CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC TRỰC TUYẾN THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC TIN HỌC 11 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TIỆM
Lí do ch ọn đề tài
Việc dạy học trực tuyến cho học sinh (HS) không phải là nhiệm vụ mới với giáo viên (GV), khi nhiều địa phương đã triển khai trong hai năm qua để ứng phó với Covid-19; hiện nay, nhiệm vụ này cần được tăng cường hơn nữa, chuyển từ ứng phó tình huống sang thực hiện theo kế hoạch chủ động trước khi bước vào năm đầu tiên thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở cấp THPT trong bối cảnh dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp Các địa phương và nhà trường đã tích lũy kinh nghiệm và có căn cứ pháp lý đầy đủ để xây dựng và tổ chức dạy học linh hoạt nhằm đạt hai mục tiêu: thích ứng với diễn biến dịch Covid-19 và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số trong giáo dục, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Điều 32, Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 quy định Chương trình giáo dục phổ thông được tổ chức thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương và cơ sở giáo dục phổ thông Quy định này cho phép các địa phương và cơ sở giáo dục điều chỉnh nội dung, thời lượng và phương pháp giảng dạy nhằm đảm bảo chất lượng giáo dục và hiệu quả học tập cho học sinh, đồng thời vẫn đáp ứng chuẩn kiến thức cơ bản Việc tổ chức linh hoạt giúp thích ứng với đặc điểm địa phương, điều kiện cơ sở vật chất và quy mô lớp học, tối ưu hoá nguồn lực và nâng cao kết quả giáo dục phổ thông.
Nghị định số 24/2021/NĐ-CP ngày 23 tháng 3 năm 2021 quy định quản lý trong cơ sở giáo dục mầm non và cơ sở giáo dục phổ thông, nêu rõ trách nhiệm và quyền hạn của người đứng đầu cơ sở giáo dục tại Điều 9: tổ chức thực hiện kế hoạch tuyển sinh, kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy và nhân sự; quản lý và sử dụng các nguồn lực xã hội hoá, đảm bảo đúng mục đích, công bằng, công khai, minh bạch; trách nhiệm và quyền hạn của giáo viên tại Điều 10: tham gia xây dựng và thực hiện kế hoạch tuyển sinh, kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch quản lý tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy và nhân sự của cơ sở giáo dục theo chức năng, nhiệm vụ được phân công.
Điều 19 của Thông tư số 32/2021/TT-BGDĐT ngày 15/9/2020 quy định rằng các hoạt động giáo dục tại trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp được thực hiện theo kế hoạch giáo dục của nhà trường; các hoạt động này được tổ chức cả trong và ngoài giờ lên lớp, và cả trong và ngoài khuôn viên nhà trường, nhằm thực hiện chương trình các môn học và các hoạt động giáo dục thuộc Chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng ban hành.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành [15]
Đổi mới để phát triển là một định hướng lớn của giáo dục nước ta hiện nay, tập trung chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học Muốn vậy, ngoài đổi mới phương pháp dạy học, nội dung kiến thức cũng phải được đổi mới để phù hợp với mục tiêu nâng cao năng lực và đáp ứng yêu cầu hội nhập Chương trình GDPT 2018 là minh chứng cho sự đổi mới nền giáo dục của nước nhà trong thời gian tới Việc cập nhật nội dung và phương pháp giảng dạy sẽ giúp hệ thống giáo dục thích nghi với các yêu cầu của một nền giáo dục hiện đại và bền vững.
Để phát triển năng lực người học một cách hiệu quả, cần biến những nội dung kiến thức thành những kỹ năng hành động thực tế, qua đó tạo ra giá trị thiết thực cho cuộc sống Đây là một thách thức cấp thiết đối với nền giáo dục hiện nay, và chương trình giáo dục phổ thông 2018 được xây dựng nhằm hướng tới mục tiêu chuyển đổi từ lý thuyết sang thực hành, nâng cao khả năng tư duy độc lập, giải quyết vấn đề và tự học của người học để đáp ứng yêu cầu xã hội và thị trường lao động.
Tin học là một môn khoa học thực nghiệm, trong đó phần lớn thời lượng dành cho các giờ thực hành và việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn luôn được đặc biệt quan tâm Vì vậy dạy học tin học nói riêng và dạy học nói chung cần kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức cơ bản và ứng dụng thực tế, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa công nghệ thông tin, môi trường và con người Việc rèn luyện kỹ năng CNTT và khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn là yếu tố then chốt của quá trình dạy học, giúp học sinh thấy được vai trò của tin học trong đời sống và nảy nở đam mê học tập Để nuôi dưỡng sự hứng thú và làm tin học gần gũi với thực tiễn, giáo án cần thiết kế sao cho không nặng về kiến thức hàn lâm hay tính toán thuần túy mà khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức để hình thành và phát triển các kỹ năng giải quyết vấn đề trong học tập, cuộc sống cá nhân và xã hội Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy hệ thống giáo án dạy trực tuyến theo định hướng tiếp cận PISA có nhiều ưu điểm đáp ứng đúng yêu cầu này, đặc biệt hữu ích trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển từ dạy theo nội dung sang dạy theo năng lực Trong bối cảnh Covid-19 và những xu hướng giáo dục số hiện nay, việc ứng dụng giáo án trực tuyến theo hướng PISA sẽ tăng cường năng lực của học sinh và nâng cao chất lượng giảng dạy tin học.
