Tiểu luận cao học ,hồ chí minh người đặt nền móng cho giáo dục việt nam hiện đại

Người đã cổ vũ và tổ chức sự nghiệp khai sáng vĩ đạicho toàn dân tộc Việt Nam, giải phóng nhân dân ta thoát khỏi vòng nô lệ, làmcho mọi người Việt Nam ai cũng được học hành từng bước nân

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

PHẦN MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

Chương 1: TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC 3

1.1 khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục 3

1.2 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục 3

1.2.1 Hồ Chí Minh tiếp thu những giá trị về tư tưởng giáo dục của dân tộc. .3

1.2.3.Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo những quan điểm về giáo dục của chủ nghĩa Mác-Lênin 6

1.2.4 Thực tiễn giáo dục Việt Nam và thế giới 7

1.2.5 Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh 8

1.3.Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh 9

Chương 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN 15

TRONG TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC HỒ CHÍ MINH 15

2.1 Sơ lược lịch sử giáo dục Việt Nam trước năm 1945 15

2.2 Hồ Chí Minh - người đặt nền tảng cho giáo dục Việt Nam hiện đại 17 2.3.Những nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh 18

2.3.1.Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò và mục đích của giáo dục 18

2.3.2 Nội dung giáo dục trong tư tưởng Hồ Chí Minh 20

2.3.3 Phương pháp giáo dục trong tư tưởng Hồ Chí Minh 23

Chương 3: TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC HỒ CHÍ MINH VỚI SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC HIỆN NAY 27

KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

PHẦN MỞ ĐẦU

Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với sự nghiệp giải phóng dântộc Song song với sự nghiệp đó, Người luôn luôn chăm lo đến việc xây dựngmột xã hội mang bản chất nhân văn, trong đó, “ai cũng có cơm ăn áo mặc, aicũng được học hành”, với quyết tâm đưa nước ta trở thành một nước “văn hoácao và đời sống vui tươi, hạnh phúc” Có thể nói,Chủ tịch Hồ Chí Minh làngười thầy, nhà giáo dục vĩ đại đã hình thành một quan điểm giáo dục hiệnđại, đặc sắc cho dân tộc ta, Người đã giành phần lớn cuộc đời mình cho sựnghiệp “trồng người” Người đã cổ vũ và tổ chức sự nghiệp khai sáng vĩ đạicho toàn dân tộc Việt Nam, giải phóng nhân dân ta thoát khỏi vòng nô lệ, làmcho mọi người Việt Nam ai cũng được học hành từng bước nâng cao trình độvăn hoá của cả một dân tộc, tạo điều kiện để dân tộc ta phát huy mọi năng lực

và sức mạnh của mình, làm cho nước nhà từng bước vươn lên đỉnh cao khoahọc và nghệ thuật; tạo một lối sống văn hoá mới, phổ biến trong các quan hệ

và các thể chế của xã hội ta, làm cho toàn thể nhân dân ta ra sức thực hànhcác giá trị của một nền đạo đức cao đẹp và tự mình nêu tấm gương của mộtnhân cách trong sáng để mọi người thường xuyên hướng vào đó mà soi rọilương tâm, trách nhiệm của mình

Hiện nay, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ phát triển ngày càngnhanh, kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triểnlực lượng sản xuất Trong bối cảnh đó, giáo dục đã trở thành nhân tố quyếtđịnh đối với sự phát triển kinh tế - xã hội Các nước trên thế giới đều coi giáodục là nhân tố quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của mỗi quốc gia Đảng và Nhà nước ta đặt giáo dục và đào tạo ở vị trí cao Nghị quyếttrung ương 2 khóa VIII xác định: Phát triển giáo dục đào tạo là quốc sáchhàng đầu, là nền tảng, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong giaiđoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa Bài toán giáo dục hiện nayđang trở thành vấn đề không nhỏ, đang là mối quan tâm của toàn xã hội Với

lý do đó tôi chọn đề tài: “Hồ Chí Minh - Người đặt nền móng cho giáo dục Việt Nam hiện đại”làm đề tài tiểu luận.

NỘI DUNG

Chương 1: TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

1.1 khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục.

