BÁO CÁO TỔNG KẾT THI HÀNH LUẬT NUÔI CON NUÔI

KẾT QUẢ CÔNG TÁC CHỈ ĐẠO, TỔ CHỨC THỰC HIỆN LUẬT NUÔI CON NUÔI VÀ CÔNG ƯỚC LA HAY Từ khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2011 đến nay, việc giải quyết cho nhận nuôi c

Số: /BC-UBND Sa Đéc, ngày tháng năm 2021

BÁO CÁO TỔNG KẾT THI HÀNH LUẬT NUÔI CON NUÔI

I KẾT QUẢ CÔNG TÁC CHỈ ĐẠO, TỔ CHỨC THỰC HIỆN LUẬT NUÔI CON NUÔI VÀ CÔNG ƯỚC LA HAY

Từ khi Luật Nuôi con nuôi có hiệu lực thi hành (ngày 01/01/2011) đến nay, việc giải quyết cho nhận nuôi con trên địa bàn thành phố Sa Đéc đã thực hiện tương đối tốt, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật Việc thi hành pháp luật về nuôi con nuôi đã góp phần giúp cho nhiều trẻ em có được mái

ấm gia đình thay thế ở trong nước, được chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục tốt Đồng thời, thông qua việc giải quyết nuôi con nuôi, cũng góp phần quan trọng bảo đảm cho nhiều người, đặc biệt phụ nữ đơn thân hoặc các cặp vợ chồng hiếm con, được thực hiện quyền làm cha mẹ

1 Công tác xây dựng kế hoạch triển khai, ban hành văn bản chỉ đạo, đôn

đốc, hướng dẫn thực hiện Luật nuôi con nuôi và Công ước La Hay

Thực hiện Kế hoạch số 151/KH-UBND ngày 25 tháng 12 năm 2012 của

Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp triển khai đăng ký nuôi con nuôi thực tế trên địa bàn tỉnh ĐồngTháp; tháng 01 năm 2013, Ủy ban nhân dân thị xã Sa Đéc (nay là Thành phố Sa Đéc) đã ban hành Kế hoạch triển khai đăng ký nuôi con nuôi thực tế trên địa bàn

2 Công tác tuyên truyền, phổ biện Luật Nuôi con nuôi, Công ước La Hay

và các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ

Ngay sau khi Luật Nuôi con nuôi, Nghị định số 19/2011/NĐ-CP được ban hành, UBND Thành phố đã chỉ đạo Phòng Tư pháp Thành phố triển khai cho các ban, ngành Thành phố và UBND các xã, phường; đồng thời phối hợp với Đài Truyền thanh Thị xã (nay là Trung tâm Thể thao và Truyền thanh Thành phố) tuyên truyền trên sóng truyền thanh

II ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THI HÀNH LUẬT NUÔI CON NUÔI VÀ CÔNG ƯỚC LA HAY

1 Đối với công tác nuôi con nuôi trong nước

1.1 Đánh giá những kết quả đạt được

Pháp luật về nuôi con nuôi thời gian qua đã tạo cơ sở quan trọng trong việc giải quyết việc cho, nhận nuôi con nuôi trong nhân dân Công chức Tư pháp

- Hộ tịch tận tụy với công việc nên đã giúp Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện tốt công tác quản lý, đăng ký cho, nhận nuôi con nuôi trên địa bàn Việc đăng ký cho, nhận nuôi con nuôi nhìn chung đúng thẩm quyền, trình tự thủ tục, không để sai sót lớn Việc sử dụng mẫu biểu, ghi chép vào sổ đăng ký việc nhận nuôi con nuôi, quản lý hồ sơ cho, nhận nuôi con nuôi được lưu trữ rõ ràng, đầy đủ, chế độ

thông tin báo cáo về công tác hộ tịch nhìn chung được thực hiện đảm bảo yêu cầu và đúng quy định pháp luật

1.2 Đánh giá về ứng dụng công nghệ thông tin trong đăng ký việc nuôi con nuôi, công tác lưu trữ hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi

Hiện nay, UBND các xã, phường trên địa bàn thành phố Sa Đéc đã triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong thủ tục nuôi con nuôi, đặc biệt là thực hiện 100% trên phần mềm đăng ký và quản lý hộ tich dùng chung của Bộ Tư pháp Ứng dụng công nghệ thông tin đã giúp cơ quan đăng ký hộ tịch theo dõi, nắm bắt, kiểm tra, thống kê số liệu một cách nhanh chóng, chính xác, đầy đủ thông tin theo yêu cầu quản lý; giảm thao tác, rút ngắn thời gian tra cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho công chức trong thực thi nhiệm vụ

