phát huy tính chủ động, sáng tạo của hs

Trường THPT Thống Nhất Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng Giáo viên Lê Thị Lương tạo của học sinh đối với bộ môn GDCD A ĐẶT VẤN ĐỀ 1 Lý do chọn đề tài GDCD là một môn học có vai trò và vị.

GDCD là một môn khoa học thuộc khoa học xã hội trên cơ sở cung cấp những trithức tương đối có hệ thống thuộc các khoa học Mác- Lê nin để từ đó hình thành thế giớiquan khoa học cho học sinh.

GDCD bồi dưỡng thái độ đúng đắn, tình cảm đúng đắn cho học sinh, từ đó học sinh

có hành động đúng, hoạt động tích cực trong việc tham gia xây dựng cuộc sống mới.GDCD bồi dưỡng tính tích cực chính trị- xã hội, góp phần tham gia cải tạo xã hội

cũ, xây dựng xã hội mới Vì vậy, cùng với các môn khoa học khác, GDCD phải là môntrực tiếp phải làm tốt những vấn đề mà nhà nước, ngành đặt ra

Tuy nhiên, lâu nay GDCD bị xem là một môn phụ, người lớn không quan tâm, họcsinh không muốn học Thực trạng học tập bộ môn GDCD cho thấy phần nhiều trong cácgiờ học, do đặc thù kiến thức trừu tượng, khó hiểu nên HS có thái độ thờ ơ, cảm giác mệtmỏi khi theo dõi thầy cô giảng bài Một số em thường hay nói chuyện, ít tham gia phátbiểu xây dựng bài, về nhà không học bài, làm bài tập và chuẩn bị bài mới Nhiều em còntrông chờ, ỷ lại, chỉ học những gì giáo viên cho ghi Điều này gây cho giáo viên sự chánnản, không đầu tư, lên lớp theo kiểu “xong nghĩa vụ”, dạy học theo mô típ: thầy giảng-trò nghe; thầy đọc- trò chép Vì vậy không tạo ra sự hứng thú cho học sinh, không khơidậy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh Điều này làm cho môn học không pháthuy được vai trò quan trong mà Đảng và Nhà nước đặt ra

Phải làm sao để những giờ học GDCD không bị nhàm chán? Phải làm sao để các emhọc sinh thân yêu của chúng ta không quay lưng lại với môn học? Phải làm sao để nhữngtri thức của môn học này sẽ có trong hành trang cuộc sống của các em? Với những trăn

trở đó, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh đối với bộ môn GDCD.

2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi nghiên cứu của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, bài viết chỉ tậptrung nghiên cứu vấn đề ở mức độ sơ lược trong phạm vi sau:

-Cơ sở lí luận của dạy học tích cực

-Thực trạng dạy học môn GDCD trong trường THPT

-Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinhđối với môn GDCD THPT

3 Mục đích nghiên cứu

- Quá trình nghiên cứu nhằm xác định vấn đề có tính chất lý thuyết của phương pháp dạyhọc tích cực, góp phần bổ sung cho hệ phương pháp dạy học môn GDCD ngày càng hiệuquả

- Nghiên cứu cách vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào dạy học GDCD sẽ giúpngười viết có được cái nhìn đúng đắn, sâu sắc và toàn diện về PPDH này để tăng cườngphát huy tính chủ động, tích cực của học sinh trong dạy học môn GDCD

4.Phương pháp nghiên cứu

-Thử nghiệm thực tế giảng dạy và học tập trên lớp

-Thu thập thông tin qua các kênh: sách, báo, tài liệu chuyên ngành liên quan

-Qua kinh nghiệm của các đồng nghiệp, đặc biệt là các đồng nghiệp trực tiếp giảng dạymôn GDCD

5.Khẳng định tính mới của đề tài trong điều kiện thực tế của ngành, địa phương

Mặc dù trường THPT Thống Nhất nằm ở xã Thống Nhất huyện Bù Đăng, một xãvùng sâu vùng xa ở cách xa thị trấn, điều kiện cơ sở vật chất chưa đủ để phục vụ cho PPgiảng dạy hiện đại nhưng với mục đích nâng cao chất lượng học tập của HS nên tôi đãnghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực và đã áp dụng vào giảng dạy cho HS ở mônGDCD Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy nếu vận dụng sáng tạo, phù hợp, linh hoạtcác phương pháp này sẽ khai thác được tính năng động, tích cực của học sinh, gây hứng

thú trong giờ học môn GDCD nhằm nâng cao chất lượng dạy-học, đáp ứng yêu cầu mớicủa đất nước

