Thâm hụt ngân sách là gì các biện pháp xử lý thâm hụt ngân sách nhà nước

Thâm hụt ngân sách nhà nư ớc Tiếng Anh: Budget deficit là thu ật ngữ thể hiện khoản chênh l ệch giữa tất cả các khoản thu và chi trong c ả doanh thu và tài khoản vốn của chính phủ.. Xuất

Thâm hụt ngân sách là gì? Các bi ện pháp xử lý thâm h ụt ngân sách nhà

nước

Tăng trưởng kinh tế là vấn đề cốt lõi mà các quốc gia luôn tìm cách duy trì

và phát huy sự sống Sự tăng trư ởng trong m ối giai đoạn chu k ỳ kinh tế sẽ chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau, trong đó y ếu tố ngân sách chi phối sâu sắc nhất Hiện nay, thâm hụt ngân sách là m ột vấn đề mà các quốc gia đang phải đối mặt vì nó ảnh hưởng phát tri ển kinh tế hiện nay và tác động đến tương lai của quốc gia Để hiểu rõ về khái niệm thâm hụt ngân sách là gì? Nguyên nhân, tác đ ộng và giải pháp kh ắc phục thâm h ụt ngân sách nhà nước, chúng ta cùng tìm hi ểu qua bài viết dưới đây nhé

Khái niệm thâm hụt ngân sách là gì?

Thâm hụt ngân sách nhà nư ớc Tiếng Anh: Budget deficit là thu ật ngữ thể hiện khoản chênh l ệch giữa tất cả các khoản thu và chi trong c ả doanh thu

và tài khoản vốn của chính phủ Mỗi năm, thâm hụt sẽ cộng thêm vào n ợ quốc gia (tổng số nợ của chính phủ được tích lũy trong nhi ều năm)

Tại Việt Nam, theo Luật Ngân sách nhà nư ớc (2002) quy định: Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách đ ịa phương Thâm hụt ngân sách nhà nư ớc là thâm hụt ngân sách trung ương và đư ợc xác định bằng chênh lệch thi ếu giữa tổng số chi ngân sách trung ương và t ổng số thu ngân sách trung ương trong năm ngân sách

Xuất phát từ quan điểm về quản lý ngân sách gi ữa các quốc gia và các t ổ chức, có nhiều quan niệm về thâm hụt ngân sách như sau:

Hiểu theo cách cơ b ản, thâm hụt ngân sách là tình tr ạng tổng chi ngân sách nhà nước mà chính phủ phải thực hiện lớn hơn các khoản thu mà chính phủ được tính trong một năm tài chính

Ở phạm vi rộng hơn, thâm hụt ngân sách được hiểu là hiện tượng ngân sách nhà nước không cân đối được, thể hiện ở sự chênh lệch giữa cung và cầu về nguồn lực tài chính của Nhà nước Việc tính toán mức thâm hụt ngân sách

ở mỗi quốc gia có sự khác nhau vì cách thức xác định phạm vi thu, chi ngân sách không đồng nhất

Theo Cẩm nang Th ống kê tài chính Chính ph ủ của Quỹ tiền tệ Quốc tê, khái niệm thu và chi ngân sách đư ợc hiểu như sau:

Thu ngân sách là các kho ản thu vào qu ỹ ngân sách mà không kèm theo, không làm phá t sinh nghĩa v ụ hoàn trả trực tiếp cho các đ ối tượng có nghĩa

vụ nộp ngân sách Thu ngân sách nhà nư ớc gồm có các khoản thu thuế, phí

và các khoản thu khác,… Ở một phương diện khác, thu ngân sách nhà nư ớc

là những khoản thu mang tính ch ất cưỡng bức hay trác h nhiệm của mọi người hoặc của thành phần kinh tế đối với nhà nước

Chi ngân sách g ồm các kho ản chi ra từ ngân sách không làm phát sinh

nghĩa vụ phải bồi hoàn trực tiếp đối với các đối tượng thụ hưởng ngân

sách, đó là toàn bộ khoản thực chi ngân sách theo Luật định trong một năm tài khóa Chi ngân sách nhà nước gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, các kho ản chi khác,…

Các nguyên nhân gây ra thâm h ụt ngân sách là gì?

