PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TRONG CÔNG VIỆC ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỎA MÃN CÂN BẰNG CÔNG VIỆC – GIA ĐÌNH CỦA NHÂN VIÊN NGÂN HÀNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM HOÀNG THỊ THẮM PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TRONG CÔNG VIỆC ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỎA MÃN CÂN BẰNG CÔNG VIỆC – GIA ĐÌNH CỦA NHÂN VIÊN NGÂN HÀNG T

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

HOÀNG THỊ THẮM

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TRONG CÔNG VIỆC ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỎA MÃN CÂN BẰNG CÔNG VIỆC – GIA ĐÌNH CỦA

NHÂN VIÊN NGÂN HÀNG TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành Phố Hồ Chí Minh, năm 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

HOÀNG THỊ THẮM

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TRONG CÔNG VIỆC ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỎA MÃN CÂN BẰNG CÔNG VIỆC – GIA ĐÌNH CỦA

NHÂN VIÊN NGÂN HÀNG TRÊN ĐỊA BÀN

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh

Mã ngành: 60340102

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGUYỄN TRỌNG HOÀI

Thành Phố Hồ Chí Minh, năm 2014

LỜI CAM ĐOAN

Kính thưa Quý thầy cô, kính thưa Quý độc giả, tôi tên là Hoàng Thị Thắm – học viên cao học K22 – Khoa Quản trị kinh doanh - Trường Đại học Kinh tế TP.HCM Tôi

xin cam đoan công trình nghiên cứu “Phân tích các yếu tố trong công việc ảnh hưởng đến thỏa mãn cân bằng công việc – gia đình của nhân viên ngân hàng trên địa bàn TP.HCM” là quá trình thực hiện nghiêm túc của bản thân tôi

Cơ sở lý luận tham khảo từ các tài liệu khác được trình bày ở phần tài liệu tham khảo, số liệu và kết quả được trình bày trong luận văn là trung thực, không sao chép của bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 28 tháng 10 năm 2014

Hoàng Thị Thắm

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh sách các bảng

Danh sách hình vẽ

CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

1.6 Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu 5

1.7 Bố cục của luận văn 5

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 6

2.1 Khái niệm thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 6

2.2 Các yếu tố yêu cầu công việc ảnh hưởng đến thoả mãn cân bằng công việc - gia đình 7

2.2.1 Thời gian làm việc tổ chức mong đợi (Organizational time expectations) 8

2.2.2 Yêu cầu về áp lực công việc (Psychological job demands) 10

2.2.3 Sự không ổn định nghề nghiệp (Job insecurity) 10

2.3 Các yếu tố nguồn lực công việc ảnh hưởng đến thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 11

2.3.1 Kiểm soát công việc (Job control) 12

2.3.2 Hỗ trợ tại nơi làm việc (Social support at work) 12

2.4 Xung đột công việc - gia đình (Negative work-to-home interference) 13

2.5 Mô hình nghiên cứu 15

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

3.1 Quy trình nghiên cứu 17

3.2 Nghiên cứu định tính 18

3.2.1 Thiết kế nghiên cứu định tính 18

3.2.2 Kết quả nghiên cứu định tính 18

3.3 Nghiên cứu định lượng 24

3.3.1 Thiết kế mẫu nghiên cứu 24

3.3.2 Thiết kế bảng khảo sát 25

3.3.3 Thu thập dữ liệu 26

3.3.4 Phương pháp phân tích dữ liệu 27

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 31

4.1 Thống kê mô tả mẫu 31

4.2 Đánh giá thang đo 32

4.2.1 Đánh giá thang đo bằng độ tin cậy Cronbach Anlpha 33

4.2.2 Đánh giá thang đo bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA) 36

4.2.2.1 Đánh giá thang đo thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 36

