Tiểu luận KHLDQL cơ chế đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ

MỞ ĐẦU Cơ chế là sự vận hành tổng hợp của các yếu tố trong một sự vật theo một nguyên tắc nhất định, để sự vật đó tồn tại và phát triển đúng như bản chất vốn có của nó. Đối với đất nước ta sự vận hành cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” là bảo đảm mở rộng và thực thi có hiệu quả nền dân chủ XHCN, làm cho mọi quyền lực xã hội đều thuộc về nhân dân. Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng đã rất quan tâm giải quyết, xử lý mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng đã coi mối quan hệ Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ là cơ chế vận hành của thể chế chính trị xã hội của đất nước. Tuy nhiên, quá trình phát huy vai trò của những nhân tố đó đã và đang nảy sinh những vấn đề phức tạp đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, giải quyết cả về phương diện lý luận lẫn trong thực tiễn. Trên góc độ khoa học lãnh đạo, quản lý em xin được trình bày nhận thức của mình về cơ chế “Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”. Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu bản thân em không tránh khỏi những khuyết điểm, sai sót, em mong được thầy cô đóng góp ý kiến và chỉnh sửa. Em xin trân thành cảm ơn

MỞ ĐẦU

Cơ chế là sự vận hành tổng hợp của các yếu tố trong một sự vật theo mộtnguyên tắc nhất định, để sự vật đó tồn tại và phát triển đúng như bản chất vốn cócủa nó Đối với đất nước ta sự vận hành cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản

lý, nhân dân làm chủ” là bảo đảm mở rộng và thực thi có hiệu quả nền dân chủXHCN, làm cho mọi quyền lực xã hội đều thuộc về nhân dân Trong suốt tiếntrình cách mạng, Đảng đã rất quan tâm giải quyết, xử lý mối quan hệ giữa Đảng,Nhà nước và Nhân dân Bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng đã coi mối quan hệĐảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ là cơ chế vận hành của thểchế chính trị - xã hội của đất nước Tuy nhiên, quá trình phát huy vai trò củanhững nhân tố đó đã và đang nảy sinh những vấn đề phức tạp đòi hỏi phải tiếptục nghiên cứu, giải quyết cả về phương diện lý luận lẫn trong thực tiễn

Trên góc độ khoa học lãnh đạo, quản lý em xin được trình bày nhận thức

của mình về cơ chế “Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”.

Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu bản thân em không tránh khỏi nhữngkhuyết điểm, sai sót, em mong được thầy cô đóng góp ý kiến và chỉnh sửa

Em xin trân thành cảm ơn!

Phần thứ 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN LÃNH ĐẠO, LÀ QUẢN LÝ

I QUAN ĐIỂM VỀ LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ

1 Khái niệm về lãnh đạo

Có nhiều quan niệm khác nhau về lãnh đạo

- Theo James Gibson: Lãnh đạo là một phần công việc củaquản lý nhưng không phải toàn bộ công việc quản lý Lãnh đạo lànăng lực thuyết phục ngườikhác hăng hái phấn đấu cho những mục tiêu đãxác định

- George Tery: Lãnh đạo là hoạt động gây ảnh hưởng đến conngười để họ phấn đấu tự nguyện cho các mục tiêu của tổ chức

- R Tannenbaum, R Weschler và F Massarik: Lãnh đạo là ảnh hưởngliênnhân cách được thực hiện trong tình huống và được định hướngthông qua quátrình giao tiếp nhằm đạt được mục đích chung hoặc những mụcđích chuyên biệt

- H Koontz và các tác giả: Lãnh đạo là quá trình tác động đến con ngườisaocho họ cố gắng một cách tự giác và hăng hái thực hiện mụctiêu chung của tổ chức

- P Hersey và Ken Blanc Hard: Lãnh đạo là một quá trình gâyảnh hưởng đến các hoạt động của một cá nhân hay một nhóm nhằm đạt đượcmục đích trong tình huống nhất định

- Lãnh đạo là một dạng quản lý đặc thù (quản lý con người – xã hội) –lãnh đạo được hiểu là phương thức ứng xử của một hay một tập thể đứng đầu cóảnh hưởng tích cực đến mọi người xung quanh trong quá trình thực hiện nhiệm

vụ và xác định mục tiêu

- Theo quan điểm của khoa học lãnh đạo: là một hoạt động với nghĩa nhưmột quá trình khai mở tiềm năng, nhằm đem lại phúc lợi chung, thông qua sựkhích lệ và chia sẻ.

