Tiểu luận cao học môn lịch sử quan hệ quốc tế những nét chính trong quan hệ ngoại giao xô mỹ

QUAN HỆ LIÊN XÔ- TRUNG QUỐC: Ngay từ trước năm 1949, Liên Xô và Trung Quốc đã có mối quan hệvới nhau tuy nhiên lúc đó do cách mạng Trung Quốc chưa giành thắng lợi vì thế quan hệ ngoại gi

TIỂU LUẬN

LỊCH SỬ QUAN HỆ QUỐC TẾ

ĐỀ TÀI

NHỮNG NÉT CHÍNH TRONG QUAN HỆ NGOẠI GIAO LIÊN XÔ - TRUNG QUỐC - MỸ

NHỮNG NĂM 1950 - 1970

Trong khi đó Trung Quốc mới giành độc lập năm 1949, đất nướccòn nhiều khó khăn, quan hệ quốc tế còn hạn chế Giai đoạn những năm1950- 1970, là giai đoạn nhạy cảm và phức tạp trong quan hệ ngoại giaocủa Trung Quốc Ngoại giao giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với bất kỳquốc gia nào Nó góp phần tích cực trong phát triển kinh tế, bảo vệ chủquyền an ninh và tranh thủ sự ủng hộ của các nước, tăng cường địa vị quốc

tế Ngoại giao với vai trò quan trọng như vậy thì Trung Quốc sẽ có nhữngđối sách gì trong chiến lược ngoại giao giai đoạn này? Nếu không đưa rađược những chính sách ngoại giao hợp lí, không tìm cho mình một conđường ngoại giao phù hợp thì sẽ gây rất nhiều bất lợi cho một đất nước nontrẻ như Trung Quốc Quan hệ ngoại giao của Trung Quốc chịu sự chi phối,tác động rất lớn từ Liên Xô và Trung Quốc Vậy trong bối cảnh quốc tếphức tạp, quan hệ Xô- Mỹ căng thẳng, Trung Quốc sẽ phải xử lí quan hệngoại giao của mình với Liên Xô và Mỹ như thế nào mà vẫn đảm bảo đượclợi ích quốc gia? Đây là những câu hỏi lớn đặt ra đối với các nhà lãnh đạoTrung Quốc lúc bấy giờ Trung Quốc đã cho thấy sự nhạy bén, khả năngthích ứng của mình trước thời cuộc, họ đã tự tìm cho mình một lối đi riêngtrong xử lí các mối quan hệ quốc tế Từ đó, họ không chỉ đứng vững màcòn vươn lên khẳng định địa vị của mình trên trường quốc tế Trong nhữngnăm 1950- 1970 trục quan hệ Liên Xô- Trung Quốc- Mỹ diễn ra với nhiều

sự kiện phong phú nhưng cũng vô cùng phức tạp và có ảnh hưởng to lớntrong quan hệ quốc tế lúc bấy giờ

Mặc dù, những năm 1950- 1970 đã lùi vào lịch sử song những bước đicủa Trung Quốc trong xử lí các mối quan hệ quốc tế vẫn có những giá trị

và bài học lịch sử của nó Việt Nam là nước láng giềng của Trung Quốc cóquan hệ mật thiết với Trung Quốc Chúng ta đã rút ra được bài học gì từTrung Quốc và ứng dụng nó như thế nào trong thực tiễn hiện nay? Học tậpbài học không có nghĩa là bệ nguyên những gì mà người khác đã làm vàohoàn cảnh riêng của mình làm như thế là tự hại mình, là sự học tập nguyhiểm

Xuất phát từ những suy nghĩ đó nên em trọn đề tài “ Những nét chínhtrong quan hệ ngoại giao Liên Xô- Trung Quốc- Mỹ trong những năm1950- 1970” Đây là một đề tài có nội dung tương đối rộng với nhiều sựkiện và chính sách ngoại giao phong phú, phức tạp Vì thế, để có thểnghiên cứu sâu, kĩ vấn đề này cần phải có thời gian và nguồn tài liệu phongphú Nhưng do trình độ của em còn hạn hẹp, nguồn tài liệu rất ít, vì thếtrong bài tiểu luận này em chỉ xin trình bày một cách khái quát nhất nhữngnét chính trong giai đoạn này

