Tieu luan cao học môn quan hệ quốc tế,cải tổ liên hợp quốc nhu cầu khách quan của quan hệ quốc tế thời kỳ sau chiến tranh lạnh

Tiếp đó, trong Thông điệp ngày 26/5/2005, nhân kỷ niệm 60 năm thành lập LHQ, ông lại kêu gọi các nhà lãnh đạo của các nước thành viên LHQ có những quyết định nghiêm túc, mạnh mẽ để cải c

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN THỨ NHẤT: LIÊN HỢP QUỐC VÀ TIẾN TRÌNH CẢI TỔ 3

I Vài nét về lịch sử hình thành Liên hợp quốc 3

II Một số nguyên nhân chính thúc đẩy nhu cầu cải tổ Liên hợp quốc 3

1 Nguyên nhân khách quan 3

2 Nguyên nhân chủ quan 7

PHẦN THỨ HAI: ĐỊNH HƯỚNG VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ CẢI TỔ LIÊN HỢP QUỐC 10

I Thách thức đối với nỗ lực cải tổ LHQ 10

PHẦN THỨ BA: THAM GIA CỦA VIỆT NAM TẠI LIÊN HỢP QUỐC VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 18

I Tham gia, đóng góp của Việt Nam tại Liên hợp quốc 18

II Một số khuyến nghị để nâng tầm tham gia, đóng góp của Việt Nam tại Liên hợp quốc 20

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

LỜI MỞ ĐẦU

Được thành lập từ năm 1945, ngay sau khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ II, hơn 70 năm hình thành và phát triển, Liên hợp quốc (LHQ) đã có nhiều đóng góp to lớn trong việc thực thi sứ mệnh gìn giữ hoà bình, an ninh, xây dựng một trật tự thế giới công bằng, tốt đẹp, thúc đẩy sự phát triển bền vững cho nhân loại Tuy nhiên, trước những biến đổi nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới, LHQ đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề thuộc về lòng tin của các quốc gia đối với vai trò duy trì hòa bình và khả năng ứng phó với các thách thức toàn cầu mới và cũ, truyền thống và phi truyền thống về an ninh và phát triển như biến đổi khí hậu, thiên tai, khủng bố, đói nghèo, dịch bệnh, môi trường Để thực thi hiệu quả hơn mục đích, tôn chỉ của mình, LHQ cần phải được cải tổ một cách triệt để, toàn diện để phù hợp với tình hình mới Đây là đòi hỏi bức thiết của cộng đồng quốc tế và của chính bản thân LHQ.

Vấn đề cải tổ LHQ được đặt ra từ thập kỷ 90 của thế kỷ trước với nhiều sáng kiến và thực tiễn đã bắt đầu kể từ sau "chiến tranh lạnh” Tuy nhiên, công cuộc cải tổ diễn ra một cách chậm chạp với những bước đi rất thận trọng

do không có sự đồng thuận giữa các nước thành viên về cách thức tiến hành cải tồ LHQ Thậm chí có những ý tưởng đối lập nhau giữa một bên muốn xóa

bỏ hoàn toàn LHQ và một bên muốn LHQ thực sự trở thành một “Chính phủ toàn cầu” (a full-fledged world government).

Trong chuyến thăm Việt Nam tháng 5/2006, Cựu Tổng thư ký LHQ Kofi Annan nói rằng, thời gian qua, những nỗ lực cải tổ LHQ đã đem lại những thành công nhất định, trong đó có việc thành lập Uỷ ban Xây dựng hoà bình và Hội đồng Nhân quyền Tuy nhiên, quá trình cải tổ Ban Thư ký và phương thức làm việc của LHQ đang gặp một số khó khăn do các nước thành viên chưa đạt được nhất trí chung Tại khoá họp Đại hội đồng LHQ khoá 60

(4/2005), Tổng thư ký Kofi Annan đã đọc báo cáo về cải tổ LHQ với tựa đề

"Vì một nền tự do rộng lớn hơn: hướng tới Phát triển, An ninh và Nhân quyền".

Tiếp đó, trong Thông điệp ngày 26/5/2005, nhân kỷ niệm 60 năm thành lập LHQ, ông lại kêu gọi các nhà lãnh đạo của các nước thành viên LHQ có những quyết định nghiêm túc, mạnh mẽ để cải cách tổ chức quốc tế lớn nhất này.

