Tuy nhiên, trình độ phát triển nông nghiệp tại nhiều nước châu Phi chưa cao chỉ 6% diện tích đất canh tác được tưới tiêu, 90% hoạt động sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, tốc độ tăng trưởn
Trang 1
“HỢP TÁC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM – CHÂU PHI:
TĂNG CƯỜNG KẾT NỐI, CÙNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG”
Chiều 09/9/2021 theo hình thức trực tiếp và trực tuyến
1 Bối cảnh hợp tác nông nghiệp Việt Nam – châu Phi:
- Châu Phi là địa bàn rộng lớn với dân số trên 1,2 tỷ người, được đánh giá là châu lục năng động, giàu tiềm năng cho các hoạt động hợp tác kinh tế Tại châu Phi, nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chính và động lực phát triển quan trọng của đa số các quốc gia châu lục Hiện nay, châu Phi nắm giữ 60% tổng diện tích đất canh tác toàn cầu, nông nghiệp thu hút 60% dân số trong độ tuổi lao động và đóng góp ít nhất 15% GPD của châu lục Tuy nhiên, trình độ phát triển nông nghiệp tại nhiều nước châu Phi chưa cao (chỉ 6% diện tích đất canh tác được tưới tiêu, 90% hoạt động sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, tốc độ tăng trưởng nông nghiệp bằng một nửa so với các nước đang phát triển)1, không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân và phải phụ thuộc vào nhập khẩu, chủ yếu do thiếu giống năng suất cao và phân bón, tỷ lệ cơ giới hóa và tưới tiêu thấp, tác động của biến đổi khí hậu Năm 2019, kim ngạch nhập khẩu nông sản thực phẩm của châu Phi khoảng 36 tỷ USD và dự kiến tăng lên 110 tỷ USD vào 2025
- Hợp tác nông nghiệp giữa Việt Nam và châu Phi là lĩnh vực hợp tác truyền
thống được triển khai từ những năm 1980, thông qua các hình thức: i) hợp tác sản
xuất nông nghiệp theo mô hình song phương và ba, bốn bên trong khuôn khổ hợp tác
Nam – Nam; ii) trao đổi thương mại nông sản Về hợp tác sản xuất nông nghiệp, ở
kênh song phương, Việt Nam đã ký hơn 26 văn bản hợp tác nông nghiệp, thủy sản với các nước châu Phi; triển khai dự án đầu tư “ Hợp tác nghiên cứu phát triển cây lương thực và cây thực phẩm giai đoạn 2013-2017” ở Mozambique Ở kênh hợp tác ba bên,
từ năm 1996 đến nay, Việt Nam đã tham gia dự án ba bên với các nước Cộng hòa Guinea, Namibia, Mozambique, Senegal, Benin, Madagascar, Mali, Cộng hoà Congo, Chad, Namibia, cử hơn 400 chuyên gia và kỹ thuật viên đi làm việc tại châu Phi với
sự hỗ trợ tài chính của bên thứ ba như FAO, Pháp, JICA Nhật Bản, Nam Phi Các dự
án nông nghiệp Việt Nam tham gia tại khu vực mang tính chất hỗ trợ phát triển, phổ biến kỹ thuật trồng xen canh, gối vụ giúp tăng năng suất cây trồng sở tại (lúa, khoai lang, đậu tương…) từ 2 đến 4 lần, góp phần nâng cao đời sống người dân và giải quyết an ninh lương thực Kết quả các dự án nông nghiệp đều được các nước châu Phi đánh giá cao và đề nghị mở rộng quy mô dự án Hợp tác ba bên Việt Nam – châu Phi
cũng được coi là hình mẫu hợp tác trong khuôn khổ Nam – Nam Về thương mại nông sản, tổng kim ngạch thương mại nông sản của Việt Nam với châu Phi tăng đều qua
các năm (năm 2020 đạt 3,8 tỷ USD, chiếm khoảng 60% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam với châu Phi), các mặt hàng xuất khẩu cũng đa dạng hơn Việt Nam xuất khẩu sang châu Phi chủ yếu các mặt hàng gạo, cà phê, hạt tiêu, chè, hải
1 Theo Báo cáo nông nghiệp châu Phi 2019 của Oxford Business Group