19 đang diễn biến hết sức phức tạp việc dạy học trực tuyến cấp thiết được quan tâm [2]
Trong bối cảnh dịch Covid-19, dạy học trực tuyến là lựa chọn phù hợp và hiệu quả để đảm bảo chương trình và kiến thức cho học sinh khi không thể đến trường Tuy vậy, dạy học trực tuyến vẫn gặp nhiều hạn chế về quản lý lớp học trực tuyến và sự tương tác với học sinh Đối với môn Tin học, nội dung thường khô khan, nên giáo viên nếu chỉ trình chiếu bài giảng đơn điệu sẽ khiến học sinh chán nản, mất tập trung và giảm hứng thú học tập Vì vậy cần áp dụng các phương pháp dạy học trực tuyến sinh động, tăng cường tương tác và đổi mới cách trình bày để nâng cao hiệu quả giảng dạy và sự hứng thú của học sinh với môn Tin học.
Nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh, đồng thời hỗ trợ các em về phương pháp học tập, chúng tôi mong muốn tạo hứng thú, khơi dậy đam mê và sáng tạo để các em nỗ lực vươn lên trong cuộc sống và đạt hạnh phúc trong học tập CNTT Đồng thời, để hình thành tâm thế vững vàng và hành trang đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018, chúng tôi tiến hành đề tài sáng kiến: Xây dựng hệ thống kế hoạch dạy học trực tuyến theo định hướng tiếp cận Pisa trong dạy học tin học lớp 11 nhằm phát triển năng lực học sinh tiệm cận trình GDPT 2018 Đề tài này góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn tin học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và chất lượng giáo dục phổ thông.
M ục đích nghiên cứ u
Đề tài nghiên cứu xây dựng hệ thống kế hoạch dạy học trực tuyến theo hướng tiếp cận PISA nhằm hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất của học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học và đáp ứng nhiệm vụ chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 Việc triển khai hệ thống này giúp tăng cường khả năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và tự học của học sinh thông qua các hoạt động dạy học trực tuyến được thiết kế theo chuẩn PISA Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối giữa kế hoạch dạy học trực tuyến với các chuẩn năng lực và phẩm chất cốt lõi trong chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 Kết quả kỳ vọng là một khung kế hoạch dạy học trực tuyến hiệu quả, phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam và đóng góp vào nâng cao chất lượng giáo dục.
Nhi ệ m v ụ nghiên c ứ u
- Xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
- Nghiên cứu về nội dung kiến thức, đối tượng HS và điều kiện dạy học
Nghiên cứu thiết kế và hệ thống kế hoạch dạy học trực tuyến theo định hướng tiếp cận PISA trong dạy học Tin học 11 nhằm phát triển năng lực học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 Bằng cách tích hợp các chuẩn đánh giá PISA với các hoạt động học tập có tính vấn đề và công cụ học tập trực tuyến, bài học Tin học 11 sẽ tăng cường năng lực tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm của học sinh Mô hình này chú trọng thiết kế kế hoạch giảng dạy linh hoạt, phù hợp với đa dạng đối tượng người học và quá trình thực hành trên môi trường số, từ đó nâng cao chất lượng đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 Kết quả kỳ vọng là nâng cao sự tham gia của học sinh, cải thiện kết quả học tập và hình thành các năng lực cốt lõi theo chuẩn PISA trong môn Tin học 11.
- Tiến hành thực nghiệm, đánh giá kết quả;
Tổng quan sáng kiến
4.1 Phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Thiết kế và triển khai hệ thống kế hoạch bài dạy trực tuyến theo hướng tiếp cận PISA nhằm phát triển năng lực của học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 Hệ thống này tích hợp các chuẩn đánh giá quốc tế và phát triển các kỹ năng cốt lõi như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm, nhằm nâng cao năng lực học tập và vận dụng kiến thức Việc ứng dụng PISA vào kế hoạch bài giảng giúp giáo viên tổ chức các hoạt động học tập định hướng thực tiễn, đánh giá liên tục và điều chỉnh phương pháp dạy để tối ưu hóa kết quả học tập Nội dung và cấu trúc bài giảng được thiết kế đảm bảo sự liên kết giữa mục tiêu chương trình, hoạt động tương tác trực tuyến và đánh giá kết quả, đồng thời tối ưu hóa trải nghiệm người dùng và khả năng tối ưu hóa cho công cụ tìm kiếm nội dung.
STT Thời gian Nội dung công việc Sản phẩm
- Đọc tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học tin học trong những năm gần đây
- Tìm hiểu về chương trình đánh giá học sinh Quốc tế PISA
- Khảo sát tình hình thực tiễn tại các trường THPT
-Tuyển tập các dạng tài liệu
- Các số liệu đã được xử lý
- Trao đổi với đồng nghiệp khác đơn vị về đề tài của mình
Thảo luận thống nhất đặt tên đề tài; đăng kí đề tài
- Đọc tài liệu tham khảo
- Nắm được ý kiến của đồng nghiệp
- Nắm chắc kết cấu chung của sáng kiến kinh nghiệm
- Viết cơ sở lý luận
- Thực nghiệm tại 1 số lớp và ở một số trường bạn ở Diễn Châu và Quỳnh Lưu 3
- Viết phần trọng tâm của đề tài: Giải pháp và hiệu quả đề tài
- Khảo sát thực tiễn và kết quả thực nghiệm - Viết phần kết luận
Phương pháp nghiên cứ u
Đây là tập hợp các tài liệu về lý luận về phương pháp dạy học tin học và các vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông, tập trung vào lý thuyết và thực hành xây dựng kế hoạch bài dạy, chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA, đồng thời bao gồm chương trình sách giáo khoa tin học 11 hiện hành, sách giáo viên, tài liệu chuẩn kiến thức kỹ năng và chương trình tổng thể GDPT, nhằm giúp giáo viên nắm bắt nguyên tắc dạy học tin học, tích hợp chuẩn kiến thức kỹ năng với các yêu cầu đổi mới giáo dục và đảm bảo sự đồng bộ giữa sách giáo khoa, sách giáo viên và các tài liệu đánh giá trong bối cảnh giáo dục phổ thông hiện đại.