B: NỘI DUNG:

1.QUAN HỆ LIÊN XÔ- TRUNG QUỐC- MỸ GIAI ĐOẠN 1950- 1960

A.QUAN HỆ LIÊN XÔ- MỸ TRONG CHIẾN TRANH LẠNH:

Cách mạng tháng mười Nga thành công, nước XHCN đầu tiên trên thếgiới ra đời Sau chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít giành thắng lợi mộtloại các nước Đông âu dưới sự giúp đỡ của Liên Xô sau giải phóng đã đưađất nước tiến theo con đường XHCN Đây là sự kiện có ý nghĩa vô cùngquan trọng, nó đánh dấu sự hình thành hệ thống XHCN trên thế giới- mộtlực lượng đối trọng với hệ thống TBCN, là mối đe doạ lớn đối với cácnước TBCN Vì thế các nước TBCN coi Liên Xô và các nước XHCN là kẻthù đối đầu trực tiếp của mình Sau chiến tranh thế giới thứ II hình thànhlên một trật tự thế giới mới- trật tự hai cực Ianta Thực chất đây chính làhai cực XHCN và TBCN mà đứng đầu của phe XHCN là Liên Xô, cònđứng đầu phe TBCN là Mỹ Mối quan hệ Liên Xô- Mỹ là mối quan hệ cơbản, then chốt nhất trong quan hệ quốc tế

Ngay từ tháng 3- 1947, tổng thống Mỹ Tơruman đã đưa ra học thuyết “chủ nghĩa Tơruman”- theo chủ nghĩa này thì Mỹ phải đứng ra “đảm nhiệm

sứ mạng lãnh đạo thế giới tự do”, phải “ giúp đỡ” các dân tộc trên thế giớichống lại “sự đe doạ” của chủ nghĩa cộng sản, chống lại sự bành trướngcủa Nga, giúp đỡ bằng mọi biện pháp kinh tế, quân sự Như vậy với sự rađời của “chủ nghĩa Tơruman”, Mỹ đã chính thức phát động cuộc “chiếntranh lạnh” chống lại Liên Xô và các nước XHCN Từ đây quan hệ Xô-

Mỹ là quan hệ đối đầu, là chạy đua vũ trang

Biểu hiện nổi bật cho sự căng thẳng trong quan hệ Xô- Mỹ trong chiếntranh lạnh là Mỹ và Liên Xô đua nhau thành lập các tổ chức quân sự, kinh

tế để tạo sức mạnh và phô trương thanh thế cho mình Mỹ đã sử dụng "kếhoạch Macsan" thông qua viện trợ để khống chế và lôi kéo các nước Tây

Âu Trong đó, tiêu biểu là sự thành lập khối quân sự Bắc Đại Tây NATO do Mỹ cầm đầu vào ngày 4- 4- 1949, với sự tham gia của 12 nướcnhư: Canada, và các nước thuộc "Liên hiệp Tây Âu"( Anh, Pháp, Hà Lan,

Dương-Bỉ, Lucxembua) Việc thành lập khối quân sự NATO là một bước tiếnmới và là một bộ phận quan trọng trong việc thực hiện những kế hoạchthống trị thế giới của Mỹ, đặc biệt là khi Tây Đức vào NATO, biến Tây

Đức thành "lực lượng xung kích" chống lại Cộng hoà dân chủ Đức, Liên

Xô và các nước Đông Âu XHCN

Trước các hành động khiêu khích của Mỹ và để bảo vệ thành quả cáchmạng tháng 10, Liên Xô cũng tiến hành thành lập các tổ chức liên minhcủa mình, bởi lẽ trong hoàn cảnh như vậy, phương pháp giữ gìn hoà bình,ngăn chặn chiến tranh tốt nhất là tổ chức hệ thống an ninh tập thể của cácnưỡc XHCN Vì thế mà hiệp ước hữu nghị, hợp tác, và tương trợ Vacxavađược ký kết vào ngày 14- 5- 1955- hiệp ước nhằm giữ gìn an ninh của cácnước hội viên, duy trì hoà bình ở Châu Âu và củng cố hơn nữa tình hữunghị và sự hợp tác bền vững giữa các nước hội viên

Cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước Xô- Mỹ lên tới đỉnh cao vàonhững năm 1970, với một khối lượng vũ khí khổng lồ và sức huỷ diệt lớn

mà theo ước tính của các chuyên gia quân sự thì chỉ cần phóng ra 1/2 sốkho vũ khí hạt nhân của Mỹ hoặc Liên Xô cũng đủ để huỷ diệt toàn bộ sựsống con người và nền văn minh của toàn nhân loại Qua đây cũng toát lêntoàn bộ cục diện quan hệ quan hệ Xô- Mỹ

Sự căng thẳng trong quan hệ Xô- Mỹ có ảnh hưởng rất lớn đến tìnhhình thế giới, nó đẩy nhân loại tới nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh quy

mô lớn và tàn khốc Tạo ra một bầu chính trị gột gạt bao trùm mọi mốiquan hệ quốc tế "Chiến tranh lạnh" đã cuốn các nước theo chiều sóng của

nó ở đây không chỉ đơn thuần là đối đầu trực tiếp giữa Liên Xô với Mỹnữa mà nó là sự đối lập, đối đầu giữa hai ý thức hệ xã hội tức là nó là sựđối đầu của hai hệ thống xã hội TBCN và XHCN

Chiến tranh lạnh và sự đối đầu căng thẳng trong quan hệ mới Xô- Mỹ làbối cảnh quốc tế chủ yếu ảnh hưởng mạnh mẽ tới Trung Quốc NướcCHND Trung Hoa tuy là nước có diện tích lớn, dân số đông có tiềm lựcnhưng vừa mới thành lập năm 1949, nó chịu sự chi phối rất lớn từ Liên Xô

và Mỹ Nhiệm vụ trước mắt của các nhà lãnh đạo Trung Quốc lúc đó làbảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng và phát triển đất nước Lúc nàyTrung Quốc phaỉ lựa chọn cho mình con đường đối ngoại hợp lí TrungQuốc có 3 con đường để lựa chọn, hoặc là theo Liên Xô hoặc theo Mỹhoặc Trung Lập Xử lí tốt các mối quan hệ đối ngoại phù hợp với xu thếthế giới sẽ đem lại lợi ích quốc gia cho Trung Quốc Trong thời kỳ này

Trung Quốc đã tỏ rõ lập trường và thái độ của mình, họ đứng về phía Liên

Xô, về phe XHCN và đối đầu với Mỹ

b QUAN HỆ LIÊN XÔ- TRUNG QUỐC:

Ngay từ trước năm 1949, Liên Xô và Trung Quốc đã có mối quan hệvới nhau tuy nhiên lúc đó do cách mạng Trung Quốc chưa giành thắng lợi

vì thế quan hệ ngoại giao chỉ với tư cách các tổ chức Đảng mà thôi ĐảngCộng Sản Trung Quốc hoạt động vũ trang để chống xâm lược, về mặtngoại giao hầu như chỉ quan hệ với Đảng Cộng Sản Liên Xô và Quốc tếcộng sản chứ chưa được thế giới công nhận Đảng Cộng Sản Trung Quốctiến hành cuộc cách mạng theo con đường cách mạng vô sản dưới ánh sángchỉ đường của chủ nghĩa Mác –Lênin Trong cuộc chiến đó họ đã nhậnđược sự giúp đỡ to lớn từ Liên Xô Sau khi cách mạng thành công TrungQuốc đi lên con đường CNXH, họ đứng về phe XHCN ngả về phía Liên

Xô Mặt khác, Quốc Dân Đảng- một lực lượng đối đầu với Đảng Cộng Sảnlại nhận được sự viện trợ và giúp đỡ từ Mỹ làm cho cuộc cách mạng dântộc dân chủ của Trung Quốc càng thêm khó khăn và đổ máu Tập đoànTưởng Giới Thạch bỏ chạy ra Đài Loan và trở thành một lực lượng độc lậptách ra khỏi Trung Quốc đại lục, tiếp tục nhận sự chi viện và giúp đỡ từ

