Được sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường, hoạt động tổ chức thực hiện nâng cao văn hóa đọc được tổ chức có kế hoạch nhằm giúp HS rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách tại trường THP
MỞ DẦU
Mục tiêu, nhiệm vụ, tính cấp thiết của đề tài
- Đề xuất một số giải pháp hay nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp HS rèn luyện kỹ năng thuyết minh về quyển sách
Bài viết tập trung nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng văn hóa đọc của học sinh, từ đó thu hút các em hình thành thói quen đọc sách và rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách Nâng cao văn hóa đọc sẽ giúp học sinh tiếp cận tri thức một cách toàn diện, tăng khả năng phân tích nội dung và giá trị của sách Bài viết đề xuất các hoạt động, phương pháp và công cụ giáo dục thiết thực để kích thích niềm yêu thích đọc và gia tăng thời lượng đọc cho HS Đồng thời, kỹ năng thuyết minh về sách được xem là một phần quan trọng của quá trình phát triển ngôn ngữ và tư duy phản biện, giúp học sinh trình bày ý tưởng, phân tích bố cục và thông điệp của sách một cách logic và thuyết phục Các giải pháp này hướng tới xây dựng môi trường học tập thân thiện với sách, khuyến khích HS đọc nhiều hơn, đọc sâu hơn và tự tin trình bày quan điểm về sách.
2.3 Tính cấp thiết của đề tài
Ngày nay, con người có nhiều cách để tiếp cận và lĩnh hội nguồn thông tin phục vụ cho cuộc sống, nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin như truyền hình, báo chí và mạng internet phủ sóng rộng khắp Những con phố từng quen thuộc với việc đọc sách, mua sách như đường Nguyễn Văn Cừ ở thành phố Vinh, Nghệ An nay dần bị thay thế bởi các quán ăn và cửa hàng hiệu thời thượng, cho thấy văn hóa nghe nhìn lên ngôi bên cạnh văn hóa đọc Văn hóa nghe nhìn ngày càng chiếm ưu thế và đã có sự thay đổi lớn trong nhận thức của người Việt về văn hóa đọc Câu chuyện về “Tủ rượu của người Việt và tủ sách của người Do” gợi mở sự giao thoa giữa thói quen tiêu thụ kiến thức truyền thống và các hình thức tiếp cận tri thức hiện đại.
Hai dân tộc cho thấy sự khác biệt rõ về văn hóa đọc, khi khoảng cách địa lý và khoảng cách về văn minh khiến thói quen tiếp cận sách và thông tin của họ khác nhau Ở Việt Nam, các số liệu do Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công bố ngày 12/4/2013, ngay trước thềm một sự kiện quan trọng, cho thấy sự đa dạng và phân hóa về văn hóa đọc giữa các cộng đồng.
“Ngày hội Sách và Văn hóa đọc”, số lượng sách một người Việt đọc trong một
8 năm là 0,8 cuốn sách, tức là mỗi năm một người Việt Nam đọc chưa đầy một cuốn sách Trước đây đọc sách là thú vui, sở thích và thói quen của nhiều người, nhưng ngày nay thói quen ấy đang có nguy cơ mất dần Điều này ảnh hưởng lớn đến trình độ nhận thức, kỹ năng, phẩm chất và nhân cách của người Việt, khiến học sinh khó rèn luyện năng lực cần thiết để chuẩn bị hành trang vững chắc cho tương lai.
Việc nâng cao văn hóa đọc cho học sinh là bước đi thiết yếu giúp rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách, từ đó kích thích trí tuệ và khả năng trình bày nội dung một cách mạch lạc Đây là hoạt động mang ý nghĩa thiết thực, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, tăng cường sự chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng với yêu cầu của giáo dục hiện đại.
3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi của đề tài
- Các giải pháp nâng cao văn hóa đọc trong nhà trường THPT nhằm giúp HS rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách
3.2 Phạm vi của đề tài
- Đánh giá thực trạng và giải pháp ở các trường THPT trên địa bàn Tân Kỳ
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
5 Đóng góp mới của đề tài
Trên thực tế, đã có nhiều bài viết bàn về văn hóa đọc trong nhà trường với mục tiêu đổi mới các giải pháp hoạt động thư viện và cải tạo cơ sở vật chất nhằm nâng cao văn hóa đọc, tuy nhiên vẫn chỉ dừng lại ở các khảo sát và thu hoạch của học sinh; đề tài mới “Một số giải pháp nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết minh về quyển sách” mở ra khi học sinh tham gia các hoạt động nâng cao văn hóa đọc, từ đó nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của văn hóa đọc, xây dựng phương pháp đọc sách hiệu quả và hình thành thói quen đọc sách cho HS dựa trên đổi mới tổ chức quản lý và hoạt động thư viện Từ đó, học sinh được vận dụng kiến thức và phương pháp làm văn thuyết minh để giới thiệu sách: biết lựa chọn đầu sách, đọc sách, tự tin lập văn bản thuyết minh về quyển sách và nắm bắt được giá trị của sách, nuôi dưỡng tình yêu sách và niềm đam mê đọc sách; đây là cơ sở giúp HS rèn luyện kỹ năng làm văn thuyết minh một cách nhuyễn và hiệu quả qua các hình thức thuyết minh phù hợp Sau đó, những bài văn của các em được tuyển chọn, tập hợp và biên soạn thành một quyển sách mới, tiếp tục gieo duyên đọc sách ngay tại sản phẩm học tập của mình và lan tỏa niềm yêu thích văn hóa đọc tới rộng rãi học sinh.
