NHÀ PHÁT MINH KINH tế học CHINH TRỊ

Trong phân tích của ông, trong đó kinh tế và chính trị có vai trò ngang nhau, thương m ại nổi lên là cách ưu tiên đ ể đảm bảo quyền lực của nhà nước và sự ổn định của xã hội.. Ông là tác

ANTOINE DE MONTCHRESTIEN, NHA PHAT MINH KINH T Ế HỌC

CHINH TR Ị

Là nhà kinh t ế và nhà văn, Antoine de Montchrestien là m ột đại diện của trường phái trọng thương Trong phân tích của ông, trong đó kinh tế và chính trị có vai trò ngang nhau, thương m ại nổi lên là cách ưu tiên đ ể đảm bảo quyền lực của nhà nước và sự ổn định của xã hội

Công việc buôn bán lông thú ở thế kỷ XVI Theo Montchrestien, thương nhân là gương mặt chính của nền kinh tế

Cuộc đời của Antoine de Montchrestien[ 1 ] sóng gió như nh ững vở bi kịch của ông, mang d ấu ấn của bạo lực và tội ác Mồ côi từ nhỏ, ông suýt chết trong một trận đấu tay đôi ở tuổi 20, trước khi làm giàu bằng việc truy tố

kẻ tấn công ông ra tòa Đ ể thoát đo ạn đầu đài sau khi gi ết chết con trai c ủa Sieur de Grichy-Moinnes trong m ột trận đấu tay đôi khác, ông bu ộc phải lưu vong trong năm năm, khi đơn xin ân xá b ị vua Henry IV bác Cuối cùng, ông đã được ân xá nhờ sự can thiệp của vua nư ớc Anh, Jacques I, khi

diễn vở kịch Người phụ nữ Scotland Nhà vua là con trai c ủa Mary Stuart,

nhân vật anh hùng nữ trong v ở bi kịch của ông

Là người quen thuộc tòa án, ông giúp một người phụ nữ kiện chồng, một

"quý ông giàu có, nhưng x ấu xí về ngoại hình và ngu xu ẩn về đầu óc." Ông

lấy bà ấy làm vợ sau khi chồng bà ấy chết và tài s ản tiếp thu đư ợc cho phép nhà viết kịch trở thành doanh nhân và thương gia

Ông kết thúc sự nghiệp như một chiến binh M ột cuộc họp của những người theo đạo Tin lành phái Calvin được tổ chức ở La Rochelle năm 1621 đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc chiến tôn giáo mới và sẽ kết thúc năm 1626 Người ta không biết liệu Montchrestien theo đạo Tin Lành từ nhỏ hay mới theo đạo vào thời điểm đó của cuộc Cải cách, nhưng chỉ biết ông đã tham gia chiến đấu với đầy quyết tâm, nhiệt tình và can đ ảm, nhưng đã không thành công Cùng v ới một vài ngư ời khác ông rút v ề nguyên quán ở

Normandie, và m ột đêm ông ăn t ối ở quán trọ Tourailles g ần Falaise Do chủ quán phản bội, những binh lính của phái Tin Lành b ị các binh lính c ủa phái Công giáo do Claude Turgot lãnh đ ạo, ông tổ của nhà kinh tế học

Turgot nổi tiếng, tấn công Montchrestien ch ết trong khi chiến đấu Ông bị truy kết án tử hình về tội khi quân Xác c ủa ông bị kéo lê trên một phên mắt cáo và b ị thêu đốt.[ 2 ]

Là nhà văn, Montchrestien là người của thời đại Phục hưng Ông lấy cảm hứng từ Seneca và chủ nghĩa khắc kỉ, và báo trư ớc nghệ thuật kịch cổ điển của Corneille và Racine

Antoine de Montchrestien

Là một nhà kinh tế, tư tưởng ông thu ộc trào lưu tư tư ởng trọng thương, nhưng cũng đã báo trư ớc một số chủ đề của tư tưởng cổ điển Ông là tác