2 Về công tác kiểm tra giải quyết việc nuôi con nuôi

Việc kiểm tra công tác hộ tịch nói chung, đăng ký nuôi con nuôi nói riêng đều được thực hiện hằng năm Qua kiểm tra chưa phát hiện sai phạm trong công tác đăng ký việc nuôi con nuôi trong nước

III NHỮNG KHÓ KHĂN, VƯỚNG MẮC VÀ NGUYÊN NHÂN

1 Khó khăn trong công tác đăng ký nuôi con nuôi trong nước

- Tại Điểm c, khoản 1, Điều 14 Luật Nuôi con nuôi quy định, người nhận con nuôi phải có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi Tuy nhiên, trên thực tế, lại không có căn cứ xác định chuẩn chung toàn quốc thế nào là có điều kiện về kinh tế

- Theo quy định tại Điều 17 Luật Nuôi con nuôi quy định hồ sơ của người nhận nuôi con nuôi phải có Phiếu lý lịch tư pháp và Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp huyện trở lên cấp Đây là quy định gây khó khăn cho người dân

- Theo quy định của Luật thì việc nhận nuôi con nuôi phải được sự đồng ý của cha, mẹ đẻ hoặc của người giám hộ của trẻ em được nhận làm con nuôi Nhưng thực tế lại phát sinh rất nhiều trường hợp cho nhận con nuôi rất tùy tiện, như sau khi sinh con, cha mẹ đẻ cho con làm con nuôi có thể là trao tay, giấy viết tay, giấy chứng sinh… mà không để lại địa chỉ, thậm chí để lại địa chỉ nhưng lại là địa chỉ giả Khi tiến hành thủ tục đăng ký nuôi con nuôi, UBND cấp

xã không thể liên hệ được với cha, mẹ đẻ để lấy ý kiến đồng ý theo quy định của pháp luật

- Khó khăn trong quá trình giải quyết hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi đối với trẻ em bị bỏ rơi, vì pháp luật không quy định cụ thể trình tự, thủ tục giải quyết đối với trường hợp này như thế nào mà chỉ ghi rất chung chung “nếu có người nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã nơi phát hiện trẻ em bị bỏ rơi xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật” (Điểm a, Khoản 2, Điều 15 Luật Nuôi con nuôi); hoặc những người đang chấp hành hình phạt tù có thời hạn muốn cho con, nhưng khi đăng ký thì không thể có mặt tại Uỷ ban nhân dân cấp

xã để làm thủ tục nên việc giải quyết đăng ký cho, nhận con nuôi không thực hiện được, hoặc người mẹ (có con ngoài giá thú) bị mất năng lực hành vi dân sự thì trình tự, tủ tục giải quyết cho, nhận con nuôi cũng không được Luật nuôi con nuôi và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định cụ thể

- Về vấn đề xác định lại dân tộc, theo quy định tại Điều 24 Luật Nuôi con nuôi, Điều 26 Luật Hộ tịch, Điều 27, 28, 29 Bộ Luật Dân sự, thì người xin con nuôi có thể yêu cầu thay đổi họ, tên của con nuôi nhưng riêng về dân tộc thì không quy định

Bất cập ở đây là mặc dù đã có sự thay đổi phần khai về cha, mẹ đẻ sang cha, mẹ nuôi (khoản 2 Điều 26 Luật Hộ tịch) Với những trường hợp cha mẹ đẻ

và cha mẹ nuôi không cùng dân tộc sẽ dẫn đến dân tộc của người con nuôi trong Giấy khai sinh sẽ khác với dân tộc của cha mẹ nuôi Như vậy, pháp luật dân sự chỉ công nhận việc xác định lại dân tộc cho người con nuôi theo một chiều từ cha, mẹ nuôi sang cha, mẹ đẻ (điểm b khoản 3 Điều 29 Bộ Luật Dân sự) mà không có sự xác định dân tộc ngược lại từ cha, mẹ đẻ sang cha, mẹ nuôi Trong trường hợp này, mục đích của cha, mẹ nuôi được đứng tên với tư cách là cha,

mẹ trong Giấy khai sinh của con nuôi để tránh mặc cảm cho con nuôi đã không đạt được Do đó, dù thay đổi phần khai về cha, mẹ đẻ sang cha, mẹ nuôi nhưng vấn đề dân tộc của người con nuôi vẫn phải giữ nguyên (dân tộc của cha, mẹ đẻ) theo quy định của Bộ luật Dân sự mà không thể theo dân tộc của cha, mẹ nuôi dẫn đến làm ảnh hưởng tâm lý mặc cảm của người con nuôi sau này