B PHẦN NỘI DUNG

I QUAN ĐIỂM CHUNG VỀ DẠY DỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG THPT

- Cần nhanh chóng đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD để đáp ứng yêu cầu

của công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triểnnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD phải gắn liền, đồng bộ với đổi mới

phương tiện, thiết bị dạy học

- Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD phải phù hợp với tình hình địaphương, nhà trường và đối tượng học sinh

- Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD là nhằm phát huy tính tích cực, chủđộng của học sinh, “dạy học lấy học sinh làm trung tâm” Những dấu hiệu đặc trưng củaphương pháp dạy học tích cực là dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh,dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường học tập cá thể phối hợp vớihọc tập hợp tác; kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò…

- Phương pháp dạy học tích cực không hề hạ thấp hay giảm nhẹ vai trò chủ đạocủa người giáo viên Để phương pháp dạy học tích cực đạt hiệu quả cao người giáo viênphải thực sự trở thành người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theonhóm để học sinh chiếm lĩnh tri thức mới, hình thành kỹ năng, thái độ và tình cảm, niềmtin theo yêu cầu của nội dung, chương trình môn GDCD Nhưng không phải mọi loại trithức đều có thể do học sinh tự chiếm lĩnh được và hơn nữa phương pháp dạy học tích cựckhông phải dẽ dàng vận dụng ở mọi nơi, mọi lúc mà nó cần phải có sự hỗ trợ của nhứngphương tiện, thiết bị dạy học tương ứng

- Đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD theo hướng tích cực phải quản triệtsâu sắc nguyên tắc “học đi đôi với hành”, “lý luận gắn liền với thực tiễn”

II.THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

-Giáo dục công dân là một môn khoa học nhân văn, có ưu thế trong việc giáo dục

tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho học sinh trung học nói chung, học sinh THPTnói riêng Vì vậy, từ năm học 1990-1991, môn GDCD đã được chính thức đưa vào dạyhọc ở trường THPT, thay cho môn chính trị Hơn hai mươi năm qua, môn GDCD đã gópphần không nhỏ trong việc phát triển nhân cách cho học sinh THPT Tuy nhiên, dạy họcmôn GDCD còn nhiều hạn chế, trong đó có hạn chế về phương pháp dạy học

II.1 Về quan niệm dạy học môn GDCD.

- Hiện nay vẫn còn những quan niệm dạy học lấy giáo viên làm trung tâm Giáoviên truyền đạt cho hết nội dung quy định trong chương trình và sách giáo khoa, cố gắnglàm cho mọi học sinh trong lớp hiểu và nhớ những điều thầy, cô giảng cách dạy này dầndần hình thành ở học sinh kiểu học thụ động, thiên về ghi nhớ, ít chịu suy nghĩ, thựchành

II.2 Về phương pháp dạy môn GDCD trong trường THPT hiện nay.

- Phương pháp dạy học môn GDCD hiện nay phần nhiều còn mang tính chất thụđộng, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh nên hiệu quả dạyhọc chưa thật cao

- Phương pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT nói chung còn lạc hậu, khôkhan, học sinh ít được vận động, ít được tìm tòi khám phá, ít được thể hiện mình

II.3 Về thiết bị, đồ dùng dạy học

- Nhìn chung, phương tiện dạy học của giáo viên GDCD còn rất thiếu, nhiều giáoviên ít khi sử dụng tranh ảnh, sơ đồ, bảng biểu đồ, thậm chí có không ít giáo viên chưatừng sử dụng máy chiếu, băng hình video Điều đó cho thấy, việc dạy học môn GDCdtrong các trường THPT hiện nay chủ yếu là dạy chay, dùng lời là chính

- Nội dung môn GDCD vốn đã khô khan, trừu tượng, giáo viên vẫn chủ yếu sửdụng phương pháp dạy học truyền thống, phương tiện dạy học lại đơn điệu, nghèo nànnên thiếu sức hấp dẫn đối với học sinh

III ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN GDCD

- Phương pháp dạy học môn GDCD phải theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh, chống lại thói quen học tập thụ động theo kiểu: thầy giảng-trò nghe, thầy hỏi- trò trả lời, thầy đọc- trò chép và học thuộc

- Quá trình dạy học một bài GDCD phải là quá trình giáo viên tổ chức cho họcsinh thực hiện các hoạt động học tập để thông qua đó các em có thể tự khàm phá vàchiếm lĩnh nội dung bài học các hoạt động này phải do giáo viên thiết kế dựa trên mụctiêu, nội dung của bài học, dựa trên trình độ của học sinh và điều kiện, hoàn cảnh thựctiễn của lớp học, nhà trường, địa phương Học sinh sẽ hứng thú, thông hiểu và ghi nhớnhững gì các em đã nắm được thông qua hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình

- Học sinh THPT ít nhiều đã có hiểu biết và kinh nghiệm sống nhất định Vì vậy,trong quá trình dạy học, giáo viên cần huy động và khai thác tối đa vốn hiểu biết và kinhnghiệm sống đó của học sinh Muốn vậy, giáo viên phải luôn tạo cơ hội cho học sinhđược chia sẻ, bày tỏ quan điểm, ý kiến cá nhân về vấn đề đang học, nêu những bănkhoăn, vướng mắc, đặt câu hỏi cho thầy, cho bạn: trao đổi, tranh luận, chia sẻ kinhnghiệm; phải có thái độ tôn trọng, lắng nghe và khuyến khích học sinh; đồng thời phảitạo dựng được một không khí thân thiện, cới mở, hợp tác giữa thầy- trò, trò-trò trên conđường chiếm lĩnh nội dung học tập

Thông qua việc chia sẻ, thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến, quan điểm cánhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó học sinh nâng mình lên một trình độmới bài học vận dụng được vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mỗi học sinh và cả lớp chứkhông phải chỉ dựa trên vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của thầy giáo

IV BIỆN PHÁP THỰC HIỆN: DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH ĐỐI VỚI BỘ MÔN GDCD

Xuất phát từ những quan điểm chỉ đạo chung, từ thực trạng dạy học môn GDCD ở

trường THPT, tôi đã tích lũy được một số kinh nghiệm từ thực tế quá trình giảng dạy của

mình về dạy học phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh đối với bộ môn

GDCD như sau:

IV.1 Kỹ năng truyền thụ - tiếp nhận kiến thức bài học

-Lâu nay, không chỉ môn GDCD mà rất nhiều môn học đều có thói quen thầy trò nghe; thầy đọc- trò chép Chính điều này sẽ tạo ra sự thụ động trong quá trình tiếpnhận kiến thức của học sinh Giáo viên có thể chuyển từ tính thụ động này thành tính chủđộng trong quá trình tiếp nhận kiến thức của HS

giảng Đối với những bài có kiến thức đơn giản, liên hệ nhiều với thực tế, giáo viên cóthể hướng dẫn để học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức Để làm được điều này, giáo viên

có thể thực hiện theo những bước sau:

- Cho học sinh chuẩn bị kĩ bài mới ở nhà Giáo viên phân cho từng nhóm, tổ mộtvấn đề, một mục đề để học sinh tìm hiểu kĩ và sâu hơn

- Khi lên lớp, giáo viên không giảng mà cử đại diện từng nhóm, tổ lên trình bàytừng mục đề thứ tự trong sách giáo khoa mà mình đã chuẩn bị ở nhà Học sinh lên bảngtrình bày vấn đề như một giáo viên thực thụ, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tổ chứclớp làm việc

- Sau khi học sinh trình bày xong, các em ngồi dưới lớp đặt câu hỏi để bạn trình bàytrên bảng trả lời Nếu những học sinh lên trình bày không trả lời được, những em dướilớp có thể xung phong trả lời, nếu vấn đề nêu ra được trả lời mà các em không đồng ý,các em khác có quyền đưa ra ý kiến Nếu lớp không ai trả lời được thì người đặt câu hỏiphải trả lời Tuy nhiên, giáo viên phải định hướng cho các em hỏi những câu hỏi nằmtrong kiến thức bài học