Như ta đã biết, tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống những quan điểm toàndiện và sâu sắc về các vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam Như nhữnglĩnh vực khác, giáo dục cũng là một đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu của tưtưởng Hồ Chí Minh Vì vậy, tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là một bộ phậncủa tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm toàndiện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dụcdân chủ nhân dân tiến lên giáo dục xã hội chủ nghĩa

Hệ thống quan điểm, lý luận của tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh rất đadạng, phong phú, bao gồm các lĩnh vực về chức năng, nhiệm vụ, vị trí xã hộicủa giáo dục

Việc nhận thức khái niệm tưởng giáo dục Hồ Chí Minh như trên là xét ởmặt bản thể luận, tức là khẳng định sự tồn tại khách quan của một hiện thực -

tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh Tư tưởng này tồn tại thực, là sản phẩmkhông chỉ của cá nhân Hồ Chí Minh mà của cả dân tộc Việt Nam, của thờiđại

1.2 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục không xuất hiện ngẫu nhiên, mà bắtnguồn từ truyền thống và những tư tưởng giáo dục của dân tộc và nhân loại,được Người tiếp thu và phát triển theo quỹ đạo tư tưởng cách mạng xã hội củamình

1.2.1 Hồ Chí Minh tiếp thu những giá trị về tư tưởng giáo dục của dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh được sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêunước, chịu ảnh hưởng sâu sắc của người cha, cũng là người thầy học đầu tiên,

về tinh thần hiếu học, lòng thương người, cuộc sống giản dị và tình yêu đấtnước Lớn lên trên quê hương xứ Nghệ, trên mảnh đất Việt Nam có nền vănhiến lâu đời với triết lý nhân sinh hết sức sâu sắc, Hồ Chí Minh đã tiếp thunhững giá trị tốt đẹp về tư tưởng giáo dục của dân tộc mình

Mọi thế hệ người Việt Nam sinh ra đều hướng đến 3 nhiệm vụ quantrọng: làm người, dựng làng và giữ nước Xuất phát từ nhiệm vụ ấy, hìnhthành nên triết lý giáo dục của người Việt: Con người phải học tập, tu dưỡngsuốt đời để dựng làng và giữ nước Triết lý đó đã gieo mầm vào thế hệ trẻ lýtưởng về đạo làm người, sống theo lẽ phải, cống hiến và phục vụ quê hươngđất nước, sống xứng đáng với quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc Nềngiáo dục theo lương tri của dân tộc ấy còn giúp cho Nguyễn Ái Quốc tiếp thunhững giá trị cao đẹp trong tình nghĩa thầy trò, tình cảm đồng môn, tiếp thutinh thần ham học hỏi, cầu thị và tôn trọng người khác.

Bên cạnh những truyền thống giáo dục đậm tính nhân văn của dân tộccòn có các tấm gương nhà giáo lớn như: Nhà sư phạm Chu Văn An, nhà giáodục học - Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Thiếp, … những nhà giáo mẫu mựckhông màng danh lợi, không ham vinh hoa phú quý, cả đời phục vụ sự nghiệp

và đấu tranh cho sự hưng thịnh của quốc gia Tư tưởng của họ mang ý nghĩalịch sử sâu sắc, lớn lao, đã được Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa và phát triểntrong thời đại mới

Từ nửa sau thế kỷ XIX, những người quan tâm đến vận mệnh và tươnglai của đất nước, đến sự nghiệp giải phóng dân tộc, các sĩ phu yêu nước ítnhiều đều quan tâm tới giáo dục và đào tạo con người Từ Nguyễn Tư Giản,Nguyễn Trường Tộ với các bản điều trần nổi tiếng, đến các sĩ phu ở đầu thế

kỷ XX trong nhóm Đông kinh nghĩa thục, đến Phan Bội Châu, Phan ChuTrinh, đã hình thành một loạt ý kiến về cách tân giáo dục, xây dựng trườnghọc trực dụng, một kiểu nhà trường gắn với lao động sản xuất: như Nguyễn

Tư Giãn từng nói: “Nhà trường không phải dạy cho người ta hư văn phải cungcấp cái học hữu dụng, phải vừa học vừa biết làm ruộng, đó là sự kết hợp Tri

và Hành” Hay Nguyễn Trường Tộ đã viết: “Học làm gì? Học tức là học cáichưa biết để mà biết, biết để mà làm việc, làm việc gì, làm ở đâu? Làm tức làlàm công việc thực tế trong nước hiện nay và để việc làm hữu dụng đó chođời sau mãi mãi”

Sự thống nhất trong các ý kiến là đã phê phán mạnh mẽ nền giáo dụcphong kiến lạc hậu, vô bổ và xu hướng chung muốn có một nền giáo dục vớinội dung thiết thực, sát thực tế dân tộc, hướng về khoa học và thực nghiệm,

mở rộng cho nhiều người, nhưng do điều kiện lịch sử, họ đã không đạt được

những khát vọng đó, chỉ đến Hồ Chí Minh, Người đã kết tinh ý tưởng và hoạtđộng khai sáng của các thế hệ tiền bối thành chính sách, đường lối của nềngiáo dục Việt Nam hiện đại.

1.2.2 Hồ Chí Minh tiếp thu những giá trị tốt đẹp trong triết lý giáo dục của nhân loại.

* Tinh hoa giáo dục phương Đông.