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Đóng góp mới của đề tài
Trên thực tế, nhiều bài viết đã bàn về văn hóa đọc trong nhà trường nhằm đổi mới các giải pháp của hoạt động thư viện và cải tạo cơ sở vật chất để nâng cao nhận thức đọc của học sinh, nhưng phần lớn chỉ dừng lại ở khảo sát và thu hoạch của HS Đề tài "Một số giải pháp nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết minh về quyển sách" lại có điểm đột phá khi gắn hoạt động nâng cao văn hóa đọc với sự hình thành nhận thức về tầm quan trọng của văn hóa đọc, xây dựng phương pháp đọc hiệu quả và hình thành thói quen đọc sách cho học sinh thông qua đổi mới tổ chức quản lý và hoạt động thư viện Từ đó, học sinh được vận dụng kiến thức và phương pháp làm văn thuyết minh để giới thiệu sách: biết lựa chọn đầu sách, đọc sách, tự tin lập văn bản thuyết minh về quyển sách, nắm bắt và làm rõ giá trị của sách, rèn luyện tình yêu sách và đam mê đọc sách, từ đó hình thành kỹ năng thuyết minh nhuyễn và hiệu quả qua các hình thức phù hợp Những bài văn này được tuyển chọn, biên soạn thành một quyển sách mới, kết nối sản phẩm học tập với việc gieo duyên đọc sách và lan tỏa tình yêu sách rộng rãi.
Ở mọi thời đại, sách và việc đọc sách luôn là nền tảng của học vấn; do đó việc nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết minh về một cuốn sách là hoạt động dạy học có ý nghĩa thiết thực, đặc biệt đối với môn Ngữ văn Việc tăng cường văn hóa đọc trong nhà trường và cuộc sống giúp học sinh nâng cao hiểu biết, bồi dưỡng nhân cách và tâm hồn, từ đó các em tự tin giới thiệu một quyển sách và có ý thức trân quý sách Qua hoạt động thuyết minh về một quyển sách, học sinh rèn luyện các kỹ năng cốt lõi như đọc, viết, nói và nghe, đồng thời phát triển khả năng quan sát và xử lý thông tin sau khi đọc Đây là hình thức học tập kết hợp lý thuyết với thực tiễn, mang lại ý nghĩa thiết thực cho giáo dục Ngữ văn và cho việc ứng dụng kiến thức vào đời sống.
Do đó, đề tài này có khả năng ứng dụng rộng rãi cho các khối lớp 10, 11 và 12 trong trường THPT, GDTX.
Cấu trúc của đề tài
- Gồm 3 phần: Phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận.
NỘI DUNG
Cơ sở của đề tài
1.1.1 Một số vấn đề lí luận chung về văn hóa đọc
Thuật ngữ văn hóa đọc tiếng Anh được dịch là reading culture hoặc culture of reading Đến nay, vẫn chưa có một khái niệm hay định nghĩa hoàn chỉnh và thống nhất để đưa vào từ điển, khiến văn hóa đọc ở dạng mở và liên tục được bàn luận Tuy nhiên, vấn đề văn hóa đọc ngày càng được xã hội quan tâm; nhiều học giả và nhà khoa học đã nghiên cứu và đưa ra các quan điểm khác nhau về bản chất, vai trò và cách thể hiện của văn hóa đọc.
Tại hội thảo “văn hóa đọc, thực trạng và giải pháp” tổ chức tại thành phố
Ở TP Hồ Chí Minh, năm 2010, văn hóa đọc được lí giải theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp Theo nghĩa rộng, văn hóa đọc là cách ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân và của cộng đồng xã hội; theo nghĩa hẹp, văn hóa đọc tập trung vào ba yếu tố của từng người: thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc, tạo thành ba thành phần cấu thành văn hóa đọc ở cấp độ cá nhân.
Theo thạc sĩ Chu Vân Khánh, văn hóa đọc là một loại hình hoạt động văn hóa bởi vì đọc sách không chỉ là tiêu thụ mà còn là cách quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa, cũng như các giá trị từ sách báo mà người đọc tiếp nhận Những giá trị ấy trở thành nền tảng để người đọc tiếp tục sáng tạo nên những giá trị mới, từ đó làm giàu kho tàng văn hóa và thúc đẩy sự phát triển của xã hội.
Thạc sĩ Bùi Văn Vượng coi thuật ngữ văn hóa đọc là đọc sách có văn hóa hay xây dựng một xã hội đọc sách
Phó giáo sư tiến sĩ Trần Thị Minh Nguyệt cho rằng văn hóa đọc là thước đo trình độ phát triển tinh thần của mỗi người, thể hiện rõ trong điều kiện xã hội mà cá nhân sống Xét ở góc độ cá nhân, văn hóa đọc bao gồm cả định hướng của chủ thể đối với đối tượng đọc, khả năng và trình độ lĩnh hội thông tin (kỹ năng đọc), cũng như phản ứng với đối tượng đọc (ứng xử văn hóa).