giả của một cuốn sách duy nh ất, Chuyên luận về kinh tế học chính trị, đư ợc

viết một cách thanh lịch không kém các v ở bi kịch của ông Ông là nhà văn

đầu tiên sử dụng thuật ngữ "kinh tế học chính trị" trong tựa sách của mình,

được áp dụng cho đến cuối thế kỷ XX để chỉ một ngành học mà sau này

người ta gọi là "kinh tế học", tiếng Anh là “economics”, và tiếng Pháp

là “science économique ” Tuy nhiên, Montchrestien không ph ải là người

sáng tạo ra thuật ngữ đó, nó đã xu ất hiện lần đầu trong m ột cuốn sách c ủa

Louis Turquer Mayenne, Chính thể quân ch ủ quý tộc dân chủ, được viết

vào đầu những năm 1590 và được xuất bản năm 1611

Ca tụng thương nhân và l ợi nhuận

Là người tôn kính Aristote, Montchrestien vay mư ợn ý tưởng của tác giả này cho r ằng con ngư ời là một động vật xã hội Nhưng ông l ại tách xa kh ỏi Aristote trên hầu hết những vấn đề khác, đ ặc biệt là về vị trí của kinh tế đối với chính trị Đối với nhà triết học Hy Lạp, kinh tế, một hoạt động mà mục đích cu ối cùng nh ắm chủ yếu đến những vấn đề gia đình, phụ thuộc vào chính tr ị Montchrestien trái l ại tin rằng hai chiều kích trên c ủa hoạt động con người gắn với nhau về thực chất và một cách bình đẳng Kinh tế

là chính trị, do đó có tựa ông đặt cho cuốn sách của ông: " khoa học nhằm

có được của cải [ ] một khoa học chung cho các chính thể cộng hòa cũng như gia đình" (ấn bản 1889, trang 31) Ông trách Aristote và các tri ết gia

Hy Lạp đã ưu tiên cho s ự ngẫm nghĩ, đ ối lập với hành động Ngư ợc lại ông cho rằng các thần dân của triều đình phải năng động, rằng không có thành

phần nào trong chính quy ền đư ợc nhàn rỗi: "Con người được sinh ra đ ể lao động liên tục" (trang 21) Sự nhàn rỗi là một mối đe dọa cho sự ổn định của xã hội: "Nhàn vi cư bất thiện (con ngư ời không có việc gì làm, quá r ỗi rãi thì d ễ sinh ra l àm điều sai trái, b ậy bạ)" (trang 65)

Lao động là cội nguồn của sự giàu có, và sự giàu có là cội nguồn của hạnh phúc con người Báo trước Adam Smith, Montchrestien nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự phân công lao đ ộng, nguyên gốc của sự tăng trưởng năng suất Để minh họa cho sự phân công lao đ ộng này, ông đặt song song cái

mà ông gọi là cơ quan nhà nư ớc và cơ thể con ngư ời Với gan và máu nuôi dưỡng cơ thể, ông so sánh người nông dân và người lao động làm ruộng Tương ứng với tim, nguồn gốc của thân nhiệt tự nhiên, là các nghệ nhân và thợ thủ công Tương ứng với não, điều khiển thao tác của toàn bộ cơ thể, là thương nhân Thương gia là nhân v ật chính trong nền kinh tế theo cái nhìn của Montchrestien Ông trách Aristotle đã lo ại thương gia kh ỏi cuốn

sách Nền cộng hòa của ông ấy, và nói thêm r ằng ông đã bu ộc phải thừa

nhận rằng nhân v ật này cũng cần thiết như nh ững ngư ời lao đ ộng, binh lính

và thẩm phán

Hàng hóa được sản xuất để được tiêu dùng Tuy nhiên, mu ốn tiêu dùng được phải thông qua bán hàng Đây là lý do tại sao thương mại, theo

Montchrestien, là ho ạt động kinh tế chính Không có thương m ại, thì không

có kinh t ế: "Thương m ại theo một cách nào đó là m ục đích chính c ủa nhiều ngành ngh ề, mà hầu hết con người phục vụ người khác chỉ theo cách này "

(trang 137) Và động cơ của thương mại là lợi nhuận Không có tri ển vọng

về thu nhập, thì không có n ền kinh tế nào là kh ả thi: "Người ta cũng ph ải thừa nhận tình yêu lợi nhuận và cuộc săn tìm lợi nhuận [ ] bởi vì, nếu không có ham mu ốn và khát khao ki ếm lời, đầu cơ khiến con người lao vào mọi may rủi, thì con ngư ời sẽ mất đi ý chí tự phơi mình trước khối điều phiền toái từ đất đai và kh ối vụ đắm tàu trên biển" (trang 137-138) Sự