Với tinh thần gạn đục khơi trong, Hồ Chí Minh đã tiếp thu sáng tạonhững mặt tích cực của nền giáo dục Nho gia như: Tư tưởng bình đẳng tronggiáo dục - “hữu giáo vô loài”; phương pháp giáo dục nêu gương, khơi dậytính tích cực của người học, phương pháp cá biệt hóa đối tượng trong giáodục; tinh thần khoan dung trong giáo dục; tư tưởng về đào tạo và quý trọngnhân tài,…

Ngoài việc kế thừa một cách sống động, sang tạo, có phê phán từ tưtưởng giáo dục của Nho giáo, Hồ Chí Minh còn tiếp thu hết sức sâu sắc tưtưởng nhân văn của Phật giáo trong việc giáo dục con người, giải phóngcon người một cách khoa học

* Tinh hoa của nền giáo dục phương Tây.

Rồi trên những nẻo đường bôn ba của mình sau này, Hồ Chí Minhcũng đã tiếp cận và tìm hiểu thêm nền giáo dục phương Tây, Người đã tiếpthu những tinh hoa của nó:

Đó là tư tưởng giáo dục ở thế kỷ XVI của các tác gia Machiavel,E’rasme, Mariand, Rabelais, Mantaigne,… được khái quát nên nội dung chủyếu của nền giáo dục nhân bản, nhân văn, thực tiễn, chống lại giáo dục tựnhiên, khắc kỷ, kinh viện, viển vông Chính từ đây ta đã bắt gặp tư tưởng giáodục toàn diện: Đức, trí, thể, mỹ, với xu hướng gắn giáo dục vào đời sống.Giáo dục phải đào tạo nên những con người góp phần cải tạo, hoàn thiện xãhội và thông qua đó mỗi người bảo đảm cuộc sống cùng sự phát triển của bảnthân: Gắn bó học - hành - sống (học qua hành, hành để sống và sống là học,học để sống)

Nền giáo dục nhân bản, nhân văn mở đầu từ tinh hoa tư tưởng cổ đạichâu Âu, được khôi phục và phát triển vào thế kỷ XVI, đạt đỉnh cao ở thế kỷXVII và XVIII Tinh hoa tư tưởng này dạy ta rằng: phải vươn tới mục tiêu

đào tạo ra con người xã hội, thậm chí còn gọi là con người nhà nước tức conngười công dân, con người của đạo lý, công lý và nhân lý.

Sang thế kỷ XX, các nước châu Âu tiếp tục điều chỉnh chính sách duytrì và phát triển nền giáo dục công cộng cho mọi công dân, thực thi giáo dụctrung học bắt buộc,… “Mọi công dân có quyền được hưởng một nền giáo dụcphổ thông và hoàn toàn miễn phí” (Hiến pháp 1791 của Cộng hoà Pháp)

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên trí tuệ với côngnghệ cao, xã hội thông tin, xã hội học tập và một nền giáo dục nhân văn caođẹp Con người lý tưởng cùng nền giáo dục đang tiến vào kỷ nguyên mới cónguồn tư tưởng từ xa xưa mà Bác đã tiếp thu

1.2.3.Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo những quan điểm về giáo dục của chủ nghĩa Mác-Lênin.

Trong tác phẩm “những chỉ thị cho các đại biểu của Hội đồng trungương lâm thời về một số vấn đề”, C.Mác đã xây dựng quan điểm giáo dụcmột cách toàn diện và sâu sắc: Chúng ta hiểu giáo dục gồm ba điều:

-Giáo dục trí lực: Trong việc giáo dục trí lực, các ông đặc biệt quan tâmđến giáo dục lý luận chính trị cho quần chúng, coi việc giáo dục lý luận chínhtrị cho quần chúng, cho cán bộ cốt cán, cho giai cấp tiên phong cách mạng lànhiệm vụ hàng đầu của mỗi Đảng Cộng sản “….”

-Giáo dục thể lực: như đang được thực hành trong các trường thể dụcthể thao và bằng luyện tập quân sự

-Giáo dục kỹ thuật: Bằng việc giới thiệu các nguyên tắc cơ bản của tất

cả các quá trình sản xuất, đồng thời tập cho trẻ em hoặc thiếu niên quen sửdụng công cụ của tất cả các ngành sản xuất

Sự thấm nhuần và vận dụng chủ nghĩa Mác trong thực tiễn là yếu tốquan trọng quyết định sự thành công của mỗi người cách mạng Kế thừa tưtưởng đó, sau này Hồ Chí Minh cũng nêu lên quan điểm giáo dục toàn diện vềđức, trí, thể, mỹ nhằm phát huy mọi năng lực sẵn có của con người