Thứ nhất, do ngu ồn thu ngân sách b ị thất thu Thu ế là nguồn thu chính và bền vững nhất cho ngân sách nhà nư ớc Tuy nhiên, do h ệ thống pháp luật nước ta còn nhiều bất cập và quản lý chưa chặt chẽ nên có nhiều tổ chức,

cá nhân l ợi dụng trốn thuế, lách thứ, nợ thuế,…gây thất thu một lư ợng đáng

kể cho ngân sách nhà nư ớc Ngoài ra,việc giãn thu ế, miễn thuế,…giúp

doanh nghiệp có thêm nguồn vốn đầu tư,duy trì ho ạt động sản xuất nhưng làm ảnh hư ởng tới các kho ản chi ngân sách gây thâm h ụt ngân sách

Thứ hai, do tác động của chu kỳ kinh doanh Trong th ời kỳ khủng hoảng hay suy giảm kinh t ế sẽ làm cho thu nh ập của quốc gia bị thu hẹp và làm nhu cầu chi tiêu tăng lên t ừ đó dẫn đến thâm h ụt ngân sách Ở giai đoạn nền kinh tế tăng trư ởng nhanh, thu ngân sách tăng cao tro ng thì thâm h ụt ngân sách s ẽ giảm xuống

Thứ ba, thâm hụt ngân sách do chịu tác đ ộng của hệ thống chính sách cũng như các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ Chi ngân sách là m ột trong những công cụ chính sách quan trọng của nhà nư ớc nhằm chi ph ối sự phát triển kinh t ế - xã hội trong từng giai đoạn phát triển khác nhau

Thứ tư, những vấn đề về thiên tai, dịch bệnh và tình hình chính tr ị bất ổn cũng tác động làm tăng chi ngân sách, từ đó gây ra thâm hụt ngân sách Việc quản lý và đi ều hành ngân sách không hi ệu quả, tiêu chi phân sách lãng phí cũng là một nguyên nhân ảnh hưởng đến thâm hụt ngân sách Thứ năm, do các nhân t ố kỹ thuật chuyên môn như phân lo ại, mục lục,…Có nhiều trường hợp thâm hụt thấp hay gi ảm do sự phản ánh sai lệch về quy

mô thu và chi ngân sách c ủa chính phủ hay do chi ngân sách thi ếu minh bạch hay là áp d ụng phương pháp tính thâm h ụt không phù h ợp

Một số nguyên nhân khác có th ể dẫn đến thâm hụt ngân sách nhà nư ớc kể đến là:

• Cắt giảm thuế làm giảm doanh thu, ch ẳng hạn như những biện pháp nhằm tăng cư ờng khả năng thuê nhân viên c ủa các công ty l ớn

• GDP thấp (tổng sản phẩm quốc nội - số tiền đư ợc tạo ra trong nư ớc) dẫn đến tổng doanh thu th ấp và doanh thu t ừ thuế thấp

• Cấu trúc thuế được thiết kế kém nhằm đánh thuế thấp hơn những người có thu nhập cao và đánh thuế quá cao những người có thu nhập thấp

• Chi tiêu cao cho nhi ều chương trình, như b ảo hiểm y tế và an sinh xã hội

• Chi tiêu quân s ự cao

• Chi tiêu cao vào m ục đích tr ợ cấp cho các ngành khác nhau

• …

Xem thêm:

➢ Kho đề tài luận văn thạc sĩ tài chính - ngân hàng 2022

Phân loại thâm hụt ngân sách nhà nư ớc

Thâm hụt ngân sách nhà nư ớc đư ợc phân thành th âm hụt ngân sách tổng thể, thâm h ụt ngân sách thư ờng xuyên và thâm h ụt ngân sách cơ s ở Cụ thể: Thâm hụt ngân sách t ổng thể là gì?

