Cuốn giáo trình “Lắp ráp và cài đặt máy vi tính” được biên soạn cho học sinh ngành Công nghệ thông tin và có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai muốn có kiến thức tổng quát về phần c
LẮP RÁP MÁY VI TÍNH
Chuẩn bị
1.1 Giới thiệu các thành phần máy tính
- Trình bày được tổng quan về phần cứng máy tính
Cấu trúc chung của máy vi tính
Máy vi tính là một hệ thống được ghép từ nhiều thành phần, tạo nên một cấu trúc hoạt động Do đó, để máy có thể vận hành, các thành phần phải được lắp ghép một cách hợp lý và có sự giao tiếp, đồng bộ với các thành phần khác Ngày nay, ngành Công nghệ thông tin dựa trên máy tính hiện đang phát triển trên cơ sở hai phần quan trọng của hệ thống này.
Phần cứng máy tính gồm các đối tượng vật lý hữu hình như vi mạch, bảng mạch in, dây cáp nối mạch điện, bộ nhớ, màn hình, máy in, thiết bị đầu cuối và nguồn cấp Phần cứng đảm nhiệm các chức năng xử lý thông tin ở mức cơ bản, chuyển đổi và lưu trữ dữ liệu ở dạng tín hiệu nhị phân.
Phần mềm máy tính là tập hợp các chương trình điều khiển và phối hợp hoạt động của phần cứng, đồng thời chỉ đạo xử lý dữ liệu Nó được phân thành hai loại chính: phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng Phần mềm hệ thống khi đưa vào bộ nhớ chính sẽ điều phối các tác vụ và quản lý tài nguyên để máy tính vận hành một cách hiệu quả Phần mềm ứng dụng là các chương trình được thiết kế để giải quyết các bài toán cụ thể hoặc đáp ứng nhu cầu riêng biệt trong nhiều lĩnh vực, từ văn phòng và giáo dục đến sản xuất và giải trí.
Máy tính cá nhân PC (Personal Computer): Theo đúng tên gọi của nó là máy tính có thể được sử dụng bởi riêng một người
(Hình 1.1 Máy tính cá nhân PC)
Nguyên tắc hoạt động của máy tính
Trong đó Các mũi tên đại diện cho đường đi của việc trao đổi thông tin giữa người sử dụng với máy tính
+ Khối nhập / Xuất: Bao gồm các thiết bị phục vụ cho việc nhập dữ liệu và xuất dữ liệu
Thiết bị nhập dữ liệu ((Input Device): bàn phím (Keyboad), chuột (Mouse), máy quét (scanner)…
Thiết bị xuất dưz liệu (Output Device): màn hình (Monitor), máy in (Printer)…
Ngoài ra, còn có một số thiết bị phụ trợ phục vụ cho việc truyền tin giữa máy tính và hệ thống bên ngoài ở các vị trí địa lý khác nhau, bao gồm thiết bị quay số (modem fax) để kết nối từ xa, card mạng (NIC) đảm nhận vai trò giao tiếp với mạng, và các loại dây cáp (hệ thống cáp) phục vụ cho việc truyền tải dữ liệu.
Khối Xử Lý (CPU) là bộ não của máy tính, thực hiện các chức năng xử lý dữ liệu và điều khiển các thiết bị tính toán khác Nó phục vụ cho việc trao đổi thông tin trên bo mạch chính và là thành phần chủ chốt để máy tính hoạt động hiệu quả.
+ Khối Bộ Nhớ: Là nơi lưu trữ các chương trình, dữ liệu trên máy tính và được chia làm hai loại:
- Bộ nhớ chính (Primary Memory): bao gồm:
Bộ nhớ chỉ đọc ROM (Read Only Memory) là vùng lưu trữ các chương trình và dữ liệu liên quan đến BIOS của nhà sản xuất, được lưu trữ trên chip CMOS Các thay đổi liên quan đến chương trình BIOS được lưu lại nhờ nguồn nuôi từ pin CMOS, còn gọi là pin CMOS.
