NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Việc nghiên cứu Hồ Chí Minh trong khuôn khổ một tạp chí sẽ góp phần làm rõ những đóng góp của tạp chí, cũng như những đóng góp của các nhà khoa học trong việc nghiên cứu, tuyên truyền và

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-* -

TRẦN HỒNG HẠNH

NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-* -

TRẦN HỒNG HẠNH

NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60.22.03.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Văn Thịnh

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận mới về khoa học của luận văn chưa từng được công bố trên bất cứ công trình nào

TÁC GIẢ LUẬN VĂN Trần Hồng Hạnh

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 7

1.1 Vài nét khái quát về Tạp chí Lịch sử Đảng 7

1.1.1 Sơ lược quá trình phát triển 7

1.1.2 Chức năng nhiệm vụ của tạp chí Lịch sử Đảng 12

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu Hồ Chí Minh trên tạp chí 12

1.2.1 Khái quát tình hình nghiên cứu Hồ Chí Minh 12

1.2.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu Hồ Chí Minh trên tạp chí 15

Chương 2 NỘI DUNG NGHIÊN VỀ CỨU HỒ CHÍ MINH TRONG CÁC BÀI BÁO TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 21

2.1 Về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh 21

2.2 Một số vấn đề về tư tưởng Hồ Chí Minh 25

2.2.1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh 25

2.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam 26

2.2.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề xây dựng Đảng 26

2.2.2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và Cách mạng GPDT 34

2.2.2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân 57

2.2.2.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam 68

2.2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một vài lĩnh vực của đời sống xã hội 78

2.2.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa 78

2.2.3.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức 83

2.2.3.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người 87

Chương 3 MỘT VÀI NHẬN XÉT 94

KẾT LUẬN 104

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh- vị lãnh tụ thiên tài của Ðảng, người thầy vĩ đại của Cách mạng Việt Nam, danh nhân văn hóa thế giới đã hiến dâng trọn đời cho ĐLDT,

tự do và hạnh phúc của nhân dân

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, với khát vọng độc lập, tự do cho dân tộc, Hồ Chí Minh đã ra đi tìm đường cứu nước, bôn ba khắp năm châu, đến với chủ nghĩa Mac- Lenin và tìm ra con đường GPDT- con đường CMVS Người đã sáng lập, rèn luyện và lãnh đạo Ðảng ta Dưới sự lãnh đạo của Ðảng, dân tộc ta đã giương cao ngọn cờ ĐLDT và CNXH, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để GPDT, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng con người Từ ngày có Ðảng, dưới ngọn cờ tư tưởng Hồ Chí Minh, cách mạng Việt Nam đã giành những thắng lợi vô cùng vẻ vang, làm "rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta"

Với những cống hiến của mình, Hồ Chí Minh được thế giới vinh danh là

“một trong những biểu tượng kiệt xuất về quyết tâm của cả một dân tộc, đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp GPDT của nhân dân Việt Nam, góp phần vào cuộc đấu tranh chung của các dân tộc, vì hòa bình, ĐLDT, dân chủ và tiến bộ xã hội” Cũng bởi đó, thân thế và sự nghiệp Hồ Chí Minh được cả thế giới quan tâm nghiên cứu nhằm tìm một tấm gương cách mạng tuyệt vời, một chiến sỹ lỗi lạc của phong trào Cách mạng GPDT với tư cách là một nhà tư tưởng lớn, một huyền thoại tiêu biểu trong những huyền thoại của các dân tộc bị áp bức và nhân loại tiến bộ tạo nên sức mạnh tinh thần tiềm ẩn trong chiến đấu và chiến thắng kẻ thù xâm lược, xây dựng một xã hội mới

Chính vì thế ngay cuối năm 1969, mặc dù đất nước còn chiến tranh với vô vàn khó khăn nhưng Đảng, Nhà nước đã có ý thức tổ chức nghiên cứu một cách sâu rộng về thân thế, sự nghiệp Hồ Chí Minh, trong đó đặc biệt nêu ra nhiệm vụ nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh Tuy nhiên, tại thời điểm bấy giờ vẫn tồn tại quan điểm cho rằng Chủ nghĩa Mac- Lenin là đỉnh cao của trí tuệ thời đại nên những nghiên

cứu về Hồ Chí Minh chỉ được trình bày một cách dè dặt và thận trọng, các công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh tuy đã nhiều nhưng chưa có hệ thống, chưa phản ánh đúng tầm vóc của một nhà tư tưởng lớn

