NGUYÊN LÝ KINH TẾ HỌC NGUYÊN LÝ KINH TẾ VĨ MÔ

Mở đầu: Khái quát kinh tế học vĩ môChương 1: Các biến số kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế Chương 2: Đo lường chi phí sinh hoạt Chương 3: Hệ thống tài chính và Tiết kiệm - đầu tư Chươ

NGUYÊN LÝ KINH TẾ HỌC

NGUYÊN LÝ KINH TẾ VĨ MÔ

PGS.TS TRẦN VĂN HÒE

Bộ môn: Kinh tế Khoa Kinh tế và Quản lý

ĐẠI HỌC THỦY LỢI

Mở đầu: Khái quát kinh tế học vĩ mô

Chương 1: Các biến số kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế

Chương 2: Đo lường chi phí sinh hoạt

Chương 3: Hệ thống tài chính và Tiết kiệm - đầu tư

Chương 4: Tổng cầu và tổng cung

Chương 5: Tổng cầu và chính sách tài khóa

Chương 6: Hệ thống tiền tệ và chính sách tiền tệ

Chương 7: Lạm phát và thất nghiệp

Chương 8: Kinh tế vĩ mô của nền kinh tế mở

2

Mở đầu KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

1 KINH TẾ HỌC LÀ GÌ?

2 KINH TẾ HỌC VI MÔ VÀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ/ MỤC TIÊU KINH TẾ VĨ MÔ

4 PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁCH THỨC NGHIÊN CỨU

1.1 Khái niệm:

- Môn khoa học giúp cho con người hiểu về cách thức vận hành của nền kinh tế nói chung và cách thức ứng xử của từng thành viên tham gia vào nền kinh tế nói riêng

- Kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu xã hội sử dụng như thế nào các nguồn lực khan hiếm để sản xuất ra những hàng hóa cần thiết và phân phối cho các thành viên của xã hội

4

Mở đầu KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

Khan hiếm:

- Mọi nguồn lực trong xã hội đều có số lượng

hữu hạn (hạn chế)

- Con người không thể thoả mãn được mọi

mong muốn Sự thất bại trong việc thoả mãn

mọi mong muốn là do sự khan hiếm

- Sự khan hiếm xảy ra đối với từng cá nhân và toàn xã hội

Lựa chọn và đánh đổi: Lựa chọn và Đánh đổi là tư tưởng trung tâm của kinh tế học

- Đánh đổi liên quan đến cải thiện mức

sống: tiêu dùng – tiết kiệm; chi tiêu - đầu tư

- Đánh đổi giữa sản lượng và lạm phát:

sản lượng và việc làm thường có mối quan

hệ ngược chiều với lạm phát

6

Chi phí cơ hội: liên quan đến sự lựa chọn

- Chi phí cơ hội là cơ hội tốt nhất bị bỏ

qua khi đưa ra một sự lựa chọn

- Số lượng sản phẩm khác phải từ bỏ để

có thêm 1 đơn vị sản phẩm nào đó.

- Khoản tiền lớn nhất mà người ta có thể kiếm được nếu không thực hiện lựa chọn

đó

Cơ chế kinh tế

- Cơ chế mệnh lệnh

- Cơ chế thị trường

- Cơ chế hỗn hợp

Kinh tế học vi mô: nghiên cứu ứng xử của các thành viên trong nền kinh tế trên các thị trường cụ thể

Kinh tế học vĩ mô: nghiên cứu hoạt động

MỤC TIÊU

- Ổn định và tăng trưởng kinh tế:

- GDP: danh nghĩa và thực tế

- Tăng trưởng kinh tế liên quan đến dài hạn

- Ổn định kinh tế liên quan đến ngắn hạn Biến động của

GDP trong ngắn hạn (chu kỳ kinh doanh)

VẤN ĐỀ KINH TẾ

- Thất nghiệp

- Lạm phát

- Cán cân thương mại

- Chính sách của chính phủ: chính sách tài khoá, tiền tệ

Mở đầu KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

Phương pháp nghiên cứu khoa học: quan sát, xây dựng lý thuyết và kiểm chứng

- Giả thiết giúp cho việc nghiên cứu đơn giản và dễ hiểu hơn Giả thiết có thể hợp lý trong trường hợp này nhưng không hợp lý trong trường hợp khác

- Mô hình kinh tế: Mô hình là sự đơn giản hoá thực

tế được xây dựng trên cơ sở các giả thiết; mô hình được biểu diễn bằng đồ thị hoặc phương trình; trong

mô hình chỉ đưa vào các biến số quan trọng và loại

bỏ các biến số không quan trọng.