+ Bộ nhớ truy xuất ngẫu nhiên – RAM (Random Access Memory): là vùng lưu trữ dữ liệu tạm thời trong suốt quá trình người sử dụng dang làm việc
Dữ liệu trong vùng nhớ này sẽ bị mất đi khi khởi động lại máy tính
- Bộ nhớ phụ (Secondary Memory):
Là nơi lưu trữ các dữ liệu của người sủ dụng và các chương trình được cài đặt trên máy tính như là:
+ Đĩa CD-ROM (Compact Disc), DVD (Digital Video Disc)…
1.2 Các thành phần bên trong máy tính
- Trình bày được các thành phần của máy tính
(Hình 1.2 Sơ đồ tổng quan về cấu trúc máy tính)
Hộp máy tính, hay thùng máy, đóng vai như khung nâng đỡ và bảo vệ các linh kiện bên trong Trong hộp máy tính, các thành phần như bo mạch chủ, CPU, RAM và các thiết bị lưu trữ được lắp đặt và liên kết với nhau thành một khối hoàn chỉnh mà ta thường gọi là hệ thống máy tính Phần khung được kết nối với nguồn và hệ thống làm mát nhằm đảm bảo tản nhiệt hiệu quả và ngăn ngừa hỏng hóc do phóng tĩnh điện.
Hộp máy tính có nhiều hình thức và kích thước khác nhau, tuy nhiên việc sản xuất hộp máy phải tuân thủ một thừa số định dạng (form factor) để xác định kích thước vật lý và kích cỡ của mainboard, từ đó quy định loại hộp máy nào lắp vừa mainboard Hiện nay các mainboard Full Size AT, Baby AT và LNX đã lỗi thời, vì vậy các hộp máy tương thích với các mainboard này cũng không còn được sản xuất nữa.
Trước đây, phần lớn máy tính dùng case có nguồn cấp kiểu AT Với loại nguồn này, dây nguồn được cắm trực tiếp vào các tiếp điểm ở phía trước của vỏ máy, khiến thiết kế vỏ máy thường nhỏ gọn Hiện nay, vỏ máy theo chuẩn AT không còn phổ biến và dần được thay thế bằng các loại case và nguồn hiện đại khác.
1.1.2.1.2 Case ATX (Advanced Technology eXtended)
Hộp máy ATX được thiết kế sao cho bộ nguồn cung cấp và hộp máy phải tương thích với mainboard ATX:
- Cho phép lắp đặt mainboard ATX với những kích thước:
+ Full size (Kích thước đầy đủ): rộng 12 inch – dài 9.6 inch (305mm x 244mm)
+ Mini ATX: rộng 11.2 inch – dài 8.2 inch (284mm x 208mm) + Micro ATX: rộng 9.6 inch – dài 9.6 inch (244mm x 244mm)
Mặt sau hộp máy tính có một phần hở với kích thước rộng 6.25 inch và cao 1.75 inch (15.9 mm x 4.45 mm) Vùng hở này cho phép bố trí các cổng vào/ra trực tiếp lên phía sau của mainboard mà không cần dùng dây cáp để nối các đầu cổng IO với các bộ nối trên mainboard.
Nguồn ATX có quạt làm mát trực tiếp cho CPU và bộ nhớ chính khi chúng được đặt cạnh nguồn, cấu hình này cho phép loại bỏ các quạt làm mát CPU riêng biệt Đồng thời, quạt nguồn ATX thổi khí vào khung hệ thống, làm tăng áp suất khí trong khung và góp phần hạn chế sự xâm nhập của bụi và chất bẩn vào hệ thống.
Case gồm các thành phần:
- Nắp vỏ: Phần nắp che của vỏ máy, có loại 1 tấm chụp hoặc hai tấm rời gắn 2 bên
- Sườn máy: Phần cố định khi nắp đặt thiết bị, dùng để gắn mainboard (Bo mạch chính)
Đèn chỉ báo là công cụ cho biết trạng thái hoạt động của các thành phần chính bên trong case máy tính, gồm các loại: đèn báo nguồn (power), đèn báo ổ đĩa cứng (HDD) và đèn báo tốc độ (Speed); một số loại case còn có đèn báo nhiệt độ bên trong máy Để đèn chỉ báo hoạt động đúng, chúng được kết nối bằng dây với vị trí tương ứng trên mainboard (bo mạch chủ), giúp người dùng dễ dàng kiểm tra nguồn, hoạt động của ổ đĩa và hiệu suất tổng thể của hệ thống chỉ bằng một cái nhìn.