Tân Tổng thư ký LHQ, ông Ban Ki-moon (nhậm chức từ ngày 01/01/2007) cũng xác định việc cải tổ LHQ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và thách thức lớn nhất trong nhiệm kỳ của mình Ngày 01/6/2011, ông Ban Ki-moon đã bổ nhiệm ông Atul Khare, người Ấn Độ, làm Trưởng nhóm thực hiện cải tổ tại LHQ (Change Management Team - CMT) với nhiệm vụ chính là thúc đẩy nỗ lực triển khai chương trình cải tổ theo hướng tinh giản bộ máy và nâng cao hiệu quả của tổ chức lớn nhất hành tinh này1.

Một số câu hỏi đặt ra là vì sao phải tiến hành cải tổ LHQ? Những yếu

tố nào tác động và đẩy mạnh quá trình cải tổ LHQ? Và, LHQ cần phải được

cải tổ theo hướng nào? Chuyên đề “Cải tổ Liên hợp quốc - nhu cầu khách quan của quan hệ quốc tế thời kỳ sau chiến tranh lạnh ” được thực hiện

nhằm tìm kiếm lời giải đáp cho các câu hỏi trên Theo đó, Chuyên đề được chia thành 03 phần chính Phần thứ nhất đi sâu phân tích những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn tới nhu cầu bức thiết phải cải tổ LHQ với giới hạn về thời gian là sau khi kết thúc chiến tranh lạnh Phần thứ hai tập trung vào định hướng và những nội dung, lĩnh vực cần cải cách trong hệ thống LHQ Phần thứ ba đánh giá sự tham gia của Việt Nam trong vấn đề cải tổ LHQ hiện nay và đề xuất một số khuyến nghị cụ thể nhằm nâng tầm tham gia, đóng góp của Việt Nam vào nỗ lực chung này.

Để thực hiện Chuyên đề, người viết sử dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp các thông tin; các chuyên đề; các bài viết có uy tín liên quan đến chuyên đề đồng thời bằng hoạt động thực tiễn của LHQ thời gian qua.

1 Reform of the United Nations, Wikipedia

PHẦN THỨ NHẤT LIÊN HỢP QUỐC VÀ TIẾN TRÌNH CẢI TỔ

I Vài nét về lịch sử hình thành Liên hợp quốc

Ý tưởng thành lập Liên hiệp quốc được hình thành trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ hai Danh từ “Liên hiệp quốc” (United Nations) lần đầu tiên xuất hiện trong bản Tuyên bố các quốc gia liên hợp, được 26 nước trong Mặt trận Đồng minh chống Phát xít trong đó có Liên Xô, Mỹ, Anh, Trung Quốc

ký ngày 01/01/1942 tại Oasinhtơn.

Ngày 30/10/1943, Hội nghị ngoại trưởng ba nước Liên Xô, Mỹ, Anh họp tại Mátxcơva ra tuyên bố thành lập tổ chức quốc tế thay thế Hội quốc liên

để duy trì hòa bình và phát triển quốc tế sau khi chiến tranh kết thúc Từ tháng

8 đến tháng 10/1944, các đại diện Liên Xô, Mỹ, Anh, Trung Quốc diễn ra ở Đumbatơn (ngoại ô Oasinhtơn), quyết định thành lập một tổ chức quốc tế sau chiến tranh với tên gọi Liên hợp quốc Các đại biểu cũng thảo luận về tôn chỉ, nguyên tắc, bộ máy của Liên hợp quốc-

II Một số nguyên nhân chính thúc đẩy nhu cầu cải tổ Liên hợp quốc

1 Nguyên nhân khách quan

Cục diện thế giới sau chiến tranh lạnh chứng kiến những thay đổi căn bản với sự tan rã của thế giới hai cực tồn tại trong suốt thời gian dài kể từ sau Thế chiến thứ II Mặc dầu thế giới đang phát triển nhanh chóng theo hướng đa cực, song đến nay cục diện đa cực chưa thực sự hình thành mà đang trải qua thời kỳ quá độ từ Trật tự cũ để tiến tới một Trật tự mới với hiện trạng "nhất siêu, đa cường” Trong đó, Mỹ là siêu cường duy nhất, trong khi Tây Âu (EU), Nhật Bản, Nga, Trung Quốc và phần nào Ấn Độ là những cường quốc Cùng với đó là sự phát triển nhanh chóng của các xu thế mới, tác động sâu rộng, nhiều chiều đến đời sống quan hệ quốc tế cũng như nhu cầu cải tổ vai trò, sứ mệnh và hoạt động của LHQ, cụ thể:

1.1 Xu thế dân chủ hóa quan hệ quốc tế

Sau sự tan rã của Liên Xô, cục diện thế giới hiện nay cho thấy không phải là thế giới một cực Mỹ đã bị suy yếu tương đối và đang ra sức điều chỉnh chính sách đối nội và đối ngoại, tăng cường năng lực cạnh tranh, xây dựng Trật tự thế giới mới đi theo quỹ đạo có lợi cho Mỹ Tuy nhiên, sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và phần nào là Ấn Độ, Brazil… đã làm thay đổi tương quan lực lượng trên phạm vi toàn cầu Các nước lớn đều có xu hướng đi đầu thúc đẩy các tập hợp lực lượng để cạnh tranh ảnh hưởng, tạo vị trí thuận lợi trong cục diện mới đang định hình, do đó đẩy nhanh xu thế dân chủ hóa quan hệ quốc tế, trong đó các nước nhỏ ngày càng có vai trò, tiếng nói quan trọng hơn tại các cơ chế, diễn đàn quốc tế, trong đó có LHQ.

Với vị thế quốc tế và tiềm lực ngày càng gia tăng của Nhật Bản, Đức và các cường quốc mới nổi như Ấn Độ, Brazil, Nam Phi, các nước này đều muốn

có quyền lực lớn hơn và thực chất hơn tại các tổ chức khu vực và quốc tế, trong đó có LHQ, đặc biệt là tại Hội đồng Bảo an - cơ quan LHQ có quyền lực cao nhất trong các vấn đề liên quan đến hòa bình và an ninh quốc tế Kể

từ những năm đầu của thế kỷ 21, các nước này đã phối hợp thúc đẩy và triển khai vận động mạnh các nước thành viên ủng hộ cải tổ LHQ, trong đó trọng tâm là mở rộng ghế Ủy viên thường trực HĐBA LHQ.2 Trong khi đó, các nước đang phát triển muốn thúc đẩy cải cách LHQ nhằm bảo đảm tổ chức này tôn trọng ý kiến, đáp ứng tốt hơn nữa nhu cầu thiết thân của họ.

1.2 Xu thế toàn cầu hóa

Quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ cùng với sự bùng nổ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin trong hơn hai thập kỷ qua đã làm thay đổi thế giới Nền tảng kinh tế toàn cầu có những chuyển dịch căn bản và tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia và khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng, kéo theo sự mâu thuẫn về quan điểm, lợi ích giữa nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển Các nước giàu ca ngợi toàn

2 Cơ chế đặc quyền của các nước thắng trận trong chiến tranh thế giới thứ II - năm nước uỷ viên thường trực HĐBA LHQ

có quyền phủ quyết gồm Mỹ, Nga (kế thừa Liên Xô), Anh, Pháp và Trung Quốc.

cầu hóa và chỉ nhấn vào mặt thuận lợi của nó Họ cho rằng đây là cơ hội để các nước nghèo và các nước đang phát triển tranh thủ vươn lên thoát khỏi đói nghèo và trở nên giàu có như những con rồng, con hổ châu Á Còn các nước nghèo và các nước đang phát triển thì lo lắng, trăn trở trước những khó khăn, thách thức và mâu thuẫn nảy sinh trong quá trình hội nhập vào tiến trình này.

Tuy nhiên, cũng có một điểm chung là hầu hết các nước đều lo ngại trước sự bá quyền của Mỹ trong tiến trình toàn cầu hóa Tổng thống Pháp Jacques Chirac kêu gọi một thế giới đa cực trong đó Liên minh châu Âu phải trở thành một trong những cực mạnh nhất và kêu gọi giữ gìn bản sắc văn hóa Pháp cũng như văn hóa châu Âu trước sự thâm nhập và bành trướng mạnh mẽ của văn hóa Mỹ Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Vedrine cho rằng Mỹ hiện nay

đã trở thành "siêu siêu cường" (Hyperpower) vì Mỹ đã vượt trội các nước khác cả về kinh tế, tiền tệ, công nghệ, quân sự, lối sống, ngôn ngữ và các sản phẩm văn hóa đại chúng3 Quan điểm này được nhiều nước chia sẻ Bộ Trưởng Giáo dục Singapo Teo Chee Hean từng phát biểu tại cuộc hội thảo tại Pháp nhân kỷ niệm 20 năm thành lập Viện Quan hệ quốc tế Pháp (IFRI) rằng:

"Điều bất hạnh là toàn cầu hóa thực tế là một sự Mỹ hóa".