Văn hóa đọc không phải là một khái niệm mới; nó đã được nêu ra và phân tích từ nhiều quan niệm khác nhau, qua đó làm nổi bật bản chất của văn hóa đọc Những cách hiểu đa dạng về văn hóa đọc cho thấy vai trò của thói quen đọc trong đời sống cũng như tác động của nó đối với trí tuệ, suy nghĩ và sự kết nối xã hội Từ đó, chúng ta nhận ra văn hóa đọc không chỉ là sở thích cá nhân mà còn là nền tảng tạo dựng kiến thức và hình thành nhận thức cộng đồng.
1.1.2 Vai trò của sách và việc đọc sách
Ngày nay, cùng với sách, các phương tiện thông tin ngày càng đa dạng và phong phú, khiến văn hóa đọc mở rộng từ việc đọc sách truyền thống sang đọc trên mạng và báo điện tử Trong đời sống hiện đại, sách không chỉ được bày bán ở hiệu sách mà còn có thể tiếp cận qua mạng, nhưng mọi nỗ lực tìm hiểu thế giới tự nhiên và xã hội của con người vẫn không hề vơi bớt Vì thế, sách vẫn giữ vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống con người Sách giúp con người nhận thức và khám phá thế giới bao la, đồng thời nuôi dưỡng đời sống tinh thần phong phú với các sản phẩm giá trị như âm nhạc, hội họa và văn học nghệ thuật Sách là một sản phẩm kỳ diệu của loài người, nơi kết tinh trí tuệ, tâm huyết và sự sáng tạo của con người.
Nhà văn Maxim Gorki từng nói: "Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới", khẳng định sức mạnh của sách trong việc mở rộng tầm nhìn và khơi gợi sự tò mò Sách có vai trò vô cùng quan trọng đối với việc nâng cao tri thức của con người, giúp ta hiểu biết sâu rộng về thế giới và rèn luyện tư duy phản biện Việc đọc sách đều đặn không chỉ bổ sung kiến thức mà còn nuôi dưỡng trí tuệ, kích thích sáng tạo và hình thành quan điểm sống vững chắc Vì thế, sách là nguồn tài nguyên quý báu cho sự phát triển cá nhân và tiến bộ xã hội.
Sách cung cấp tri thức đa dạng về mọi lĩnh vực đời sống và mở cửa cho ta những trải nghiệm tuyệt vời: từ thám hiểm mặt trăng tới lặn sâu dưới đáy đại dương, từ nhìn lại quá khứ đến định hình tương lai Đọc một cuốn sách hay giúp bồi đắp tình cảm, tâm hồn và nhân cách, đồng thời cho ta hiểu được thành tựu của thế hệ đi trước để tự rèn luyện ý chí phấn đấu, học tập, lao động và cống hiến cho cuộc sống thêm ý nghĩa Thêm vào đó, sách cũng giúp ta tự soi chiếu những phần chưa hoàn thiện của bản thân để nỗ lực rèn luyện và hoàn thiện chính mình.
Sách là kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại Barbara Tuchman đã nói:
Sách là nơi lưu giữ nền văn minh, là nguồn tri thức quý giá và nền tảng cho sự tiến bộ của nhân loại; thiếu sách, lịch sử sẽ bị lặng im, văn học thiếu sắc màu và khoa học thiếu nền tảng để suy nghĩ và phán đoán Sách được coi như linh hồn bất tử mà cổ nhân gửi lại cho hậu thế, đóng vai trò then chốt trong hành trình trưởng thành và thành công của mỗi người Có nhiều thể loại sách như khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, sách đạo đức để chiếm lĩnh nguồn tri thức quý báu và mở rộng hiểu biết Đọc sách nhiều giúp bản thân tích lũy vốn kiến thức phong phú và phát triển tư duy sâu sắc, từ đó nâng cao khả năng nhận định và quyết định đúng đắn Nhắc lại câu nói của một danh nhân La Mã: một căn phòng không có sách giống như một cơ thể không có linh hồn.
Trong thời đại công nghệ thông tin và quảng cáo phát triển, ngành xuất bản ngày càng phân loại sách theo lĩnh vực, theo độ tuổi và nhu cầu của độc giả Bạn có thể lựa chọn cuốn sách phù hợp với mục tiêu và sở thích để bắt đầu hành trình đọc hiệu quả Đọc sách là một nhu cầu thiết yếu và mang lại lợi ích đáng kể cho mọi người, đặc biệt là giới trẻ đang rèn luyện bản thân Việc hình thành thói quen đọc sách giúp nâng cao kiến thức và tư duy, tạo nền tảng cho sự tự học, và mỗi trang sách hay, mỗi câu chuyện cảm động có thể lan tỏa động lực tích cực cho sự trưởng thành của bạn.
Đọc sách lọc tâm hồn và rèn giũa đạo đức, nhân cách mà xã hội cần; sách trở thành người bạn tâm giao giúp ta soi chiếu bản thân Đọc quyển sách quý mang lại động lực, ước mơ và ý chí phấn đấu để thực hiện hoài bão của đời mình Trong xã hội ngày nay, giới trẻ nên tìm hiểu qua những cuốn sách như Nhật ký Đặng Thùy Trâm, Mãi mãi tuổi 20, Không gục ngã, Bác Hồ và những bài học đạo đức, lối sống dành cho học sinh, bởi đọc sách là chìa khóa mở cửa thành công Bill Gates từng nói: “Đọc sách và mở mang kiến thức là niềm đam mê bất tận của tôi”; và các doanh nhân thành công như Gates, Mark Cuban và Mark Zuckerberg đều dành thời gian cho việc đọc hàng ngày, với thói quen đọc đều đặn giúp họ tiếp cận tri thức và bứt phá trong sự nghiệp.