- Công tắc : Gồm công tắc nguồn và công tắc Reset
- Khoang gắn thiết bị: Là các khoang dùng để gắn các loại thiết bị như: ổ đĩa mềm (FDD), ổ đĩa cứng, ổ đĩa CD/DVD, quạt giải nhiệt máy
- Khe cắm : Có vị trí ở phía sau máy dùng để nối các bo mạch giao tiếp (card) bên trong máy tính với các thiết bị bên ngoài
- Bộ nguồn : Cung cấp điện cho toàn hệ thống Hiện có hai loại nguồn tương ứng là nguồn AT và nguồn ATX
- Linh kiện : Case thường có linh kiện kèm theo, như các loại ốc, khe chặn, mặt nạ vỏ,… dùng để gắn các bo mạch, thiết bị
- Dây cáp : Dây cáp cấp nguồn
Mainboard (bo mạch chủ) được ví như sương sống của máy tính, là trung tâm kết nối tất cả các linh kiện và thiết bị ngoại vi để tạo thành một khối thống nhất Vai trò của bo mạch chủ là liên kết và điều phối các thành phần quan trọng như bộ xử lý, bộ nhớ và khe cắm mở rộng, đồng thời cấp nguồn và cung cấp giao tiếp dữ liệu cho toàn hệ thống Nhờ sự liên kết của mainboard, các linh kiện có thể hoạt động ăn ý và hệ thống có khả năng mở rộng để nâng cao hiệu suất theo nhu cầu sử dụng.
Chức năng chính của Mainboard?
Mainboard là một bản mạch liên kết tất cả các linh kiện và thiết bị ngoại vi thành một bộ máy thống nhất
Mainboard (bo mạch chủ) điều khiển tốc độ và đường đi của luồng dữ liệu giữa các thiết bị, bao gồm CPU, RAM và các giao tiếp mở rộng, giúp tối ưu quá trình truyền nhận dữ liệu trong hệ thống Đồng thời, mainboard chịu trách nhiệm điều khiển và phân phối điện áp cho các linh kiện gắn trên bo mạch chủ, đảm bảo nguồn cấp ổn định cho vi xử lý, chipset và các thành phần khác Nhờ các chức năng này, hệ thống hoạt động hiệu quả, ổn định và có hiệu suất cao.
Mainboard, hay bo mạch chủ, là linh kiện quyết định tới tuổi thọ và khả năng nâng cấp của một bộ máy tính, vì chỉ có mainboard mới xác định được mức độ có thể nâng cấp của hệ thống trong tương lai Việc lựa chọn mainboard phù hợp giúp tối ưu hiệu suất và mở rộng khả năng cập nhật phần cứng như CPU, RAM, lưu trữ và card đồ họa một cách linh hoạt, từ đó kéo dài tuổi thọ tổng thể của máy.