2018 của Bộ GD- ĐT và các tài liệu có liên quan; công văn 5555, 5512; thông tư 09;
+ Phương pháp điều tra sư phạm:
Trong khuôn khổ nghiên cứu, chúng tôi tiến hành thực nghiệm kiểm chứng và so sánh kết quả đánh giá của học sinh qua từng thời điểm và ở từng lớp, nhằm đánh giá tính phù hợp của thiết kế hệ thống bài tập và việc triển khai tiếp cận PISA trong dạy học tin học 11, với nội dung, phương pháp và đối tượng học sinh được nhắm tới.
Trao đổi với thầy cô giáo và đồng nghiệp, đồng thời thăm dò ý kiến học sinh về việc sử dụng hệ thống kế hoạch bài dạy theo định hướng tiếp cận PISA trong dạy học tin học lớp nhằm tích hợp các chuẩn đánh giá quốc tế và phát huy các kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm Kết quả cho thấy sự đồng thuận từ thầy cô và những ý kiến đề xuất điều chỉnh mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy và công cụ đánh giá để phù hợp với đặc thù môn tin học, đồng thời nâng cao hiệu quả dạy học và chuẩn hóa đánh giá theo PISA.
Ở bước 11, chúng ta rút ra kinh nghiệm từ quá trình thực hiện, điều chỉnh nội dung câu hỏi và bài tập cho phù hợp với mục tiêu nghiên cứu, từ đó tiến hành thu thập và xử lý số liệu một cách có hệ thống để rút ra các kết luận có cơ sở.
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Nghiên cứu tập trung vào trải nghiệm thiết kế và vận dụng hệ thống kế hoạch bài dạy theo định hướng tiếp cận PISA trong dạy học Tin học lớp 11 nhằm kiểm chứng và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực học sinh Quá trình triển khai được thực hiện qua một chuỗi tiết dạy thực nghiệm, đánh giá tác động của hệ thống lên các năng lực cốt lõi như vận dụng kiến thức, tư duy giải quyết vấn đề và kỹ năng hợp tác Kết quả thực nghiệm được đối chiếu với cơ sở lý luận về giảng dạy và đánh giá năng lực để rút ra các kết luận khái quát, mang tính khoa học và có thể áp dụng phổ biến cho công tác đổi mới phương pháp dạy Tin học ở cấp THPT Từ đó đề xuất các mô hình, quy trình thiết kế bài học và công cụ đánh giá phù hợp với chuẩn PISA nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và đánh giá năng lực học sinh.
Tính m ớ i c ủa đề tài
Xây dựng hệ thống kế hoạch bài dạy trực tuyến mang tính đổi mới bằng cách tiếp cận chuẩn đánh giá PISA và tiệm cận với chương trình GDPT 2018 môn Tin học Đồng thời, hệ thống tập trung đột phá ở thiết kế kế hoạch dạy học và phương pháp sử dụng công cụ hỗ trợ dạy học trực tuyến trong tình hình mới, nhằm đáp ứng yêu cầu của cấp trên và phù hợp với bối cảnh giáo dục hiện nay.
Khai thác nội lực tích cực nhiều mặt của HS nhằm đạt đến cảm xúc hạnh phúc của người học
CƠ SỞ LÝ LU Ậ N VÀ TH Ự C TI Ễ N V Ề VI Ệ C THI Ế T K Ế VÀ
Cơ sở th ự c ti ễ n
Chuyển từ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì sang quan tâm đến việc học sinh có thể vận dụng được kiến thức đã học qua khảo sát thực tế tại một số trường THPT ở huyện Diễn Châu cho thấy thực trạng giáo dục hiện nay còn tồn tại khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành Học sinh nắm vững kiến thức nhưng chưa chắc đã vận dụng hiệu quả vào các tình huống thực tế, trong khi nhu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành và năng lực áp dụng ngày càng cao Để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu công việc tương lai, cần đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường hoạt động thực hành, gắn kết giữa nhà trường, gia đình và doanh nghiệp, và đánh giá đa chiều nhằm chuẩn hóa chuẩn đầu ra của môn học.
- Về xây dựng bài tập theo hướng tiếp cận PISA, chưa có sản phẩm nào được công bố, dù là ở cấp trường
- Nhiều GV không biết về PISA và các vấn đề về lĩnh vực khoa học trong kỳ thi PISA
Hiện nay, giáo viên sử dụng bài tập PISA ở mức độ hạn chế, chưa đa dạng và hiệu quả sử dụng chưa cao; phổ biến nhất vẫn là các câu hỏi giải thích hiện tượng thực tiễn Để nâng cao chất lượng giảng dạy và tăng tính ứng dụng, cần mở rộng các dạng bài tập PISA, đa dạng hóa phương thức ra đề và tập trung vào phát triển các kỹ năng tư duy phản biện, phân tích và giải quyết vấn đề cho học sinh.