Nhận thức đúng giá trị tư tưởng của Hồ Chí Minh, năm 1991, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Đảng đã chủ trương “lấy Chủ nghĩa Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động” Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng VII, việc nghiên cứu Hồ Chí Minh có hệ thống được đặt ra một cách rộng rãi, có kế hoạch, có sự đầu tư thích đáng của Đảng và Nhà nước ta Trong khoảng 10 năm kể từ sau Đại hội VII (6/1991), hàng trăm công trình, hàng ngàn bài nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh được công bố Đặc biệt phong

phú là chuyên mục Tư tưởng Hồ Chí Minh trên Tạp chí Lịch sử Đảng của Học viện

Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Ở đây cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh được nghiên cứu sâu sắc về các mặt trên cơ sở những tư liệu mới được khai thác có sự phân tích, đánh giá kĩ lưỡng Đã có nhiều luận văn đi sâu tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp Hồ Chí Minh, con đường đến với Chủ nghĩa Mac- Lenin, đường lối cách mạng GPDT ở các nước phương Đông cũng như những vấn đề về tư tưởng Hồ Chí Minh Đóng góp cho chuyên mục này là đông đảo cán bộ nghiên cứu các ban, ngành Trung ương và các địa phương với những tác giả quen thuộc như Đặng Xuân Kì, Bùi Đình Phong, Trịnh Nhu, Mạch Quang Thắng, Phan Ngọc Liên…

Như vậy có thể thấy tạp chí Lịch sử Đảng là nơi đăng tải nhiều bài viết về

cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh Vì vậy, chúng tôi chọn vấn đề: “Nghiên cứu

về Hồ Chí Minh trên tạp chí Lịch sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000” làm đề

tài luận văn chuyên ngành Lịch sử ĐCSVN Việc nghiên cứu Hồ Chí Minh trong khuôn khổ một tạp chí sẽ góp phần làm rõ những đóng góp của tạp chí, cũng như những đóng góp của các nhà khoa học trong việc nghiên cứu, tuyên truyền và giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, góp phần thực hiện chủ trương của Đảng

2 Tình hình nghiên cứu

Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình, nhiều đề tài khoa học nghiên cứu

Hồ Chí Minh Có thể kể đến một số nghiên cứu chung như:

Công trình Hồ Chí Minh- Biên niên tiểu sử gồm 10 tập với gần 5000 trang

do Giáo sư Đặng Xuân Kì làm chủ nhiệm Đây là một công trình có giá trị lịch sử

và có ý nghĩa lớn, vì nó không chỉ liệt kê tóm tắt các sự kiện chính, mà thực sự là một cuốn sử ghi chép lại một cách tỉ mỉ, chi tiết các sự kiện, diễn biến trong cuộc đời Hồ Chí Minh với đầy đủ các thông tin về niên đại, nhân vật, sự kiện, hoàn cảnh diễn ra theo trình tự thời gian Qua đó không chỉ nhìn thấy Hồ Chí Minh từ góc độ của một vị lãnh tụ với những sự kiện lớn mang tính chất bước ngoặt mà còn thấy được hình ảnh của môt con người bình dị với những chuyện lớn chuyện nhỏ trong cuộc sống Bởi lẽ đó nhiều nhà khoa học cho rằng bộ sách xứng đáng được coi là bộ bách khoa toàn thư về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, là bộ sách đáng tin cậy của giới nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn nước ta trên những lĩnh vực có liên quan đến Hồ Chí Minh

Công trình Hồ Chí Minh- ngôi sao sáng mãi trên bầu trời Việt Nam của tác

giả Vũ Khiêu, Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia- Sự thật, 2014 tập hợp kết quả nghiên cứu công phu trong nhiều năm cũng như những trải nghiệm của Giáo sư Vũ Khiêu về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh, tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh là những tư tưởng lớn, được coi là điểm nhấn của cuốn sách Ngoài ra, cuốn sách còn kèm theo một số văn bia, hoành phi, câu đối tưởng niệm Hồ Chí Minh Thông qua đó tác giả đã cho thấy những cảm nhận mới về con ngưòi, sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh trên nhiều bình diện: quá khứ và hiện tại, truyền thống và hiện đại, lịch sử và văn hóa, triết lý nhân sinh, nghệ thuật, thẩm mỹ, từ đó thấy rõ hơn tầm vóc, ảnh hưởng và giá trị nhiều mặt của nhân cách văn hóa Hồ Chí Minh đối với dân tộc và thời đại