Lựa chọn cấu hình máy tính
Trong phần này ta đề cập tới một số điểm cần chú ý, khi lựa chọn những thiết bọ cơ bản như: Nguồn, case, mainboard, CPU, RAM, HDD, CD-ROM
2.1 Các vần đề cần quan tâm khi lựa chọn Case và Nguồn
Ngày nay, bộ nguồn ATX chiếm đa số trên thị trường máy tính mới ở nước ta Tuy nhiên, khi cần sửa chữa một máy tính cữ sử dụng nguồn AT thì ta cũng phải biết về loại nguồn này Khi mua case và bộ nguồn, chúng ta cần chú ý đến những đặc điểm sau:
Có các loại như 200W, 250W, 300W, 350W, 400W v.v…Tất nhiên khi lựa chọn công suất của bộ nguồn nó phụ thuộc vào số lượng thiết bị khi lắp ráp Nếu bạn muốn sử dụng nhiều ổ đĩa như CD-ROM, DVD-ROM v.v… hoặc muốn gắn thêm nhiều quạt tỏa nhiệt hay lắp máy Server thì chọn bộ nguồn có công suất lớn (350W, 400W trở lên), nếu không, thông thường ta có thể sử dụng bộ nguồn có công suất từ 250W-300W là đủ
Trong thị trường máy tính Việt Nam hiện nay, người dùng chủ yếu lựa chọn hai loại vỏ máy với mẫu mã đa dạng: loại cao dành cho lắp đặt nhiều ổ đĩa và loại thấp dành cho hệ thống nhỏ gọn ít ổ đĩa Tuy nhiên, nên ưu tiên chọn loại cao để có không gian giải nhiệt rộng và dự phòng cho việc lắp thêm ổ đĩa sau này; nếu không có nhiều không gian cho dàn máy tính, máy in, có thể tham khảo các dòng barebone PC trên thị trường Hiện nay trên thị trường Việt Nam có sản phẩm barebone của các hãng Iwill, MSI, ECS, Biostar, trông hiện đại, nhỏ gọn (có loại kích thước chỉ bằng quyển từ điển như ZPC của Iwill) và có khả năng hỗ trợ hệ thống đến 800 MHz và HT Technology.
Hiện nay có nhiều hãng sản xuất bo mạch chủ như Gigabyte, Asus, MSI, Intel, Asrock và các hãng mới như Iwill tại Việt Nam Khi mua bo mạch chủ để lắp cho máy tính, ta cần xác định bộ vi xử lý sẽ dùng để chọn mainboard (bo mạch chủ) tương thích và tối ưu cho hệ thống Từ đó ta có thể chọn mainboard tốt nhất cho nhu cầu sử dụng và ngân sách Các tiêu chí khi chọn mua mainboard gồm: socket và chipset phải phù hợp với CPU; số lượng và loại khe RAM, chuẩn RAM và tốc độ tối đa; số khe PCIe cho card đồ họa và các thiết bị mở rộng; chất lượng VRM và khả năng làm mát; hỗ trợ lưu trữ và kết nối (SATA/NVMe, USB, Ethernet, Wi‑Fi/Bluetooth); kích thước form factor (ATX, Micro-ATX, Mini-ITX) và khả năng tương thích với kích thước case, cùng với mức giá và khả năng nâng cấp lâu dài.
- Loại chân cắm cho CPU
Tốc độ hỗ trợ tối đa cho CPU cho biết mức xung nhịp cao nhất mà mainboard có thể hỗ trợ cho CPU Các tham số liên quan được ghi dưới dạng Up to hoặc Support (S/p) Ví dụ, khi mainboard ghi là “Up to 3.06 GHz”, nghĩa là nó có thể lắp CPU có tốc độ tối đa 3.06 GHz hoặc thấp hơn Hiểu đúng thông số này giúp người dùng chọn CPU phù hợp với mainboard, đảm bảo hiệu suất và tính tương thích ổn định.
- Tốc độ Bus: như đã nói về tốc độ Bus, tốc độ bus càng lớn thì làm cho tốc độ truyền dữ liệu càng cao
Trên thị trường chipset có nhiều hãng như Intel, SIS, VIA, v.v., nhưng với thị phần CPU lớn tại Việt Nam, Intel đang chiếm một lượng lớn người dùng Do đó, sự tương thích giữa CPU Intel và mainboard dùng chipset Intel được xem là tối ưu và ổn định nhất Hiện nay chipset Intel đã và đang được nhiều người ưa chuộng nhờ hiệu suất và tính tương thích tốt với phần cứng Mặc dù có các lựa chọn chipset khác, Intel vẫn chiếm ưu thế về mức độ phổ biến và độ tin cậy ở thị trường Việt Nam.
- Loại nguồn sử dụng: hiện nay chúng ta chỉ sử dụng loại nguồn ATX với các công suất khác nhau Tùy vào mục đích sử dụng
RAM hỗ trợ: thế hệ máy tính hiện nay thịnh hành với hai loại RAM là DDR I và DDR II, tùy mức giá và khả năng đáp ứng nhu cầu mà người dùng sẽ chọn loại thích hợp Bạn cần chú ý mainboard của mình hỗ trợ loại RAM nào để đảm bảo tính tương thích và tối ưu hiệu năng khi nâng cấp.