Mỹ trở thành một mối lo gây mấy ổn định đối với Trung Quốc Chínhtrong bối cảnh đó mà Trung Quốc lựa chọn trọng tâm quan trọng trongquan hệ ngoại giao của mình là Liên Xô, chống lại chủ nghĩa đế quốc, coinhững nước tư bản lớn là chủ nghĩa đế quốc, quyết tâm lật đổ chủ nghĩa đếquốc đã trở thành phương châm cơ bản trong đối xử quan hệ ngoại giaovới các nước khác Trong giai đoạn này, Trung Quốc đưa ra nhiều chínhsách ngoại giao, trong đó "nhất biên đảo ” được coi là trung tâm điểmtrong chính sách ngoại giao của Trung Quốc, nó toát lên toàn bộ ý đồ củacác nhà lãnh đạo Trung Quốc Chính sách "nhất biên đảo ” ra đời ngày 6-12- 1949 trong dịp Mao Trạch Đông dẫn đoàn đại biểu Trung Quốc đi dựsinh nhật Xtalin Nội dung cơ bản của chính sách này là Trung Quốc coiLiên Xô là đối tác chiến lược, là trọng tâm trong quan hệ đối ngoại củaTrung Quốc Xác định Trung Quốc là người bạn đồng hành cùng Liên Xô

và các nước XHCN trên cùng trận tuyến chống CNTB, CNĐQ Tiếp đótháng 12- 1950 hai nước còn kí điều ước hỗ trợ "đồng minh hữu hảo Xô-Trung ” Điều ước này giữ vai trò quan trọng, nó thúc đẩy, tăng cường hơn

nữa quan hệ ngoại giao Liên Xô- Trung Quốc Quyết định liên minh vớiLiên Xô là một giải pháp quan trọng trong quan chính sách ngoại giao củaTrung Quốc lúc này, nó giúp Trung Quốc tranh thủ được sự ủng hộ giúp

đỡ toàn diện từ Liên Xô trong công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế.Liên Xô đã đầu tư vào Trung Quốc 156 công trình - những công trình này

đã đặt nền móng cho công nghiệp Trung Quốc Liên Xô còn cung cấp kĩthuật, vốn và cố vấn cho Trung Quốc Không chỉ hợp tác về mặt kỹ thuật

mà Liên Xô còn giúp Trung Quốc về mặt quân sự Liên Xô giúp TrungQuốc bước đầu xây dựng vũ khí chiến lược của riêng mình Ngày27/4/1955, Liên Xô đã kí với Trung Quốc hiệp định về việc Liên Xô giúp

đỡ Trung Quốc xây dựng lò phản ứng hạt nhân thí nghiệm đầu tiên củaTrung Quốc và máy gia tốc đưa vào hoạt động từ năm 1957 Tiếp đó15/10/1957, Liên Xô và Trung Quốc lại kí một hiệp định trong đó Liên Xôhứa sẽ cung cấp cho Trung Quốc một mẫu bom nguyên tử và những sốkiệu kĩ thuật để chế tạo Với sự giúp đỡ to lớn của Liên Xô, trong giai đoạn1949- 1957 Trung Quốc đã khôi phục được nền kinh tế bị tàn phá, hoànthành xuất sắc kế hoạch 5 năm lần 1

Việc Trung Quốc quyết định liên minh với Liên Xô, ngả về phía Liên

Xô, ủng hộ Liên Xô dường như là một điều tất yếu bởi: thế giới chia haicực một cách rõ ràng lấy ý thức hệ làm tiêu chuẩn quan trọng nhất Đối vớicác nước XHCN thì TBCN mà đứng đầu là Mỹ được coi là kẻ thù trựctiếp Còn CNTB mà tiêu biểu là Mỹ tìm mọi biện pháp tiêu diệt Liên Xô,đập tan hệ thống XHCN trên toàn thế giới Vì thế cục diện đối đầu, căngthẳng giữa hai chiến tuyến là điều không thể tránh khỏi Trong khi đóTrung Quốc ra khỏi chiến tranh đi lên theo con đường CNXH lấy ý thức hệ