Trang 2sản Nhiều mặt hàng xuất khẩu của ta đã thâm nhập tốt và có chỗ đứng tại thị trường châu Phi, được người dân sở tại ưa chuộng Việt Nam có nhu cầu nhập khẩu từ châu Phi một số nguyên liệu thô phục vụ công nghiệp chế biến trong nước và xuất khẩu như hạt điều2, gỗ3, bông, một số loại hoa quả… Các đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam ở khu vực gồm Nam Phi, Ai Cập, Bờ Biển Ngà, Ghana, Algeria, Nigeria, Cameroon Tuy nhiên, quy mô và mức độ hợp tác giữa Việt Nam và châu Phi còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của hai bên
- Trong thời gian tới, nông nghiệp tiếp tục là lĩnh vực hợp tác rất triển vọng giữa Việt Nam và châu Phi Chương trình nghị sự 2063, được coi là khuôn khổ chiến lược của châu Phi từ nay đến 2063, đặt mục tiêu phát triển châu Phi thịnh vượng dựa trên tăng trưởng toàn diện và phát triển bền vững, trong đó dựa vào phát triển nông nghiệp hiện đại giúp tăng sản lượng, năng suất và giá trị gia tăng đóng góp cho sự thịnh vượng quốc gia và an ninh lương thực toàn châu lục Dự báo từ nay đến năm 2050, dân số châu Phi sẽ tăng gấp đôi và sản xuất lương thực của châu Phi tăng 60% nhưng cung vẫn
sẽ thấp hơn cầu Do đó, châu Phi đang và sẽ có nhu cầu rất lớn về nhập khẩu nông sản
và các yếu tố đầu vào (phân bón, giống, thiết bị máy móc cơ khí…), công nghệ sản xuất
và chế biến trong nông nghiệp, vốn đầu tư…
Về Việt Nam, từ quốc gia phải nhập khẩu lương thực, trong vòng hơn 30 năm qua, Việt Nam đã vươn lên thành nước xuất khẩu nông sản lớn thứ 2 Đông Nam Á và lớn thứ 15 thế giới Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt 190,5 tỷ USD, chỉ riêng năm 2020 xuất khẩu đạt 40 tỷ USD Nông sản Việt Nam có mặt tại 196 quốc gia và vùng lãnh thổ Việt Nam chủ trương phát triển nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại, thông minh, gắn kết với thị trường quốc tế và thích ứng biến đổi khí hậu Việt Nam chú trọng đầu tư vào hệ thống hạ tầng nông nghiệp theo chuỗi và tăng cường hội nhập vào chuỗi giá trị nông sản toàn cầu
Việt Nam và châu Phi có chung lợi ích tăng cường hợp tác nông nghiệp theo hướng hai bên cùng có lợi thông qua phát huy các lợi thế so sánh của mỗi bên, nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu nông sản ngày càng tăng của mỗi bên, nhất là nhu cầu nông sản chất lượng cao của các tầng lớp trung lưu đang ngày càng phát triển tại châu Phi cũng như Việt Nam hay tận dụng các Hiệp định thương mại tự do khu vực và quốc tế
mà mỗi bên tham gia để mở rộng thị trường và thúc đẩy đầu tư sản xuất, chế biến nông sản Để thực hiện mục tiêu này, bên cạnh phát huy nội lực của các nước châu Phi và Việt Nam, sự hỗ trợ của các cơ quan phát triển của các nước, các ngân hàng khu vực và các tổ chức quốc tế cũng rất hữu ích
- Trên cơ sở đó, nhằm thúc đẩy hơn nữa hợp tác nông nghiệp Việt Nam – châu Phi trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, Bộ Ngoại giao phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ (OIF) tổ chức Hội thảo quốc tế « Hợp tác nông nghiệp Việt Nam – châu Phi: Tăng cường kết nối, cùng phát triển bền vững »
2 Mục tiêu và nội dung:
2.1 Mục tiêu:
2 Năm 2020, Việt Nam từ châu Phi khoảng 1,5 triệu tấn điều thô, trị giá 1,6 tỷ USD
3 Theo Tổ chức Gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO), thương mại gỗ giữa châu Phi và Việt Nam vẫn phát triển tốt Nếu như tỷ trọng gỗ nhiệt đới trong toàn bộ lượng gỗ do Việt Nam nhập khẩu từ thế giới đã giảm từ 54% năm 2015 xuống còn 41% năm 2020 thì tổng khối lượng gỗ nhập khẩu từ châu Phi vẫn tiếp tục tăng Năm 2020, trên tổng số 2,3 triệu m3 gỗ nhiệt đới nhập khẩu, có 1,3 triệu m3 đến từ 20 nước châu Phi Châu Phi chiếm tới 33% lượng gỗ tròn nhập khẩu của Việt Nam Các đối tác chính trong lĩnh vực này của Việt Nam gồm có Cameroon, Ghana, Nigeria, Cộng hòa Congo và CHDC Congo, Nam Phi và Gabon.