4.2.2.2 Đánh giá thang đo biến độc lập và biến trung gian 37

4.3 Kiểm định giả thuyết 42

4.3.1 Phân tích tương quan 43

4.3.2 Phân tích hồi quy 44

4.3.2.1 Mô hình 1 – hồi quy ảnh hưởng của biến độc lập lên biến phụ thuộc 45

4.3.2.2 Mô hình 2 - hồi quy ảnh hưởng của biến độc lập lên biến trung gian 47

4.3.2.3 Mô hình 3 - hồi quy ảnh hưởng của biến trung gian lên biến phụ thuộc 50

4.3.2.4 Mô hình 4 - hồi quy ảnh hưởng của biến độc lập và biến trung gian lên biến phụ thuộc 52

4.4 Thảo luận kết quả 55

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN 60

5.1 Tóm tắt nội dung nghiên cứu 60

5.2 Kết quả nghiên cứu và hàm ý cho nhà quản trị 60

5.2 Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Ý nghĩa

EFA: Exploring Factor Analysing – Phân tích nhân tố khám phá

JC: Job control – Kiểm soát công việc

JI: Job insecurity – Sự không ổn định nghề nghiệp

OTE: Organizational time expectation – Thời gian làm việc tổ chức mong đợi PJ: Psychological job demands – Áp lực công việc

SPSS: Statistical Package for the Social Sciences – Chương trình phân tích

thống kê khoa học SS: Social support at work – Hỗ trợ nơi làm việc

SWFB: Satisfaction with work – family balance – Thỏa mãn cân bằng công việc

- gia đình TP.HCM: Thành phố Hồ Chí Minh

WHI: Negative work to home interference - Xung đột công việc - gia đình

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Thang đo thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình (SWFB) 19

Bảng 3.2: Thang đo thời gian làm việc tổ chức mong đợi (OTE) 20

Bảng 3.3 : Thang đo áp lực công việc (PJ) 20

Bảng 3.4: Thang đo sự không ổn định nghề nghiệp (JI) 21

Bảng 3.5: Thang đo kiểm soát công việc (JC) 22

Bảng 3.6: Thang đo hỗ trợ tại nơi làm việc (SS) 22

Bảng 3.7: Thang đo xung đột công việc - gia đình (WHI) 23

Bảng 4.1: Thống kê mô tả mẫu 31

Bảng 4.2: Hệ số Cronbach alpha của thang đo thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 33

Bảng 4.3: Hệ số Cronbach alpha của thang đo thời gian làm việc tổ chức mong đợi 33

Bảng 4.4: Hệ số Cronbach alpha của thang đo áp lực công việc 34

Bảng 4 5: Hệ số Cronbach alpha của thang đo sự không ổn định nghề nghiệp 34

Bảng 4.6 : Hệ số Cronbach alpha của thang đo kiểm soát công việc 35

Bảng 4.7: Hệ số Cronbach alpha của thang đo hỗ trợ tại nơi làm việc 35

Bảng 4.8: Hệ số Cronbach alpha của thang đo xung đột công việc - gia đình 35

Bảng 4.9: Kết quả EFA thang đo thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 37

Bảng 4.10: Kết quả EFA thang đo các thành phần ảnh hưởng đến thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình 38

Bảng 4.11: Hệ số tương quan 44

Bảng 4.12: Kết quả hệ số hồi quy mô hình 1 45

Bảng 4.13: Kết quả hệ số hồi quy mô hình 2 48

Bảng 4.14 Kết quả hệ số hồi quy mô hình 3 51

Bảng 4.15: Kết quả hệ số hồi quy mô hình 4 52

Bảng 4.16: Kết quả kiểm định các giả thuyết 54

Bảng 4.17: Điểm trung bình của thang đo thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình, yêu cầu – nguồn lực công việc và xung đột công việc - gia đình 56