Lãnh: là nhận về (nhận lấy sự dìu dắt): giáo dục, thuyết phục, động viên(ảnh hưởng bằng quyền lực mềm)

Đạo: con đường (dẫn đường) được xác định mục tiêu

Lãnh đạo được quan niệm như một "phương thức ứng xử" của một tổchức mang quyền lực chính trị có vị thế đứng đầu Nên, đòi hỏi chủ thể lãnhđạo cần có "tầm nhìn xa, trông rộng" với một thế giới quan khoa học để địnhhướng chiến lược và hoạch định đường lối một cách đúng đắn Với ý nghĩa đó -Chức năng chủ yếu của lãnh đạo được xác định là định hướng, xây dựng cácmục tiêu chiến lược, hình thành chủ trương và đề ra đường lối

Về cơ chế ảnh hưởng của lãnh đạo được tiến hành chủ yếu qua phươngpháp giáo dục, nêu gương kết hợp với thuyết phục và động viên, cảm hoá mọingười trong quá trình thực hiện nhiệm vụ , xác định mục tiêu

2 Khái niệm về quản lý

Theo quan điểm của khoa học lãnh đạo thì Quản lý là hoạt động như mộtquá trình đạt các kết quả cụ thể một cách ổn định ngay cả trong điều kiện khônghoàn toàn kiểm soát và không chắc chắn

Nói đến quản lý là một hoạt động có "tính tổ chức", "tính mục đích" nhằm giúp con người thực hiện hoạt động có hiệu quả trên các lĩnh vực đời sống

xã hội Trong đời sống xã hội, quản lý không chỉ với nghĩa là quản lý con người,quản lý xã hội mà còn có nghĩa quản lý chung với tính cách là " công cụ", là

"phương tiện" cho con người trong quản lý các đối tượng Ví dụ: Quản lý thôngtin, Quản lý hiện vật Về quản lý xã hội - quản lý con người - khái niệm quản lýđược khái quát như một hoạt động có tính tổ chức nhằm duy trì và phát triển

một tập hợp người để cùng nhau thực hiện có hiệu quả những nhiệm vụ và mụctiêu đã được đặt ra.

3 Mối quan hệ giữa lãnh đạo và quản lý

Trong thực tiễn - Lãnh đạo và quản lý tạo thành một chỉnh thể thống nhấttrên cơ sở tính chất, chức năng và phương thức hoạt động của lãnh đạo và quản

lý, trong đó - Lãnh đạo là đề ra đường lối và lãnh đạo đường lối bằng phươngpháp giáo dục, thuyết phục, động viên mọi người trong quá trình thực hiệnđường lối Còn quản lý là sự cụ thể hoá đường lối thành kế hoạch, thành nhiệm

vụ và tổ chức thực hiện nhiệm vụ bằng biện pháp hành chính và bằng phápluật Giữa lãnh đạo, quản lý có quan hệ chặt chẽ với nhau, không thể tách rờinhau – lãnh đạo không quản lý dễ dẫn tới chung chung, thiếu cụ thể, ngược lạiquản lý không lãnh đạo dễ dẫn đến mất phương hướng Để lãnh đạo tốt nhấtthiết phải là nhà quản lý giỏi, đồng thời để quản lý giỏi cần phải hiểu biết vềngười lãnh đạo

Lãnh đạo và quản lý tuy khác nhau nhưng đều phục vụ chung một mụcđích cuối cùng Dù là một tổ chức kinh tế, văn hóa, một quốc gia, mục tiêu dàihạn hay ngắn hạn thì đều phục vụ một mục đích cuối cùng mà thôi Các nhiệm

vụ, kế hoạch có đạt được thì các chủ trương, chiến lược mới có cơ sở để thựchiện, sự chỉ đạo thường xuyên có chặt chẽ, có đúng pháp luật thì công việc mớihoàn thành, có hiệu suất thì công việc cuối cùng mới có hiệu quả

