NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ MÔN SINH

THAM LUẬN: “NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ MÔN SINH HỌC” I.. Mục tiêu chung về đổi mới cơ bản và

ĐỀ TÀI

“NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ

MÔN SINH

Mục Lục

I Đặt vấn đề 3

1 Cơ sở lý luận 3

2 Cơ sở thực tiễn 3

3 Thực trạng dạy và học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên 4

II Giải quyết vấn đề 5

1 Nội dung 5

2 Các biện pháp để tổ chức thực hiện 6

a Xác định mục tiêu học tập cho học viên, đảm bảo cho học viên an tâm học tập tại trung tâm GDTX 6

b Đổi mới phương pháp giảng dạy phải dựa trên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm 7

c Đổi mới phương pháp dạy học phải đi đôi với đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá: 12

d Kết luận: 15

3 Kết quả đạt được 16

4 Đề xuất kiến nghị 16

THAM LUẬN: “NHỮNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC

TẬP CỦA HỌC VIÊN - BỘ MÔN SINH HỌC”

I Đặt vấn đề

1 Cơ sở lý luận

Chất lượng giáo dục là vấn đề luôn dược đặt nặng trên vai của các thầy, cô giáo, việc nâng cao chất lượng giáo dục luôn là mục tiêu cần phải phấn đấu tới Do đó việc đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra đánh giá nói riêng là tính tất yếu

Đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá là một trong những nội dung quan trọng của đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay, là một trong các vấn đề chủ yếu quyết định chất lượng giáo dục

Đổi mới phương pháp giảng dạy và và đổi mới kiểm tra đánh giá để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại và mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay

Mục tiêu chung về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục hiện nay là “tạo được

chuyển biến cơ bản về chất lượng, hiệu quả và qui mô, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH- HĐH đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế và nhu cầu học tập của nhân dân”…Để đạt mục tiêu đó phải “ Đổi mới phương pháp đào tạo theo 3 tiêu chí: trang

bị cách học, phát huy tính chủ động của người học; sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong hoạt động dạy và học Khai thác các nguồn tư liệu giáo dục giáo dục mở và nguồn tư liệu trên mạng Internet”…

Ngày nay, do yêu cầu, mục đích của giáo dục hiện đại, chúng ta đang đứng trước thách thức lớn Phương pháp giảng dạy và phương pháp kiểm tra đánh giá phải được đổi mới nhanh chóng để đáp ứng những yêu cầu và mục đích đó

2 Cơ sở thực tiễn

Môn Sinh học cấp trung học phổ thông giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển trí dục của học sinh Mục đích của môn học là giúp học sinh

hiểu đúng đắn hoàn chỉnh và nâng cao cho học sinh những tri thức, hiểu biết về thế giới, con người thông qua các bài học, giờ thực hành Học viên có thể hiểu, giải thích được các hiện tượng tự nhiên, vấn đề thực tiễn thông qua nội dung các bài học Đồng thời phát huy tính sáng tạo đưa những ứng dụng phục vụ trong đời sống của con người Sinh học góp phần giải tỏa, xoá bỏ hiểu biết sai lệch làm phương hại đến đời sống, tinh thần của con người Để đạt được mục đích của dạy học Sinh học cấp trung học phổ thông thì giáo viên dạy Sinh học là nhân tố tham gia quyết định chất lượng

Do vậy, ngoài những hiểu biết về Sinh học, người giáo viên dạy Sinh học còn phải có phương pháp truyền đạt thu hút gây hứng thú khi lĩnh hội kiến thức sinh học của học sinh, biết đánh giá xác định đúng trình độ nhận thức của học sinh để từ đó đưa ra những phương pháp phù hợp cho từng đối tượng Đó là vấn đề cần quan tâm và nghiên cứu nghiêm túc Trong sáng kiến kinh nghiệm này tôi xin trình bày một số khía cạnh của vấn đề về “đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của bộ môn sinh học” với mục đích phần nào giảm nhẹ bớt gánh nặng trên vai các thầy(cô) và cũng phần nào giảm bớt tỉ lệ học sinh yếu kém cấp THPT để bộ môn Sinh học không còn là một bộ môn “gánh nặng” về học thuộc lòng bài học đối với học sinh vì tính đặc thù của nó