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu đề nghị 16

Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu 17

1

CHƯƠNG 1 TỒNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI

1.1 Lý do chọn đề tài

Công việc và gia đình là hai khía cạnh trung tâm nhất của một cá nhân Vì hoạt động công việc và gia đình thường xảy ra vào các thời điểm và địa điểm khác nhau, thêm vào đó người đàn ông thường được hiểu là người chịu trách nhiệm chính về kinh tế và phụ nữ chịu trách nhiệm chính công việc trong gia đình nên các nhà nghiên cứu và nhà quản lý thường giải quyết những vấn đề của công việc và gia đình theo cách riêng biệt, độc lập Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin cũng như việc gia tăng sự tham gia vào hoạt động kinh tế của phụ nữ thì công việc

và cuộc sống gia đình ngày càng trở nên gắn bó với nhau và do đó không còn được coi là hai lĩnh vực độc lập (Valcour và Hunter, 2005) Đối với những cá nhân phải quan tâm đến cả công việc và gia đình thì cân bằng giữa hai lĩnh vực trở thành một vấn đề chính trong cuộc sống Cân bằng công việc - gia đình được hiểu là mức độ mà một cá nhân tham gia một cách tương xứng và đều thỏa mãn với vai trò công việc và vai trò gia đình của mình (Greenhaus và cộng sự, 2003) Trong những năm gần đây, thách thức của việc cân bằng công việc và gia đình thu hút sự chú ý đáng kể của nhiều nhà học thuật và quản lý nhân sự vì cân bằng công việc –gia đình có mối quan hệ tích cực với gắn kết tổ chức và thỏa mãn công việc (Hứa Thiên Nga, 2013; Thái Kim Phong, 2011; Carlson và cộng sự, 2009) Việc toàn cầu hóa, tinh giản biên chế đã làm cho nhiều nhân viên cảm giác rằng yêu cầu và áp lực công việc đang tăng lên, và họ phải đấu tranh hàng ngày để thực hiện trách nhiệm công việc và gia đình (Burchell

và cộng sự, 2002) Làm thế nào để cân bằng các yêu cầu trong công việc - gia đình

và đạt được sự cân bằng thỏa mãn giữa hai lĩnh vực đã trở thành một câu hỏi lớn cho

tổ chức và một giá trị quan trọng đối với sự nghiệp của nhiều nhân viên (Valcour, 2007)

Tại Việt Nam các nghiên cứu về cân bằng công việc - gia đình còn ít, tuy nhiên thực tế dễ dàng vẫn thấy được rằng nhiều nhân viên đang tham gia vào công việc mà xao lãng trách nhiệm gia đình, bạn bè cũng như những sở thích của bản thân Nhìn chung, trong xã hội hiện nay, khi nhịp sống ngày càng trở nên hối hả, áp lực công

2

việc rất lớn trong khi nhu cầu của con người ngày càng cao, nhân viên rất dễ mất cân bằng giữa công việc và cuộc sống gia đình Và không mấy khó khăn để nhận ra hậu quả những trường hợp mất cân bằng như vậy: căng thẳng, thất vọng, không hòa hợp được với gia đình, rơi vào tình trạng khó xử, không tìm thấy niềm vui trong cuộc

sống Khảo sát mới đây nhất của Mạng cộng đồng doanh nhân - Caravat.com về cân

bằng giữa công việc và cuộc sống với trên 2.000 người lao động cho kết quả: chỉ có 27% người trả lời có được sự hài hòa giữa công việc và cuộc sống, trong khi đó có tới 62% cảm thấy ít hay nhiều bị mất cân bằng và 11% hoàn toàn không tìm thấy được sự cân bằng Kết quả khảo sát ngoài ra cũng thể hiện rằng, chính sách về cân bằng công việc và cuộc sống đã được người lao động xem xét như một điều kiện quan trọng thứ hai chỉ sau lương bổng trong các tiêu chí lựa chọn công việc mới của họ Tuy nhiên, hiện nay rất ít doanh nghiệp Việt Nam xây dựng các chính sách để cân bằng giữa công việc và cuộc sống cho người lao động Cụ thể trong số 2.000 người được hỏi thì chỉ có 34% trả lời là doanh nghiệp của họ có chính sách này, 32% trả lời