12

Mở đầu KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

Phân tích thực chứng và chuẩn tắc: thực tế như

thế nào và cần phải làm gì?

Bất đồng giữa các nhà kinh tế: do khác nhau

về quan điểm và mục tiêu

- Bất đồng về mục tiêu

- Bất đồng về chính sách để đạt mục tiêu

Mở đầu: Khái quát kinh tế học vĩ mô

Chương 1: Các biến số kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế

Chương 2: Đo lường chi phí sinh hoạt

Chương 3: Hệ thống tài chính và Tiết kiệm - đầu tư

Chương 4: Tổng cầu và tổng cung

Chương 5: Tổng cầu và chính sách tài khóa

Chương 6: Hệ thống tiền tệ và chính sách tiền tệ

Chương 7: Lạm phát và thất nghiệp

Chương 8: Kinh tế vĩ mô của nền kinh tế mở

14

Chương 1: CÁC BIẾN SỐ KINH TẾ VĨ MÔ VÀ TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

Chương này sẽ nghiên cứu:

1.1 THU NHẬP VÀ CHI TIÊU CỦA NỀN KINH TẾ

1.1.1 Thu nhập và chi tiêu của nền kinh tế

1.1.2 Tính toán tổng sản phẩm trong nước

1.1.3 Các thành tố của GDP

1.1.4 GDP thực tế và GDP danh nghĩa

1.1.5 GDP và phúc lợi kinh tế

1.2 SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

1.2.1 Tăng trưởng kinh tế trên thế giới

1.2.2 Năng suất

1.2.3 Tăng trưởng kinh tế và chính sách công

YÊU CẦU ĐỐI VỚI NGƯỜI HỌC:

1 Giả thích về thu nhập và chi tiêu? Tại sao GDP lại phảnánh thu nhập và chi tiêu trong nền kinh tế? Cách tính GDP

và mối quan hệ giữa GDP với các chỉ số kinh tế khác? Năm

2018, tốc độ tăng trưởng GDP của nền kinh tế Việt Nam là7,08%, anh/ chị hãy giải thích về cách tính chỉ tiêu này? (G1-KT2); (G6-KT1)

2 Giả thích về tăng trưởng kinh tế? Tại sao năng suất lại lànhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế? Việt Nam là mộtquốc gia có năng suất thấp, anh/ chị hãy giả thích nguyênnhân của thực trạng này và nêu giải pháp giải quyết? (G4-KT2); (G7-KT1)

3 Phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và chínhsách công? Lây thí dụ minh họa? (G3-KT2); (G2-KT1)

Chương 1: CÁC BIẾN SỐ KINH TẾ VĨ MÔ VÀ TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

Các doanh

nghiệp

Mua hàng hóa và dịch vụ

Bán hàng hóa và dịch vụ

Lao động, đất đai, tư bản

Đầu vào sản xuất

Chi tiêu (=GDP)

Doanh thu (=GDP)

Tiền lương, tiền thuê, và lợi nhuận (=GDP)

Thu nhập (=GDP)

1.1.THU NHẬP VÀ CHI TIÊU CỦA NỀN KINH TẾ

Tổng thu nhập của mọi người trong nền kinh tế 

Tổng sản phẩm trong nước (Gross Domestic Product – GDP)

GDP phản ánh tổng thu nhập và tổng chi tiêu

Nền kinh tế là một tổng thể thì thu nhập phải bằng chi tiêu

Thể hiện tại mô hình vòng chu chuyển của nền kinh

tế

của hộ gia đình; hoặc (2) Cộng các khoản thu nhập mà doanh nghiệp thanh toán

 Gia đình không chi tiêu hết, hàng hóa/ dịch vụ được chính phủ

18

Khái niệm:

GDP là giá trị thị trường của của tất cả các

hàng hoá và dịch vụ cuối cùng được sản xuất

ra trong phạm vi một nước, trong một thời kỳ

nhất định

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

 Một số điều lưu ý (cont.):