3 Thực trạng dạy và học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên

Thực tế giảng dạy cho thấy, đối tượng học viên của các trung tâm GDTX thường là học viên có độ tuổi phổ thông chiếm đa số, trình độ so với học sinh THPT chênh lệch nhau khá xa do tính chất tuyển sinh đầu vào Kiến thức ở cấp THCS hầu như quên hoàn toàn hoặc mất căn bản ở các môn tự nhiên Ý thức học tập rất kém (do mặc cảm tự ti với học sinh bên THPT) Nhận thức của học viên về trung tâm GDTX còn xa lạ, chưa hiểu biết gì về vai trò của ngành học GDTX này, ý thức tổ chức kỷ luật chưa tốt, tinh thần, thái độ tham gia học tập còn rất kém, việc tham gia học tập còn mang tính chất ép buộc (đo gia đình ép học, không còn nơi để tham gia học tập, trốn nghĩa vụ quân sự…)

Vị thế của trung tâm giáo dục thường xuyên truớc đây được đánh giá rất thấp

do hiệu quả đào tạo thấp và có nhiều tiêu cực, tỉ lệ tốt nghiệp không cao và thường là

tỉ lệ ảo Sau khi thực hiện cuộc vận động hai không tỉ lệ tốt nghiệp càng thấp hơn nữa, lòng tin của quần chúng vào trung tâm giáo dục thường xuyên giảm, việc đưa con em vào học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên là chọn lựa cuối cùng

Tập thể giáo viên tại các trung tâm GDTX trước đây chưa thực sự có tâm huyết

và tinh thần trách nhiệm trong giảng dạy, chủ yếu là dạy cho hết bài, hết ngày, dạy theo phân phối chương trình Sau khi thực hiện cuộc vận động “hai không”, một số giáo viên đã có chuyển biến tích cực trong đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá nhưng chỉ mang tính nhỏ, lẻ, làm cho có … chưa thực sự hiệu quả

Cơ sở vật chất yếu kém, phòng học còn chưa đáp ứng đủ cho lớp học, đồ dùng dạy học hoàn toàn không có hoặc nếu có thì không sử dụng được Những năm gần đây mặc dù đã được bổ sung thêm đồ dùng dạy học nhưng rất ít người muốn sử dụng để đổi mới phương pháp (có thể do ngại sử dụng hoặc không biết sử dụng)

Đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập là một mục tiêu đang được đẩy mạnh và phát huy tại tất cả các cơ sở giáo dục trên cả nước bằng các cuộc vận động lớn của ngành giáo dục Tuy nhiên với mỗi cơ sở giáo dục lại áp dụng bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực cho đơn vị mình Phần sáng kiến kinh nghiệm về “đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của bộ môn sinh học cấp THPT” với mục đích nhằm góp một phần giúp các thầy cô có thể nâng cao chất lượng giảng dạy

và tăng cường hiệu quả giáo dục của mình hơn nữa qua các tiết dạy, đặc biệt là các thầy cô ở các trung tâm giáo dục thường xuyên

II Giải quyết vấn đề

1 Nội dung

Thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra đánh giá là một trong những yếu tố quyết định chất lượng giáo dục Nhằm thực hiện triệt để tinh thần

cuộc vận động “2 không” đồng thời nâng cao được chất lượng giáo dục đòi hỏi mỗi thầy, cô giáo cần phải tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra, đánh giá đúng thực chất trình độ của học viên nhằm xác định đối tượng giảng dạy một cách có khoa học, đây là vấn đề cần thiết không thể thiếu trong dạy và học

“Đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của bộ môn sinh học hệ bổ túc THPT” bằng cách định hướng xác định mục tiêu học tập cho từng học viên Thay đổi phương pháp dạy truyền thống, sử dụng các phương pháp giảng dạy có hiệu quả phù hợp nhằm cung cấp cho học viên nguồn kiến thức lớn nhất, thay đổi phương pháp học trong đó phải phát huy tính tích cực tự học, tự tìm kiếm tri thức ở mỗi học viên

“Đổi mới phương pháp dạy học” phải gắn liền với “đổi mới kiểm tra đánh giá” nhằm nắm bắt chính xác khả năng học tập của từng học viên từ đó đề ra những phương pháp giảng dạy phù hợp

2 Các biện pháp để tổ chức thực hiện

a Xác định mục tiêu học tập cho học viên, đảm bảo cho học viên an tâm học tập tại trung tâm GDTX

Việc xây dựng mục tiêu học tập của học viên phải được xem là công tác giáo dục chính trị tư tưởng lâu dài Phần lớn các Trung tâm giáo dục thường xuyên chưa nhận thấy được tầm quan trọng trong việc xác định mục tiêu học tập cho học viên Xác định mục tiêu học tập cho học viên khi học viên mới tham gia học tập tại trung tâm giáo dục thường xuyên đóng vai trò rất quan trọng trong việc quyết định số lượng học viên tham gia học tập cũng như thái độ học tập của học viên tại trung tâm giáo dục thường xuyên, bởi đa số học viên đăng ký tham gia học tập tại trung tâm giáo dục thường xuyên còn bỡ ngỡ, chưa hiểu biết gì về ngành học GDTX này, chưa an tâm học tập, chủ yếu là học viên thuộc độ tuổi học sinh Học viên đăng kí vào học tại trung tâm giáo dục thường xuyên thuộc nhiều thành phần:

- Học sinh lưu ban, học sinh bỏ học ở các trường THPT nhiều năm

- Học sinh không được tuyển vào THPT, bán công

- Học viên lớn tuổi có nhu cầu học tập nhằm nâng cao trình độ nhưng đã bỏ học

từ lâu

Với lực lượng học viên như vậy thì việc xác định mục tiêu học tập phải luôn được nhắc nhở và được thực hiện liên tục xuyên suốt cả một cấp học từ đó giúp học viên ý thức được việc học, an tâm tham gia học tập, giảm bớt tình trạng học viên bỏ học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên

b Đổi mới phương pháp giảng dạy phải dựa trên cơ sở lấy học sinh làm trung tâm

Nhận thức được việc giảng dạy ở trung tâm giáo dục thường xuyên đòi phải có tính kiên nhẫn bởi trình độ học lực của học viên có giới hạn, việc nêu vấn đề và giải quyết vấn đề phải phù hợp với trình độ học lực của đối tượng Đặt câu hỏi và trả lời câu hỏi trong giảng dạy cũng phải xác định đối tượng, tránh làm học viên mất tự tin khi trả lời, nếu kéo dài tình trạng này dẫn đến học viên thụ động trong các tiết dạy về sau

 Với đối tượng học viên lớn tuổi đã có ý thức học tập nhưng phần tiếp thu kiến thức trên lớp lại “chậm nhớ” và “mau quên” Đặc điểm chung của nhóm này là có ý thức tự giác học tập, cho nên việc hướng dẫn tăng cường đọc và nghiên cứu tài liệu sẽ giúp học viên hệ thống được những kiến thức đã học ở trên lớp và một số kiến thức đã quên ở những tiết học trước đó

Ví dụ: Khi hướng dẫn đọc sách và các tài liệu tham khảo tôi thường hướng dẫn học viên:

- Nhìn vào những đầu mục trước khi đọc và nghiên cứu nội dung của tài liệu tham khảo hoặc sách giáo khoa

- Gạch chân hoặc tô màu những khái niệm quan trọng và những nội dung chính

- Tóm tắt các nội dung quan trọng ra giấy

 Đổi mới phương pháp giảng dạy bằng cách thay đổi phương pháp trình bày nội dung trong một bài giảng Thông thường trong giảng dạy giáo viên thường trình bày