lập được kế hoạch dạy học phù

học đi đôi với hành, lí thuyết gắn với thực tiễn Nghĩa là, các hoạt động được

thiết kế dưới dang bai tập tình huống, dự án giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống cộng đồng ở địa phương, gắn bó với cuộc sống của học

sinh, qua đó giúp học sinh có hiểu biết và kĩ năng ứng phó, xử lí các vấn đề

trong cuộc sống cũng như hình thành nhận thức và biết định hướng lựa

chọn ngành nghề trong tương lai

Bước 2: Lập kế hoạch dạy học môn học

'Việc thực hiện bước này giúp giáo viên nắm được mối quan hệ biện chứng giữa đối tượng dạy học, môi trường dạy học với mục tiêu, phương, pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả

của bài học/ chủ để học/ môn học

Trong việc lập kế hoạch dạy học, giáo viên xác định rõ mục tiêu của môn học (mục tiêu về phẩm chất và năng lực được thể hiện ở yêu cầu cần đạt

về phẩm chất và năng lực đặc thù của môn học) và sau từng chủ đề/ bài học được thể hiện ở các yêu cầu cần đạt gắn với các mạch nội dung Trong đó, đặc biệt lưu ý về các yêu cầu cẩn đạt được xác định cụ thể bằng các dộng từ (theo khung nhận thức Bloom) đã rút gọn về 4 mức độ: nhận biết, thông, hiểu, vận dụng, vận dụng cao Giáo viên cần lưu ý rằng, mỗi mức độ đó đều

có cấu trúc về kiến thức, kĩ nang, thái độ (bao gồm nhu cầu, hứng thú, động

cơ, ý chí, giá tri ) va dựa trên sự “huy động tổng hợp” các thành tố đó với nhau khi thực hiện thành công một hoạt động nhất định mới được gọi là năng lực Sau khi xác định mục tiêu dạy học, giáo viên sẽ phác thảo các mốc thời gian dự kiến và đưa ra các hình thức, phương pháp tổ chức dạy học, phương tiện/ thiết bị sử dụng trong dạy học, cuối cùng là chuẩn bị các công,

cụ đánh giá kết quả dạy học Việc lập được kế hoạch dạy học môn học, vừa giúp cho giáo viên có sự chuẩn bị cũng như hình dung ra các đầu việc cần phải thực hiện, vừa giúp cho giáo viên dựa vào đó để triển khai thiết kế các bài học cụ thể

Bước 3: Thiết kế hoạt động dạy học

Đây chính là bước mà trong hoạt động dạy học của giáo viên thường được gọi là soạn giáo án Để hoàn thành công việc này, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung bài học mới, chuẩn bị tốt các điều kiện về không gian, thời gian, đồ dùng, phương tiện, thiết bị dạy học Tiếp đó là thiết kế nội dung hoạt động, cách thức thực hiện hoạt động, thời gian và yêu cầu cần đạt (kết quả đạt được) cho từng hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh

2⁄4 Cấu trúc của kế hoạch dạy học

“Từ những yêu cầu đối với việc thiết kế hoạt động dạy học theo tiếp cận

năng lực người học đã được nêu ở trên, cấu trúc của kế hoạch dạy học môn

Giáo dục kinh tế và pháp luật có thể bao gồm những đầu mục cơ bản

sau đây:

2⁄41 Mục tiêu của chủ để bài học

Miieltiw bai ge chinkilé| ino nhgng gl hoo si00!Sfn để: ST bài học, đó phải là những biểu hiện của các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực đã được xác định tương ứng với nội dung dạy học được trình bày trong Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng

Để có thể thực hiện được các phần tiếp theo của một giáo án, việc xác định tốt nhất, đúng nhất mục tiêu bài học là hết sức quan trọng, vì suy đến cùng mục tiêu của bài học cũng chính là căn cứ để đánh giá kết quả bài học,

là căn cứ để xác định các diều kiện, phương thức tổ chức hoạt động dạy và hoạt động học Chính vì vậy, mục tiêu bài học cần phải đảm bảo:

+ Thể hiện đẩy đủ và rõ ràng yêu cầu cần đạt gắn liền với các mạch nội dung

cụ thể trong Chương trình môn Giáo dục công dân nói chung, Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng

+ Do đặc điểm của môn học, cần bám sát yêu cầu cần đạt về các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung, năng lực đặc thù của môn Giáo dục kinh tế và

pháp luật và Chương trình tổng thể 2018

Khi xác định mục tiêu bài học, giáo viên nên:

+ Sử dụng các động từ có thể đo đếm được, chẳng hạn như: nêu, liệt kê, giải thích, phân tích, so sánh, lựa chọn, phê phán, ủng hộ, đồng tình, thực hiện được, sử dụng được, làm được Tránh dùng các dạng động từ khó xác định (khó định lượng được) như: hiểu, biết

+ Các động từ sử dụng khi xác định mức độ yêu cầu cần đạt về năng lực hay phẩm chất của học sinh nên tiếp cận theo thang năng lực nhận thức của

Bloom để từ mức nhận thức thấp như nhận biết, đến mức nhận thức cao như vận dụng cao; như vậy giáo viên sẽ để dàng hơn trong việc thiết kế các công cụ đo đạc, đánh giá kết quả giáo dục và cũng thuận lợi hơn trong việc phân loại học sinh, qua đó giúp cho việc đánh giá và điều chỉnh đánh giá sự tiến bộ của học sinh có thể thực hiện được một cách chính xác nhất

+ Các yêu cầu cần đạt trong chương trình môn học mang tính khái quát

và định hướng, do đó, giáo viên khi xây dựng mục tiêu bài học cần cụ thể hoá các yêu cầu cần đạt đó cho thật sát va phù hợp với đối tượng học sinh, điều kiện kinh tế, văn hoá vùng miền ở địa phương Chẳng hạn, trọng phần

yêu cầu cẩn đạt nêu ở chương trình môn học, có một số cụm từ: “một số”,