II SỰ KHÁC NHAU GIỮA LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ

1 Sự khác nhau của lãnh đạo và quản lý

Lãnh đạo là đề ra chủ trương và tổ chức động viên thực hiện, còn quản lý là

tổ chức và điều khiển các hoạt động theo các yêu cầu nhất định

Như vậy, có thể hiểu: lãnh đạo là chỉ đường, vạch lối, nhìn xa trông rộng,hướng tới mục tiêu cuối cùng, còn quản lý là tổ chức và điều khiển theo các hoạt

quản lý là tổ chức thực hiện Lãnh đạo quan tâm đến những vấn đề chiến lược,những mục tiêu lâu dài, còn quản lý chú trọng những yêu cầu có tính chiếnthuật, mục tiêu cụ thể và thường ngắn hạn Lãnh đạo có thể gắn vói những khíacạnh trừu tượng của cuộc sống, còn quản lý thường phải xử lý những vấn đề rấtthực tế Lãnh đạo thuộc lĩnh vực chính trị, người lãnh đạo là nhà chính trị, cònquản lý thuộc lĩnh vực hành chính, người làm quản lý là những nhà hành chính Lãnh đạo dùng biện pháp động viên, thuyết phục, gây ảnh hưởng dựa vàođạo lý là chính, trái lại quản lý phải sử dụng các biện pháp chặt chẽ, dựa vàoràng buộc của pháp chế, thể chế Lãnh đạo tác động đến ý thức của con người,còn quản lý sử dụng con người như một nguồn lực, nguồn nhân lưc bên cạnhnguồn tài lực và vật lực Lãnh đạo thuộc về phạm trù tư tưởng, lý luận và đạođức, không có tính cưỡng chế, còn quản lý lại thuộc phạm trù luật pháp, phápquy, có ý nghĩa cưỡng chế rõ rệt.

2 Sự khác nhau về công việc của lãnh đạo và quản lý

Nói về chức năng công việc, thì lãnh đạo và quản lý là hai công việc khácnhau

Những công việc chủ yếu của lãnh đạo là:

Phân tích tình hình, định hướng, vạch chiến lược

Đưa ra các quyết định quan trọng

Làm điểm tựa về uy tín cho tổ chức, đối với cả người bên trong lẫn ngườibên ngoài

Những công việc chủ yếu của quản lý là:

Thực hiện các quyết định của lãnh đạo

Xử lý các công việc ngày này sang ngày khác

Đảm bảo cho bộ máy hoạt động trơn tru

Ở các tổ chức nhỏ, các việc lãnh đạo và quản lý hay được qui làm một, docùng một người (ví dụ như chủ một doanh nghiệp nhỏ) đảm nhiệm Tuy nhiên,

đối với các tổ chức lớn, thì sự phân biệt giữa lãnh đạo và quản lý là cần thiết Cónhững người có khả năng làm cả hai công việc lãnh đạo và quản lý, và trong các

tổ chức lớn cũng có những vị trí đòi hỏi phải làm cả hai việc Tuy nhiên, haicông việc này đòi hỏi những loại kỹ năng khác nhau

Những điều mà một người lãnh đạo cần có (ngoài việc là một con người có

tư cách tốt nói chung) là:

Uy tín cá nhân cao (nếu người bên trong không phục thì khó lãnh đạo, nếumất uy tín với bên ngoài thì toàn bộ tổ chức mất uy tín theo)

Có trình độ cao, tầm nhìn xa trông rộng, để có thể đưa ra những định hướng

và quyết định đúng đắn

Biết phối hợp hài hòa với bộ phận quản lý

Người quản lý thì không nhất thiết cần có trình độ cao, uy tín cao hay tầmnhìn xa trông rộng như người lãnh đạo, nhưng ngược lại cần những đức tínhnhư:

Hiểu được và tuân theo các quyết định của lãnh đạo

Có tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ, nắm sát các chi tiết (người lãnh đạo có thểkhông mạnh những điểm này)

Tùy lĩnh vực quản lý mà cần có trình độ chuyên môn tương ứng nhất định.Chúng ta có thể làm rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm này qua bảng sau:

Phần thứ 2 LÃNH ĐẠO VÀ QUẢN LÝ VỚI CƠ CHẾ “ĐẢNG LÃNH ĐẠO, NHÀ NƯỚC QUẢN LÝ, NHÂN DÂN LÀM CHỦ” Ở VIỆT NAM

I THỰC TIỄN LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ VỚI THỂ CHẾ ĐẢNG LÃNH ĐẠO, NHÀ NƯỚC QUẢN LÝ, NHÂN DÂN LÀM CHỦ Ở NƯỚC TA.