thịnh vư ợng của các thành phố thương mại ở Italia và Hà Lan xu ất phát từ việc thương nhân chiếm vị trí hàng đ ầu về danh giá và uy tín trong các thành phố này Ngoài ra thu nh ập còn gắn với cạnh tranh, mà khi g ắn với

tư lợi, là một động lực cần thiết để kích thích hoạt động kinh tế

Tất nhiên, cũng có kh ả năng xảy ra những việc quá đáng, các thương nhân,

mù quáng và l ầm lạc bởi ánh lấp lánh c ủa vàng, bị chi phối bởi lòng ham muốn cá nhân hơn là vì l ợi ích chung Montchrestien lên án hàng xa x ỉ quá mức, nhưng nói thêm r ằng sự giàu có không nh ất thiết là điều phi đ ạo đức Người ta nói rằng những người trọng thương nhầm lẫn sự giàu có với kim loại quý Đây không ph ải là trư ờng hợp của Montchrestien, theo ông s ự giàu có c ủa một đất nư ớc nằm ở các sản phẩm nông nghiệp và công nghi ệp,

và những thứ này mà có đư ợc là do lao động: "Không ph ải có nh iều vàng

và bạc, có nhi ều ngọc trai và kim cương, làm cho các qu ốc gia giàu có và sang trọng: mà chính là s ự sắp xếp lại những thứ cần thiết cho cuộc sống

và quần áo sạch sẽ" trang 241)

Nhà nước và chủ nghĩa bảo hộ

Chủ nghĩa trọng thương còn đư ợc đồng nhất với chủ nghĩa dân t ộc kinh t ế

và chủ nghĩa bảo hộ Về điểm này, Montchrestien là m ột trong những

người đại diện hùng hồn nhất của trường phái tư tưởng này Ông phân biệt

thương mại "trong nước" và "ngoài nước" Cả hai kiểu thương mại này đều

cần thiết cả, nhưng cách th ức chúng ho ạt động và mục đích cuối cùng của chúng lại hoàn toàn khác nhau Thương m ại trong nước diễn ra giữa các cá nhân và không d ẫn đến việc chuyển nhượng sự giàu có, đá quý cho công chúng Ki ểu thương mại thứ hai diễn ra giữa các quốc gia với nhau, r ủi ro

nhiều hơn và không ph ải là trò chơi tổng bằng không: “Người thua bao giờ cũng mất phần mà người thắng được" (trang 161) Theo Montchrestien, ch ỉ

nên mua ở nước ngoài, những gì không th ể sản xuất đư ợc trong nước Và phải bán nhiều hơn mu a Ngoài ra để kinh doanh với nước ngoài, thì c ần phải sử dụng tài sản trong nư ớc, chẳng hạn như tàu thuyền Ông dành m ột phần quan trọng trong cu ốn sách c ủa ông để trình bày tất cả những biện pháp bảo hộ có thể tưởng tư ợng được, và những lập luận để biện minh cho những biện pháp đó

Vàng và b ạc, có đư ợc nếu bán được nhiều hàng hơn là mua hàng t ừ nước ngoài, là nh ững thứ rất hữu ích, đ ặc biệt để đảm bảo quyền lực của đất nước Chiến tranh, tức là việc theo đuổi cạnh tranh thương mại bằng vũ khí, phải đư ợc tiến hành bởi những đội quân đư ợc huấn luyện bài b ản Phải trả lương cho binh lính và tr ả tiền để trang b ị cho họ Đó là lý do t ại sao -

một lần nữa Montchrestien đ ề xuất đổi mới về mặt ngữ nghĩa - "Tiền là động lực của chiến tranh [ ] Vàng được biết qua rất nhiều lần là cứng hơn sắt" (trang 141) Chiến tranh, bên cạnh lao động, là một cách để giữ

cho những ngư ời dân b ận rộn và đảm bảo hòa bình trong nư ớc Chi ến tranh cũng là một cách để chiếm hữu thuộc địa mà nếu không làm như vậy sẽ rơi vào tay các đối thủ của Pháp

Cuốn sách c ủa Montchrestien đư ợc viết dư ới hình thức một bức thư gửi cho nhà vua để giải thích cách thức để nước Pháp làm giàu và ổn định trật tự xã hội Là người ủng hộ chế độ quân chủ tuyệt đối, Montchrestien xem quân vương là người cha trong gia đình, chịu trách nhiệm đảm bảo sức khỏe của

cơ thể xã hội, gắn với sự cân bằng và hài hòa giữa nhiều thành phần xã hội khác nhau trong đó Sức mạnh của nhà nước gắn với sự giàu có, và sự giàu

có này lại phụ thuộc vào sự giàu có của các đối tư ợng làm giàu, đ ặc biệt là các thương gia Logic này B ộ trưởng Quốc phòng dưới thời Tổng thống