vô sản làm nên tảng và trở thành một nước XHCN lớn trên thế giới, gópphần hình thành và tăng cường sức mạnh cho phe XHCN Có thể nói sauLiên Xô, Trung Quốc trở thành kẻ thù thứ 2 của Mỹ Mỹ sẽ không thể là sựlựa chọn có lợi cho Trung Hoa Còn thực lực của Trung Quốc lúc đó hầunhư không có, đối với một nước vừa hoàn thành cách mạng dân tộc dânchủ thì còn nhiều khó khăn phải đối diện trên mọi lĩnh vực kinh tế- chínhtrị- xã hội Trung Quốc chưa đủ sức để tìm cho mình con đường trung lập

Vì thế trong 3 con đường mà Trung Quốc có thể lựa chọn trong giai đoạnnày thực chất chỉ có thể là Liên Xô mà thôi Chỉ có Liên Xô mới là chỗ

dựa tốt nhất để Trung Quốc quốc thực hiện được mục tiêu quan trọng trướcmắt là bảo vệ thành quả cách mạng, khôi phục và xây dựng đất nước Mối quan hệ hữu hảo Xô- Trung 1950- 1960 đã có tác động lớn đếntình hình quốc tế, đặc biệt là sự giúp đỡ của Liên Xô- Trung Quốc đối với

sự phát triển phong trào giải phóng dân tộc Chính mối quan hệ khăng khítgiữa hai quốc gia này đã trở thành chỗ dựa rường cột cho phong trào giảiphóng dân tộc trên thế giới Trung Quốc đã tích cực hợp tác với Liên Xôủng hộ cả về vật chất lẫn tinh thần cho các dân tộc đang đấu tranh nhằmthoát khỏi ách thống trị của chế độ thuộc địa cũ và chống lại chủ nghĩathực dân mới của các nước đế quốc Phong trào giải phóng dân tộc củanhân dân Đông Dương nói chung của dân tộc Việt Nam nói riêng đã nhậnđược sự giúp đỡ rất lớn từ Liên Xô- Trung Quốc cả về vũ khí, quân trangquân dụng Đặc biệt trong cuộc chiến tranh Triều Tiên (1950- 1953) TrungQuốc đã đưa quân tình nguyện của mình vào trực tiếp đối đầu với Mỹ vàgiải phóng miền Bắc Triều Tiên Tất nhiên không có sự giúp đỡ nào màkhông có mục đích Ở đây câc nhà lãnh đạo Trung Quốc đã đưa lợi íchquốc gia dân tộc lên hàng đầu Giúp đỡ các nước láng giềng chống lại chủnghĩa đế quốc là nhằm bảo vệ an ninh biên giới của Trung Quốc Vấn đề

an ninh quốc phòng đã được xem xét và đưa lên hàng đầu

Tuy nhiên, liên minh với Liên Xô thì Trung Quốc cũng chịu nhiều sựchi phối từ nước này Trong một chuyến đi tham quan Matxcova, Chủ tịchMao đã nói với các sinh viên Trung Quốc: “ Phe đế quốc có một cái đầu,

đó là Mỹ Phe XHCN cũng phải có một cái đầu đó là Liên Xô ” Cùng với

sự thừa nhận này, Trung Quốc đã luôn ủng hộ Liên Xô trong các biện phápđối phó với CNĐQ Và thực tế Trung Quốc trong xử lí các vấn đề quan hệquốc tế lớn thường không có lợi ích và quan điểm của riêng mình mà chủyếu là của Liên Xô

Nhìn chung, mối quan hệ Xô- Trung trong giai đoạn này là mối quan hệhữu hảo tốt đẹp với hàng loạt các hiệp định, hiệp ước trên nhiều lĩnh vực