Thiết bị onboard tích hợp trên bo mạch chủ thường gồm VGA, âm thanh (Sound), LAN và các module khác Nếu bo mạch chủ tích hợp những thiết bị này, người dùng có thể tiết kiệm chi phí bằng việc không phải mua các thiết bị rời Tuy nhiên, hiệu suất và chất lượng của các thiết bị onboard thường bị giới hạn và không bằng các thiết bị rời ở mức độ ổn định và chất lượng âm thanh, hình ảnh tốt nhất.
USB hiện nay có nhiều ưu thế nên hầu hết các mainboard đều có cổng USB; Bus ISA đã lỗi thời và hiện không còn được sử dụng; PCI đang được sử dụng rộng rãi để có thể gắn các thiết bị âm thanh, LAN, hay modem; cổng AGP còn gọi là cổng đồ họa, nếu bo mạch chủ có VGA onboard thì hiếm có cổng này, ngược lại nếu mainboard không tích hợp VGA thì chắc chắn có nhưng phải xem nó hỗ trợ VGA card 2X, 4X hay 8X để mua.
Khi mua mainboard, hãy chú ý tới các yếu tố liên quan để đảm bảo sự tương thích của toàn bộ hệ thống Các linh kiện như CPU, RAM, ổ cứng và card đồ họa phải tương thích với nhau, vì vậy việc chọn đúng loại socket và chipset cho mainboard là rất quan trọng để tối ưu hiệu suất và độ ổn định của máy tính.
CPU có rất nhiều loại, cũng như khi chọn mainboard; thị trường CPU hiện nay phần lớn sản phẩm thuộc Intel, tiếp đến là AMD với thị phần nhỏ hơn Khi lựa chọn CPU, bạn cần chú ý tới các đặc điểm như số lõi và xung nhịp, kiến trúc và hiệu suất đơn nhân/đa nhân, mức tiêu thụ điện năng (TDP), socket và khả năng tương thích với mainboard, cũng như khả năng hỗ trợ công nghệ và các tính năng đi kèm phù hợp với nhu cầu sử dụng.
Chân cắm CPU (socket) là tiêu chí đầu tiên khi chọn mua sản phẩm để đảm bảo sự phù hợp với bo mạch chủ, vì các hãng sản xuất khác nhau cho ra các dòng sản phẩm với loại chân cắm khác nhau Việc nhận diện đúng loại socket giúp đảm bảo tương thích giữa CPU và bo mạch chủ, đồng thời tối ưu hiệu suất và ổn định hệ thống Vì vậy, khi mua, hãy kiểm tra loại socket được hỗ trợ bởi bo mạch chủ và so sánh với các dòng CPU từ các hãng để chọn đúng chân cắm phù hợp.
- Tốc độ CPU: Tốc độ CPU là yếu tố quyết định khẳ năng xử lý của máy tính
Bộ nhớ đệm ngoài (external cache) là khu vực lưu trữ tạm thời cho các dữ liệu và lệnh chương trình được sử dụng thường xuyên, cho phép truy cập nhanh mà không phải truy xuất nhiều lần Cache được tổ chức để cải thiện hiệu suất hệ thống bằng cách giữ dữ liệu và lệnh trong các vùng nhớ có tốc độ cao và tối ưu hóa các liên kết để những dữ liệu sắp tới có thể nằm trong cache Nhờ vậy, dung lượng cache càng lớn thì tốc độ xử lý của máy tính càng nhanh.
Bus hệ thống quyết định tốc độ truyền dữ liệu trong máy tính; do đó, CPU có bus lớn hơn sẽ cho tốc độ xử lý dữ liệu nhanh hơn Khi bus hệ thống được mở rộng, dữ liệu di chuyển giữa các bộ phận diễn ra nhanh hơn, nâng cao hiệu suất tổng thể của hệ thống Ví dụ, CPU Pentium IV hiện có tốc độ khoảng 800 MHz.