Đặc biệt kể từ sau Đại hội Đảng VII với việc khẳng định lấy Chủ nghĩa Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nòng cốt, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta đã trở thành một chương trình nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước với hệ thống gồm 13 đề tài khác nhau Chỉ sau 5 năm, hệ thống sản phẩm của chương trình nghiên cứu Hồ Chí Minh đã có hàng trăm công trình trong đó có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị đánh dấu một giai đoạn phát triển trong công tác nghiên cứu Hồ Chí Minh

Với những thành tựu đã đạt được có thể nói lần đầu tiên ở Việt Nam hình thành một chuyên ngành khoa học mới, chuyên ngành nghiên cứu Hồ Chí Minh Kết quả của chương trình nghiên cứu Hồ Chí Minh cũng là cơ sở quan trọng để hoàn thành việc biên soạn bộ sách giáo trình quốc gia về tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường bên cạnh việc giảng dạy các khoa học lịch sử và triết học thuộc Chủ nghĩa Mac-Lenin Cũng kể từ đây, hàng trăm luận văn, hàng ngàn bài nghiên cứu Hồ Chí Minh liên tục được công

bố trên báo đài, tạp chí…góp phần tìm hiểu và vận dụng ngày càng sâu rộng hơn tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tế cuộc sống sinh động của đất nước

Liên quan đến vấn đề Nghiên cứu Hồ Chí Minh trên tạp chí Lịch sử Đảng

(1991-2000), khóa luận tốt nghiệp Đại học (1995) “Tìm hiểu việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh qua tạp chí Lịch sử Đảng” của Trần Thị Kim Ninh, Đại học

Khoa học Xã hội và nhân văn- Đại học quốc gia Hà Nội đã đề cập đến Tuy nhiên trong khuôn khổ khóa luận, tác giả chỉ đề cập đến công tác nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh qua những bài viết được đăng tải trên tạp chí Lịch sử Đảng như: tư tưởng

Hồ Chí Minh về đoàn kết, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc và cách mạng GPDT,

tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH….mà bỏ qua những nghiên cứu về cuộc đời, sự nghiệp của Hồ Chí Minh

Như vậy có thể thấy cho đến nay, đã có rất nhiều công trình, nhiều đề tài nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, cũng đã có nghiên cứu Hồ Chí Minh trên tạp chí Lịch sử Đảng nhưng xét ở góc độ chung nhất lâu nay việc nghiên cứu Hồ Chí Minh mới chỉ được đề cập đến với tư cách là một lãnh tụ, người tổ chức của phong trào cách mạng, một nhà tư tưởng, một nhà lý luận mà chưa cho thấy rõ những đóng góp của tạp chí Lịch sử Đảng trong những nghiên cứu này một cách toàn diện nhất Mặc dù vậy, những tư liệu lịch sử, những thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học như đã kể trên là nguồn tư liệu quý giá giúp chúng tôi có được cái nhìn khách quan về vấn đề đã lựa chọn

Nhằm khẳng định vai trò là diễn đàn của ngành khoa học lịch sử Đảng trong

cả nước của tạp chí Lịch sử Đảng với những đóng góp to lớn vào sự phát triển của

ngành cũng như với công tác giáo dục tư tưởng, tình cảm cách mạng, chúng tôi lựa

chọn vấn đề Nghiên cứu về Hồ Chí Minh trên tạp chí Lịch sử Đảng từ năm 1991

đến năm 2000 làm đề tài luận văn thạc sĩ với mong muốn có thể làm sáng tỏ những

đóng góp của Tạp chí trong công tác nghiên cứu Hồ Chí Minh theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội Đảng VII với chủ trương “lấy Chủ nghĩa Mac- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động” qua các công trình của các nhà khoa học được đăng tải trên tạp chí

3 Mục đích và nhiệm vụ

- Mục đích nghiên cứu: luận văn tìm hiểu công tác nghiên cứu về Hồ Chí

Minh qua các công trình của các nhà khoa học được đăng tải trên tạp chí Lịch sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000

- Nhiệm vụ nghiên cứu: để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải

quyết các nhiệm vụ:

+ Tập hợp các công trình viết về Hồ Chí Minh trên tạp chí Lịch sử Đảng + Đưa ra cái nhìn tổng quan về tình hình nghiên cứu Hồ Chí Minh trên tạp chí + Làm rõ những nội dung nghiên cứu Hồ Chí Minh trong các bài báo đăng trên tạp chí Lịch sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000