Học vấn không chỉ là đọc sách mà đọc sách là một con đường quan trọng của học tập; sách vẫn là một cách giáo dục thiết yếu, dạy ta những điều hay lẽ phải, biết tri ân công lao dựng nước và giữ nước của cha ông Thông qua trang sách, ta có thể tiếp cận những nền văn minh của các quốc gia mà mình chưa từng đặt chân tới, và sách luôn là người thầy vĩ đại để mở rộng hiểu biết Nhà văn người Anh Montague cho rằng không có trò tiêu khiển nào rẻ hơn và mang lại niềm vui lâu dài bằng việc đọc sách Vì vậy, ta nên trân trọng và chăm sóc sách, biết cách đọc để hướng tới các giá trị chân thiện mỹ trong cuộc sống Đừng trì hoãn những cuốn sách bạn có thể đọc hôm nay cho ngày mai; sách không chỉ mang nguồn tri thức vô hạn giúp nâng cao hiểu biết mà còn bồi dưỡng trí tuệ, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của con người.
1.1.3 Khái quát chung về văn thuyết minh
Thuyết minh là văn bản phổ biến trong đời sống nhằm cung cấp tri thức khách quan về đặc điểm, tính chất và nguyên nhân của sự vật, hiện tượng tự nhiên và xã hội Người làm văn thuyết minh cần lựa chọn phương pháp phù hợp với đối tượng như trình bày, giới thiệu, giải thích nhằm giúp người đọc/người nghe hiểu rõ đặc điểm và tính chất của đối tượng thuyết minh Người viết không vì tình cảm hay lợi ích riêng mà tưởng tượng hay hư cấu những gì không có về đối tượng được giới thiệu Tri thức của văn bản thuyết minh phải xác thực, khách quan và hữu ích với mọi người; văn bản vừa được trình bày rõ ràng, mạch lạc vừa liên kết chặt chẽ để tạo sức hấp dẫn Ngôn ngữ văn bản thuyết minh phải trong sáng, giản dị, gần gũi và dễ hiểu, phù hợp với đối tượng thuyết minh và người đọc, người nghe Trong văn bản thuyết minh người làm văn thường hạn chế dùng nhiều so sánh, liên tưởng mà cần đảm bảo tính khách quan, khoa học thông qua số liệu cụ thể Tuy nhiên để tăng tính thuyết phục và hấp dẫn, văn bản thuyết minh có thể vận dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biện pháp nghệ thuật.
Có nhiều biện pháp thuyết minh Sau đây là một số biện pháp thuyết minh thường được sử dụng:
- Phương pháp nêu định nghĩa: Là phương pháp nêu ra bản chất của đối tượng một cách ngắn gọn, chuẩn xác, rõ ràng
Phương pháp so sánh là cách đối chiếu sự vật hiện tượng này với sự vật hiện tượng khác nhằm làm nổi bật bản chất của đối tượng thuyết minh Có thể dùng so sánh tương đồng để nêu ra những điểm giống nhau và so sánh tương phản để nhấn mạnh sự khác biệt, từ đó giúp người đọc hình dung rõ nét đặc trưng của đối tượng Việc kết hợp hai hình thức so sánh làm cho mô tả thêm sinh động, logic và thuyết phục hơn Khi viết bài thuyết minh, sử dụng đúng ngữ cảnh và các từ khóa liên quan đến phương pháp so sánh sẽ tăng khả năng tiếp cận và dễ hiểu cho độc giả và công cụ tìm kiếm.
Phương pháp liệt kê là kỹ thuật thuyết minh mô tả đối tượng bằng cách liệt kê các đặc điểm và tính chất theo một trật tự nhất định, giúp sự vật hiện lên một cách rõ ràng và dễ nhớ Khi áp dụng cho bài viết, người viết thường trình bày lần lượt các đặc điểm từ chung đến chi tiết, từ màu sắc, hình dáng đến kết cấu và công dụng, nhằm tạo nên một hình ảnh sinh động cho người đọc Ví dụ điển hình là hoa phong lan: màu sắc tươi thắm và phong phú từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn; các chấm phá, loang, sọc và vằn thảy được mô tả một cách sinh động, làm nổi bật vẻ đẹp và tính thẩm mỹ của đối tượng Nhờ trình tự liệt kê có trật tự mà bài văn thuyết minh trở nên có hệ thống, dễ theo dõi và ghi nhớ hơn.