- Hàng hóa cuối cùng: hàng hoá cuối cùng và

hàng hoá trung gian

- Được sản xuất ra: hàng hoá và dịch vụ mới tạo ra

- Trong một nước: Không quan trọng do ai tạo ra

- Trong một thời kỳ nhất định: khoảng thời gian

Xác định GDP theo phương pháp chi tiêu

Cơ cấu chi tiêu của GDP:

Y = C + I + G + NX

 Tiêu dùng (C): toàn bộ chi tiêu của hộ gia đình cho các HH&DV, không tính phần chi cho xây dựng và mua nhà ở mới

 Đầu tư (I): tổng đầu tư trong nước của khu vực tư

nhân, bao gồm chi tiêu của doanh nghiệp cho trang thiết bị, nhà xưởng và chi tiêu cho nhà ở mới của

dân cư

+ Đầu tư thay thế hay khấu hao: bù đắp giá trị của

phần tư bản hiện vật đã hao mòn

+ Đầu tư ròng: chi tiêu để mở rộng tư bản hiện vật

22

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

Xác định GDP theo phương pháp chi tiêu (tiếp)

 Chi tiêu của chính phủ (G): khoản tiền chi tiêu dành cho việc mua HH&DV của chính phủ G không bao gồm các khoản chuyển giao thu nhập (trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp cho người già,hưu trí

Xác định GDP theo phương pháp thu nhập/ chi phí

- Thù lao lao động (W): toàn bộ các khoản thanh toán mà doanh nghiệp trả cho các dịch vụ lao động

Nó bao gồm tiền công/ tiền lương ròng mà công

nhân nhận được; thuế thu nhập bị giữ lại, các khoản đóng góp BHXH…

- Tiền lãi ròng (i): Tiền lãi từ khoản cho vay của

hộ gia đình – tiền lãi phải trả cho các khoản nợ của

hộ gia đình

24

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

Xác định GDP theo phương pháp thu nhập/ chi phí (tiếp)

- Thu nhập từ cho thuê tài sản (R): tiền trả cho việc sử dụng đất đai và các đầu vào đã thuê, bao gồm cả tiền thuê nhà tính theo giá thuê cho chủ nhà

- Lợi nhuận doanh nghiệp (Pr): toàn bộ lợi nhuận

mà doanh nghiệp có được

- Thu nhập của doanh nhân (OI): hỗn hợp của các yếu tố trên.

(Có một số sách kinh tế vĩ mô không đưa vào phần thu nhập này vì cho rằng thu nhập của doanh nhân chính là thù lao lao động)

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

Xác định GDP theo phương pháp thu nhập/ chi phí (tiếp)

Thu nhập trong nước ròng theo yếu tố = W+R+i+Pr+OI

Cần tiến hành 2 bước điều chỉnh để được GDP:

- Điều chỉnh từ chi phí yếu tố sang giá thị trường: cộng thêm thuế gián thu ròng (Te)

Thuế gián thu ròng = thuế gián thu – trợ cấp cho

người sản xuất (Te= T – Tr)

- Điều chỉnh từ thu nhập ròng sang tổng thu nhập: cộng thêm phần khấu hao

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

 Xác định GDP theo phương pháp thu nhập/ chi

 Xác định GDP theo phương pháp sản xuất

- Giá trị gia tăng (VA): giá trị sản lượng của doanh nghiệp – giá trị các hàng hoá trung gian mua từ các doanh nghiệp khác VA là tổng thu nhập (cả lợi nhuận) trả cho các yếu tố sản xuất được doanh nghiệp sử dụng để tạo ra sản lượng

- GDP = tổng VA của toàn bộ các doanh nghiệp

1.2 TÍNH TOÁN TỔNG SẢN PHẨM TRONG NƯỚC (GDP)

 Tổng sản phẩm quốc dân (GNP): là chỉ tiêu đo lường tổng giá trị bằng tiền của hàng hoá dịch vụ cuối cùng mà một quốc gia sản xuất trong một

thời kỳ nhất định bằng các yếu tố sản xuất của

mình

GNP = GDP + NFA NFA: Thu nhập ròng từ tài sản nước ngoài.

Vậy: Sự khác nhau giữa GDP và GNP là gì?