1 Cơ Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ ở Việt Nam

Cơ chế “Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ” chứa đựngnhiều nội dung cần làm rõ để có biện pháp thực hiện hiệu quả nhất Đến Đại hội

X, Đảng ta đã nhận thức đầy đủ hơn, rõ ràng hơn, sâu sắc hơn, khi khẳng định:

“Dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa là mục tiêu vừa là động lực của công cuộc đổimới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhànước và nhân dân” Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) một lần nữa

khẳng định: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là bản chất của chế độ ta, vừa là mục

tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước” Đồng thời đã xác định xã hộichúng ta đang xây dựng là “do nhân dân làm chủ” chứ không chỉ là “nhân dânlao động làm chủ”

Đại hội X có bước tiến mới về nhận thức quyền làm chủ của nhân dân: xây dựngmột xã hội dân chủ, trong đó cán bộ, đảng viên và công chức phải thật sự làcông bộc của nhân dân Nhà nước là đại diện quyền làm chủ của nhân dân, đồngthời là người tổ chức và thực hiện đường lối chính trị của Đảng Mọi đường lốicủa Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước đều vì lợi ích của nhân dân, có

sự tham gia ý kiến của nhân dân Xác định các hình thức tổ chức và có cơ chế đểnhân dân thực hiện quyền làm chủ trên các lĩnh vực của đời sống xã hội

Đại hội X cũng đã chỉ rõ các hình thức để nhân dân làm chủ: thực hiệncác cơ chế cụ thể để thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dânkiểm tra” đối với các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước; dân

chủ trong quá trình chuẩn bị ra các quyết định và tổ chức thực hiện các quyếtđịnh; làm chủ thông qua các cơ quan dân cử, các tổ chức, đoàn thể chính trị, xãhội, nghề nghiệp; làm chủ trực tiếp ở cơ sở, bằng các hình thức nhân dân tựquản, bằng các quy ước, hương ước tại cơ sở phù hợp với luật pháp của Nhànước, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý xã hội, thảo luận và quyết địnhnhững vấn đề quan trọng; khắc phục mọi biểu hiện dân chủ hình thức Chăm locho con người, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người, tôn trọng vàthực hiện các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam đã ký kết hoặctham gia.

Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định: “Nhà nước tôntrọng và bảo đảm các quyền con người, quyền công dân; chăm lo hạnh phúc, sựphát triển tự do của mỗi người Quyền và nghĩa vụ công dân do Hiến pháp vàpháp luật quy định Quyền của công dân không tách rời nghĩa vụ công dân.Nhân dân thực hiện quyền làm chủ thông qua hoạt động của Nhà nước, của cả

hệ thống chính trị và các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện”

Qua các kỳ đại, mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhândân làm chủ đã ngày càng được cụ thể hóa Tuy nhiên, trong thực tế còn không

ít vấn đề về phương thức lãnh đạo của Đảng, phương thức vận hành của bộ máynhà nước và quy định cụ thể về quyền làm chủ của nhân dân còn bất cập, cầnđược tiếp tục làm rõ

Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI Một số vấn đề cấp bách trong công tácxây dựng Đảng đã được đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân quan tâm Bởi

ai cũng hiểu, một Đảng cầm quyền, nếu không chú trọng củng cố và nâng caosức chiến đấu, xa rời dân, mất dân chủ thì Đảng sẽ tự đánh mất quyền lãnh đạo

mà nhân dân đã đặt niềm tin

Một tổ chức Đảng không biết trọng dân, đánh mất niềm tin trong dân thìsớm muộn gì cũng đánh mất quyền, càng không thể giữ được quyền lãnh đạo, vì

“đẩy thuyền, lật thuyền cũng là dân”