Không chỉ nêu lên những nội dung của một nền giáo dục toàn diện, cácnhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin còn chỉ ra phương pháp mới cho một nềngiáo dục tiến bộ, đó là: Trong quy trình giáo dục, bản thân nhà giáo dục cũngphải được giáo dục và nhà trường trở thành công cụ của chuyên chính vô sản,nghĩa là nhà trường không những truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa

cộng sản nói chung mà còn là công cụ để truyền bá những ảnh hưởng về tưtưởng, về giáo dục, để chủ nghĩa của mình thẩm thấu vào mỗi người Các ôngchủ trương vận dụng nhuần nhuyễn nguyên tắc thống nhất giữa lý luận vàthực tiễn trong giáo dục lý luận, giáo dục tinh thần làm chủ cho người học vàphát huy dân chủ trong nhà trường.

Như vậy, với quan niệm “không học thì không trở thành người cộngsản”, chủ nghĩa Mác-Lênin đã nêu lên những quan điểm hết sức cơ bản vềmột nền giáo dục tiến bộ, nó đã trở thành cơ sở lý luận quan trọng nhất, làmnền tảng cho việc hình thành tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh

1.2.4 Thực tiễn giáo dục Việt Nam và thế giới

Đất nước Việt, đất nước của nền văn hiến lâu đời, đất nước của nhữngtruyền thống hiếu học với rất nhiều người con thông minh, trí tuệ uyên bác đãđứng lên xây dựng quê hương Trên con đường ra đi của mình, Bác đã cóđiều kiện tiếp xúc với thực tiễn giáo dục của nhiều nước trên thế giới Đó lànền giáo dục tiến bộ, công bằng, tốt đẹp ở Công xã Pari; đó là thực tiễn giáodục ở các nước châu Âu có trình độ văn minh phát triển, ở đây giáo dục cónhiều mặt tích cực nhưng là nền giáo dục tư bản, chỉ phục vụ tối ưu nhất chongười giàu, cho mục đích của giai cấp tư sản; đó là thực tiễn nền giáo dục ởcác nước thuộc địa khác, vẫn là sự dốt nát, bần cùng, đói nghèo và lạc hậu Ởđây, giáo dục chỉ nhằm mục đích cao nhất là “ngu dân dễ trị” - một chínhsách thâm độc mà chủ nghĩa thực dân ưa dùng nhất

Nhắc đến thực tiễn các nền giáo dục mà Người đã từng khảo cứu trênthế giới, chúng ta không thể không nhắc tới nền giáo dục Nga - Xô Viết đãđược Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm Trong tác phẩm Bản án chế độ thựcdân Pháp, Người đã trình bày về trường Đại học Phương Đông, một ngôitrường kiểu mẫu cho nền giáo dục thật sự cách mạng và tiến bộ Ở đây nhữngnguyên tắc về giáo dục toàn diện, về một nền dân chủ trong nhà trường, vềquan điểm gắn liền học tập với lao động sản xuất đã được thực hiện Và hơnthế nữa, nó còn là ngôi nhà chung cho sinh viên của nhiều dân tộc khác nhau,

họ không chỉ bình đẳng mà còn được làm chủ thực sự Ở đó người ta khôngnhững học tri thức mà cao hơn hết đó là tình yêu con người, lòng nhân ái,những sẻ chia, sự gắn kết cùng chiến đấu cho một lý tưởng cao đẹp vì tươnglai và hạnh phúc của con người

Thực tiễn của trường Đại học Phương Đông còn cho Hồ Chí Minhnhận thấy việc giáo dục tư tưởng chính trị, thường xuyên liên hệ với tình hìnhđất nước và thế giới được đặc biệt coi trọng Như vậy, lần đầu tiên từ thựctiễn của một nhà trường Xô Viết, Hồ Chí Minh đã đúc kết thành nhữngnguyên lý giáo dục, làm cơ sở cho việc tổ chức, chỉ đạo, đào tạo, huấn luyệncán bộ sau này

1.2.5 Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh

Những phẩm chất, nhân cách làm nên tư tưởng của Người về giáo dục

đó là:

* Quá trình tự giáo dục bản thân trong suốt cuộc đời hoạt động cáchmạng của mình Người đã không ngừng nghiên cứu, tìm tòi, luôn tự nâng caonhận thức của mình trong mọi hoàn cảnh

* Sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực giáo dục trong đấu tranh giảiphóng dân tộc cũng như trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, hay đó chính là chủnghĩa nhân văn của Hồ Chí Minh, phấn đấu cho tự do, hạnh phúc của conngười, phấn đấu cho mọi người được giải phóng triệt để về mặt nhận thức và

xã hội

* Tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo có đầu óc phê phán trong học tập đãgiúp cho Người tiếp thu những tinh tuý nhất của giáo dục dân tộc cũng nhưtrên thế giới để xây dựng nền giáo dục Việt Nam hiện đại