Một số giải pháp nâng cao văn hóa đọc giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết minh về quyển sách ở trường THPT Lê Lợi
2.1 Một số giải pháp nâng cao văn hóa đọc cho học sinh tại trường THPT Lê Lợi Tổ chức nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp HS thuyết minh về sách diễn ra với nhiều mục đích khác nhau, trên nhiều môn học, cấp học Nhưng đích đến vẫn là nâng cao hiểu biết, rèn luyện kỹ năng sống, nâng cao phẩm chất năng lực của người học, tăng khả năng ứng dụng thực hành của HS Hoạt động có thể diễn ra với các môn học như môn Lịch Sử, Địa Lí, Toán học, Vật lí…Tuy nhiên trong khuôn khổ có hạn của một sáng kiến bản thân tôi không có tham vọng thực hiện trên tất cả các môn học trong nhà trường để đưa đến những mục đích và hiệu quả khác nhau, tôi chỉ xin dừng lại ở cấp độ tổ chức nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp
HS rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách ở bộ môn Ngữ văn
Với tính cấp thiết của văn hóa đọc và thực tiễn giáo dục, nhu cầu nâng cao thói quen đọc và kỹ năng thuyết minh về sách cho giáo viên và học sinh rất đáng chú ý, vì hoạt động này thúc đẩy khả năng trình bày, phân tích và cảm nhận sách trong trường phổ thông Từ kinh nghiệm giảng dạy thực tế, tôi đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm phát triển văn hóa đọc và kỹ năng thuyết minh về quyển sách, có thể được các trường phổ thông áp dụng và đạt hiệu quả cao Các giải pháp tập trung vào xây dựng môi trường đọc đa dạng, tổ chức các hoạt động thuyết minh và thảo luận sách ở các môn học, và tích hợp với chương trình giáo dục nhằm nâng cao sự tham gia của học sinh và năng lực ngôn ngữ Đồng thời, việc chuẩn hóa tài liệu, bài giảng và hệ thống đánh giá sẽ giúp đo lường tiến bộ về văn hóa đọc và kỹ năng thuyết minh, từ đó hình thành thói quen đọc sách lâu dài cho học sinh.
2.1.1 Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của văn hóa đọc trong nhà trường Đầu năm học, ban giám hiệu nhà trường triển khai những công văn chỉ đạo của cấp trên về nâng cao văn hóa đọc trong nhà trường: Quyết định số 329/QĐ- TTg ngày 15/3/ 2017 của Thủ tướng chính phủ về phê duyệt đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020 định hướng đến năm 2030, kế hoạch 519/KH-UBND của UBND tỉnh Nghệ An, Nghị quyết số 1862/QĐ-TTg ngày 4/11/2021 của thủ tướng chính phủ về tổ chức ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Sở GD&ĐT cũng đã ban hành kế hoạch về phát triển văn hóa đọc trong các trường mầm non, phổ thông trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2020, định hướng đến năm 2030 trong đó đã ghi rõ: Xây dựng và phát triển thói quen, nhu cầu, ý thức đọc đối với học sinh, giáo viên, cán bộ quản lí các trường học; cải thiện môi trường học để phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường
Ban giám hiệu trường tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và học sinh về vai trò và tầm quan trọng của văn hóa đọc, nhằm xây dựng môi trường học tập và làm việc coi trọng sách và tri thức Nội dung tuyên truyền nhấn mạnh rằng lợi ích của việc đọc sách không chỉ ở việc nâng cao hiểu biết và mở rộng vốn tri thức mà còn ở khả năng cải thiện trí nhớ, bồi dưỡng đời sống tâm hồn và định hướng các giá trị tích cực trong cuộc sống Việc thúc đẩy văn hóa đọc sẽ hình thành thói quen đọc sách có hệ thống của mỗi người, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và rèn luyện các kỹ năng tư duy, sáng tạo và đồng cảm.
Trường THPT Lê Lợi đã tích cực nâng cao nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò của văn hóa đọc bằng nhiều hình thức khác nhau, nổi bật là các hoạt động thư viện, câu lạc bộ đọc sách, buổi nói chuyện chia sẻ về sách và thi kể chuyện, cùng các chương trình hưởng ứng ngày sách và các hoạt động khuyến khích thói quen đọc Những hoạt động này nhằm lan tỏa giá trị của đọc sách, rèn luyện kỹ năng đọc hiểu và xây dựng nền tảng văn hóa đọc bền vững cho toàn trường.
Nhằm nâng cao văn hóa đọc cho học sinh, ban giám hiệu trường triển khai lồng ghép nội dung văn hóa đọc vào kế hoạch và nhiệm vụ hoạt động của nhà trường Giáo viên đóng vai trò tiên phong trong việc đọc sách, khơi gợi cảm hứng và hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động bổ ích nhằm nâng cao chất lượng dạy và học theo định hướng phẩm chất và năng lực của HS Dưới sự chỉ đạo của ban giám hiệu, các nhóm tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch tổ chức ngày hội văn hóa đọc và phân công nhiệm vụ cho giáo viên hướng dẫn HS thành lập các đội tham gia vẽ tranh, giới thiệu về một cuốn sách các em yêu thích Ngay trong giáo án giảng dạy, giáo viên còn tích hợp nâng cao năng lực số và ứng dụng công nghệ thông tin để tuyên truyền, giáo dục về văn hóa đọc cho HS.
Trong tiết chào cờ toàn trường đầu tuần hoặc tiết sinh hoạt lớp cuối tuần, nhà trường tuyên truyền rộng rãi tới cán bộ công nhân viên và học sinh về những giá trị to lớn của sách và việc đọc sách Những tài liệu mới tại thư viện như sách, báo, truyện được giới thiệu nhanh chóng và rộng rãi tới giáo viên và học sinh, nhằm khuyến khích thói quen đọc sách Nhà trường tổ chức các cuộc thi đọc sách, như thi Đạo đức Hồ Chí Minh giữa các khối lớp, nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của học sinh và tạo sân chơi bổ ích cho các em, cụ thể qua giờ sinh hoạt lớp.