Đây là thước đo được sử dụng nhiều nhất và là thước đo mà IMF khuyến nghị các quốc gia s ử dụng để xác định tình tr ạng mất cân đối tài khoá Thâm hụt ngân sách t ổng thể xảy ra khi trư ờng hợp thu ngân sách nh ỏ hơn

so với chi ngân sách Thu ngân sách g ồm các khoản thu vào qu ỹ ngân sách

là khoản thu đó không phát sinh, không t ạo ra và không kèm theo các nghĩa

vụ hoàn trả trực tiếp vì thế thu từ nguồn vay n ợ không được xếp là một nguồn thu ngân sách Chi Ngân sách không bao g ồm khoản chi trả nợ gốc

mà chỉ gồm khoản lãi vay ph ải trả từ số tiền mà chính ph ủ vay Chi trả tiền lãi vay được xếp vào chi ngân sách, vi ệc không đưa kho ản vay n ằm trong thu ngân sách và chi tr ả nợ gốc nằm trong chi ngân sách ph ản ánh đúng b ản chất của thu, chi ngân sách

Ở Việt Nam, cách tính toán thâm hụt ngân sách ở Việt Nam dựa vào định nghĩa về thâm hụt ngân sách tổng thể của Cẩm nang Thống kê tài chính Chính Phủ Tuy nhiên, s ự khác biệt lớn nhất là Việt Nam tính các kho ản chi trả nợ gốc vào chi ngân sách chính ph ủ, trong khi l ại không tính toán một số khoản chi khác vào cân đ ối ngân sách như chi t ừ nguồn trái phiếu chính phủ Điều này khi ến cho mức độ thâm hụt ngân sách c ủa Việt Nam chiếm tỷ lệ khá lớn trên t ổng sản phẩm quốc hội

Thâm hụt ngân sách thư ờng xuyên là gì?

Là khoảng chênh lệch giữa thu thư ờng xuyên và chi thư ờng xuyên c ủa

Ngân sách nhà nước và xảy ra khi chi thường xuyên lớn hơn thu thường xuyên Nếu thu thư ờng xuyên l ớn hơn chi thư ờng xuyên thì sẽ có thặng dư ngân sách thường xuyên và ngược lại Nếu quốc gia có thặng dư ngân sách thường xuyên thì quốc gia đó đang có tiết kiệm để cho đầu tư phát

triển Thu thư ờng xuyên là các kho ản thu ngân sách t ừ thuế, phí, l ệ phí không mang tính ch ất “một lần” và “không tái t ạo” Thao đó, các kho ản thu như thu từ bán tài sản sẽ không được tính vào các khoản thu thường xuyên Chi thường xuyên gồm các khoản chi của ngân sách trừ chi đầu tư phát triển và chi viện trợ

Thâm hụt ngân sách cơ s ở là gì?

Thâm hụt ngân sách cơ s ở được xác định bởi thâm h ụt ngân sách t ổng thể trừ đi phần chi trả lãi ti ền vay Việc sử dụng thước đo như vậy sẽ cung cấp các thông tin sát hơn về tác động của việc điều hành chính sách trong năm của chính phủ Sử dụng khái ni ệm này sẽ cho các nhà hoạch định chính xác bức tranh đầy đủ hơn về tác động của chính sách tài khóa trong năm

Ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách nhà nước

Hiệu ứng lấn át (crowding out effect): Thâm h ụt ngân sách nói chung đi kèm với mức nợ cao do các chính ph ủ buộc phải vay để đảm bảo có đủ số

tiền để trang tr ải các kho ản chi tiêu Đi ều này làm được là thu hút đ ầu tư vào trái phi ếu chính phủ và các hình thức nợ có mệnh giá khác Tuy nhiên, điều này làm mất đi đầu tư và các khoản vay từ các tổ chức tư nhân và thay vào đó là hướng tới chính phủ Do đó, việc các công ty vừa và nhỏ gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận cùng mức tín dụng mà họ có thể có được