đã được hai bên kí kết Trung Quốc đã biết phát huy sức mạnh của quan hệngoại giao để xây dựng, củng cố đất nước Mối quan hệ tốt đẹp này cũngđóng vai trò tích cực nhất trong việc khẳng định sức mạnh của phe XHCN.Hơn thế nữa phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới cũng nhận được sự

giúp đỡ tích cực, có hiệu quả từ Liên Xô và Trung Quốc Đó là ý nghĩaquốc tế vô cùng to lớn mà quan hệ Xô- Trung đem lại trong thời gian này

c QUAN HỆ MỸ- TRUNG QUỐC:

Trong bối cảnh chung của quan hệ quốc tế là cuộc chiến tranh lạnh và

sự đối đầu, căng thẳng trong quan hệ Xô- Mỹ, trong giai đoạn này quan hệMỹ- Trung Quốc cũng ở trạng thái đối đầu, căng thằng và gay gắt Ngay từkhi Đảng Cộng Sản chưa giành thắng lợi hoàn toàn thì Mỹ luôn tìm cáchngăn cản hoạt động của Đảng này, lợi dụng Quốc Dân Đảng làm con bàichính trị Mỹ viện trợ cho Tưởng lên tới 4 tỷ 350 triệu USD, giúp Tưởnghuấn luyện hơn 500 nghìn quân tinh nhụê với mục tiêu là tạo cho quânTưởng một sức mạnh đủ lớn để có thể tiêu diệt được lực lượng đối lập làĐảng Cộng Sản Nhưng cuối cùng Quốc Dân Đảng đã bị đánh bại rút chạy

ra Đài Loan, còn Trung Quốc thành lập nước CHND Trung Hoa đi theocon đường XHCN vào 1/10/1949 Đây là sự kiện lớn trở thành mối e ngạicủa Mỹ bởi Mỹ lo ngại rằng khi nước CHDCND Trung Hoa thành lập sẽgiúp một lực lượng lớn làm hùng mạnh thêm phe XHCN, gây ảnh hưởnglớn đến phong trào giải phóng dân tộc của CNCS ở Châu Á

Trước mối quan ngại đó, Mỹ đã áp dụng chính sách kiềm chế đối vớiTrung Quốc vào đầu những năm 1950 Đặc biệt, khi điều ước “an ninhNhật- Mỹ” được kí kết Điều ước này quyết định chống lại Liên Xô vàTrung Quốc, phạm vi bảo vệ đến Nhật, sau này, mở rộng ra đến Đài Loan

Mỹ còn tiếp tục kí nhiều hiệp ước với các nước khác tạo ra một vành đaibao vây Trung Quốc Đối với Mỹ, việc Trung Quốc liên kết với Liên Xôủng hộ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước Á- Phi- Mỹ Latinh, trựctiếp đưa quân tham chiến ở Triều Tiên và ủng hộ tích cực cho phong tràocách mạng ở Việt Nam càng làm cho Mỹ lo ngại và đẩy quan hệ Mỹ-Trung thêm căng thẳng Liên Xô- Trung Quốc trở thành kẻ thù đối đầu trựctiếp của Mỹ Mỹ tìm mọi cách nhằm tiêu diệt hai cánh cửa của XHCN Đốivới Trung Quốc việc Mỹ tiếp tục viện trợ tích cực cho lực lượng Quốc DânĐảng ở Đài Loan, biến Đài Loan thành lực lượng đồng minh thân Mỹ ởChâu Á nhằm ngăn chặn sự phát triển của XHCN ở khu vực này, mà trướchết là nhằm vào Trung Quốc đại lục Thực tế là cho đến nay Đài Loan vẫnluôn là vấn đề nóng bỏng, là mối quan ngại của Trung Quốc, việc giải

quyết vấn Đài Loan còn chịu nhiều sự can thiệp của Mỹ, Trung Quốc dùsao cũng phải thăm dò động thái của Mỹ Đài Loan luôn là vấn đề nhạycảm

Phải nói rằng trong giai đoạn này, Trung Quốc chưa có được tiếng nói

và địa vị trên trường quốc tế vì thế nó chịu sức ép rất lớn từ hai cườngquốc là Liên Xô và Mỹ Trong khi mà thế giới có sự phân cực rất rõ ràng,Trung Quốc không thể đứng ngoài dòng mà buộc phải chọn cho mình mộtcon đường nhất định Trung Quốc mặc dù đã ngả hẳn về phía Liên Xôthông qua chính sách "nhất biên đảo” nhưng họ còn thực hiện nhiều chínhsách khác nhằm giải quyết quan hệ với các nước khác như: chính sách