HS vận dụng kĩ năng chuyển đổi số để thực hiện review sách, quay video và đăng tải trên Facebook nhằm thi đua lượt like và chia sẻ Cán bộ thư viện tích cực động viên, theo dõi, kiểm tra và nhắc nhở các em thực hiện đầy đủ, đảm bảo chất lượng các cuộc thi và nội dung đăng tải Hoạt động này vừa nâng cao sự tương tác với sách và cộng đồng học tập, vừa rèn luyện kỹ năng số, sáng tạo nội dung và tinh thần thi đua của học sinh.
Nhà trường khuyến khích và tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia mượn sách và đọc sách tại thư viện với thủ tục mượn trả đơn giản nhất, nhằm đẩy mạnh văn hóa đọc Đồng thời, nhà trường đầu tư tôn tạo và nâng cấp thư viện để tạo một “không gian xanh” thu hút mọi người đến với thư viện Nhân dịp ngày hội văn hóa đọc, một số băng rôn và khẩu hiệu được treo tại thư viện trường và góc thư viện lớp để cổ vũ phong trào đọc sách.
Ban công nghệ thông tin kết hợp với các tổ nhóm chuyên môn và thư viện trường học triển khai hoạt động giới thiệu sách trên các phương tiện thông tin của trường, gồm bảng giới thiệu sách ở thư viện, trang thông tin điện tử và các giới thiệu sách tại ngày hội đọc sách Đẩy mạnh hoạt động truyền thông của nhà trường nhằm nâng cao vai trò của thư viện trường học và văn hóa đọc đối với quá trình học tập và phát triển của học sinh.
2.1.2 Xây dựng phương pháp đọc sách khoa học, hiệu quả Đọc sách là cần thiết và có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao trình độ và tự hoàn thiện bản thân Nhưng không phải ai đọc sách cũng có kết quả như mong muốn Để nâng cao hiệu quả, chất lượng đọc sách cần có phương pháp và kỹ năng đọc Phương pháp đọc sách khoa học, hiệu quả cần tiến hành theo các bước sau:
Bước 1: Xác định mục đích đọc sách:
Trước hết cần xác định mục đích rõ ràng khi đọc sách Bạn đọc cần xác định bản thân đọc sách để làm gì?
Ví dụ, học sinh muốn nâng cao hiểu biết về khoa học tự nhiên nên tìm sách liên quan đến các môn Toán, Lý, Hóa; còn nếu mục đích đọc sách là nuôi dưỡng tâm hồn và giải trí lành mạnh, bạn đọc nên chọn sách đạo đức, truyện và tiểu thuyết.
Bước 2: Chọn sách để đọc:
Chọn sách đọc là quá trình hướng tới những gì mình cần, không phải chỉ đọc theo những gì có sẵn; đọc những sách phù hợp với mục đích, sở thích và nhu cầu cá nhân để đạt hiệu quả học tập và phát triển Đọc sách nên cân nhắc độ tuổi và tâm sinh lý, nhằm đảm bảo nội dung phù hợp, hấp dẫn và không chứa các yếu tố độc hại Nhà trường cần xây dựng kế hoạch và tổ chức định hướng cho học sinh lựa chọn các loại sách và tài liệu tham khảo phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, mục tiêu giáo dục và định hướng hiện tại, đồng thời tránh hoặc cảnh báo những sách, văn hóa phẩm độc hại để bảo đảm môi trường đọc lành mạnh và hiệu quả Việc quản lý nội dung đọc và hướng dẫn chọn sách có thể nâng cao chất lượng học tập, phát triển nhân cách và thói quen đọc hiểu cho học sinh.
Ví dụ: HS muốn nâng cao hiểu biết về kiến thức phong trào thơ ca 1932-
Trong năm 1945, không thể bỏ qua những cuốn sách định hình văn học và tư duy người đọc: Thi nhân Việt Nam và Ba đỉnh cao phong trào thơ mới của Hoài Thanh mở ra nhận thức về sự đổi mới trong thơ ca Việt Nam Những tác phẩm nuôi dưỡng trí tưởng tượng sáng tạo như Hành trình vào tâm trái đất và Hai vạn dặm dưới biển của Jules Verne, cùng Harry Potter của J K Rowling, mang đến thế giới phiêu lưu, khám phá và niềm đam mê đọc sách ở mọi lứa tuổi Đồng thời, sách nuôi dưỡng tâm hồn dẫn độc giả đến những giá trị chân, thiện, mỹ, như các câu chuyện đời sống trong Hạt giống tâm hồn, giúp hình thành nhân cách và cách nhìn sâu sắc về cuộc sống.
Bước 3: Lập kế hoạch đọc sách Để đạt mục tiêu đọc sách, học sinh cần xây dựng kế hoạch đọc hiệu quả bằng cách xác định tiến độ và khung thời gian cho từng quyển sách, có thể chia theo chương, theo phần hoặc theo số trang để đảm bảo theo dõi tiến độ và nâng cao hiệu quả đọc.