* Tình cảm cao cả của một nhà yêu nước, một người cách mạng, mộthọc sinh, một người thày giáo vĩ đại Đó là tình yêu thương con người vô hạn,

đó là sự cảm thông sâu sắc trước số phận của con người, và đó cũng là khátvọng cháy bỏng của một thầy giáo muốn cho học sinh trở thành những côngdân có ích cho xã hội; của một lãnh tụ muốn đem tri thức, con đường để đưadân tộc mình thành một dân tộc thông thái; muốn đưa nhân loại đi lên tầm caotri thức và tình cảm chân chính của người cộng sản

Như vậy, bằng phẩm chất riêng có của bản thân, Hồ Chí Minh đã tiếpthu tinh hoa giáo dục của dân tộc và nhân loại, vận dụng một cách sáng tạo vànhuần nhuyễn vào thực tiễn nóng bỏng, sinh động của xã hội Việt Nam Sựkết hợp nhuần nhuyễn giữa truyền thống và hiện đại đã trở thành dòng chủ

lưu xuyên suốt trong sự nghiệp lãnh đạo xây dựng nền giáo dục Việt Nam củaNgười Vì thế tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh không chỉ có giá trị nhân văn,mang tính logic - lịch sử, gắn kết giữa lý luận và thực tiễn trong sự nghiệpcách mạng Việt Nam mà còn mang tính giai cấp, tính dân tộc và tính thời đạisâu sắc.

1.3.Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh.

 Thời kỳ 1890 - 1910

Đây là thời kỳ người được giáo dục trong gia đình, ở nhà trường (Nhohọc, Tây học), làm thầy giáo và nảy sinh ý tưởng tìm hiểu nội dung một sốvấn đề đang học tập, gắn với thực tế cuộc sống, trong học tập và giảng dạy

Trong bảy năm đầu (1898 - 1905) học chữ Hán, Nguyễn Sinh Cung đãtích lũy một vốn Nho học khá phong phú Người lại được theo cha đi nhiềunơi, tiếp xúc với nhiều nhà yêu nước nên đã sơm khơi dậy lòng yêu nước,thương dân, ý thức vươn lên để giúp dân, giúp nước

Với sự thông minh, nhạy bén của mình, khi tiếp xúc với nền văn hóaphương Tây, Nguyễn Tất Thành đã suy nghĩ về khẩu hiệu: “Tự do - bình đẳng -bác ái” Những điều học trong sách vở trái với thực tế cuộc sống đã làm chongười luôn trăn trở, thúc giục lòng yêu nước và chuyển thành hành động cứunước

Năm 1909, tại trường Dục Thanh - Phan Thiết, Nguyễn Tất Thành thamgia dạy học và đây là dịp để người thực hiện những suy nghĩ, dự định của mình

về mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục thế hệ trẻ Ở đây, thầy Thành đãdạy cho học sinh lòng yêu quê hương đất nước thông qua những giờ học,những bài thơ, những câu chuyện kể Bằng phương pháp dạy học tích cực cùngvới cuộc sống chan hòa giữa thầy và trò, chỉ trong một thời gian ngắn, thầykhông chỉ dạy cho học trò những tri thức sâu sắc, dễ nhớ, dễ hiểu mà còn tácđộng đến tình cảm, tư tưởng của học trò, đóng góp cho việc giảng dạy ở trườngDục Thanh

Thời kỳ 1911 - 1930:

Thời kỳ hình thành tư tưởng giáo dục theo chủ nghĩa Mác - Lênin.Ngay từ khi bước lên vũ đài chính trị, Hồ Chí Minh đã có những hoạtđộng sôi nổi trong lĩnh vực giáo dục của mình như: Tố cáo chính sách giáodục ngu dân của thực dân Pháp, đòi quyền học tập, mở trường, giới thiệu nền

giáo dục tiến bộ của Liên Xô, phác họa hình ảnh của tương lai về nhà trườngViệt Nam, gửi thiếu nhi Việt Nam sang học ở Liên Xô, mở trường “Mình lập”

để dạy cho con em Việt kiều ở Xiêm (Thái Lan), tổ chức các lớp huấn luyệncách mạng, xác định vai trò quan trọng của giáo dục trong các tổ chức cônghội và tổ chức dân cày được trình bày trong tác phẩm “Đường kách mệnh”(1927) thể hiện sự hình thành các quan điểm cơ bản trong tư tưởng giáo dục

Hồ Chí Minh vào thời kỳ này Đó là:

-Giáo dục gắn liền với nhiệm vụ chính trị và đời sống xã hội

-Giáo dục phải đấu tranh chống chính sách ngu dân của giai cấp thốngtrị và tiếp thu nền giáo dục tiên tiến, cách mạng

-Giáo dục phải là quyền lợi và nghĩa vụ và quyền lợi của mọi người.Những cơ sở và lý luận và thực tiễn nêu trên được phản ánh trong cácvăn kiện do Nguyễn Ái Quốc khởi thảo và được hội nghị thành lập Đảngthông qua Trong chánh cương vắn tắt của Đảng nêu rõ “phổ thông giáo dụctheo công nông hóa” và trong “lời kêu gọi” cũng nêu lên một trong mườinhiệm vụ mà Đảng thực hiện: “Thực hành giáo dục toàn dân”

Như vậy trong thời kỳ 1911-1930, Hồ Chí Minh từ nhận thức thực tiễn

đã tiếp thu quan điểm Macxit làm cơ sở quan trọng để xây dựng quan điểmcủa Đảng trong việc tạo dựng nền giáo dục toàn dân, theo đường lối chủtrương của giai cấp công nhân, phục vụ quyền lợi chủ yếu cho công nông Từđây, tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh đã trở thành đường lối giáo dục củaĐảng Cộng sản Việt Nam và là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tiến trình cách mạngViệt Nam

 Thời kỳ 1930-1941:

Thời kỳ phát triển phong phú tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh

Từ năm 1930, trên mặt trận giáo dục, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cuộcđấu tranh cho một nền giáo dục mới, cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minhgắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

Chương trình hành động của Đảng năm 1932 đã nêu cụ thể những yêusách về giáo dục như sau: “Hết thảy con cái nhà lao động được học cho tới 16tuổi, bằng tiếng mẹ đẻ…, các trường học nghề, bách nghệ, giáo dục cho nhànước và bọn địa chủ chịu phí tổn” Triển khai chủ trương ấy, chương trình

hành động và giáo dục được vạch ra, như dân chủ các trường học, tự do mởtrường tư, cấm dạy về tôn giáo, đảm bảo việc làm sau khi hết học.

Thời kỳ Mặt trận dân chủ Đông Dương, Đảng đề ra khẩu hiệu trườnghọc cho mọi người, thực hiện chủ trương truyền bá giáo dục, chống nạn thấthọc, đang là yêu cầu khẩn thiết lúc bấy giờ Đó cũng là nội dung trong cuộcđấu tranh đòi tự do, dân chủ, chống chính sách ngu dân của thực dân Pháp ởthuộc địa

Trong thời gian từ 1934 đến 1938 Khi học tập và nghiên cứu ở Liên

Xô, Hồ Chí Minh đã nêu lên một tấm gương về tinh thần tự học, độc lập suynghĩ trong học tập và nghiên cứu, đạt kết quả học tập cao, phương pháp họctốt, luôn gắn lý luận với thực tế Có thể nói, việc học tập và nghiên cứu trongthời gian này làm phong phú nhận thức của người về những quan điểm lý luậnMacxit Leninit, về nhiều vấn đề nội dung và phương pháp của khoa học cơbản, khoa học giáo dục và tư tưởng giáo dục của Người ngày càng sâu sắc

 Thời kỳ 1941 - 1945:

Thời kỳ khẳng định và thắng lợi của tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh

Từ những nhận thức về giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Lênin, Hồ Chí Minh đã bước đầu xây dựng được một hệ thống các quanđiểm; những quan điểm này trở thành quan điểm, đường lối giáo dục củaĐảng Chúng ta nhận thấy điều này qua các Văn kiện của Đảng như “Chínhcương vắn tắt”, “Luận cương chính trị” (10-1930), “Chương trình Việt Minh”(1941), “Đề cương văn hóa Việt Nam” (1943)… Hơn nữa, các đường lối,chính sách này được thể hiện cụ thể trong đấu tranh cách mạng; trong cácphong trào cách mạng 1930-1931, 1936-1939, 1939-1945, đặc biệt trong khucăn cứ địa Pác Bó, trong khu giải phóng Việt Bắc

Mác-Tư tưởng Hồ Chí Minh vào thời kỳ này tập trung vào những điểm cơ bản sau:-Chống giáo dục thực dân nô dịch, đòi quyền được học tập cho mọitầng lớp nhân dân

-Vạch ra một đường lối chủ trương chính sách để thực hiện đường lốigiáo dục toàn dân

-Xác định những nguyên tắc “Dân tộc, khoa học, đại chúng” cho vănhóa giáo dục

 Thời kỳ 1945-1969

Đây là thời kỳ thắng lợi của tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh trong thựctiễn cách mạng Việt Nam.