Vì vậy, các nước nghèo và đang phát triển một mặt thừa nhận toàn cầu hóa sẽ tiếp tục là xu thế nổi trội trong thế kỷ thứ XXI, nhưng đòi hỏi toàn cầu hóa phải đem đến những cơ hội đồng đều cho tất cả các nước, trước hết phải xóa nợ cho các nước nghèo, phải tạo mọi điều kiện thuận lợi để các nước nghèo và đang phát triển có khả năng hội nhập vào tiến trình toàn cầu hóa Muốn vậy, các nước phát triển không được sử dụng các tổ chức và thể chế quốc tế, đặc biệt là LHQ, để áp đặt các luật chơi có lợi cho họ và tất nhiên bất lợi cho các nước nghèo và đang phát triển Các nước nghèo và đang phát triển đòi hỏi "toàn cầu hóa phải nhân văn hóa" và trong những thập kỷ tới LHQ và các tổ chức quốc tế cần phải nỗ lực kiến tạo một thế giới hoà bình, thịnh vượng, trong đó tất cả các nước nhất là các nước phát triển phải cùng quan

3 491557.html

http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jacques-chirac-last-throw-for-europes-survivor-tâm giải quyết các vấn đề bức xúc đặt ra, đó là xóa đói giảm nghèo, an ninh lương thực, nguồn nước, bảo vệ môi trường, chuẩn mực xã hội và sự đa dạng văn hóa

1.3 Sự xuất hiện những thách thức toàn cầu mới về an ninh và phát triển

Trước hết là những thách thức an ninh truyền thống ngày càng gay gắt hơn, làm thay đổi quan niệm của nhiều nước về chủ quyền quốc gia và sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế Những hành xử mang tính chất chủ nghĩa đơn phương của các nước lớn, cùng với đó là chủ nghĩa ly khai, chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan đang có chiều hướng gia tăng Có thể kể đến Mùa xuân

Ả rập với sự can thiệp thô bạo của Mỹ và phương Tây nhằm thay đổi chính thể ở một số quốc gia khu vực Trung Đông - châu Phi (Iraq, Lybia, Ai Cập, Tunisia, Syria ); Kosovo tuyên bố độc lập, tách khỏi Serbia hay Nam Ossetia

và Abkhazia ly khai khỏi Georgia; hay thái độ ngang ngược, coi thường luật pháp quốc tế của Trung Quốc tại Biển Đông những năm gần đây Trong hầu hết các sự kiện nêu trên, LHQ dường như chỉ thể hiện được vai trò khá mờ nhạt, khiến lòng tin của các quốc gia vào LHQ đang ngày một suy giảm.

Cùng với đó là những thách thức an ninh phi truyền thống tiếp tục diễn biến phức tạp, tác động sâu sắc, nhiều chiều đến hòa bình và an ninh ở các khu vực và toàn cầu, vượt ra ngoài tầm kiểm soát và khả năng giải quyết của một quốc gia hay khu vực đơn lẻ Đó là sự ỉ an rộng và nhanh của chủ nghĩa khủng bố dưới sự lãnh đạo của Nhà nước Hồi giáo cực đoan (IS) tại nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới như Pháp, Bỉ, Thái Lan, Philippines, Singapore, Bangladesh ; những hậu quả thảm khốc của biến đổi khí hậu, thiên tai, lũ lụt, hạn hán, an ninh năng lượng - nguồn nước - lương thực, dịch bệnh, đói nghèo Phải công bằng đánh giá LHQ đã có những đóng góp có ý nghĩa trong việc thúc đẩy nỗ lực chung toàn cầu để ứng phó với các thách thức này, song hiệu quả của các hoạt động trên thực tế chưa tương xứng với

sứ mệnh, trách nhiệm của một tổ chức lớn nhất thế giới.

2 Nguyên nhân chủ quan

Có thể nói, bên cạnh những thành quả đạt được, LHQ còn bộc lộ nhiều điểm yếu kém, lỗi thời Nguyên nhân chủ yếu nằm ngay trong cơ cấu tổ chức,

bộ máy nhân sự, phương thức làm việc, ngân sách tài chính của tổ chức này, khiến sức mạnh và hiệu quả hoạt động của LHQ bị hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu mới của một thế giới luôn biến đổi Có thể nêu một số mặt chủ yếu sau:

2.1 LHQ còn mang đậm dấu ấn của trật tự thế giới cũ thời kỳ sau chiến tranh thế giới thứ II, thể hiện ở vị thế chi phối của các nước thắng trận Hiến chương LHQ đề cập đến những “quốc gia thù địch” (chống các

nước đồng minh trong chiến tranh thế giới thứ II) và nội dung này mới chỉ được khoá họp năm 1994 của Đại hội đồng LHQ đề nghị xem xét “vào thời điểm thích hợp”, mặc dù những “quốc gia thù địch” (như Đức, Ý, Nhật) từ lâu

đã trở thành những quốc gia thành viên có trách nhiệm của LHQ Một điểm bất cập khác là cơ chế đặc quyền dành cho 05 nước ủy viên thường trực HĐBA LHQ là quyền phủ quyết Chính cơ chế này đang bị nhiều quốc gia chỉ trích mạnh mẽ và là một trong những nguyên nhân khiến các nước đòi sớm cải tổ LHQ.

2.2 Sứ mệnh gìn giữ hoà bình, an ninh, ngăn chặn khủng hoảng, xung đột vũ trang hoặc chiến tranh - một trong những chức năng chủ yếu của LHQ đang bị thách thức nghiêm trọng

Không thể phủ nhận những đóng góp to lớn của LHQ trong lĩnh vực này kể

từ khi thành lập 4, tuy nhiên trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến nhanh chóng, phức tạp và tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường như hiện nay, LHQ đã bộc lộ nhiều yếu kém, bất lực, ít tác dụng, hoặc bị chi phối, lợi dụng Tiêu biểu như các cuộc xung đột ở Bosnia - Herzegovina, Kosovo, Rwanda, Somalia, Afghanistan, và đặc biệt là các cuộc xung đột ở Trung Đông LHQ đều can dự nhưng tỏ ra bất lực hoặc kém hiệu quả Vào thời kỳ "chiến tranh lạnh”, phần lớn các cuộc khủng hoảng, xung đột được dàn xếp ngoài khuôn khổ LHQ, tiêu biểu như chiến tranh Đông Dương.

4 Theo Báo cáo của Đại học Colombia năm 2014, Mỹ, kể từ khi thành lập, LHQ đã góp phần làm giảm 40% các cuộc xung đột bạo lực, 80% các cuộc xung đột gây đổ máu nhiều nhất, 80% những cuộc diệt chủng và thanh lọc sắc tộc, chính trị và thành công trong 2/3 chiến dịch gìn giữ hòa bình của tổ chức này.

Không ít các cuộc chiến tranh mà LHQ bị chi phối, lợi dụng trao quyền “uỷ nhiệm”, như chiến tranh Triều Tiên (1950), chiến tranh Iraq (1991) làm cho thế giới rơi vào tình trạng bị chia rẽ sâu sắc5.

2.3 LHQ ngày càng bộc lộ thực trạng thiếu dân chủ trong các hoạt động thuộc hệ thống của tế chức này

Nổi bật là, LHQ với 193 thành viên, về mặt lý thuyết, là 193 lá phiếu

có giá trị ngang nhau Song trên thực tế lại không phải như vậy, cho dù các nước đang phát triển, các nước thuộc “thế giới thứ ba” chiếm đa số áp đảo Quyền lực thực tế vẫn nằm trong tay các nước lớn, đặc biệt là 05 ủy viên thường trực HĐBA Các nước này đã và đang giữ vai trò chủ đạo, chi phối hầu hết các hoạt động trong khuôn khổ LHQ Vì vậy, LHQ thường bị ví von

là “câu lạc bộ của các ông lớn” Vai trò, quyền lực của nhóm nước này có thể

dễ dàng nhận thấy qua việc lựa chọn ứng cử viên giữ chức Tổng Thư ký LHQ

- chiếc ghế quyền lực nhất tổ chức này Chỉ cần một thành viên trong thường trực HĐBA phủ quyết thì mọi việc sẽ không thể thực hiện được6 Thậm chí, không ít trường hợp, các nước lớn, nhất là Mỹ, không thực hiện các nghị quyết của Đại hội đồng LHQ mặc dù đã được hầu hết các nước thành viên bỏ

phiếu thông qua Điển hình là Nghị quyết của LHQ về sự cần thiết chấm dứt cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính của Mỹ đối với Cuba7, Mỹ đã liên

tục bỏ phiếu chống và không thực thi trong suốt hơn 20 năm qua Tính chất không ràng buộc của các nghị quyết của Đại hội đồng LHQ cũng là một quan ngại lớn của các nước thành viên.

Bên cạnh đó, các nước lớn luôn nắm giữ những vị trí then chốt trong thành phần của các cơ chế ra quyết định tại LHQ như Uỷ ban Ngân sách và Tài chính, Tổng Thanh tra LHQ, Trợ lý Tổng thư ký tại Đại hội đồng (thường

là người Mỹ), Trợ lý Tổng thư ký tại HĐBA (thường là người Nga), Uỷ ban

5 Cải tổ Liên hợp quốc - tăng cường giữ gìn hòa bình, an ninh thế giới, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, 31/10/2011.

6 Tổng thư ký LHQ Boutros Boutros-Ghali chỉ tại vị một nhiệm kỳ (1/1992 - 12/1996) vì không được sự ủng

hộ của Mỹ.

7 Tổng thống Mỹ John F Kennedy ký sắc lệnh (proclamation) 3447 cấm vận Cuba vào ngày 03/2/1962 và có hiệu ỉực ngày 07/2/1962.

chung (quyết định chương trình nghị sự của mỗi khoá họp Đại hội đồng) Nhân sự lãnh đạo tại phần lớn các tổ chức trong hệ thống LHQ cũng đều chủ yếu do các nước phát triển nắm giữ như Chương trình phát triền LHQ (UNDP), Quĩ Nhi đồng LHQ (UNICEF), Chương trình lương thực thế giới (PAM)

PHẦN THỨ HAI ĐỊNH HƯỚNG VÀ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ CẢI TỔ LIÊN HỢP QUỐC

I Thách thức đối với nỗ lực cải tổ LHQ

Cải tổ LHQ là nguyện vọng và mục tiêu chung của nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, trong suốt hơn 70 năm qua, cho dù LHQ vẫn bị chỉ trích

là "một cơ cấu lỗi thời", song hầu như chưa có những cải cách đáng kể nào được thực hiện và các nước vẫn chưa thể đi đến thống nhất về định hướng cải

tổ LHQ Điều này cho thấy nỗ lực nâng cao vai trò, uy tín và hiệu quả hoạt động của tổ chức này gặp phải những trở ngại không nhỏ Có thể kể đến một

2 Sự khác biệt về quan điểm, lợi ích giữa nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển đang kéo chậm tiến trình cải tổ LHQ

Thực tế những năm qua cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa các thành viên LHQ và giữa các nhóm nước, khu vực về những ưu tiên trong hoạt động của LHQ cũng như nội dung, lĩnh vực cần cải tổ trong hệ thống tổ chức này Các nước phát triển thường coi trọng thúc đẩy giá trị dân chủ, nhân quyền, môi trường, tự do hóa thương mại trong khi các nước đang phát triển quan tâm

10

đến giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển, hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực Do đó, vấn đề đặt ra hiện nay là làm sao tìm được giải pháp đồng bộ, hài hòa, vừa có thể đáp ứng được mọi lợi ích chung và riêng, cho tất cả các quốc gia và khu vực Song, dường như đây là nhiệm vụ bất khả thi và con đường cải cách Liên hợp quốc sẽ còn mất rất nhiều thời gian để có thể đi tới đích.

3 Sự hạn chế về nguồn lực và những tác động, ảnh hưởng từ bên ngoài cũng là một thách thức không nhỏ khi tiến hành cải tổ LHQ một cách sâu rộng và toàn diện

Hiện nay 82% số nguồn tài trợ cho Liên hợp quốc là của các khối và các nước phát triển, như Mỹ, Nhật Bản, EU, Canada Những nước này hiện đang bị chỉ trích là lạm dụng quyền để tác động, chi phối chương trình nghị

sự cải cách Liên hợp quốc theo hướng có lợi cho mình Bên cạnh đó, quan hệ phức tạp giữa các quốc gia thành viên bên ngoài hệ thống Liên hợp quốc cũng

là thách thức lớn bởi tính chất độc lập với Liên hợp quốc, nhưng có thể ảnh hưởng đến cách thức hợp tác giữa các quốc gia này trong khuôn khổ Liên hợp quốc nhằm đạt được mục tiêu chung Những cuộc xung đột chính trị, quân sự, lợi ích địa chính trị, khác biệt về sắc tộc, tôn giáo, mâu thuẫn kinh tế - thương mại là những thách thức tiềm tàng đối với các ưu tiên hợp tác giữa các nước thành viên LHQ và sự nghiệp cải tổ chung của tổ chức này.

4 Mục tiêu và định hướng cải tổ Liên hợp quốc

Mục tiêu các nước thành viên đặt ra đối với tiến trình cải tổ LHQ là nhằm đáp ứng có hiệu quả những thách thức của tình hình thế giới trong thế

kỷ XXI Mục tiêu và định hướng bao trùm được các nước thành viên nhất trí

là nhằm dân chủ hoá, nâng cao hiệu quả và tính đại diện, minh bạch trong các hoạt động của LHQ Sau thời gian dài thảo luận và trên cơ sở tổng hợp các ý kiến, nội dung liên quan đến cải tổ LHQ, có thể thấy nổi lên 04 lĩnh vực được nhiều nước thành viên LHQ quan tâm như sau:

4.1 Nâng cao hiệu quả hoạt động gìn giữ hoà bình

Kể từ khi thành lập đến nay, LHQ đã kết thúc hoạt động của 55 Phái bộ

gìn giữ hòa bình và hiện đang tiếp tục triển khai 16 Phái bộ khác tại các khu vực châu Phi, châu Mỹ, châu Á, châu Âu và Trung Đông với khoảng 100.000 binh sĩ từ nhiều quốc gia thành viên.8

Trước những diễn biến mới, phức tạp của tình hình thế giới trong hai thập niên đầu của thế kỷ XXI, LHQ đứng trước đòi hỏi phải mở rộng hoạt động của lực lượng gìn giữ hoà bình, tham gia giải quyết các cuộc xung đột mới Trong khi đó, LHQ đang gặp nhiều khó khăn trong việc huy động tài chính và binh lính Hoạt động gìn giữ hoà bình, không chỉ bao gồm hoạt động quân sự thuần tuý mà được mở rộng sang các nhiệm vụ mới như giám sát bầu cử, hỗ trợ cứu trợ nhân đạo, giám sát trừng phạt, cấm vận LHQ đã từng xem xét đề nghị thành lập đội quân gìn giữ hoà bình thường trực thuộc quyền quyết định của Tổng thư ký LHQ, nhưng ít nước thành viên hưởng ứng vì lo ngại việc này sẽ vượt ra khỏi quyền quyết định của mình LHQ cũng bàn nhiều về việc thành lập đội quân gìn giữ hoà bình dự phòng trực thuộc quân đội các quốc gia thành viên, sẵn sàng chịu sự điều động của

HĐBA LHQ Đề nghị này đến nay mới được trên 30 nước trong tổng số 193

thành viên hưởng ứng.

Một lỗ hổng lớn trong hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ là việc xử

lý những vấn đề nảy sinh thời kỳ hậu xung đột Hai cơ quan được cho là hoạt động rất hiệu quả của LHQ là Cao ủy LHQ về Người tị nạn (UNHCR) và Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) được trang bị đầy đủ để gửi viện trợ khẩn cấp đến những nơi vừa xảy ra thiên tai hoặc xung đột, trong khi Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) có thể hỗ trợ bằng những kế hoạch kinh tế dài hạn Tuy nhiên, đến nay không có cơ quan nào được phân công làm nhiệm vụ lấp khoảng trống đang ngày càng lớn hơn giữa việc cứu trợ khẩn cấp và kế hoạch dài hạn Ý tưởng thành lập ủy ban Kiến tạo Hòa bình đã được đề xuất như một tâm điểm cho sự phối hợp các hoạt động cứu trợ và phân bổ hợp lý những khoản đóng góp của các tổ chức phi chính phủ và các

8 Nguồn: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_United_Nations_peacekeeping_missions

12