Bước 4: Đọc sách khoa học, hiệu quả
Cần đọc sách có hệ thống, tránh lối đọc vội vàng, qua loa Cụ thể tiến trình đọc sách khoa học, hiệu quả như sau:
Kết quả đạt được
3.1 Kết quả về nhận thức
Việc tổ chức các hoạt động nâng cao văn hóa đọc nhằm giúp học sinh rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách là một hoạt động thiết thực và ý nghĩa, góp phần đạt được các mục tiêu quan trọng trong chương trình giáo dục của nhà trường Hoạt động này phát huy khả năng học đi đôi với hành, biến những trang sách vốn dĩ ngủ yên thành nguồn tri thức sống động mà học sinh vừa đọc vừa áp dụng để giới thiệu cho bạn đọc yêu sách Nhờ đó, một cuốn sách được sống hai cuộc đời cùng độc giả: một đời trên trang sách và một đời trong lời kể của người đọc.
Hoạt động nâng cao văn hóa đọc kích thích hứng thú của học sinh trong việc tìm kiếm thông tin từ sách, giúp các em đọc nhiều hơn để nâng cao hiểu biết và phục vụ tốt cho quá trình học tập; nhờ tiếp cận nguồn sách phong phú và đa dạng, học sinh rèn luyện kỹ năng tra cứu, phân tích và tự chủ trong học tập.
Nhờ các hoạt động nâng cao văn hóa đọc do nhóm chuyên môn tổ chức, kết quả đạt được cho thấy sự tiến bộ đáng kể của học sinh trong kỹ năng thuyết minh về sách Học sinh được rèn luyện qua các buổi thảo luận nhóm, sử dụng tri thức từ những cuốn sách đã đọc để phát triển đồng thời các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe, nhằm thuyết minh về một cuốn sách mà các em yêu thích Quá trình này giúp các em trình bày ý kiến một cách mạch lạc, phân tích nội dung và diễn đạt lập luận tự tin Bên cạnh đó, hoạt động còn thúc đẩy thói quen đọc sách, tăng cường sự yêu thích và tôn trọng văn hóa đọc của tập thể.
Hoạt động nâng cao văn hóa đọc cho học sinh nhằm rèn luyện kỹ năng thuyết minh về sách và hình thành thói quen đọc hiểu sâu, là chuỗi hoạt động học tập bổ ích hướng tới giáo dục học sinh yêu sách, nuôi dưỡng lòng đam mê đọc sách và khuyến khích review về một quyển sách hay Thông qua các hoạt động này, HS được rèn luyện tư duy phân tích, khả năng trình bày mạch lạc và kỹ năng giao tiếp, đồng thời hình thành thói quen đọc đều đặn và mở rộng kiến thức qua nhiều thể loại sách; đây cũng là cách thúc đẩy sự tham gia của HS vào cộng đồng đọc và lan tỏa văn hóa đọc trong nhà trường.
Sự thay đổi về nhận thức và thái độ HS thể hiện rõ qua bảng khảo sát mà chúng tôi đã thực hiện:
TT Câu hỏi Đáp án Phần trăm lựa chọn
1 Em đã từng tham gia hoạt động văn hóa đọc chưa? Đã tham gia 22%
2 Theo em có nên tổ chức hoạt động nâng cao văn hóa đọc trong nhà trường không?
3 Em cảm nhận như thế nào về các hình thức tổ chức hoạt động nâng cao văn hóa đọc trong nhà trường thời gian qua?
4 Theo em hoạt động viết văn Hiệu quả 82%
43 thuyết minh về quyển sách sau khi nâng cao văn hóa đọc là việc làm hiệu quả không?
5 em học sinh tham gia hoạt động đọc sách và viết bài văn thuyết minh về một quyển sách đã đánh giá sự thay đổi nhận thức, thái độ và tình cảm đối với sách sau quá trình này Các em cho biết nhận thức về giá trị của sách được nâng lên, nhận thức sâu sắc hơn về nội dung và ý nghĩa của từng quyển sách, từ đó thái độ dành cho việc đọc trở nên tích cực, chủ động và thích thú hơn Tình cảm đối với sách cũng được thắt chặt; nhiều em thể hiện sự đồng hành và gắn bó với sách nhiều hơn, có cảm xúc đồng cảm với nhân vật và câu chuyện Việc viết bài văn thuyết minh giúp các em trình bày quan điểm cá nhân một cách rõ ràng, rèn luyện năng lực lập luận và tăng tự tin khi trao đổi về sách Từ những thay đổi này, các em có khuynh hướng đọc nhiều hơn, khám phá đa dạng thể loại và nhận ra mối liên hệ giữa đọc sách với phát triển ngôn ngữ, tư duy và học tập.
Rất hiệu quả 73% Ít hiệu quả 27%
Theo bảng khảo sát, nhiều học sinh chưa tham gia đầy đủ các hoạt động nâng cao văn hóa đọc đúng nghĩa nên hiểu biết về văn hóa đọc còn hạn chế và kỹ năng làm văn thuyết minh của các em chưa vững Tuy nhiên khi được hỏi về sự cần thiết của việc đọc sách và viết bài thuyết minh giới thiệu một cuốn sách, hầu hết các em đều khẳng định ý nghĩa to lớn của hoạt động học tập này (100%) Một số em rất hào hứng, thích thú khi tham gia các hoạt động tổ chức nhằm nâng cao văn hóa đọc sách trong nhà trường (84%), và có đến gần 72% học sinh khẳng định bản thân đã cải thiện đáng kể hiểu biết cũng như kỹ năng làm văn thuyết minh giới thiệu quyển sách thông qua việc đọc sách và rèn luyện kỹ năng viết.