Trang 3a Mục tiêu tổng quát: Góp phần thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hợp tác nông
nghiệp giữa Việt Nam và châu Phi
b Mục tiêu cụ thể: i) Đánh giá thách thức và cơ hội hợp tác nông nghiệp Việt
Nam – châu Phi phù hợp với bối cảnh chuyển đổi giữa các nước châu Á và châu Phi; ii) Xác định các mắt xích còn thiếu cần xem xét để xây dựng những mô hình hợp tác sáng tạo, bền vững và thích ứng; iii) Thúc đẩy các tác nhân công-tư Việt Nam và châu Phi trao đổi kinh nghiệm về thực tiễn và giải pháp cho các dự án hợp tác
2.2 Nội dung:
Hội thảo dự kiến tập trung vào hai chủ đề chính: Thương mại nông sản và Hợp tác sản xuất/chế biến nông – thủy sản thông qua trao đổi, thảo luận về các nội dung sau: Tiềm năng và thách thức nhằm tăng cường kết nối nông nghiệp Việt Nam – châu Phi; Hướng tới mô hình hợp tác sáng tạo, hiệu quả cao và bền vững tạo thuận lợi chuyển đổi và cùng phát triển trong nông nghiệp
2.3 Kết quả:
i) Xác định và thảo luận về các thế mạnh và hạn chế của hợp tác nông nghiệp
và đề xuất giải pháp đồng sản xuất; ii) Làm rõ các nhu cầu về cấu trúc và bổ sung cho nhau trong hợp tác xoay quanh các chuỗi giá trị; Đề xuất các cơ chế và giải pháp tài chính tài trợ bởi các tổ chức tài chính Việt Nam và châu Phi cũng như các phương thức chuyển giao công nghệ
3 Thời gian, địa điểm, hình thức tổ chức và ngôn ngữ:
- Thời gian: từ 13h30-17h30 ngày 09/9/2021
- Địa điểm: Khách sạn Pan Pacific, Hà Nội
- Hình thức: Hội thảo được tổ chức trực tiếp tại hội trường và trực tuyến cho
các điểm cầu trên thế giới (các địa phương cách xa Hà Nội, các nước châu Phi, các tổ chức quốc tế, các nước đối tác)
- Ngôn ngữ làm việc: Tiếng Việt, Tiếng Pháp và Tiếng Anh (dịch cabin)
4 Thành phần dự kiến: khoảng 200-250 người
Phía Việt Nam: i) Các Bộ, ngành: Văn phòng Chính phủ, Bộ Ngoại giao, Bộ
Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và Truyền
thông, VCCI, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam…; ii) Các cơ quan đại diện Việt Nam ở châu Phi (Đại sứ quán và Thương vụ); iii) Các Hiệp hội và doanh nghiệp liên quan đến sản xuất/chế biến, xuất khẩu nông, thủy sản; iv) Các địa phương có thế mạnh về sản xuất/chế biến, xuất khẩu nông – thủy sản; v) Các Viện nghiên cứu, trường đào tạo về
nông nghiệp
Phía châu Phi: i) Các Bộ, ngành, hiệp hội, doanh nghiệp có liên quan của các nước châu Phi; ii) Đại sứ quán các nước châu Phi tại Việt Nam và kiêm nhiệm Việt Nam; iii) Liên minh châu Phi, các tổ chức kinh tế tiểu khu vực tại châu Phi;
Phía các đối tác quốc tế, khu vực và song phương: i) Các tổ chức hội nhập vùng (ECOWAS, ECCAS, SADC, EAC, Africa Rice ); ii) Các đối tác phát triển
gồm Pháp, FAO, JICA, IFAD, UNIDO, Tổ chức Quốc tế Pháp ngữ OIF, Ngân hàng Phát triển châu Phi, Ngân hàng Phát triển Hồi giáo, Ngân hàng Đầu tư và phát triển BIDC (ECOWAS), Ngân hàng Phát triển Tây Phi (BOAD), Ngân hàng phát triển các quốc gia Trung Phi (BDEAC)…
5 Chương trình dự kiến (gửi kèm theo)