Dưới sự lãnh đạo của lãnh tụ Hồ Chí Minh, ngay khi thành lập và đượcnhân dân tin tưởng, hơn tám thập kỷ qua, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tận tâmtận lực để lãnh đạo thành công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổquốc, xây dựng Nhà nước cách mạng của dân, do dân và vì dân Biết dựa vàodân, gắn bó chặt chẽ với dân, nhân lên sức mạnh lớn lao của nhân dân nên Đảng

ta ngày càng vững mạnh

Lịch sử đã chứng minh: Đảng cầm quyền vững mạnh, trước hết phải vững

từ nội lực của mình, từ niềm tin của nhân dân đối với Đảng Vì vậy, Nghị quyết

4 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI thể hiện rõ tính cấp bách củacông tác xây dựng Đảng, chấn chỉnh tình trạng một số cán bộ đảng viên, tổ chứcĐảng có biểu hiện xa dân, lơ là việc thực thi dân chủ, không chú trọng tu dưỡngphẩm chất đạo đức đảng viên, làm suy yếu sức chiến đấu của Đảng, làm xóimòn lòng tin của nhân dân

Soi vào mình để tự chấn chỉnh, Đảng sẽ có cơ hội làm trong sạch đội ngũ

Do đó, mỗi cán bộ đảng viên, tổ chức đảng phải thường xuyên đổi mới tư duy,đổi mới công tác lãnh đạo, quản lý, điều hành đất nước một cách khoa học, hiệnđại, vì lợi ích của dân, của nước và phù hợp với xu thế thời đại Đây là yêu cầucấp thiết để Đảng không rơi vào tình trạng quan liêu, giáo điều, xa dân

Khi Đảng cầm quyền thực sự trong sạch, vững mạnh, toàn tâm toàn ý vìdân, lo cho dân, cho nước thì Đảng được dân tin tưởng Đó mới chính là thựcchất ý nghĩa vinh quang của Đảng Ngược lại, nếu Đảng cầm quyền xem nhẹviệc thực thi dân chủ, không gắn bó với dân, không xây dựng được Đảng ngangtầm thời đại, xứng đáng với niềm tin mà nhân dân đã trao thì Đảng tự đánh mất

quyền lãnh đạo, đánh mất vai trò lịch sử của mình Bởi giành được quyền đãkhó, để mất quyền rồi lấy lại, càng khó gấp vạn lần.

Thực tiễn đã chứng minh rằng: Chỉ có nhân dân chứ không ai khác, làngười thẩm định chính xác nhất, và cũng chỉ có nhân dân mới là người lựa chọnsáng suốt nhất đảng chính trị, nhà chính trị cầm quyền thay mặt mình lãnh đạođất nước Ai thu phục được lòng dân, được dân ủng hộ thì người đó sẽ thànhcông Ai làm mất lòng dân thì dù tài giỏi, quyền hành đến mấy tất sẽ thất bại

Trong mối quan hệ giữa ba chủ thể, Đảng, nhà nước và nhân dân, cũngnhư giữ ba chức năng, lãnh đạo, quản lý và làm chủ, dễ dàng nhận thấy vai trò

làm chủ của nhân dân giữ vị trí tiền đề cho cả ba chức năng, vì không có nhân

dân làm chủ thì sự lãnh đạo và quản lý cũng không còn thuộc về chủ nghĩa xã

hội nữa Nhà nước quản lý giữ vai trò làm phương tiện hay điều kiện để thực

hiện quyền làm chủ của nhân dân trong công việc quản lý quốc gia và xã hội

Còn sự lãnh đạo của Đảng giữ vị trí then chốt trong việc phát huy quyền làm chủ

của nhân dân và dẫn dắt chính quyền nhà nước quản lý đất nước Điều quantrọng ở đây là bước vào giai đoạn mới, nhịp độ công nghiệp hóa và xây dựngnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng khẩn trương, đồngthời trình độ dân sinh và dân trí cũng ngày càng cao thì yêu cầu nâng cao chấtlượng cuar lãnh đạo và quản lý sẽ ngày càng cấp thiết và bức súc

Trong mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước, Đảng thực hiện sự lãnh đạo

về chính trị, nhưng không thể vì thế mà có thể đứng trên Nhà nước hay trên luậtpháp nhà nước, không chịu sự ràng buộc của luật pháp; cũng không thể hòa vàotrong nhà nước, quốc gia hóa, hành chính hóa làm thay hay hoạt động trùng lặp,

vì chức năng của Đảng và Nhà nước hoàn toàn khác nhau, không thể nhầm lẫn.Điểm mới của Đại hội XII khi bàn về cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,nhân dân làm chủ” được tập trung vào một số nội dung, phương hướng, nhiệm