là không có và 34% nói họ không biết

Do vậy vấn đề mất thăng bằng cuộc sống đang là vấn đề mà các nhân viên

cũng như các nhà quản lý nhân sự hiện nay rất quan tâm, lo lắng, đặc biệt đối với

những nhân viên làm việc tại các ngân hàng Như chúng ta đã biết ngân hàng là một ngành dịch vụ mà hoạt động chính của nó liên quan trực tiếp đến tiền, thường xuyên phải cung cấp các dịch vụ tài chính phức tạp Là tâm điểm của vòng xoay suy thoái kinh tế, công việc trong lĩnh vực ngân hàng luôn phải đối mặt với nhiều áp lực, áp lực về thời gian, áp lực về doanh số Theo cuộc khảo sát của tổ chức UNI Finance tại

26 quốc gia trên thế giới, nhân viên ngân hàng đang là nghề áp lực và căng thẳng nhất Ngoài ra trong bối cảnh tái cấu trúc lại hệ thống tình trạng cắt giảm nhân sự đang diễn ra như một cơn sóng ngầm khiến cho nhiều nhân viên ngân hàng thấp thỏm

lo sợ họ sẽ mất việc lúc nào mà không hay biết Qua đó thấy được rằng nhân viên làm việc trong lĩnh vực ngân hàng sẽ dễ rơi vào tình trạng ít thỏa mãn với cân bằng công việc - gia đình Mặc dù vấn đề cân bằng giữa công việc và gia đình mang tính cá nhân

và thuộc về cảm nhận của chính nhân viên nhưng hậu quả của nó lại tác động trực

3

tiếp lên hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Do đó các nhà quản lý nhân sự tại các ngân hàng thương mại cần phải đưa ra những chính sách phù hợp để giúp nhân viên vừa cảm thấy hài lòng với môi trường công việc tất bật mà vẫn ổn định được cuộc sống riêng tư

Xuất phát từ lý do thiết thực đó, tác giả thực hiện đề tài “Phân tích các yếu tố trong công việc ảnh hưởng đến thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình của nhân viên ngân hàng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Mô hình nghiên cứu dựa

trên mô hình nghiên cứu của Beham và Drobnic (2010), nghiên cứu này xem xét tác động các yêu cầu trong công việc (thời gian làm việc, áp lực công việc, sự không ổn định nghề nghiệp), các nguồn lực trong công việc (hỗ trợ trong công việc, kiểm soát công việc) đến sự thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình Một số nghiên cứu đã đánh đồng cân bằng công việc - gia đình ứng với xung đột công việc - gia đình ở mức độ thấp (Greenhauset và cộng sự, 2003; Higgins và cộng sự, 2000) Sự đánh đồng này dựa trên giả định rằng nhân viên, những người mà trải qua xung đột công việc - gia đình ở mức độ cao sẽ tự động ít thỏa mãn với khả năng để cân bằng trách nhiệm công việc và gia đình Tuy nhiên, việc kiểm định sự đánh đồng này chưa cho thấy kết quả phù hợp (Valcour, 2007) Theo đó, mối quan hệ giữa xung đột công việc - gia đình

và thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình đã được kiểm định bởi Beham và Drobnic (2010) Ngoài ra xung đột công việc - gia đình ngoài ra cũng đã được kiểm định như một biến trung gian trong mối quan hệ giữa yêu cầu và nguồn lực công việc với sự

thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đo lường ảnh hưởng của yêu cầu và nguồn lực trong công việc, xung đột công việc - gia đình đến thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình của nhân viên ngân hàng làm việc trên địa bàn TP.HCM

- Xem xét vai trò trung gian của xung đột công việc - gia đình trong mối quan

hệ giữa yêu cầu, nguồn lực công việc và thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

4

- Các yếu tố yêu cầu công việc, nguồn lực công việc, xung đột công việc - gia đình ảnh hưởng đến thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình đối với nhân viên ngân hàng tại TP.HCM như thế nào ?