Bảng thống kê về số lần phát biểu của chủ tịch Hồ Chí Minh về giáodục theo thời gian

Ngay sau khi cách mạng tháng Tám thành công; tại phiên họp đầu tiêncủa chính phủ, chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra một trong ba nhiệm vụ cấpbách là: “Diệt giặc dốt” Thực hiện chủ trương của Người, phong trào xóa nạn

mù chữ nan rộng khắp cả nước Hệ thống giáo dục phổ thông được cải tổ vàxây dựng bước đầu nhằm thực hiện mục tiêu của nền giáo dục dân chủ nhândân: “Tôn trọng nhân phẩm, rèn luyện chí khí, phát triển tài năng để phụng sự

Tổ quốc và góp phần vào cuộc tiến hóa chung của nhân loại”1

Năm 1947 năm mà cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân mới bắtđầu, cuộc kháng chiến đang ở giai đoạn cực kỳ ác liệt Nhà trường cần đượccải cách cho phù hợp với yêu cầu và hoàn cảnh chiến tranh

Những bài phát biểu của chủ tịch Hồ Chí Minh, về giáo dục đã lànhững chỉ thị có tính chất định hướng cho cuộc cải cách giáo dục lần thứ nhất(1950) Cuộc cải cách lần này đã có những quyết sách rất quan trọng làm cho

hệ thống giáo dục quốc dân có khả năng chuẩn bị tốt nguồn nhân lực chocông cuộc kháng chiến và kiến quốc lâu dài

Năm 1955, 1956 kháng chiến chống Pháp thắng lợi nhưng đất nướctạm thời bị chia cắt Nhiệm vụ cách mạng đòi hỏi phải chuẩn bị nguồn nhânlực mới và cần tiến hành một cuộc cải cách giáo dục mới hiện đại hơn và quy

mô to lớn hơn Đây là thời kỳ chủ tịch Hồ Chí Minh phát biểu nhiều nhất vềcác vấn đề giáo dục và chỉ đạo cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai năm 1956thắng lợi

Qua các bài viết, bài nói trong 25 năm nay, tư tưởng giáo dục của Bácđược tổng kết và khái quát thành những điểm cơ bản sau:

-Giáo dục được khẳng định là một mặt trận trong cuộc kháng chiến bảo

vệ Tổ quốc, thống nhất đất nước Điều này không chỉ xác nhận những thànhtựu to lớn của giáo dục mà còn đặt nhiệm vụ nặng nề cho ngành phải gópphần to lớn cho cuộc đấu tranh chung

-giáo dục bao giờ cũng góp phần thực hiện nhiệm vụ chính trị nhấtđịnh Nguyên lý này có ý nghĩa không chỉ trong thời kỳ kháng chiến mà cảtrong hòa bình xây dựng

-Nền giáo dục của chúng ta chịu ảnh hưởng, tác động của tư tưởng tiến

bộ, cách mạng

-Công tác tổ chức và quản lý là một nhân tố quan trọng để xây dựngnền giáo dục

-Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng

Như vậy, tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải xuấthiện một cách tùy tiện mà có quy luật luôn luôn gắn bó với sự vận động vàphát triển của cách mạng Việt Nam, luôn luôn đào tạo nguồn nhân lực vànhân tài kịp thời nhằm đáp ứng những yêu cầu cụ thể của cách mạng, của sựphát triển kinh tế - xã hội

Tóm lại, tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh vận động và phát triển liên tụctheo hướng phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, vì hạnh phúc mỗi con người

và toàn nhân loại

Chương 2: NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN

TRONG TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC HỒ CHÍ MINH

2.1 Sơ lược lịch sử giáo dục Việt Nam trước năm 1945.

Trong một ý nghĩa nhất định, giáo dục hình thành cùng với sự xuấthiện của con người Thời kỳ xã hội nguyên thủy, lớp người già đã dạy dỗ thế

hệ trẻ biết chế tạo và sử dụng công cụ lao động, truyền thụ kinh nghiệm sảnxuất, quan hệ và lối sống cộng đồng Giáo dục nhà trường ra đời khi có chữviết Trong xã hội có giai cấp, giáo dục nhằm phục vụ giai cấp thống trị,không có giáo dục “vô tư”, “phi chính trị” trong một xã hội phân chia thànhgiai cấp đối kháng Cuộc đấu tranh cho một nền giáo dục tiến bộ bao giờ cũnggắn với cuộc đấu tranh vì một xã hội công bằng tiến bộ Vì vậy, giáo dục luôn

là cơ sở cho sự tồn tại, động lực cho sự phát triển của xã hội, được nhân dân,các giai cấp thống trị quan tâm, xây dưng, sử dụng theo mục đích của mình