Có những vấn đề ta phải cần phải biết khi lựa chọn RAM:
Loại RAM: Ngày nay các loại RAM thường có SDRAM, DDRAM I, DDRAM II, tùy vào khe cắm của mainboard mà ta lựu chọn loại RAM nào
Dung lượng RAM (MB, GB): RAM có dung lượng càng lớn thì càng làm việc hiệu quả
Tốc độ BUS RAM đo bằng MHz cho biết lượng dữ liệu có thể được RAM truyền sang CPU trong mỗi chu kỳ xử lý Nhờ vậy, băng thông của RAM tăng lên khi tốc độ bus càng cao, giúp máy tính truyền thông tin giữa RAM và CPU nhanh hơn và cải thiện đáng kể hiệu suất làm việc của hệ thống, kể cả khi xử lý tác vụ nặng hay đa nhiệm.
Các sự cố thường gặp
6 Sao lưu phục hồi hệ thống 7 1 5 1
CHƯƠNG 1: LẮP RÁP MÁY VI TÍNH
Chương MH15-01 - Giới thiệu: Để lắp ráp máy PC một cách hiệu quả, người kỹ thuật viên cần nắm vững các khái niệm tổng quát về vật lý và cơ học liên quan đến máy tính Hiểu rõ cách các thành phần như nguồn điện, bo mạch chủ, ổ đĩa, hệ thống tản nhiệt và khung chassis tương tác sẽ giúp quá trình lắp ráp diễn ra nhanh chóng, an toàn và chuẩn xác.
Khả năng tháo rời máy một cách nhanh chóng mà không làm hư hại vỏ máy hoặc các bộ phận lắp ghép bên trong là yếu tố then chốt Sau đó, cần nhận dạng nhanh chóng và chính xác từng cụm bộ phận, bao gồm các Expansion Board và các đầu nối Connector, nhằm bảo đảm quá trình kiểm tra, sửa chữa và bảo trì diễn ra hiệu quả.
Sau khi hoàn tất một phiên chuẩn đoán và sửa chữa, kỹ thuật viên phải có khả năng lắp ráp máy và các phần vỏ bọc của nó lại như ban đầu Quá trình lắp ráp phải đảm bảo không làm hỏng bất kỳ chi tiết nào, đưa thiết bị trở về trạng thái vận hành và ngoại hình như lúc mới Điều này đảm bảo an toàn khi sử dụng và duy trì chất lượng dịch vụ cho khách hàng.
Mục đích của bài viết là làm rõ các cụm bộ phận hoạt động khác nhau trong máy tính và đề xuất những nguyên tắc lắp ráp tổng quát cho một PC Bài viết đi sâu phân tích các thành phần chính như bo mạch chủ, bộ xử lý (CPU), bộ nhớ RAM, ổ cứng hoặc SSD, nguồn cấp điện (PSU) và hệ thống làm mát, cùng với các phụ kiện đi kèm để người đọc nắm chắc vai trò của từng phần và cách chúng phối hợp với nhau Đồng thời, bài nêu các nguyên tắc lắp ráp tổng quát nhằm đảm bảo hiệu suất, độ ổn định và an toàn khi xây dựng một máy tính để bàn, từ việc lên kế hoạch nguồn cấp điện đến cách bố trí dây cáp và kiểm tra sau khi hoàn tất.
Nội dung của bài gồm có nhứng vấn đề sau:
- Các thành phần bên trong máy PC
- Những điều cần lưu ý khi tháo lắp máy
- Các yếu tố hình thù máy
- Trình bày được các thành phần chính của máy tính
- Các nhiệm vụ chính của các thành phần trong máy tính
- Lựa chọn thiết bị để đáp ứng yêu cầu công việc
- Lắp ráp được một máy vi tính hoàn chỉnh và giải quyết các sự cố khi lắp ráp
- Cẩn thận trong thao tác tháo lắp linh kiện máy tính
- Tự tin khi sửa chữa máy tính
1.1 Giới thiệu các thành phần máy tính
- Trình bày được tổng quan về phần cứng máy tính
Cấu trúc chung của máy vi tính
Máy vi tính là một hệ thống được ghép từ nhiều thành phần; để máy có thể hoạt động, các thành phần phải được lắp ghép hợp lý và khai báo với các thành phần khác trong hệ thống Hiện nay, ngành Công nghệ thông tin dựa trên máy tính và phát triển dựa trên hai yếu tố cơ bản: phần cứng và phần mềm, cùng với sự phối hợp nhịp nhàng giữa chúng để đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của người dùng và doanh nghiệp.