"dọn nhà mới mời khách ”, chính sách này nhằm xoá bỏ tàn dư của CNĐQ,chính sách " nổi lửa bếp khác” mục đích để không kế thừa các chính sáchngoại giao mà Quốc Dân Đảng đã kí với các nước trứơc đây

Ngay từ khi thế giới bước vào thời kì chiến tranh lạnh, quan hệ Xô- Mỹgay gắt, Mỹ áp dụng chính sách kiềm chế đối với Trung Quốc thì TrungQuốc cho rằng Mỹ có thể sẽ can thiệp vào cuộc nội chiến của nước này vàTrung Quốc cũng giữ thái độ phê phán và thù địch với Mỹ Trong bối cảnhchiến tranh lạnh Xô- Mỹ, Trung Quốc chịu áp lực từ hai phía, vì thế TrungQuốc cần phải tính đến trong tương lai làm sao Trung Quốc có thể sinh tồngiữa hai siêu cường này trong mối quan hệ giữa cuộc nội chiến TrungQuốc với bối cảnh chính trị quốc tế Từ đó Mao Trạch Đông đã đưa ra líluận " vùng đệm trung gian ” Lí luận này cho rằng trong cuộc chiến tranhlạnh giữa Mỹ và Liên Xô còn có một khoảng không gian rộng lớn đó là cácnước thuộc thế giới thứ 3, do vậy sự đấu tranh giữa Mỹ và Liên Xô thôngqua việc khống chế các nước vừa và nhỏ Mục đích lớn nhất của lí luậnnày là đánh giá vai trò của các nước thuộc thế giới thứ 3 trong cuộc chiếntranh lạnh và Trung Quốc muốn mở rộng quan hệ với các nước này, tranhthủ sự ủng hộ của các nước này để giảm áp lực từ hai siêu cường Liên Xô-

Mỹ đối với Trung Quốc

Trong những năm 1950- 1960, quan hệ ngoại giao của Trung Quốc vớicác nước phương Tây và TBCN có nhiều căng thẳng bất lợi; đối đầu với

Mỹ trong chiến tranh Triều Tiên; Mỹ lập vành đai bao vây Trung Quốc;với các nước láng giềng Trung Quốc còn tồn đọng nhiều vấn đề lịch sử

nhìn chung tình hình ngoại giao của Trung Quốc có nhiều bất lợi cho đấtnước Ngày 28/ 6/1959 để tìm giải pháp giảm căng thẳng trong quan hệngoại giao, Trung Quốc cùng thủ tướng Ấn Độ P J Nehru đưa ra tuyên

bố chung 5 nguyên tắc cùng chung sống hoà bình :

1 Tôn trọng chủ quyên và toàn vẹn lãnh thổ của nhau

2 Không xâm phạm lẫn nhau

3 Không can thiệp vào nội bộ chính quyền của nhau

4 Ngoại giao độc lập tự chủ

5 Cùng chung sống hoà bình

Đây là 5 nguyên tắc vô cùng quan trọng và nhất quán trong chính sáchngoại giao của Trung Quốc Sau này Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoạigiao với các nước khác đều dựa vào câu chữ cùng chung sống hoà bìnhlàm cơ sở quan hệ giữa hai nước Ngay cả Thông cáo chung Thượng Hảicũng đề cập đến

Có thể nói cùng chung sống hoà bình là sách lược quan trọng trongcuộc đấu tranh của Trung Quốc với các nước đối địch Ngày 28/1/1954 thủtướng Chu Ân Lai đã phát biểu trong hội nghị Genever: Chúng tôi quyếtkhông xâm lược bất kì quốc gia nào, nhưng cũng quyết không cho phép bất

kì kẻ nào xâm lược Trung Quốc Chúng tôi tôn trọng sự lựa chọn của cácnước và duy trì cách sống tự do của họ và quyền lợi không chịu sự canthiệp Đồng thời chúng tôi cũng yêu cầu các nước khác tuân thủ nguyên tắcnày và có nguyện vọng hợp tác, chúng tôi cho rằng các nước trên thế giớivới những chế độ xã hội khác nhau có thể cùng tồn tại hoà bình