Hiện nay, các ứng dụng của tin học chưa được khai thác triệt để trong thực tế và vẫn thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các vấn đề thực tiễn với kiến thức tin học trong nội dung bài tập và quá trình KTĐG, khiến tính thực tiễn của môn học còn thấp Do đó, người học khó nhận thấy mối liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn công việc Cần tăng cường lồng ghép các tình huống thực tế và bài tập vận dụng kiến thức tin học vào các bài kiểm tra, đánh giá (KTĐG) để nâng cao tính thực tiễn và hiệu quả học tập.
Giáo viên tiếp cận chương trình tin học phổ thông 2018 ở mức độ còn mờ nhạt; tâm thế và tinh thần chưa thể hiện rõ, cho thấy tâm lý chung là đến đâu hay đến đó Hồ sơ minh chứng còn ít, sơ sài và chủ yếu dựa trên quá trình học tập các modul 1, modul 2, modul 3 và modul 9.
Năng lực của mỗi học sinh là khác nhau Có những học sinh khá, giỏi, rất năng động, sáng tạo, tích cực học tập, tiếp thu bài nhanh và tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục Ngược lại, có những học sinh yếu, kém, lười học, tiếp thu bài một cách thụ động Sự khác biệt về năng lực đòi hỏi phương pháp giảng dạy linh hoạt và sự hỗ trợ cá nhân để mỗi học sinh có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.
Có những KHDHTT tạo được nhiều hứng thú cho HS khá, giỏi, nhưng số HS yếu, kém lại không đủ khả năng tham gia tích cực; ngược lại, có nhiều KHDHTT nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của những HS yếu, kém, nhưng lại gây nhàm chán cho số HS khá, giỏi.
HS khá, giỏi, vì vậy việc thiết kế và sử dụng KHDHTT theo hướng tiếp cận PISA để dạy học phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp là một việc làm cần thiết và cũng đặt ra nhiều trăn trở cho mỗi giáo viên Bên cạnh đó, nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn thiếu các thiết bị tối thiểu để tham gia học, như máy tính, điện thoại và internet, khiến việc triển khai các hoạt động dạy học có sự hỗ trợ của công nghệ gặp thêm thách thức.
1.2.1.3 Tại đơn vị công tác:
Gần đây, sự xuất hiện và phổ biến của Internet, dữ liệu số hóa và công nghệ phần mềm đã tạo cú hích mạnh mẽ cho giáo dục và đào tạo từ xa Hình thức học tập này có phạm vi ứng dụng rộng, không bó hẹp trong trường học mà có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực, vượt qua mọi rào cản về địa lý, không gian và thời gian Ưu điểm nổi bật của giáo dục từ xa là tính linh hoạt, sự tiện lợi và tiết kiệm chi phí, nhờ vậy đáp ứng nhu cầu học tập của số lượng lớn học viên đồng thời.
Việc áp dụng đại trà hình thức giảng dạy trực tuyến ở Nghệ An trong năm học 2021-2022, khi toàn tỉnh giãn cách xã hội, đã đạt được những kết quả nhất định Quá trình chuyển đổi này duy trì được tiến độ học tập, đảm bảo nội dung chương trình được triển khai đầy đủ và nâng cao khả năng thích ứng của thầy và trò trước các biến động của tình hình.
Ở thực tế, nhu cầu trang thiết bị cho học sinh được các gia đình quan tâm ngày càng nhiều Trải nghiệm giảng dạy cho thấy những hạn chế về tư duy và kỹ năng phản biện, thảo luận nhóm và trình bày ý kiến của học sinh thường bộc lộ rõ hơn khi học online Do không chịu áp lực trực tiếp từ giảng viên và bạn học, người học có xu hướng im lặng và chỉ đưa ý kiến khi được yêu cầu, khiến quá trình học kéo dài và làm giảm bầu không khí tích cực của buổi học.
Qua các trải nghiệm giảng dạy trực tuyến tại trường học khi xây dựng KHDHTT trong bối cảnh đại dịch Covid-19 ở năm học 2021-2022, chúng tôi rút ra những phương án điều chỉnh cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng dạy-học Các biện pháp mong muốn bao gồm chuẩn hóa nội dung và tài liệu giảng dạy trên nền tảng số để đảm bảo tính nhất quán, đa dạng hóa phương pháp đánh giá và theo dõi tiến bộ của học sinh phù hợp với giáo dục từ xa, nâng cấp hạ tầng công nghệ và cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho giáo viên và học sinh, tăng cường tương tác trực tuyến và hỗ trợ tâm lý nhằm duy trì động lực học tập và sự gắn kết trong môi trường học tập ảo, và thiết lập kế hoạch dự phòng cho các tình huống gián đoạn nhằm bảo đảm quá trình học tập không bị gián đoạn.
Đầu tiên, học tập trực tuyến không thể áp dụng đại trà cho mọi quy mô lớp học; tuy nhiên, cần thiết xây dựng một kế hoạch DHTT thật phù hợp để mang lại hiệu quả giáo dục đối với bộ môn tin học, đặc biệt là chương trình tin học 11.
Để thành công trong giảng dạy trực tuyến, sự tích cực và chủ động của cả giáo viên và học sinh là yếu tố quyết định, đồng thời đòi hỏi quy mô lớp học phù hợp và ý thức tự giác cao ở người học Trước Covid-19 và các quy định giãn cách xã hội khó tránh, giảng dạy online vẫn là lựa chọn tất yếu để bảo đảm tiến độ chương trình học và tạo sự linh hoạt trong việc thích ứng với tình hình dịch bệnh.