Sản phẩm quốc dân ròng (NNP):

NNP = GNP – Dep

 Thu nhập quốc dân (NI): Sản phẩm quốc dân

ròng – thuế gián thu ròng: NI = NNP – Te

 Thu nhập cá nhân (PI): khoản thu nhập mà các

gia đình và doanh nghiệp phi công ty nhận được

từ các doanh nghiệp khác cho dịch vụ các yếu tố

SX, trợ cấp, phúc lợi… của chính phủ

 Thu nhập khả dụng (Yd): PI – thuế thu nhập cá

nhân và các khoản lệ phí nộp cho chính phủ

30

1.3 CÁC CHỈ TIÊU ĐO LƯỜNG THU NHẬP KHÁC

1.4 GDP THỰC TẾ VÀ GDP DANH NGHĨA (CHỈ SỐ

ĐIỀU CHỈNH GDP)

 GDP thực tế (GDPr) cho biết tổng sản lượng hàng

hóa và dịch vụ thay đổi như thế nào theo thời gian

 GDP thực tế là sản lượng hàng hóa và dịch vụ tính

theo giá cố định.

 GDP danh nghĩa sử dụng giá hiện hành để tính giá trị

sản lương hàng hóa và dịch vụ

 GDP thực tế sử dụng giá cố định năm gốc để tính giá trị

sản lượng hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế GDPthực tế phản ánh sự thay đổi của lượng hàng hóa vàdịch vụ, nó cũng phản ánh năng lực của nền kinh tếtrong việc thỏa mãn nhu cầu và nguyên vọng của dancư

Chỉ số điều chỉnh GDP (DGDP): đo lường mức giá trung bình của tất cả mọi hàng hoá được tính vào GDP

x 100 GDPt

r

32

1 GDP danh nghĩa năm 2003 đã tăng bao nhiêu % so với 2002 ?

2 GDP thực tế năm 2003 đã tăng bao nhiêu % so với 2002 ?

3 Tốc độ tăng trưởng kinh tế của năm 2003 so với năm 2002 là bao nhiêu %

4 Mức giá chung năm 2003 đã thay đổi bao nhiêu % so với 2002 ?

5 Tốc độ tăng GDP danh nghĩa lớn hơn hay nhỏ hơn so với tăng GDP thực tế ? Hãy giải thích ?

Năm GDP danh nghĩa

GDP phản ánh đồng thời cả tổng thu nhập và chi tiêu của nền kinh tế  tiêu thức tốt nhất phản ánh phúc lợi kinh tế của xã hội.

GDP bình quân đầu người cho biết mức độ phúc lợi của một thành viên trong nền kinh tế.

Phúc lợi kinh tế là tiêu thức toàn diện về trạng thái phúc lợi Nó còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố không được tính hết trong GDPr: chất lượng hàng hoá, kinh tế phụ gia đình, kinh tế ngầm, sức khoẻ và tuổi thọ, điều kiện môi trường, công bằng xã hội

34

1.2 SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

1.2.1 Tăng trưởng kinh tế trên thế giới

1.2.2 Năng suất

1.2.3 tăng trưởng kinh tế và chính sách công

Chương 1: CÁC BIẾN SỐ KINH TẾ VĨ MÔ VÀ TĂNG

TRƯỞNG KINH TẾ

1.2.1 Tăng trưởng kinh tế trên thế giới

Thu nhập bình quân rất khác nhau giữa các quốc

1.2.2 Năng suất và nhân tố quyết định năng suất

1.2 SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG

1.2.2 Năng suất và nhân tố quyết định năng suất

1.2.3 Tăng trưởng kinh tế và chính sách công

Tiết kiệm và đầu tư

Qui luật lợi suất giảm dần và hiệu ứng đuổi kịp

Đầu tư từ nước ngoài

Giáo dục

Quyền sở hữu tài sản và sự ổn định chính trị

Thương mại tự do

Kiểm soát tốc độ tăng dân số

1.2 SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG

Mở đầu: Khái quát kinh tế học vĩ mô

Chương 1: Các biến số kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế

Chương 2: Đo lường chi phí sinh hoạt

Chương 3: Hệ thống tài chính và Tiết kiệm - đầu tư

Chương 4: Tổng cầu và tổng cung

Chương 5: Tổng cầu và chính sách tài khóa

Chương 6: Hệ thống tiền tệ và chính sách tiền tệ

Chương 7: Lạm phát và thất nghiệp

Chương 8: Kinh tế vĩ mô của nền kinh tế mở

40

Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

Chương này sẽ làm rõ các vấn đề:

2.1 Chỉ số giá tiêu dùng(G2-KT2)

2.2 Ứng dụng chỉ số giá tiêu dùng để xem xét các biến sốkinh tế (G7-Kt2)

2.1 Chỉ số giá tiêu dùng

 Khái niệm:

- Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đo lường mức giá trung bình của giỏ hàng hoá và dịch vụ mà một người tiêu dùng điển hình mua

- Phản ánh xu thế và mức độ biến động của giá bán

lẻ hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ dùng trong sinh hoạt của dân cư và các hộ gia đình

- Sự gia tăng của mức giá chung trong nền kinh tế cho

thấy tỷ lệ lạm phát

42Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

 CPI được tính như thế nào?