Nhân dân Việt Nam có lịch sử lâu đời trong quá trình dựng nước và giữnước và cũng có một nền giáo dục truyền thống nhưng suốt 2700 năm tồn tạinhư một quốc gia - trong đó đã có gần 1200 năm bị ngoại xâm đô hộ - đếnnăm 1945, nền giáo dục của nước ta bị nhiều kìm hãm, chưa có một nền quốchọc thực sự

Đối tượng giáo dục trong tư tưởng Nho giáo không phân biệt kẻ sangngười hèn, kẻ cao người thấp, điều này thể hiện rõ tính nhân văn và sự bìnhđẳng trong giáo dục Nội dung và phương pháp giáo dục trong Nho giáo đượcđịnh vị một cách chặt chẽ Nội dung có tính phổ cập cho tất cả mọi người là

“dạy đạo làm người, đạo cương thường” Nội dung cụ thể của nó phản ánhquan hệ, nghĩa vụ, trách nhiệm của con người đối với bản thân, gia đình và xãhội

Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong giáo dục Nhogiáo như: không chú ý đến giáo dục khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, kiếnthức về sản xuất kinh doanh, coi thường lợi ích cá nhân - thủ tiêu động lực của

sự phát triển cùng với những tư tưởng bảo thủ lạc hậu (trọng nam khinh nữ, coithường lao động chân tay,…) đã làm cản trở bước tiến của lịch sử

Tuy nhiên, tư tưởng Nho giáo vào nước ta đã được Việt hóa rất nhiều

và trở thành nét đẹp trong nền văn hóa Việt Nam Mặc dù Nho học và Nho

giáo có nhiều hạn chế nhưng nó đã trở thành công cụ hữu ích góp phần quản

lý xã hội và giáo dục con người ở nước ta thời kỳ này

Từ giữa thế kỷ XIX đến hai thập niên đầu thế kỷ XX, thực dân Phápvẫn giữ nguyên nền giáo dục phong kiến Nho học của triều Nguyễn Mãi đếnnăm 1917 mới ban hành bộ luật đầu tiên về giáo dục Theo luật này, từ năm

1919 không còn trường học chữ Hán và hoàn toàn bãi bỏ các khoa thi hương,thi hội Từ đó, hệ thống giáo dục nước ta phỏng theo hệ thống giáo dục ởPháp Theo chương trình này, ở một số ít xã đông dân được mở trường sơhọc, gồm 1-2 lớp đầu bậc tiểu học; Ở một số thị trấn thị xã có trường tiểu họcgồm 6 năm học, một số thành phố lớn có ít trường cao đẳng tiểu học; chỉ có ở

Hà Nội, Huế, Sài Gòn mỗi nơi có một trường cao trung gồm 3 năm học Cũngtrong thời gian này, thực dân Pháp bắt đầu phát triển một số trường chuyênnghiệp dạy nghề

Như vậy, giáo dục ở Việt Nam thời Pháp thuộc đã xây dựng theo tưtưởng chỉ đạo là chỉ phát triển giáo dục theo chiều ngang, chứ không theochiều dọc, tức là chủ yếu tập trung mở nhiều trường sơ học gồm 3 lớp đầu bậctiểu học, quy mô giáo dục quá nhỏ, thu hút vẻn vẹn 2,6% dân số chủ yếu đàotạo nguồn phục vụ bộ máy cai trị của thực dân Hoàn toàn không có căn cứ để

có thể nói tới một nền giáo dục nhân dân, mà đó chỉ là một con số trường học

để cho những người nhẹ dạ có thể tin vào cái gọi là chinh sách khai hóa củathực dân

Trong yêu sách gửi Nghị viện Pháp và đoàn đại biểu dự hội nghịVecxây, Nguyễn Ái Quốc đã yêu cầu: “Tự do học tập, thành lập các trường

kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả các tỉnh cho người bản xứ… Tiếp đó, năm

1930, Nguyễn Ái Quốc nêu ra khẩu hiệu “thực hành giáo dục toàn dân” Tức

là phải tiến hành phổ cập giáo dục, cực lực lên án chủ trương giáo dục củathực dân Pháp đối với ngừơi Việt Nam “hủy bỏ nền giáo dục nô lệ và thuộcđịa, xây dựng nền giáo dục quốc dân; hết thảy con cái người lao động đượchọc bằng tiếng mẹ đẻ, được học nghề cho đến 16 tuổi”

Từ 1926 đến 1935, Tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên đã

mở nhiều lớp học chữ quốc ngữ cho nhân dân lao động và thanh niên Trongcao trào cách mạng 1930-1931, công cuộc chống nạn thất học được đẩy