- Theo quy định tại điều 23 Luật Nuôi con nuôi về thông báo tình hình phát triển của con nuôi và theo dõi việc nuôi con nuôi thì sáu tháng một lần trong thời hạn 03 năm, kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi có trách nhiệm thông báo cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi họ thường trú về tình trạng sức khỏe, thể chất, tinh thần, sự hòa nhập của con nuôi với cha mẹ nuôi, gia đình, cộng đồng Tuy nhiên đối với trường hợp người nhận con nuôi có đăng ký thường trú tại địa phương nhưng thực tế lại sống ở nơi khác hoặc ngay sau khi đăng ký nuôi con nuôi thì họ chuyển đi cư trú ở địa phương khác thì UBND cấp

xã nơi thường trú mới không thể biết mối quan hệ nuôi con nuôi để theo dõi, nhắc nhở cha mẹ nuôi việc thực hiện quy định này

- Tại khoản 3 Điều 8 Luật nuôi con nuôi quy định rõ điều kiện của người được nhận làm con nuôi, theo đó “một người chỉ có thể làm con nuôi của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng” Tuy nhiên, trong điều luật này chỉ công nhận việc nuôi con nuôi khi tại thời điểm nhận nuôi con nuôi cả hai người là cha, mẹ nuôi phải là vợ chồng Luật cũng như các văn bản hướng dẫn không quy định một người độc thân xác lập quan hệ nuôi con nuôi, sau đó kết hôn thì vợ hoặc chồng của họ được quyền xác lập quan hệ nuôi con nuôi đó để trở thành mẹ hoặc cha nuôi như chồng hoặc vợ của người đó hay không Điều này đã gây khó khăn cho công chức Tư pháp – hộ tịch khi người dân có yêu cầu giải quyết vấn đề trên

2 Nguyên nhân

- Pháp luật chưa quy định cụ thể trình tự, thủ tục giải quyết đăng ký nuôi con nuôi: Đối với trường hợp trẻ bị bỏ rơi, mà chỉ ghi rất chung chung “ nếu có người nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã nơi phát hiện trẻ em bị bỏ rơi xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật” (Điểm a, Khoản 2, Điều 15 Luật Nuôi con nuôi); hoặc những người đang chấp hành hình phạt tù có thời hạn muốn cho con, nhưng khi đăng ký thì không thể có mặt tại Uỷ ban nhân dân cấp

xã để làm thủ tục nên việc giải quyết đăng ký cho, nhận con nuôi không thực hiện được

- Thủ tục đăng ký nuôi con nuôi khá chặt chẽ, tốn nhiều thời gian và chi phí nên sau khi được hướng dẫn, người đang nuôi dưỡng không trở lại làm thủ tục nuôi con nuôi

- Ý thức của người dân trong việc tuân thủ quy định của pháp luật chưa cao

IV KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT

Khi sửa đổi Luật Nuôi con nuôi, Nghị định quy định chi tiết thi hành một

số điều của Luật nuôi con nuôi nên bổ sung cho sát thực tế các trường hợp sau:

- Xác định lại dân tộc cho con nuôi

- Trình tự, tủ tục giải quyết cho, nhận con nuôi trong trường hợp người

mẹ bị mất năng lực hành vi dân sự (có con ngoài giá thú)

- Trình tự, tủ tục giải quyết cho, nhận con nuôi trong trường người đang chấp hành hình phạt tù có thời hạn muốn cho con

- Trường hợp cha mẹ nuôi không còn đủ điều kiện nuôi dưỡng hoặc chết,

có người khác muốn nhận người dưới 18 tuổi làm con nuôi (vì quan hệ nuôi con nuôi đã xác lập trước đây không thuộc các trường hợp được chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi theo quy định của pháp luật (Điều 25 Luật Nuôi con nuôi) Như vậy, điều này sẽ gây thiệt thòi cho người dưới 18 tuổi)

- Theo quy định tại Điều 8 Luật Nuôi con nuôi thì con nuôi phải là trẻ em dưới 16 tuổi hoặc người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi nếu làm con nuôi của cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột Việc quy định này sẽ gây mất quyền lợi được nuôi dưỡng, chăm sóc đối trường hợp người từ đủ 16 tuổi trở lên nhưng bị tàn tật, bị mất năng lực hành vi dân sự hoặc trường hợp người già yếu, cô đơn có nhu cầu nhận con nuôi để được chăm sóc

- Cần quy định thêm những trường hợp được chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi do tự nguyện khi cha mẹ nuôi không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc cha mẹ nuôi chết, mất năng lực hành vi dân sự trong trường hợp con nuôi chưa thành niên hoặc bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự để đảm bảo con nuôi được người khác nhận nuôi dưỡng theo quy định của pháp luật

Trên đây là báo cáo tổng kết công tác thi hành Luật nuôi con nuôi trên địa bàn thành phố Sa Đéc./

Nơi nhận:

- Sở Tư pháp;

- Lưu: VT

TM ỦY BAN NHÂN DÂN KT.CHỦ TỊCH

Lăng Minh Nhựt