 Bước 1: Xác định giỏ hàng cho năm cơ sở (qo

i)

 Bước 2: Xác định giá của từng mặt hàng trong

giỏ hàng cố định cho các năm (pt

i)

 Bước 3: Tính chi phí mua giỏ hàng cố định theo

giá thay đổi ở các năm

 Bước 4: Chọn năm gốc và tính chỉ số giá tiêu

Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

Một số vấn đề phát sinh khi đo lường chi phí sinh hoạt:CPI chưa tính được hết các thay đổi theo thời gian của sảnxuất và tiêu dùng, có 3 sự sai lệch:

 Sai lệch do hàng hoá mới: Khi một hàng hóa mới xuấthiện, người tiêu dùng có quyền lựa chọn đa dạng hơn và

do đó mỗi đơn vị tiền tệ tiêu dùng có giá trị hơn

 Sai lệch do chất lượng hàng hoá thay đổi: chất lượnghàng hoá tốt hơn thì giá trị của đồng tiền cũng tăng theo

 Sai lệch do thay thế: Không phải giá hàng hóa đều thayđổi giống nhau theo thời gian Có hàng hóa tăng giá cao,hàng hóa tăng giá ít hơn, có hàng hóa giảm giá Ngườitiêu dùng chuyển sang mua những hàng hoá có giá tăngchậm hơn hoặc giảm

44Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

Loại hàng

hóa

Năm gốc (2005)

Năm hiện tại

1 Tính chỉ số giá tiêu dùng và tỉ lệ lạm phát từ số liệu của các loại

hàng hóa trong giỏ hàng hóa điển hình sau.

2 Giả sử thu nhập của bạn năm 2007 là 25 triệu đồng, năm 2008 là

26 triệu đồng Bạn có nhận xét gì về sự thay đổi mức sống của bạn ? Cho các số liệu sau:Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

So sánh DGDP và CPI:

Chỉ số điều chỉnh GDP (DGDP) so sánh mức giá hiện hành với mức giá năm gốc Vậy, Sự khác nhau giữa Chỉ số điều chỉnh GDP và chỉ số CPI

- DGDP đo lường mức giá trung bình của tất cả HH&DV cuối cùng CPI đo lưường mức giá trung bình của HH&DV mà hộ gia đình tiêu dùng Do đó có những HH&DV được tính trong GDP nhưng không được tính trong CPI Có những HH&DV (nhập khẩu) được tính trong CPI nhưng không được tính trong GDP

- Quyền số/ Trọng số để tính CPI ít thay đổi còn quyền

số để tính DGDP tự động thay đổi theo thời gian

46Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

Ứng dụng:

 Tính giá trị của tiền theo thời gian: theo nguyên tắc nếu

tốc độ gia tăng của thu nhập lớn hơn tốc độ tăng của CPI thì thu nhập tăng và ngược lại

 Trượt giá: điều chỉnh tự động các khoản tiền (lương, trợ

cấp ) theo lạm phát để giữ cho mức sống của người tiêu dùng tương đối ổn định

 Lãi suất thực tế và lại suất danh nghĩa:

r = (i - %LP)/(1+ %LP)

r = i - %L (với lạm phát thấp)Chương 2: ĐO LƯỜNG CHI PHÍ SINH HOẠT

Mở đầu: Khái quát kinh tế học vĩ mô

Chương 1: Các biến số kinh tế vĩ mô và tăng trưởng kinh tế

Chương 2: Đo lường chi phí sinh hoạt

Chương 3: Hệ thống tài chính và Tiết kiệm - đầu tư

Chương 4: Tổng cầu và tổng cung

Chương 5: Tổng cầu và chính sách tài khóa

Chương 6: Hệ thống tiền tệ và chính sách tiền tệ

Chương 7: Lạm phát và thất nghiệp

Chương 8: Kinh tế vĩ mô của nền kinh tế mở

48