Eisenhower, Charles Wilson, th ẳng thừng thể hiện năm 1952: " Những gì t ốt cho đất nước đều tốt cho General Motors, và nh ững gì tốt cho GM đều tốt cho Hoa K ỳ." Giống như hầu hết các tác giả theo thuy ết trọng thương,

Montchrestien cũng tin rằng bản thân nhà nước có vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho các thần dân làm giàu Ch ủ nghĩa trọng thương có tính can thi ệp Do đó, Nhà nư ớc phải có trách nhi ệm quy định hóa các

ngành ngh ề, đảm bảo sao cho m ọi người đều có công ăn vi ệc làm và xây dựng các chính sách b ảo hộ

Montchrestien qua vài năm tháng

1575: sinh ra ở Falaise, Normandie, nơi sinh c ủa Guillaume le Conqu érant Cha ông là một nhà bào ch ế thuốc Mồ côi từ khi còn nh ỏ, ông đư ợc giao phó cho m ột gia sư, Sieur de Saint -André Bernier, và đi h ọc ở

trường collège de Caen

1595: đấu tay đôi v ới nam tư ớc De Gouville Ông nh ận được một khoản tiền lớn khi truy tố đối thủ của ông tại tòa án, và ngư ời giám hộ của ông,

mà ông cáo bu ộc tôi c ẩu thả Ông mua bất động sản và đư ợc phong tư ớc

"đức ông de Vasteville "

1596: Sophonisbe, một vở bi kịch được Malherbe chú ý

1601: Những vở bi kịch của Antoine de Montchrestien, đ ức ông d e

Vasteville, bao g ồm năm vở bi kịch, vở Bergerie bằng văn xuôi và nh ững tập thơ, viết dành t ặng cho quân vương x ứ Counté; được bổ sung trong

những ấn bản mới, năm 1604, 1606 và 1627

1605-1611: chiến thắng trong một trận đấu tay đôi, một hoạt động bị cấm

kể từ năm 1602, ông ph ải lánh nạn tại Anh Ông cũng đ ịnh cư ở Hà Lan

1611: trở về Pháp, ông lao vào ngành công nghi ệp, ở Paris ông bán nh ững sản phẩm bằng kim loại, những đồ dùng và công c ụ được sản xuất ở

Ousonne-sur-Loire, sau ở Châtillon-sur-Loire Ông mua một chiếc

thuyền, Regent, và giao dịch thương m ại hàng h ải

1615: Traicté de l’œconomie politique, dédié au Roy et à la Reyne mère du Roy (Chuyên luận về kinh tế học chính trị, dành t ặng cho nhà vua và

Hoàng thái hậu)

1617: đư ợc phong nam tư ớc và thống đốc Chatillon

1621: tham gia cuộc chiến tranh tôn giáo đ ứng về phía Tin Lành, ông ch ết trận ngày 07 tháng 10 t ại làng Tourailles ở Normandie

Để tìm hiểu thêm

Những tác ph ẩm của Montchrestien

Traicté de l’œconomie politique , Plon-Nourrit, 1889; Slatkine, 1970; Droz,

1999

Les tragédies de Montchrestien , Kraus-Thomson, 1970

La reine d’Ecosse, Mouton, 1975

Những tác ph ẩm viết về Montchrestien

Montchrestien et l’économie politique nationale , Paul Dessaix, Slatkine,

1970 (xuất bản lần đầu năm 1901)

Mémoire sur Antoine de Montchrestien, sieur de Vateville , Jules Duval,

Slatkine, 1971 (xu ất bản lần đầu năm 1868)

Antoine de Montchrestien, poète et économiste normand , Aristide Joly,

Slatkine, 1970 (xu ất bản lần đầu năm 1865)

L’œuvre économique d’Antoine de Montchrestien , Paul Lavalley, E

Adeline, 1903

“Montchrestien: le stọcisme et la liberté négative Une demi -efficacité”, Micheline Sakharoff, Revue des sciences humaines no 161-7, avril-juin

1968

Gilles Dostaler