1.2.2 Yêu cầu của việc thiết kế và sử dụng hệ thống KHDHTT theo định hướng tiếp cận PISA trong dạy học tin học 11 nhằm phát triển năng lực học sinh trong chương trình giáo dục phổ thông 2018
Phân tích nội dung chương trình môn tin học lớp 11 cho thấy sự tích hợp giữa kiến thức căn bản và các chủ đề thực tiễn, từ lập trình và xử lý dữ liệu đến an toàn thông tin và ứng dụng CNTT vào đời sống hàng ngày Mối quan hệ giữa kiến thức tin học 11 và các vấn đề thực tiễn giúp học sinh nhận ra tác động của công nghệ đối với cuộc sống cá nhân và cộng đồng, cũng như cách giải quyết các thách thức số hóa Chương trình trang bị kỹ năng tư duy logic, giải quyết vấn đề và làm việc với dữ liệu để áp dụng trong các tình huống thực tế như quản lý thời gian, bảo mật thông tin và tương tác trên môi trường số Việc liên hệ giữa kiến thức tin học 11 với các vấn đề xã hội như quyền riêng tư, an toàn thông tin và trách nhiệm kỹ thuật số sẽ nâng cao nhận thức và hành động có trách nhiệm của học sinh Từ đó, kiến thức tin học 11 trở thành công cụ để cải thiện cuộc sống cá nhân và đóng góp cho cộng đồng thông qua các dự án, ứng dụng và cách làm việc hiệu quả.
Chuẩn bị cho mình vốn kiến thức rộng trên các lĩnh vực khác nhau, nắm vững những đổi mới trong chương trình GDPT 2018, thực hiện học tập suốt đời.
THI Ế T K Ế VÀ S Ử D Ụ NG H Ệ TH ỐNG KHDHTT THEO ĐỊ NH HƯỚ NG TI Ế P C Ậ N PISA TRONG D Ạ Y H Ọ C TIN H Ọ C 11 NH Ằ M PHÁT
Các công c ụ h ổ tr ợ khi ti ế n hành xây d ự ng h ệ th ố ng d ạ y h ọ c tr ự c tuy ế n
Trong quá trình dạy học trực tuyến, chúng tôi đã tìm hiểu và tiếp cận nhiều công cụ và phần mềm hữu ích nhằm nâng cao hứng thú và hiệu quả học tập của học sinh Những công cụ này hỗ trợ tăng tính tương tác, khuyến khích thảo luận và cá nhân hoá quá trình học Dựa trên thực tế, tôi trình bày một số biện pháp cụ thể như tích hợp bài giảng sinh động, thiết kế các hoạt động ngắn gọn và dễ thực hiện, ứng dụng câu đố, trò chơi học tập và thảo luận nhóm trực tuyến, cũng như tổ chức đánh giá định kỳ kèm phản hồi kịp thời Bên cạnh đó, việc sử dụng các nền tảng quản lý lớp học giúp theo dõi tiến độ, phân bổ thời gian hợp lý và tối ưu hoá trải nghiệm dạy và học trên nền tảng trực tuyến.
+ Dùng phần mềm Mentimeter.com để điểm danh học sinh trong lớp:
Trong dạy học trực tuyến, một khó khăn lớn đối với giáo viên là kiểm soát số học sinh tham gia thật sự trong lớp Việc hiển thị tên trên Zoom khiến giáo viên khó nhận diện học sinh vắng mặt và lớp trưởng cũng khó quản lý sự có mặt giữa các tiết học Sử dụng công nghệ điểm danh giúp tăng tương tác với học sinh, đồng thời nhanh chóng và chính xác hơn Phần mềm điểm danh có thể xuất ra file PDF làm bằng chứng và làm cơ sở đánh giá sau này để rèn nề nếp cho học sinh.
Hình 1: phần mềm Mentimeter.com điểm danh học sinh trong lớp
+ Dùng phần mềm Wheel of Name để gọi tên ngẫu nhiên:
Trong quá trình giảng bài, chúng ta thường phải gọi học sinh với nhiều mục đích khác nhau để tăng cường tương tác và kiểm tra mức độ tiếp thu Việc gọi HS có thể nhằm kiểm tra bài cũ, trả lời câu hỏi trong bài giảng, hoặc khuyến khích các em tham gia nhiều hơn và bộc lộ khả năng của mình Qua đó, giáo viên không chỉ đánh giá được sự nắm bắt kiến thức mà còn điều chỉnh nhịp giảng và thời lượng bài học cho phù hợp Gọi học sinh một cách công bằng, rõ ràng và đúng thời điểm giúp các em tự tin trình bày, phát triển kỹ năng tư duy phản biện và làm việc nhóm Tổ chức các câu hỏi mở, gợi ý hoạt động và đặt mục tiêu học tập rõ ràng sẽ tạo nên bầu không khí lớp học tích cực, tăng sự chú ý và tiến bộ của từng học sinh.
Trong tình huống HS giơ tay nhưng không có cánh tay nào được giơ lên, chúng tôi đã sử dụng bảng quay tên ngẫu nhiên Wheel of Names để gọi tên học sinh một cách ngẫu nhiên giữa tiết học Bảng quay tên giúp tăng tính kịch tính, gây hồi hộp và mang lại sự vui vẻ, hấp dẫn cho buổi học, đồng thời làm cho quá trình gọi tên trở nên minh bạch và công bằng Tuy nhiên không nên lạm dụng và chỉ áp dụng ở một số tiết phù hợp để tránh gây nhàm chán cho học sinh.