+ Đưa ra một vài nhận xét, đánh giá về công tác nghiên cứu Hồ Chí Minh qua những bài viết đăng tải trên tạp chí Lịch sử Đảng từ 1991 đến 2000

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: các công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh được

đăng trên tạp chí Lịch sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Thời gian: trong 10 năm, từ năm 1991 đến năm 2000

+ Nội dung: trong khuôn khổ luận văn Thạc sỹ, chúng tôi tập trung nghiên cứu một số vấn đề về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng, tính từ năm 1911, khi Hồ Chí Minh

ra đi tìm đường cứu nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề xây dựng Đảng, về vấn

đề dân tộc và cách mạng GPDT, về CNXH, đoàn kết dân tộc, về giáo dục, đạo đức và con người được thể hiện trong các công trình đăng tải trên tạp chí Lịch sử Đảng

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

- Tài liệu: trong quá trình thực hiện, tác giả sử dụng một số nguồn tài liệu chính:

+ Tạp chí Lịch sử Đảng các số ra từ năm 1991 đến năm 2000 là nguồn tài liệu chính của đề tài

+ Các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, các chương trình của Nhà nước nghiên cứu về Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Ngoài ra, luận văn còn tham khảo các công trình nghiên cứu, các chuyên khảo về nghiên cứu Hồ Chí Minh

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung là phương pháp thống kê, phân loại, phương pháp phân tích- tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh…

+ Luận văn kế thừa thành tựu của những khóa luận, luận văn, những nhà nghiên cứu về Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh trước đó, coi đó như những chỉ dẫn, gợi mở quan trọng để hoàn thành mục tiêu và nhiệm vụ đặt ra

6 Bố cục:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày bao gồm 3 chương:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Hồ Chí Minh trên Tạp chí Lịch

sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000

Chương 2 Nội dung nghiên cứu Hồ Chí Minh trong các bài báo trên Tạp chí

Lịch sử Đảng từ năm 1991 đến năm 2000

Chương 3 Một vài nhận xét

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HỒ CHÍ MINH TRÊN TẠP CHÍ LỊCH SỬ ĐẢNG TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 1.1 Vài nét khái quát về Tạp chí Lịch sử Đảng

1.1.1 Sơ lược quá trình phát triển

Năm 1983, sau hơn 20 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Khoa học Lịch

sử ĐCSVN đã đạt được những thành tựu đáng kể Từ chỗ chỉ có một Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương với số cán bộ ít ỏi, cho đến năm 1983, tại các tỉnh, thành phố hay các đặc khu trong cả nước, Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng đã được thành lập với hàng trăm cán bộ nghiên cứu, hàng chục tác phẩm có giá trị của Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng tại các tỉnh thành giới thiệu lịch sử Đảng và lịch sử các đảng bộ, các ngành hoặc tiểu sử Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo tiền bối Những thay đổi ấy cho thấy rõ, ngành Khoa học Lịch sử Đảng đang tiến những bước mạnh mẽ vào đúng quỹ đạo của nó

Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã chỉ rõ

“tăng cường công tác lý luận, nâng cao chất lượng nghiên cứu Khoa học xã hội, làm cho công tác lý luận, công tác Khoa học xã hội gắn chặt với việc nghiên cứu, xác định và phổ biến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, phát huy vai trò và tiềm lực Khoa học Xã hội trong việc giáo dục hệ tư tưởng CNXH cho nhân dân lao động, trong việc nghiên cứu, quản lý kinh tế, quản lý xã hội”

Ngày 9 tháng 2 năm 1982, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra quyết định số 102-QD/TW về chức năng và cơ cấu của Viện Mac- Lenin Nhằm góp phần vào việc tổng kết kinh nghiệm Lịch sử Đảng do Đảng ta lãnh đạo, hướng dẫn việc nghiên cứu và biên soạn Lịch sử các đảng bộ địa phương và các đảng bộ trực thuộc Trung ương, Viện Lịch sử Đảng thuộc Viện Mac- Lenin được giao cho trách nhiệm nghiên cứu và biên soạn Lịch sử ĐCSVN

Ngày 14 tháng 10 năm 1982, Thông tri số 18-TT/TW của Ban Bí thư giao cho Viện Lịch sử Đảng trách nhiệm hướng dẫn các Ban Nghiên cứu Lịch sử đảng

bộ địa phương về bố trí bộ máy và cán bộ lãnh đạo nhằm giúp các ban địa phương hoàn thành nhiệm vụ