- Sau khi giải quyết xong một mục đề tiếp tục cử đại diện lên trình bày tiếp mụckhác( theo thứ tự SGK) Giáo viên quan sát, cho điểm những học sinh trình bày tốt,những học sinh trả lời tốt và những học sinh đặt câu hỏi hay

- Cuối giờ, giáo viên nhận xét, kết luận lại kiến thức, công bố điểm cho học sinh

IV.2 Sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học, kiểm tra, đánh giá

Sử dụng hệ thống câu hỏi là một phương pháp dạy học hiệu quả để kiểm tra mức độtiếp nhận kiến thức của học sinh Hiện nay, giáo viên vẫn quan niệm hỏi nhiều để làm chohọc sinh năng động Tuy nhiên, sử dụng hệ thống câu hỏi vụn vặt, gượng ép thì có thểbăm nát kiến thức bài học, làm cho các đơn vị kiến thức không có mối liên hệ gì vớinhau, tạo ra sự đơn điệu, nhàm chán, không khơi dậy sự hứng thú của học sinh và khôngphát huy dược tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Để thục hiện được mụcđích của mình, giáo viên có thể sử dụng hệ thống câu hỏi sau:

IV.2.1 Câu hỏi gợi mở( phát hiện, dẫn dắt)

Khi dạy bài “ Pháp luật và đời sống” (GDCD lớp 12): Nếu giáo viên hỏi “ Pháp luật

là gì?”, học sinh sẽ lấy SGK ra đọc, giáo viên có thể đặt câu hỏi gợi mở:

Trong cuộc sống mỗi người đều có những mối quan hệ, đó là những mối quan hệ gì? (GV yêu cầu hs liệt kê)

Để những mối quan hệ này tốt đẹp, nhà nước cần phải làm gì?

=>Pháp luật là gì?

IV.2.2 Câu hỏi mở rộng( liên tưởng)

Đặc thù của bộ môn GDCD là kiến thức liên quan đến nhiều môn học khác Vì vậy,trong quá trình dạy học , giáo viên có thể kết hợp để làm bài học thêm sinh động Ví

dụ dạy bài “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa”(GDCD lớp 11)

Sau khi giáo viên kể đoạn chị Dậu bán con và chó, giáo viên hỏi:

Ổ chó và bé Tí, ai hơn ai?

Qua đó tác giả muốn nói điều gì?( Người bằng vật)

Theo em, trong lịch sử xã hội loài người, xã hội nào coi rẻ con người, xã hội nào

vì con người?.

IV.2.3 Câu hỏi chứng minh

Sử dụng loại câu hỏi này giúp học sinh nhanh nhạy hơn trong chứng minh vấn đề,khả năng tư duy và liên hệ với thực tế Ví dụ, giáo viên có thể hỏi:

Điều này chứng minh trong thực tế như thế nào?

Lấy những điều trong lịch sử để chứng minh?

IV.2.4 Câu hỏi khái quát( dành cho những học sinh khá giỏi)

Khi dạy bài “ Pháp luật và đời sống” (GDCD lớp 12), giáo viên có thể đặt câu

hỏi: Trong xã hội có nhiều phương pháp quản lí như nêu gương, khen, chê, giáo

dục, thuyết phục nhưng vì sao để quản lí xã hội, tốt nhất phải quản lí bằng Pháp luật?

IV.2.5 Câu hỏi giải thích

Vấn đề đưa ra cho học sinh giải quyết phải nằm trong nội dung bài học Mục đíchcủa loại câu hỏi này là rèn luyện cho học sinh phương pháp tư duy, cách nghĩ mới

Ví dụ sau khi học xong bài “ duy vật, duy tâm”(GDCD 10), giáo viên đưa ra câuhỏi:

Em hãy bình luận câu nói: Lạy trời mưa xuống

Lấy nước tôi uống.

( Giáo viên phải hướng cho học sinh trả lời câu hỏi:

- Quan điểm trên là duy vật hay duy tâm?

- Vì sao nó là duy vật hay duy tâm?)

->Học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải thích

IV.2.6 Câu hỏi liên hệ bản thân

Sử dụng hệ thống câu hỏi này giáo viên có thể hỏi ở cả lớp 10; lớp 11 và lớp 12, đặcbiệt là những bài liên quan đến chính kiến của học sinh về đạo đức, chính sách xã hội,chính sách pháp luật

Em có suy nghĩ gì sau khi học xong bài này?