Hình 2: Phần mềm Wheel of Name để gọi tên ngẫu nhiên + Dùng phầnmềm vẽ sơ đồ tư duy MindMaple để củng cố kiến thức:
Trong dạy học trực tiếp, học sinh được luyện tập vẽ sơ đồ tư duy bằng tay trên bảng hoặc trong vở ghi Ngược lại, dạy học trực tuyến dùng phần mềm để mô phỏng sơ đồ tư duy trên máy tính và hiển thị trực tiếp trên màn hình điện thoại của học sinh Cách dạy này làm bài học trở nên sinh động, hấp dẫn và khơi gợi sự tò mò về công nghệ số.
Hình 3: Phần mềm vẽ sơ đồ tư duy MindMaple để củng cố kiến thức
+ Tạo ra nhiều dạng trò chơi lồng ghép trong quá trình dạy học:
Trò chơi giáo dục như Vòng quay may mắn, Vượt chướng ngại vật, Tìm mật mã và Lật mảnh ghép mang lại sự thích thú cho các em và giúp củng cố kiến thức một cách hiệu quả Việc tích hợp các trò chơi này vào quá trình học tập cho phép các em vừa giải trí vừa tiếp thu bài học, giúp giảm sự nhàm chán và căng thẳng so với làm các bài tập trắc nghiệm thuần túy.
Hình 4: Trò chơi lồng ghép
Trò chơi lật mảnh ghép áp dụng cho việc hỏi bài cũ hoặc củng cố bài học
Hình 5: Trò chơi tìm mật
Hình 6: Trò chơi vòng quay may mắn Các em chơi và có thể quay lấy điểm
Hình 7: Trò chơi vượt chướng ngại vật
Để khuyến khích tất cả học sinh cùng tham gia và cạnh tranh lành mạnh ở bảng xếp hạng, giáo viên có thể sử dụng các phần mềm quiz như Quizzi Những công cụ này vừa giúp học sinh giải trí và giảm căng thẳng, vừa củng cố một lượng kiến thức đầy đủ và thiết thực trong tiết học, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy và sự tham gia của cả lớp.
Padlet là công cụ dạy học trực tuyến được ví như một tấm bảng trong lớp, nơi giáo viên và học sinh có thể dễ dàng thêm văn bản, hình ảnh, video, liên kết và các ý tưởng, hướng dẫn, câu trả lời cũng như các sản phẩm cá nhân và sản phẩm thảo luận Việc chia sẻ nội dung với lớp học trở nên nhanh chóng và trực quan, từ đó tăng tính tương tác, tổ chức bài giảng và hỗ trợ quản lý tài nguyên giảng dạy một cách hiệu quả.
Hình 9: Sử dụng phần mềm Palet
Khi công nghệ thông tin ngày càng phổ biến, giảng dạy và học tập trực tuyến đã trở nên quen thuộc với hầu hết giáo viên và học sinh Vì vậy, việc tìm hiểu và lựa chọn các phần mềm, công cụ phù hợp để tiết dạy trở nên sống động và hấp dẫn là rất cần thiết Giáo viên cần dành thời gian nghiên cứu để thành thạo cách sử dụng các phương tiện công nghệ và chuẩn bị chu đáo trước mỗi bài giảng nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong quá trình giảng dạy trực tuyến.
Sử dụng hệ thống KHDHTT theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học tin
2.3.1 Sử dụng khi dạy bài mới
Phương pháp dạy học theo tiếp cận PISA được vận dụng trong tiết học nghiên cứu bài mới với các bài tập khá đơn giản và cơ bản Những bài tập này nhằm củng cố và khắc sâu kiến thức đã học, đồng thời tạo niềm tin cho học sinh vào những gì đã tiếp thu và chuẩn bị cho các hoạt động tư duy nâng cao ở những tiết học tiếp theo Việc lựa chọn bài tập ở mức độ vừa phải giúp HS rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp và tự tin trình bày hiểu biết của mình, phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực theo chuẩn PISA.
Qua quá trình thực nghiệm và trao đổi kinh nghiệm với nhiều đồng nghiệp, chúng tôi nhận thấy việc củng cố các kiến thức vừa học bằng các dạng bài tập mang lại hiệu quả rất cao Đồng thời, trong quá trình hình thành kiến thức mới, có thể sử dụng bài tập tiếp cận PISA như một công cụ để phát triển năng lực và tư duy cho học sinh Việc lồng ghép bài tập trong các hoạt động KHDHTT để hình thành kiến thức cho HS giúp học sinh tự lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, từ đó nội dung được khắc sâu, ghi nhớ lâu, tăng hứng thú, yêu thích môn học và khơi dậy mong muốn tìm tòi thêm.
2.3.2 Sử dụng khi luyện tập, ôn tập
Các KHDHTT theo hướng tiếp cận PISA được vận dụng chủ yếu trong tiết ôn tập và luyện tập, vì đa số bài tập ở đây mang tính tổng hợp và nâng cao nhằm củng cố, phát triển các kiến thức và kỹ năng đã được học Biện pháp hiệu quả nhất là giáo viên giao bài tập cho học sinh và yêu cầu các em giải quyết những bài tập đó, từ đó hình thành tư duy phản biện và khả năng áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế theo chuẩn PISA.