Trong buổi trao đổi với hiệu phó chuyên môn của trường, cô Lô Ánh Hòa khẳng định rằng hoạt động nâng cao văn hóa đọc nhằm rèn luyện kỹ năng thuyết minh về một quyển sách cho học sinh là một hoạt động học tập đã được nhà trường phê duyệt đầu năm, nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học Hoạt động này giúp học sinh biết trân quý sách — nguồn kiến thức vô giá của nhân loại — tham gia mượn đọc để nâng cao hiểu biết và rèn luyện kỹ năng phục vụ quá trình học tập HS phát huy sự năng động, sáng tạo khi áp dụng kiến thức từ việc đọc sách để tạo ra những sản phẩm học tập có giá trị, góp phần lan tỏa phong trào đọc sách trong nhà trường và trong cuộc sống Tôi đánh giá cao hoạt động học tập đầy ý nghĩa này.
Các GV trong trường, đặc biệt trong tổ nhóm chuyên môn, rất tâm đắc với hoạt động nâng cao phong trào văn hóa đọc nhằm rèn luyện kỹ năng thuyết minh quyển sách Nhiều GV nhận thấy giá trị to lớn của hoạt động này, vốn hướng tới nhiều nhiệm vụ học tập thiết thực Chính những mục tiêu và yêu cầu của các bước hoạt động đã giúp HS trưởng thành, chủ động trong việc tạo lập sản phẩm học tập như viết bài văn thuyết minh, quay video giới thiệu sách, vẽ tranh minh hoạ sau khi đọc HS vận dụng kiến thức đã đọc vào giải quyết các tình huống thực tiễn.
Nguyễn Nhật Minh, học sinh lớp 10A1, chia sẻ cảm xúc về việc tham gia hoạt động học tập này: em rất thích tham gia các hoạt động nâng cao.
44 văn hóa đọc của nhà trường Qua hoạt động này, em mở mang, nâng cao hiểu biết bằng việc đọc sách, em yêu thích nhiều loại sách hơn và chúng em có được sân chơi bổ ích rèn luyện năng lực, phẩm chất của bản thân trong học tập Cải thiện năng lực đọc, viết, nói, nghe khi tham gia thuyết minh về một quyển sách
Em Võ Tú Anh HS lớp 12A2 cũng vui mừng chia sẻ: Sau khi tham gia đọc sách và viết văn thuyết minh về một quyển sách em thấy bản thân trưởng thành lên nhiều Bản thân tự tin, rèn giũa kỹ năng làm văn thuyết minh, tạo lập được văn bản thuyết minh với mục đích lan tỏa giá trị to lớn của sách và việc đọc sách
Qua quá trình tổ chức nâng cao văn hóa đọc, chúng tôi nhận thấy việc giúp học sinh rèn luyện kỹ năng viết văn thuyết minh về quyển sách không chỉ nâng cao chất lượng văn bản mà còn phát triển những phẩm chất và năng lực quý giá như khả năng phân tích và diễn đạt mạch lạc, tư duy phản biện, sự sáng tạo và tinh thần tự lập; đồng thời tăng cường kỹ năng nghiên cứu, tổng hợp thông tin, kỹ năng làm việc nhóm và ý thức tự học Những kết quả này đóng góp vào việc hình thành thái độ ham đọc, tự tin trình bày quan điểm và nâng cao hiệu quả học tập môn văn cũng như ở các môn học khác.
Học sinh hình thành năng lực tự học và tự chiếm lĩnh tri thức bằng cách lựa chọn sách phù hợp với mục đích học tập và độ tuổi để đọc sách khoa học hiệu quả Quá trình rèn luyện này giúp học sinh nắm bắt, tiếp thu và tóm tắt thông tin từ cuốn sách, từ đó rút ra bài học ý nghĩa và vận dụng chúng để giải quyết các tình huống thực tiễn.
Phát triển trí tuệ của học sinh bắt nguồn từ thói quen đọc sách đều đặn Thói quen này giúp mở mang kiến thức, nâng cao trình độ hiểu biết và kích thích tư duy sáng tạo cũng như phản biện Nhờ đó, học sinh có thể phát triển toàn diện về trí lực, kỹ năng và nhân cách để tự tin đối mặt với thử thách của tương lai.
Phát triển kỹ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động nâng cao văn hóa đọc và thuyết minh giới thiệu sách giúp học sinh rèn kỹ năng trình bày ý tưởng, tăng cường hợp tác làm việc nhóm và cải thiện kỹ năng tìm kiếm, xử lý thông tin để tạo sản phẩm học tập Chương trình cũng chú trọng phát triển đồng bộ các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe, kết hợp với kỹ năng hội họa và sử dụng công nghệ số trong học tập hiện đại, từ đó hình thành kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh về sách và nâng cao năng lực tư duy phản biện, diễn đạt tự tin và làm việc nhóm hiệu quả.