- Xung đột công việc - gia đình có đóng vai trò trung gian trong mối quan hệ giữa yêu cầu công việc, nguồn lực công việc đến thỏa mãn cân bằng công việc

- gia đình không ?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình, xung đột công việc - gia đình, các yêu cầu – nguồn lực công việc và mối quan hệ giữa các nhân tố này

 Phạm vi nghiêm cứu Nghiên cứu được thực hiện tại các Ngân hàng trên địa bàn TP HCM

 Đối tượng khảo sát Đối tượng khảo sát của đề tài là các nhân viên ngân hàng bao gồm các nhân viên văn phòng làm việc tại các bộ phận kế toán, hành chính, tín dụng, giao dịch, thẩm định, xây dựng cơ bản, công nghệ thông tin… tại Hội sở, các Chi nhánh và các Phòng giao dịch tại các ngân hàng trên địa bàn TP HCM

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện thông qua hai bước: (1) Nghiên cứu định tính

và (2) Nghiên cứu định lượng Nghiên cứu định tính được thực hiện qua thảo luận nhóm trực tiếp với các nhân viên ngân hàng làm việc trên địa bàn TP.HCM Nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua phỏng vấn đối tượng khảo sát bằng bảng câu hỏi

Hệ số tin cậy Cronbach alpha và phân tích yếu tố khám phá EFA (Exploratory Factor Analysis) được sử dụng để kiểm định thang đo các khái niệm nghiên cứu Sau khi thang đo đạt yêu cầu, sử dụng phân tích tương quan và hồi quy để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu Phần mềm xử lý dữ liệu thống kê SPSS 21.0 sẽ được dùng trong các bước kiểm tra này

5

1.6 Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu là nguồn tham khảo có giá trị cho nhà quản lý tại các Ngân hàng trên địa bàn TP.HCM Các nhà quản lý có thể biết được cảm nhận chung về cân bằng công việc - gia đình của nhân viên và mức độ các yếu tố trong công việc ảnh hưởng đến những cảm nhận này Trên cơ sở đó, doanh nghiệp có thể hoàn thiện và phát triển chính sách nguồn nhân lực của mình Kết quả nghiên cứu cũng là cơ sở để những nhân viên, người đang làm việc tại các ngân hàng tại TP.HCM phát hiện ra các yếu tố đang tác động đến cân bằng công việc và cuộc sống, để có thể điểu chỉnh, sắp xếp công việc hợp lý Việc đạt được cân bằng không chỉ giúp ích cho hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn giúp cho nhân viên thỏa mãn với công việc, thịnh vượng về sức khỏe và từ đó có một cuộc sống hạnh phúc, thành công trong công việc hơn

1.7 Bố cục của luận văn

Chương 1: Trình bày sơ lược về lý do chọn đề tài, câu hỏi nghiên cứu, mục tiêu

nghiên cứu, phạm vi, giới hạn, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết về các khái niệm nghiên cứu và xây dựng các

giả thuyết nghiên cứu, phần này đưa ra khái niệm thỏa mãn cân bằng công việc - gia đình (SWFB), các yếu tố tác động đến SWFB, các mối quan hệ và xây dựng mô hình nghiên cứu

Chương 3: Trình bày phương pháp nghiên cứu và xử lý số liệu trong đó, qui trình

nghiên cứu gồm 2 giai đoạn: nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS 21.0

Chương 4: Trình bày kết quả và thảo luận kết quả nghiên cứu

Chương 5: Tóm tắt những kết quả chính của nghiên cứu, những đóng góp, hàm ý

của nghiên cứu cho nhà quản trị cũng như các hạn chế của nghiên cứu để định hướng cho những nghiên cứu tiếp theo