2.3.3 Sử dụng khi tự học ở nhà
Những nội dung kiến thức mang tính thực tiễn, liên quan đến đời sống như môi trường và xã hội hoặc những kiến thức, kỹ năng đòi hỏi thời gian nghiên cứu sâu có thể được giáo viên yêu cầu học sinh tự nghiên cứu và làm bài tập ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân; sau đó học sinh báo cáo trước lớp trong giờ ôn tập và luyện tập để củng cố kiến thức và nâng cao khả năng vận dụng.
2.3.4 Sử dụng khi kiểm tra, đánh giá
KTĐG theo hướng KHDHTT với tiếp cận PISA đóng vai trò thiết yếu trong kiểm tra, đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh Cùng với xu hướng đổi mới giáo dục, KTĐG không chỉ đánh giá kết quả học tập mà dần hướng tới đánh giá sự phát triển năng lực, không chỉ giới hạn ở khả năng tái hiện tri thức mà còn chú trọng năng lực vận dụng tri thức để giải quyết các nhiệm vụ phức tạp và phát hiện, giải quyết các vấn đề của thực tiễn Vì vậy, việc ứng dụng KHDHTT theo hướng tiếp cận PISA trong KTĐG đã góp phần thực hiện các mục tiêu nâng cao năng lực toàn diện của học sinh, bao gồm tư duy phân tích, giải quyết vấn đề và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Các năm gần đây, một số trường ĐH (như ĐH Bách khoa - Hà Nội, ĐH Quốc gia
Các trường đại học hàng đầu Việt Nam như Đại học Giao thông vận tải Hà Nội, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Ngoại thương và Đại học FPT đã áp dụng bài thi đánh giá năng lực theo hướng tiếp cận PISA để đánh giá năng lực tuyển sinh và nâng cao chất lượng đầu vào Việc triển khai thước đo PISA giúp thí sinh thể hiện các kỹ năng thiết yếu như tư duy phân tích, giải quyết vấn đề và khả năng học tập suốt đời, từ đó tối ưu quy trình xét tuyển và tăng tính công bằng trong tuyển sinh.
Quy trình hoàn thi ệ n khi xây d ự ng KHDHTT
So với dạy học trên lớp, dạy học trực tuyến đòi hỏi một cách tiếp cận mới trong xây dựng kế hoạch bài dạy để đảm bảo hiệu quả cao Vì vậy, chúng tôi mạnh dạn đề xuất 4 bước xây dựng kế hoạch nhằm hình thành Hệ thống KHDHTT và mang lại hiệu quả tối ưu cho hoạt động giảng dạy và học tập trực tuyến.
2.4 1 Bước 1: Xây dựng KHDH trực tiếp ( Offline)
Chúng tôi tiến hành xây dựng kế hoạch dạy học trực tiếp (offline) cho các bài trong chương trình tin học 11 theo hướng dẫn điều chỉnh nội dung dạy học của Bộ GDĐT, đảm bảo thực hiện đầy đủ các nội dung cốt lõi của môn học; kế hoạch có thể kế thừa từ các năm trước và bám sát công văn hướng dẫn điều chỉnh nội dung của cấp Sở, Bộ như công văn 4040/BGD, thông tư 26/GBD và công văn 1923 của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An ngày 20/9/2021, đã được nhóm chuyên môn của hai trường thông qua và thống nhất thực hiện.
Ví dụ: KẾ HOẠCH BÀI DẠY MINH HỌA- LỚP 11
Kế hoạch bài dạy minh họa của bài 9 “Cấu trúc rẽ nhánh” – Môn Tin học lớp 11
- Viết chương trình đơn giản sử dụng câu lệnh rẽ nhánh
- Vận dụng câu lệnh rẽ nhánh vào giải quyết một số bài toán thực tiễn
2 Góp phần phát triển năng lực: a, Năng lực tin học: NLc; Giao tiếp - hợp tác;
Giải quyết vấn đề được nâng cao nhờ sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông, trong đó học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua học lập trình Quá trình này cho phép học sinh nhận diện vấn đề, phân tích dữ liệu và thiết kế giải pháp tối ưu bằng các công cụ CNTT, thực hành lập trình để kiểm chứng và điều chỉnh kết quả Nhờ đó, học sinh phát triển tư duy logic, sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm khi tham gia vào các dự án lập trình thực tế, đồng thời tích lũy kinh nghiệm ứng dụng CNTT vào từng bài toán thực tế.
+ Hình thành được tư duy giải quyết vấn đề bằng viê ̣c lựa chọn rẽ nhánh
+ Giải thích được cú pháp, ý nghĩa, hoạt động của câu lệnh if
+ Sử dụng câu lệnh if để giải quyết các bài toán đơn giản b, Năng lực chung: Hợp tác và giao tiếp trong hoạt động
Khả năng tự chủ và tự học là nền tảng của sự tiến bộ trong học tập và cuộc sống Việc tự nhận diện và điều chỉnh những sai sót, hạn chế của bản thân trong quá trình học giúp ta nâng cao phương pháp học, rút ra bài học và có thể vận dụng vào các tình huống khác Quá trình này thúc đẩy học tập hiệu quả, tăng cường kỹ năng tự đánh giá và thích ứng với thử thách mới Thành quả đến từ sự kiên trì luyện tập, ý thức phản biện và biết biến những kinh nghiệm thành hành động thực tế.
+ Giao tiếp và hợp tác: Biết lựa chọn hình thức làm việc nhóm với quy mô phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ.