Phần cứng máy tính là tập hợp các đối tượng vật lý hữu hình gồm vi mạch, bản mạch in, dây cáp nối mạch, bộ nhớ, màn hình, máy in, thiết bị đầu cuối và nguồn nuôi Các thành phần này thực hiện chức năng xử lý thông tin ở mức cơ bản nhất thông qua các tín hiệu nhị phân, tạo nền tảng cho mọi hoạt động và điều khiển các quá trình của hệ thống máy tính.
Phần mềm máy tính là các chương trình điều phối và phối hợp hoạt động của phần cứng và chỉ đạo việc xử lý dữ liệu Phần mềm máy tính được chia làm hai loại chính: phần mềm hệ thống và phần mềm ứng dụng Phần mềm hệ thống khi được đưa vào bộ nhớ chính sẽ chỉ đạo máy tính thực hiện các tác vụ và quản lý tài nguyên hệ thống Phần mềm ứng dụng là các chương trình được thiết kế để giải quyết một bài toán hoặc vấn đề cụ thể, đáp ứng nhu cầu trong các lĩnh vực khác nhau.
Máy tính cá nhân PC (Personal Computer): Theo đúng tên gọi của nó là máy tính có thể được sử dụng bởi riêng một người
(Hình 1.1 Máy tính cá nhân PC)
Nguyên tắc hoạt động của máy tính
Trong đó Các mũi tên đại diện cho đường đi của việc trao đổi thông tin giữa người sử dụng với máy tính
+ Khối nhập / Xuất: Bao gồm các thiết bị phục vụ cho việc nhập dữ liệu và xuất dữ liệu
Thiết bị nhập dữ liệu ((Input Device): bàn phím (Keyboad), chuột (Mouse), máy quét (scanner)…
Thiết bị xuất dưz liệu (Output Device): màn hình (Monitor), máy in (Printer)…
Bên cạnh đó còn có một số thiết bị phụ trợ phục vụ cho việc truyền tin giữa máy tính và các vị trí địa lý khác nhau, như thiết bị quay số (Modem, Fax), card mạng (NIC) và các loại dây cáp (Cable System) Những thiết bị này đảm bảo kết nối và truyền dữ liệu giữa các máy tính với hệ thống ngoài, hỗ trợ liên lạc từ xa và mở rộng mạng lưới thông tin ở nhiều địa điểm.
Khối Xử Lý (CPU) đóng vai trò như bộ não của máy tính, bao gồm bộ xử lý chịu trách nhiệm thực hiện các chức năng của hệ thống và các thiết bị tính toán khác CPU xử lý và điều khiển các lệnh, thực hiện các phép tính và điều phối luồng dữ liệu sao cho việc trao đổi thông tin trên bo mạch chính diễn ra hiệu quả Đây là thành phần quan trọng nhất để đảm bảo hoạt động của máy tính, hỗ trợ kết nối giữa RAM, bộ nhớ lưu trữ và các thiết bị ngoại vi, từ đó tối ưu hóa hiệu suất và khả năng xử lý của hệ thống.
+ Khối Bộ Nhớ: Là nơi lưu trữ các chương trình, dữ liệu trên máy tính và được chia làm hai loại:
- Bộ nhớ chính (Primary Memory): bao gồm:
Bộ nhớ chỉ đọc ROM (Read Only Memory) là khu vực lưu trữ firmware BIOS và các dữ liệu liên quan do nhà sản xuất cung cấp Thông tin BIOS và mã khởi động thường được ghi trên ROM hoặc bộ nhớ flash trên bo mạch, trong khi các thiết lập BIOS do người dùng thay đổi được lưu trữ trong CMOS và được duy trì bởi pin CMOS trên bo mạch chủ.