Nợ tăng: Một tác động của thâm hụt ngân sách là nó làm tăng n ợ của chính phủ Khi chính ph ủ chi tiêu nhi ều hơn s ố tiền nhận đư ợc, thì chính ph ủ phải trả cho những chi phí đó Tr ừ khi nó có quỹ tích lũy t ừ thặng dư của năm trước, nó phải được tài trợ thông qua nợ Các chính phủ vay tiền bằng cách phát hành trái phi ếu cho các nhà đ ầu tư tư nhân Bằng cách phát hành những khoản này, chính ph ủ vay tiền từ khu vực tư nhân, qu ỹ bảo hiểm / hưu trí, ngân hàng, hộ gia đình và các nhà đầu tư nước ngoài Khi thâm hụt ngân sách, chính ph ủ nợ các ngân hàng và qu ỹ hưu trí ngày càng nhi ều Đổi lại, nó phải vay thêm tiền để tiếp tục tài trợ cho thâm hụt ngân sách Tuy nhiên, chính ph ủ càng vay nhiều thì nguồn cung cho các t ổ chức tư nhân càng ít Nói cách khác, các ngân hàng và các t ổ chức khác có ít tiền hơn để cho chính phủ vay Kết quả là, các chính ph ủ phải đưa ra mức lãi su ất cao hơn - có thể làm tăng nợ hơn nữa

Lãi suất cao hơn: Khi chính ph ủ đi vay nhiều hơn, thì khu v ực tư nhân s ẽ mất nhiều tiền mặt hơn Ví d ụ, với tỷ lệ 1%, chỉ 100 người có th ể sẵn sàng cho chính phủ vay tiền Nếu chính phủ muốn huy động nhiều tiền hơn, nó phải thu hút nhi ều ngư ời sẵn sàng cho vay hơn Chính ph ủ thực hiện điều này bằng cách tăng mức lãi suất mà họ sẵn sàng trả Ví dụ, bằng cách tăng lãi suất lên 2%, có th ể có gấp đôi số người sẵn sàng cho chính ph ủ vay Hệ quả của việc này là chính ph ủ càng thâm hụt thì càng phải vay nhiều hơn

Nó càng vay nhiều, nó s ẽ phải trả lãi càng cao Lãi su ất phải trả càng cao,

nợ càng chồng chất Do đó, thâm h ụt ngân sách nh ất quán có th ể dẫn đến mức nợ lớn hơn

Thâm hụt ngân sách s ẽ có xu hướng làm tăng tổng nợ của chính phủ Đổi lại, khi n ợ chính ph ủ tăng, lãi su ất cũng v ậy Khi chính ph ủ đi vay nhiều hơn, chính phủ cần đưa ra mức lãi suất cao hơn để thu hút các nhà đầu tư Điều này là do một khoản nợ cao hơn làm tăng khả năng vỡ nợ tiềm tàng

Do đó, điều này cũng có thể gây ra lực cản đối với các dịch vụ công và có thể phải cắt giảm

Một số giải pháp khắc phục thâm h ụt ngân sách nhà nư ớc

Khi xảy ra tình tr ạng thâm hụt ngân sách, chính ph ủ có thể áp dụng một hoặc kết hợp các phương th ức sau để huy động nguồn lực bù đắp

Phát hành tiền nhằm bù đắp: Đây là bi ện pháp giúp chính ph ủ có thể huy động kịp thời nguồn vốn để cân bằng ngân sách mà không làm gia tăng nghĩa vụ trả nợ nhưng bằng việc in tiền, nhà nước đã giảm giá trị của

lượng tiền đang lưu thông Nếu nhà nước phát hành tiền để bù đắp thâm hụt

có thể gây ra lạm phát và gây tác đ ộng xấu đến kinh tế nên đây là biện pháp mà các nước ít sử dụng