Thông qua lời phát biểu của Chu Ân Lai và chính sách chung sống hoàbình đã cho thấy có sự thay đổi trong quan niệm của các nhà lãnh đạoTrung Quốc, yếu tố ý thức hệ đã giảm nhiều trong việc đưa ra các quyếtsách đối ngoại 5 nguyên tắc cùng chung sống hoà bình không chỉ có ýnghĩa chiến lược mà còn có ý nghĩa chỉ đạo cho chính sách ngoại giao củaTrung Quốc, trở thành nguyên tắc cơ bản cho chính sách ngoại giao củanước này

Qua đây cho ta thấy, ngay cả trong lúc chịu áp lực từ hai siêu cườngLiên Xô và Mỹ, Trung Quốc đã có ý thức xây dựng con đường đi lên mộtcách độc lập, tự chủ; tìm cách hạn chế và đi đến thoát khỏi sự phụ thuộcvào Liên Xô Bên cạnh việc lấy quan hệ Xô- Trung làm trọng điểm, TrungQuốc còn có những hoạt động đối ngoại riêng biệt nhằm củng cố thế lựccủa Trung Quốc Các nhà lãnh đạo Trung Quốc luôn luôn tìm tòi, sáng tạotrong việc đưa ra các chính sách ngoại giao Với việc đưa ra chính sáchcùng chung sống hoà bình đã giúp Trung Quốc tự tìm cho mình một cách

đi riêng trong chính sách ngoại giao, nó khác với chính sách ngoại giao củaLiên Xô và Mỹ

2 QUAN HỆ LIÊN XÔ- TRUNG QUỐC- MỸ GIAI ĐOẠN 1960- 1970

Những năm 1960- 1970, trong quan hệ ngoại giao của Trung Quốc cónhiều vấn đề phức tạp, đường lối ngoại giao bất ổn định, quan hệ Xô-Trung ngày càng rạn nứt, căng thẳng và chuyển sang chia rẽ công khai;quan hệ Mỹ- Trung cũng không có gì thay đổi, cho mãi đến đầu nhữngnăm 70 quan hệ Mỹ- Trung mới bắt đầu có bước cải thiện, Trung Quốc dầnbắt tay với Mỹ chính thức chống lại Liên Xô Vì thế trong giai đoạn nàymối quan hệ Liên Xô- Trung Quốc –Mỹ rất phức tạp, ảnh hưởng khôngnhỏ đến quan hệ quốc tế

a QUAN HỆ LIÊN XÔ- TRUNG QUỐC 1960- 1970

Ngay từ cuối những năm 50 trong quan hệ Xô- Trung đã có những dấuhiệu rạn nứt Nguyên nhân dẫn đến sự căng thẳng trong quan hệ Xô- Trung

có rất nhiều, nó xuất phát từ cả hai phía

Đối với Trung Quốc, Trung Quốc là một nước lớn, có nhiều tiềm lực vàtham vọng Sở dĩ những năm 50- 60 Trung Quốc phải dựa vào Liên Xô là

do lúc này thực lực của Trung Quốc chưa đủ mạnh, Trung Quốc chưa tạođược vị thế chính trị quốc tế, chưa tác động vào các nước thuộc thế giớithứ 3, và quan trọng là bối cảnh lịch sử không cho phép Trung Quốc tựkhẳng định mình Trung Quốc từ xưa đã có tư tưởng nước lớn, tư tưởng báquyền, tư tưởng này đã ăn sâu bén rễ vào hầu hết các nhà lãnh đạo TrungQuốc, mà tiêu biểu đó là Mao Trạch Đông Mao Trạch Đông là người cócông lớn trong cuôc cách mạng dân tộc dân chủ của Trung Quốc và ngượclại trong con người ông có tinh thần chủ nghĩa dân tộc đận nét Trên cơ sở