Trong quá trình giải quyết vấn đề và sáng tạo, cần thu thập và làm rõ các thông tin liên quan đến vấn đề để xây dựng nền tảng đánh giá chính xác Sau đó, có thể đề xuất nhiều giải pháp giải quyết vấn đề và phân tích ưu nhược điểm của từng phương án nhằm lựa chọn giải pháp tối ưu Cuối cùng, lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất dựa trên tiêu chí hiệu quả, khả thi và tác động, rồi triển khai một cách có hệ thống để đạt kết quả mong muốn.
3 Góp phần phát triển phẩm chất:
+ Chăm chỉ: HS tự thực hiện công việc được giao, chú ý lắng nghe, ghi chép đầy đủ
+ Trách nhiệm: Giúp đỡ bạn bè và hợp tác hoạt động nhóm
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU Đối với giáo viên: SGK, máy tính, tivi hoặc máy chiếu, chương trình tin học; phần mềm C++
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động 1 –Mở đầu (5 phút)
1.1 Mục tiêu: Gây hứng thú cho học sinh với nội dung bài học
1.2 Nội dung: Xem video “Quà Tặng Cuộc Sống Chú Lừa Ngốc Nghếch” trên YouTube 360p và điền khuyết thông tin thông qua phiếu học tập
Nếu………… Thì khi xuống dưới nước trọng lượng nặng hơn.
1.3 Sản phẩm: Câu trả lời học sinh và kết quả phiếu học tập đã điền khuyết 1.4 Tổ chức thực hiện a GV giao nhi ệm vụ: Tình huống giáo viên đưa ra gây sự tò mò cho học sinh làm cho học sinh hứng thú nghe tình tiết câu chuyện Như vậy đáp ứng được mục đích của hoạt động khởi động b HS thực hiện nhiệm vụ: HS tiến hành thảo luận, sau đó ghi kết quả vào vở
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (25 phút)
+ Học sinh hiểu được như thế nào là cấu trúc rẽ nhánh
+ Lấy được ví dụ về cấu trúc rẽ nhánh trong thực tiễn
+ Biết được cú pháp câu lệnh if và nguyên tắc hoạt động câu lệnh.
2.2 Nhiệm vụ học tập của học sinh
- Lắng nghe, tìm hiểu và thực hiện các hoạt động do giáo viên đưa ra
- Đưa ra được các tình huống thực tiễn dạng cấu trúc rẽ nhánh
- Viết được câu lệnh if và hiểu nguyên tắc hoạt động câu lệnh
Hoạt động 2.4.1: Tìm hiểu về cấu trúc rẽ nhánh (10 phút) a GV giao nhiệm vụ:
- Tổ chức hoạt động cặp đôi phía bên phải Ghi nếu và phía bên trái ghi thì
- Gv trình chiếu thuật toán giải phương trình bậc 2: b HS thực hiện nhiệm vụ:
+ HS ghi vào vở lựa chọn nghề trong tương lai với
Câu hỏi 1: Bước nào trong thuật toán thể hiện rẽ nhánh?
Bước 3 được diễn đạt với cấu trúc rẽ nhánh, trong đó GV tổ chức báo cáo và thảo luận bằng cách gọi 5 cặp đôi bất kỳ lên để đối chiếu kết quả; các cặp trình bày kết quả và so sánh với nhau nhằm làm rõ từng phương án Kết luận: GV nhận xét kết quả làm việc của các bạn và chọn ra nhóm có mệnh đề Nếu-Then hợp lý nhất để trao quà.
Cuối cùng giáo viên chốt lại nội dung thông qua các hoạt động của học sinh:
Cấu trúc rẽ nhánh có hai dạng:
Nếu…Thì……, Nếu không thì………
GV gọi một HS đứng dậy trả lời bước thể hiện rẽ nhánh và nêu dưới dạng mệnh đề cấu trúc rẽ nhánh
Hoạt động 2 4.2 : Tìm hiểu về câu lệnh if (15 phút)
- Giải thích được cú pháp, ý nghĩa, hoạt động của câu lệnh if
- Biết lựa chọn hình thức làm việc nhóm với quy mô phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ
Cú pháp câu lệnh if với 2 dạng
+ Dạng thiếu: if (điều kiện) ;
+ Dạng đủ: if (điều kiện) ; else < câu lệnh 2>;
2.4.2.3 Sản phẩm: Hoàn thành phiếu học tập
2.4.2.4 Tổ chức thực hiện: a, GV giao nhiệm vụ
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
- Giáo viên cho học sinh tìm hiểu nội dung sách giáo khoa - mục 2 thời gian(2 phút):
- Giáo viên gọi một học sinh lên bảng ghi cú pháp câu lệnh IF dạng thiếu và đủ
- Giáo viên tổ chức hoạt động nhóm như sau(4 phút)
Lớp được chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm cử một thư ký và một nhóm trưởng Việc phân chia nhóm và bổ nhiệm thư ký, nhóm trưởng đã được thực hiện từ trước nhằm phục vụ cho công tác tổng hợp và báo cáo.
Học sinh đọc, nghiên cứu và tìm hiểu
Học sinh quan sát và nhận xét về kết quả bạn
Nội dung các nhóm như sau:
Nhóm 1 Hoàn thành phiếu học tập sau
Mục tiêu: Học sinh biết và vận dụng câu lệnh IF dạng thiếu
Nếu D >= 0 thì TB x1, x2 if(D