IV.2.7 Câu hỏi yêu cầu học sinh đưa ra chính kiến bản thân

Đây là loại câu hỏi yêu cầu học sinh có khả năng tư duy tốt, có thể liên hệ đượcnhững kiến thức của các môn học khác như văn học, lịch sử , địa lí

Có quan niệm cho rằng: “ ”, em có đồng ý với quan niệm đó không, vì sao?

IV.2.8 Câu hỏi tình huống

Loại câu hỏi này GV nên hỏi trong những bài dạy đạo đức ở lớp 10

Dạy bài “ Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học”(GDCD lớp 10):Ở mỗi phạm

trù, giáo viên nên kể một câu chuyện, đặt học sinh vào tình huống, và hỏi: Nếu em là

người đó, em sẽ làm như thế nào?

Thông qua câu hỏi tình huống như thế này, học sinh vừa hiểu được bài đồng thờihọc sinh tự rút ra được bài học cho bản thân là trong những tình huống cuộc sông nhưvậy, mình nên làm gì Như vậy, bài học sẽ nhẹ nhàng mà giáo viên cũng không phải “lênlớp” quá nhiều.

IV.2.9 Câu hỏi định hướng

Mục đích của GDCD là giáo dục nhân cách, lối sông, niềm tin cho học sinh, vì vậy,trong quà trình dạy học, giáo viên có thể lồng ghép những câu hỏi để học sinh địnhhướng mục đích, tương lai, nghề nghiệp của mình sau này

Ví dụ: Dạy bài “Chính sách dân số và giải quyết việc làm” (GDCD lớp 11) , giáo viên cóthể hỏi:

Định hướng về chọn nghề nghiệp của em sau này?, hoặc:

Suy nghĩ của bản thân em về tương lai sau này?

Trong quá trình giảng dạy, tùy vào nội dung bài học và sức học của từng lớp để viên

có thể đưa ra hệ thống câu hỏi cho phù hợp Do đó, không đưa những câu hỏi tùy tiện,vụn vặt, gượng ép Cấu trúc ngôn từ của câu hỏi phải rõ ràng, chặt chẽ, chính xác để họcsinh không hiểu khác đi và trả lời khác đi Ngoài ra, giáo viên cũng không nên đưa ranhững câu hỏi quá dễ hoặc quá khó Phải làm sao để các câu hỏi liên hệ với nhau, làmcho bài học có mối liên hệ chặt chẽ, lôgic

IV.3 Thay đổi vị trí giữa giáo viên và học sinh

Để khẳng định tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, không phải lúc nàogiáo viên cũng là người chủ động hỏi, học sinh trả lời, mà đôi khi cần có sự thay đổi vịtrí: trò thiết kế- thầy + trò thi công Đây là cách tốt nhất để đánh thức sự quan tâm củahọc sinh tới môn học

Thực tế,HS “dám” hỏi lại thầy hay phủ nhận lại vấn đề mà thầy đưa ra là rất ít, nếukhông nói là không có Nguyên nhân thứ nhất là do bản tính thụ động, máy móc trongviệc tiếp nhận kiến thức của HS Thứ hai là quan điểm về đạo lí thầy trò theo kiểu truyềnthống Á Đông Thứ ba là bản thân người thầy không thích, ngại HS hỏi Vì thế né tránhcâu hỏi của HS, không tạo cơ hội cho HS hỏi lại

Thực ra, nếu GV đã thực sự làm chủ kiến thức của bài dạy thì sẻ chẳng ngại câu hỏinào của HS Trong giờ dạy, GV tổ chức, hướng dẫn cho HS có những câu hỏi tự khai thácnội dung bài học sẽ là giờ dạy phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS.Với những câu hỏi gan ruột, tâm đắc của mình, HS đã thực sự có niềm say mê chân thànhvới nội dung bài học.