Chính phủ đi vay n ợ để bù đắp cho thâm hụt: Đây là gi ải pháp được các quốc gia sử dụng phổ biến, có hai hình th ức vay nợ gồm: Vay nợ trong nước và vay nợ nước ngoài Vay nợ trong nước là việc nhà nước huy động nguồn vốn trong dân thông qua phát hành trái phi ếu chính ph ủ trên thị trường tài chính trong nư ớc Đây là biện pháp dễ triển khai và tránh được tình trạng lệ thuộc vào bên ngoài nhưng ngu ồn lực cho chính ph ủ vay nợ trong nước khá hạn chế Đối với vay nợ nước ngoài, nhà nước tiến hành vay nợ thông qua vay h ỗ trợ phát tri ển chính thức hay phát hành trái phi ếu chính phủ trên thị trường tài chính nư ớc ngoài Việc sử dụng vốn vay nước ngoài để tài trợ thâm hụt có thể làm giảm bớt căng thẳng trên thị trường tín dụng trong nước và hạn chế tình tr ạng “lấn át” hay chèn ép đ ầu tư đối với khu vực tư nhân Tuy nhiên, n ếu vay nợ nước ngoài quá nhiều sẽ phải chịu

nhiều ràng bu ộc và áp đặt về điều kiện của các chủ thể cho vay đặc biệt là vấn đề rủi ro tỷ giá

Bù đắp thâm hụt ngân sách thông qua vay từ nguồn dự trữ ngoại tệ: Việc sử dụng phương th ức này r ất hạn chế và có nhiều nhược điểm, ảnh hưởng đến khả năng can thi ệp của ngân hàng nhà nư ớc khi có rủi ro về tỷ giá, nhất là đối với những nước có mức dự trữ thấp

Tăng thuế: Tăng thuế là một giải pháp để bù đắp khoản thâm hụt ngân sách Khoản tiền từ việc tăng thuế sẽ giúp quốc gia giảm bớt gánh nặng thâm hụt ngân sách Tuy nhiên, tăng thu ế của người dân và doanh nghiệp là một việc

có nhiều rủi ro thậm chí có th ể trở thành m ột thảm họa chính trị vì thế giải pháp này thường hiếm được sử dụng

Tăng tốc độ tăng trưởng: Chính phủ cũng có thể tăng nguồn thu từ thuế để giải quyết thâm hụt ngân sách qu ốc gia bằng cách kích thích tăng trư ởng kinh tế Khi nền kinh tế ngày càng phát tri ển, các nhà đ ầu tư trong nư ớc và quốc tế sẽ đầu tư vào nhiều hơn, con ngư ời sẽ kiếm đư ợc nhiều tiền hơn

Và khi đó, họ sẽ chi tiêu nhiều tiền hơn, đủ điều kiện để đánh thu ế, làm tăng tổng doanh thu thuế mà chính phủ có thể thu được Để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư nhiều quốc gia đã đưa ra các chính sách c ắt giảm thuế, tuy nhiên đi ều này cũng có thể khiến chính ph ủ rơi vào tình trạng nợ nần chồng chất hơn

Cắt giảm chi tiêu chính ph ủ: Cắt giảm chi tiêu chính ph ủ có thể xảy ra dư ới nhiều hình thức khác nhau Chính ph ủ có thể xem xét và c ắt giảm chi tiêu đối với một số chương trình xã hội như an sinh xã hội, bảo hiểm y tế và các khoản viện trợ cho các chương trình c ủa nhà nư ớc…

Trên đây là những nội dung liên quan đến thâm hụt ngân sách và một số biện pháp phổ biến để xử lý khi có tình tr ạng thâm h ụt ngân sách xảy ra

Xử lý thâm h ụt ngân sách là đi ều cần làm ngay khi có tình tr ạng thâm h ụt

xảy ra để tránh dẫn đến những trường hợp nghiêm tr ọng, ảnh hư ởng đến nền kinh tế đất nước Hy vọng bài viết này đã giúp các b ạn hiểu rõ thâm hụt ngân sách là gì Nếu có thắc mắc, hay câu hỏi liên quan đ ến chủ đề này khi làm luận văn hay tiểu luận, đừng ngại để lại bình lu ận phía dư ới nhé