+ Bộ nhớ truy xuất ngẫu nhiên – RAM (Random Access Memory): là vùng lưu trữ dữ liệu tạm thời trong suốt quá trình người sử dụng dang làm việc
Dữ liệu trong vùng nhớ này sẽ bị mất đi khi khởi động lại máy tính
- Bộ nhớ phụ (Secondary Memory):
Là nơi lưu trữ các dữ liệu của người sủ dụng và các chương trình được cài đặt trên máy tính như là:
+ Đĩa CD-ROM (Compact Disc), DVD (Digital Video Disc)…
1.2 Các thành phần bên trong máy tính
- Trình bày được các thành phần của máy tính
(Hình 1.2 Sơ đồ tổng quan về cấu trúc máy tính)
Case máy tính đóng vai trò như khung nâng đỡ cho toàn bộ hệ thống Trong hộp máy tính, các thành phần của máy tính được lắp đặt và liên kết với nhau để tạo thành một khối hoàn chỉnh mà chúng ta thường quen gọi là CPU Hơn nữa, khung máy được làm mát thông qua nguồn cấp, giúp ngăn ngừa các thành phần bị hư hỏng do tích tụ điện và phóng điện tĩnh điện.
Hộp máy tính hiện có đa dạng về hình thức và kích thước, nhưng sản xuất hộp máy phải tuân theo các chuẩn định dạng (form factor) để xác định kích thước vật lý và kích cỡ của mainboard, từ đó quy định loại hộp máy nào vừa với mainboard Hiện nay các mainboard Full Size AT, Baby AT và LNX đã lỗi thời, nên các hộp máy tương thích với các mainboard này cũng không còn được sản xuất nữa.
Trước đây, phần lớn máy tính sử dụng case có nguồn theo chuẩn AT, với dây nguồn được cắm trực tiếp vào đầu nối ở phía trước của vỏ máy Vì vỏ máy có diện tích nhỏ gọn, hệ thống dây nguồn thường gọn và tập trung ở khu vực trước Hiện nay, case máy dùng chuẩn AT không còn phổ biến và đã bị thay thế bởi các loại vỏ máy hiện đại, tối ưu hóa không gian và quản lý cáp tốt hơn.
1.1.2.1.2 Case ATX (Advanced Technology eXtended)
Hộp máy ATX được thiết kế sao cho bộ nguồn cung cấp và hộp máy phải tương thích với mainboard ATX:
- Cho phép lắp đặt mainboard ATX với những kích thước:
+ Full size (Kích thước đầy đủ): rộng 12 inch – dài 9.6 inch (305mm x 244mm)
+ Mini ATX: rộng 11.2 inch – dài 8.2 inch (284mm x 208mm) + Micro ATX: rộng 9.6 inch – dài 9.6 inch (244mm x 244mm)
Mặt sau hộp máy có một khu vực hở với kích thước rộng 6.25 inch và cao 1.75 inch (khoảng 158.8 mm x 44.4 mm), cho phép bố trí trực tiếp các cổng IO lên phía sau bo mạch chủ mà không cần dùng dây cáp nối các đầu cắm IO với các bộ nối trên bo mạch chủ.
Nguồn ATX có quạt làm mát được thiết kế để làm mát cho CPU và bộ nhớ chính một cách trực tiếp khi nguồn được đặt cạnh mainboard Điều này cho phép loại bỏ quạt làm mát CPU riêng biệt và giảm thiểu sự cản trở luồng gió trong hệ thống Đồng thời quạt của nguồn ATX thổi khí vào khung case, tăng áp suất không khí bên trong thùng máy và góp phần đẩy bụi và chất bẩn ra khỏi hệ thống Nhờ việc điều phối luồng khí từ nguồn, hệ thống tản nhiệt hiệu quả hơn và các linh kiện quan trọng được bảo vệ tốt hơn.
Case gồm các thành phần:
- Nắp vỏ: Phần nắp che của vỏ máy, có loại 1 tấm chụp hoặc hai tấm rời gắn 2 bên
- Sườn máy: Phần cố định khi nắp đặt thiết bị, dùng để gắn mainboard (Bo mạch chính)