Ví dụ: Dạy bài “ Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất” (GDCD lớp 10),

GV có thể lấy ví dụ về mô hình vận động, phát triển của xã hội loài người để minh họacho khuynh hướng phát triển của thế giới vật chất:

CXNT- CHNL- PK- TBCN- CNXH\CNCS

Sau đó, GV đưa ra yêu cầu: hãy tự đặt một số câu hỏi hay từ các ví dụ đưa ra hoặc

từ nội dung bài học HS đã đưa ra câu hỏi sau:

-Ở Việt Nam, tại sao không có một số hình thái kinh tế- xã hội như tiến trình của thế

giới?

-Sau khi vận động đến CNCS, mô hình xã hội loài người sẽ vận động như thế nào?

Không phải GV nào cũng có thể nghĩ ra được những câu hỏi hay như vậy, lại trongthời gian rất ngắn, đây thực sự là những câu hỏi khó Nếu đây là câu hỏi của GV, chắcchắn sẽ rất ít em có thể mạnh dạn xin được trả lời Còn đây là những câu hỏi của bạnmình, tâm lí tự tin “bạn hỏi lẽ nào mình không trả lời được” đã là yếu tố, động lực để HSmạnh dạn phát biểu, xây dựng bài Số đông HS chắc chắn sẽ cùng thích thú quan tâm vàvấn đề đã được tháo gỡ rất thú vị và hiệu quả Lớp học trở nên sôi nổi và HS thì rất hứngthú học tập

Đây là một phương pháp mang lại hiệu quả cao Tuy nhiên, để làm được điều đó,giáo viên cần:

-Giáo viên phải vững vàng, làm chủ kiến thức bài học, nhạy cảm để kịp thời nhậnxét, đánh giá, động viên, khen, chê kịp thời

-Giáo viên cần hướng dẫn, tổ chức cho học sinh đặt câu hỏi nằm trong hệ thốngtrọng tâm bài học

IV.4 Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học

IV.4.1 Sự cần thiết phải ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học

Những năm gần đây cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ tiếp tục phát triểnnhảy vọt tạo ra một lượng kiến thức mới với chất lượng mới trong điều kiện nền kinh tế trithức đang hình thành Sự bùng nổ của công nghệ thông tin nói riêng và khoa học côngnghệ nói chung đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của tất cả các ngành và lĩnh vực củađời sống xã hội Thực tiễn cho thấy cứ mỗi bước tiến bộ của phương thức sản xuất đặc biệt

là của lực lượng sản xuất thì giáo dục - đào tạo phải thay đổi phương pháp giáo dục và đàotạo của mình Việc từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạyđược xem như một hướng quan trọng góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướngtăng cường hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiêncứu cho học sinh Từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo vì nó có khả năng làm thayđổi lớn hiệu quả của quá trình dạy học và việc sử dụng các phương tiện dạy học Tuy nhiên

do nhiều nguyên nhân khác nhau nên việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy ởcác trường phổ thông hiện nay vẫn còn hạn chế, đặc biệt là các bộ môn khoa học xã hội,trong đó có môn Giáo dục công dân

Do tính chất đặc thù của môn Giáo dục công dân là môn học thuộc khoa học xã hộinhân văn chủ yếu cung cấp kiến thức theo dạng lý thuyết với khối lượng lớn, do đó việcứng dụng công nghệ thông tin còn nhiều khó khăn Giáo viên lên lớp rất ít sử dụng phươngtiện dạy học, chủ yếu là sử dụng phương pháp cũ với sách giáo khoa, phấn trắng, bảngđen… việc sử dụng máy chiếu Overhead, Projector, băng hình, đĩa CD, máy vi tính và cácphương tiện dạy học hiện đại khác nhìn chung là ít, thậm chí là còn xa lạ với nhiều giáoviên, kể cả một bộ phận giáo viên trẻ Sở dĩ như vậy một phần vì việc đầu tư trang thiết bịcho môn học này còn quá hạn chế, dường như không có gì ngoài một số bảng, biểu đồ tựchế của giáo viên; bản thân người giáo viên chưa nhận thức hết vai trò, tác dụng củaphương tiện dạy học; bộ phận lớn giáo viên đã quen với cách dạy cũ nên không muốn thayđổi vì ngại sử dụng công nghệ hoặc sợ tốn thời gian, công sức; hầu hết giáo viên lại chưa

có kỹ năng sử dụng các thiết bị dạy học hiện đại, chưa sử dụng thành thạo một số phầnmềm vi tính, chưa đầu tư nghiên cứu và xây dựng những phương tiện dạy học mới Mặtkhác, hiện nay các phần mềm được thiết kế sẵn để phục vụ giảng dạy chuyên ngành đangđược triển khai rộng rãi, nhưng chủ yếu trong dạy học các môn khoa học tự nhiên, ngoạingữ, còn đối với giáo dục công dân còn rất hạn chế

Một vài năm trở lại đây, trước sự tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, sựbùng nổ thông tin và nhất là việc đổi mới nội dung, chương trình môn học, đổi mới phươngpháp, phương tiện, cách thức kiểm tra đánh giá mà việc sử dụng công nghệ thông tin trongdạy học giáo dục công dân có sự chuyển biến tích cực, đem lại hiệu quả cao Nhiều giáo

viên bộ môn bằng tâm huyết và sức sáng tạo của mình đã biến giờ dạy giáo dục công dânthành giờ dạy lôi cuốn, hấp dẫn học sinh; họ không những bám sát yêu cầu trong sách giáokhoa, sách giáo viên, tìm tòi thiết kế những bài giảng sinh động, gần gũi với lứa tuổi, thaybằng việc truyền đạt kiến thức một chiều thì đã tạo ra tình huống đạo đức, pháp luật, đưa ranhững đoạn phim, hình ảnh để học sinh trao đổi, tranh luận bày tỏ ý kiến cá nhân Sự hỗ trợđắc lực của máy tính, máy chiếu, phần mềm thiết kế, băng đĩa, video, hình ảnh minhhọa… đã phục vụ thiết thực cho người giáo viên trong giảng dạy Nó không chỉ giúp giáoviên tiết kiệm thời gian, công sức trong 45 phút trên lớp mà quan trọng hơn là nâng caohiệu quả cho quá trình dạy học Tuy nhiên, việc dùng giáo án điện tử, ứng dụng công nghệthông tin phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy đối với bộ môn giáo dục công dân là chưanhiều, có khi chỉ dừng lại ở những tiết thao giảng hay có người dự giờ, hoặc có sử dụngnhưng hiệu quả chưa cao Bởi thế việc triển khai rộng rãi việc ứng dụng công nghệ thôngtin vào dạy học có tính đồng bộ, đúng hướng và hiệu quả hơn là một yêu cầu quan trọng.

IV.4.2 Những hình thức cơ bản của việc sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học

Việc sử dụng công nghệ thông tin vào dạy học hiện nay hết sức đa dạng, với môn giáodục công dân có thể đưa ra mấy hình thức cơ bản sau:

Một là: Sử dụng máy vi tính và máy chiếu vào quá trình dạy học.

Máy vi tính hiện nay đã trở thành phương tiện phổ biến trong mọi lĩnh vực đời sống

xã hội Với nhiều loại phần mềm thông dụng được cài đặt nó có thể tích hợp nhiều chứcnăng khác nhau, mỗi người giáo viên đều có thể sử dụng để thiết kế các bài dạy học Bàigiảng điện tử có thể được viết dưới nhiều ngôn ngữ lập trình tùy theo khả năng của ngườilập trình hoặc có thể dựa vào các phần mềm trình diễn sẵn có như PowerPoint, đây là phầnmềm thiết kế bài giảng điện tử đơn giản nhất, phù hợp với giáo viên giảng dạy các bộ mônkhông chuyên về công nghệ thông tin như môn giáo dục công dân Thông qua các phầnmềm này bài giảng điện tử có khả năng tích hợp các chức năng của nhiều phương tiện dạyhọc hiện có khác như: chức năng thông tin, chức năng mô hình hóa, chức năng minh họa,trực quan, kiểm tra đánh giá…

Trong môn học giáo dục công dân ở trường THPT, phần đầu bài học luôn là nhữngkhái niệm khá trừu tượng vì vậy ở nhiều bài giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh về các sựvật hiện tượng liên quan đến nội dung bài học để học sinh dễ liên tưởng

Ví dụ: khi dạy bài 14 GDCD lớp 11: Chính sách quốc phòng và an ninh Để giúp học sinh hiểu khái niệm quốc phòng, an ninh, GV chiếu lên một số hình ảnh sau:

Quốc phòng:

An ninh: