Đặc trưng dân tộc Việt Nam thời kì nhà Hồ qua hành trang và sự nghiệp của nhân vật Hồ Quý Ly

ĐẶC TRƯNG CỦA DÂN TỘC THỜI KÌ NHÀ HỒ QUA HÀNH TRẠNG CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP HỒ QUÝ LY BY PHIEU COPYRIGHTDHSPHNVNHHANOI.................................................................................................................................................................

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

KHOA VIỆT NAM HỌC

BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: LỊCH SỬ VIỆT NAM

Học kỳ 1 năm học 2020-2021 Tên chủ đề: ĐẶC TRƯNG CỦA DÂN TỘC THỜI KÌ NHÀ HỒ QUA HÀNH TRẠNG CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA NHÂN VẬT HỒ QUÝ LY

HÀ NỘI-2021

Số phách (để trống):……… Số phách (để trống):………

TÊN HỌC PHẦN:

Lịch sử Việt Nam

Điểm bài thi sau thống nhất:

Bằng số:………

Bằng chữ: ………

Cán bộ chấm thi 1

(ký ghi rõ họ tên)

………

Cán bộ chấm thi 2

(ký ghi rõ họ tên)

………

Thông tin cá nhân sinh viên:

Họ tên sinh viên: Nguyễn Phú Hiếu Ngày sinh: 28/05/2002

Mã sinh viên: 705606043 Lớp tín chỉ:

SBD:

Chủ đề số: 2

Contents 3

Tên chủ đề: ĐẶC TRƯNG CỦA DÂN TỘC THỜI KÌ NHÀ HỒ QUA HÀNH TRẠNG CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA NHÂN VẬT HỒ QUÝ

LY

BÀI LÀM:

1 MỞ ĐẦU

Qua các thời kì dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam chúng ta, từng giai đoạn, thời kì lịch sử đều sẽ có những sự kiện, những biến đổi khác nhau Trong từng triều đại lịch sử, mỗi triều đại lại gặp nhiều các biến động, trải qua nhiều nốt thăng trầm khác nhau, nhưng dù thế nào, mỗi giai đoạn đó lại là một sợi dây xích móc nối nhau, kết nối với nhau, chuyển biến từ giai đoạn này qua giai đoạn khác Và không thể phủ nhận được những cống hiến của mỗi triều đại cho dân tộc, đó là điều đáng để cảm phục, ghi long tạc dạ và lưu truyền, phát huy những điều tốt đẹp từ những con người vĩ đại hay một điều gì đó cho thế hệ

về sau

Trong biên niên lịch sử của dân tộc Việt Nam hào hùng, vượt qua hang ngàn năm nung đúc, tôn tạo qua các thời kì để có được một non song, gấm vóc như

ngày hôm nay Chúng ta đã trải qua rất nhiều các triều đại “Từ Triệu, Đinh, Lý Trần bao đời xây nền độc lập Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng

đế một phương”,… Và hôm nay, chúng ta hãy cùng điểm qua một vài nét chính

cơ bản về một nhân vật, một cái tên xuất hiện vào khoảng cuối thế kỉ thứ XIV – Trong bối cảnh nhà Trần đang rơi vào tình thế bế tắc, nội bộ lục đục, khủng hoảng trầm trọng, nhân vật này đã xuất hiện và đã xoay chuyển diện mạo đất nước, khôi phục lại cán cân thời đại, đó chính là Hồ Quý Ly Hồ Quý Ly xuất hiện với những phương án cải cách tạo bạo, dứt khoát nhưng cũng có nhiều ưu nhược điểm trong vấn đề đó Đây chính là vấn đề thú vị trong nghiên cứu cũng như là một trong những bài học kinh nghiệm cần thiết để liên hệ với tình hình thực tiễn trong những giai đoạn nhất định

1.1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp, những thông tin chung về nhân vật Hồ Quý

Ly trong thời đại của ông Làm rõ về lai lịch cũng như những đóng góp và những điều hạn chế của Hồ Quý Ly trong giai đoạn này

Thể hiện tinh thần yêu quê hương, đất nước, lưu giữ và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp mà ông cha ta để lại

1.2 Phương pháp nghiên cứu

1) Phương pháp nghiên cứu sử học

2) Phương pháp nghiên cứu phân tích tổng tư liệu

3) Phương pháp phân tích so sánh

2 NỘI DUNG

2.1 Khái quát về quê hương, gia đình, dòng họ của nhân vật lịch sử

Hồ Quý Ly sinh năm 1336 mất năm 1407, quê của ông thuộc địa phận Đại

Lại, Vĩnh Lộc (nay là địa phận Hà Đông, Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa) Theo sử xưa ghi lại, tổ tiên của Hồ Quý Ly gốc ở Chiết Giang (một tỉnh thuộc Trung Quốc) Vị tổ đó chính là nhân vật Hồ Hưng Dật được cử làm chức thái thú ở Diễn Châu (thuộc địa phận tỉnh Nghệ An) và từ sự kiện này, dòng họ Hồ cai quản, làm chủ vùng đất nơi đây Hồ Liêm – Nhân vật đời thứ mười hai của dòng

họ Hồ đã quyết định di dời tới Đại Lại (thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa) và ông nhận làm con nuôi của một vị quan có tên là Tuyên Úy Lê Huấn, cũng bởi vì lí

do này mà ông mang họ Lê nên theo sử xưa, Lê Quý Ly là một tên gọi khác của

Hồ Quý Ly, sau này ông mới đổi lại Nhấn mạnh thêm, Hồ Quý Ly là cháu đời thứ tư của Hồ Liêm

Hồ Quý Ly theo học võ nghệ từ khi còn nhỏ (cùng với Sư Tề) Sư Tề - Người

là nhân vật thuộc dòng họ Nguyễn, con trai của ông cũng rất giỏi về võ thuật, đó

là nhân vật Nguyễn Đa Phương Cũng không có gì là lạ, Nguyễn Đa Phương và

Hồ Quý Ly đã kết thành huynh đệ trong quá trình rèn luyện võ nghệ và sinh sống với nhau

Cả hai người vợ của vị vua Trần Minh Tông đều là cô của Hồ Quý Ly Các con lần lượt là: Trần Hiến Tông, Trần Nghệ Tông, Trần Duệ Tông Cũng bởi vì

lí do này, Hồ Quý Ly rất được tín nhiệm, thân cận từ vua Trần Nghệ Tông Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông và vua Trần Duệ chính thức phong Hồ Quý Ly làm tham mưu quân sự vào năm 1375 Đến năm 1379, tiếp tục được vua lúc bấy giờ là Trần Phế Đế cùng với Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông phong tước Tiểu

tư không kiêm khu mật viện đại sứ Cùng với các sự kiện nổi bật khác trong sự nghiệp của ông

2.2 Khái quát những thông tin chung cuộc đời và sự nghiệp của nhân vật

lịch sử

Trong cuộc đời và sự nghiệp gây dựng vương triều của Hồ Quý Ly có rất

nhiều những sự kiện nổi bật, thành tựu đáng khen Bên cạnh đó, ông cũng phải đối mặt với nhiều biến cố về các vấn đề khác nhau Có thể nói trong lịch sử dựng nước, Hồ Quý Ly là một người mà khó có thể tìm kiếm được ai sánh bằng ông Từng bước giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều chính (chức cao vọng trọng) và trên cả các lĩnh vực quân sự lẫn chính trị

 Phụ chính cho nhà Trần

Vào năm 1371, Hồ Quý Ly được vua Trần Dụ Tông lúc bấy giờ phong làm

Trưởng cục Chi hậu Dần dần sau này, ông được vua Trần Nghệ Tông gả em là công chúa Huy Ninh (tự Nhất Chi Mai) cho, đồng thời, ông còn được phong tước tới chức Khu mật đại sứ Thời gian Hồ Quý Ly làm đại thần của nhà Trần tương đối lâu (khoảng hơn 20 năm) – Người được nhiều lần trao quyền thân chinh, lãnh đạo binh mã đánh giặc Chiêm Thành khu vực phía Nam nước ta Nhưng kết quả không được như mong đợi, bởi tài năng quân sự của Hồ Quý Ly còn nhiều hạn chế, đa số những lần ông cầm quân đều bại trận Nhưng cũng không vì thế mà vua Trần trục xuất ông, ngược lại ông vẫn nhận được nhiều niềm tin từ các vua Trần cũng như các đại thần khác trong triều lúc bấy giờ Trận chiến liên miên với quân đội Chiêm Thành dần dần cũng đến hồi phải lắng xuống, giảm nhịp độ lại Trong nội bộ triều đình nhà Trần lâm thời, các quan lại, tông thất thấy rõ được vị trí, cương vị, quyền uy của Hồ Quý Ly quá to lớn, nhiều người nghi ngờ, đặt ra nhiều vấn đề rằng ông sẽ tước đoạt ngôi vị của nhà vua nên đã nhiều lần hãm hại và mưu đồ giết ông để ngăn chặn Đối nghịch với những sự nghi ngờ nhất thời này, Hồ Quý Ly lại nhận được một sự tin tưởng tuyệt đối từ Thượng hoàng Trần Nghệ Tông – Người bảo vệ và che chở cho ông khỏi những thủ đoạn từ các tông thất Hậu quả là những tông thất đó là bị Trần Nghệ Tông trừ khử, thủ tiêu, ngăn chặn các thủ đoạn làm nội bộ triều chính có nguy cơ mất đoàn kết, lục đục Ngay cả con, cháu trong Hoàng tộc cũng bị Thượng hoàng Trần Nghệ Tông trừ khử

Thượng hoàng Trần Nghệ Tông băng hà vào năm Ất Hợi (1395), lúc này, Hồ Quý Ly được thăng vị thành Phụ chính Thái sư nhiếp chính, tước Trung tuyên

Vệ quốc Đại vương, mọi quyền hành, lực lượng ông đều nắm giữ Bấy giờ, con

rể của Hồ Quý Ly là vua Trần Thuận Tông cũng bị người nắm bắt quyền lực, bị thao túng hoàn toàn

Vào khoảng tháng 4-1396, lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam – Hồ

Quý Ly ban hành lệnh phát hành tiền mang tên “thông bảo hội sao” (gồm 7

loại: 10 đồng, 30 đồng, 1 tiền, 2 tiền, 3 tiền, 5 tiền và 1 quan), cấm sử dụng lưu hành tiền đồng, ai có tiền đồng phải đem đổi cho nhà nước để lấy tiền giấy tiêu Trong sự việc vua Trần lúc này quyết định dời đô từ kinh thành Thăng Long vào Tây Đô đã làm Hồ Quý Ly rất bức xúc trong vấn đề này Nhân sự việc này diễn ra, các cận thận tin cậy với vua Trần đã lập mưu đồ làm một cuộc chính biến để làm sụp đổ họ nhà Hồ (gồm có các nhân vật như: Trần Nhật Đôn, Trần Nguyên Hàng, Trần Khát Chân,…) Hồ Quý Ly rất nhanh đã phát hiện ra ý đồ này của các quần thần triều trần nên ông ra chủ động trừ khử trước, thủ tiêu hết phe phái này

Đến khoảng tháng hai năm 1400 (tức năm Canh Thìn), Hồ Quý Ly đã chủ động loại bỏ ngai vàng của Trần Thiếu Đế (cháu ngoại của Hồ Quý Ly) lúc bấy giờ Ông lên xưng vua, đổi quốc hiệu thành Đại Ngu (có nghĩ là sự yên vui hòa bình), đồng thời đổi niên hiệu sang Thánh Nguyên và cũng đổi cả họ của mình

từ Lê Quý Ly thành Hồ Quý Ly, lập nên triều đại nhà Hồ Lí do người đổi sang

họ của mình thành họ Hồ bởi ông tự nhận mình là có vị tổ mang tên Hồ Công Mãn, kế nhiệm dòng dõi của vua Thuấn, quốc hiệu Đại Ngu cũng chính là sự kế thừa từ quốc hiệu Ngu Thuấn Nhưng tuy nhiên, Trần Xuân Sinh lại cho rằng ông đã sai, dòng dõi của vua Thuấn duy nhất có chi họ Quy và họ Diêu chứ không hề có chi nào họ Hồ Nhân vật Hồ Công Mãn không phải vị thần tổ của

họ Hồ, mà là của họ Trần (theo Sử kí Tư Mã Thiên) Sau khi thành công tiêu diệt nhà Thương, Hoàng đế Chu Vũ Thương tìm được Quy Mãn thuộc dòng dõi Thuấn nên phong làm vua nước Trần Và sau khi băng hà, Quy Mãn đặt thụy hiệu là Trần Hồ công Hồ là thụy hiệu chứ không phải là họ, còn công chính là tước phong Thống kê các vị vua nước Trần đều thuộc dòng dõi họ Trần Hồ chứ không phải là họ Hồ (tính từ thời Tây Chu trở đi) Vì vậy, việc đổi từ họ Lê sang

họ Hồ và tự nhận dòng dõi vua Thuấn thì chỉ là việc Hồ Quý Ly mượn danh vương triều xưa Về sau, nhà Minh sang chinh phạt nước Đại Ngu cũng liệt kê

22 tôi của Hồ Quý Ly, trong đó có tội danh tự ý đổi họ từ Lê sang Hồ

 Sự nghiệp gây dựng đất nước

- Các chính sách nhằm cải tổ đất nước:

Với niên hiệu là Thánh Nguyên khi lên làm vua triều Hồ, sau gần một năm làm vua, Hồ Quý Ly đã phải truyền lại ngai vàng cho con thứ của mình là Hồ Hán Thương, còn ông giữ chức Thái Thượng hoàng Tuy nhường ngôi vua cho con mình, những các công việc triều chính vẫn do ông quyết định toàn bộ

Vào năm 1403 Hồ Quý Ly ra lệnh cho lưu hành các vật dụng đo lường như: thước, thưng, đấu, cân,… để giúp thuận lợi hơn trong giao dịch buôn bán

Tiếp đến năm 1404, ban hành quy định mới trong vấn đề khoa cử đó là người nào đỗ thi Hương bắt buộc phải vượt qua kì thi toán pháp là điều kiện để tiến vào kì thi Hội

Hồ Quý Ly tăng cường xây dựng quân đội, tổ chức huấn luyện, xây thành,

đóng thuyền chiến các loại,… Ông hay hỏi các quan đại thần rằng: “Ta phải

làm gì để có 100 vạn quân đánh giặc phương Bắc” Để xây dựng thành công

ước nguyện này, ông đã tạo ra một cách là bắt những người từ 2 tuổi trở lên phải

kê khai lại với triều đình, nếu cố tình trốn tránh hay phản lại thì phải phạt nặng Bởi vậy, số quân thường trực dưới triều Hồ không ngừng gia tăng về số lượng cùng với chất lượng binh mã

Trong các chiến thuật phát triển quân đội chủ lực, Hồ Quý Ly đẩy mạnh việc huấn luyện thủy binh chiến để trấn giữ các cửa sông và trên biển Đông Các con thuyền được thiết kế đặc biệt hơn, phía bên trên của con thuyền phải đóng thêm một lớp ván gỗ để có thể di chuyển cơ động hơn, phía dưới khoang cũng dễ dàng chèo và chủ động phòng ngự rất lợi hại Vận dụng theo phương pháp dụng binh, bày bố chiến thuật của Ngô Quyền, ông cũng cho đóng các loại cọc gỗ lớn

ở các cửa sông, cửa biển (là nơi thuyền chiến của quân định đi vào) để xây dựng chiến tuyến phòng thủ một cách vững vàng

Cách phân bố quân đội của Hồ Quý Ly cũng khá đều và hợp lí, Nam Bắc tổng

số 12 vệ binh, phía Đông Tây tổng số có 8 vệ Một vệ binh có tổng số 18 đội quân khác nhau, nhỏ hơn thì mỗi đội quân có 18 binh lính Đại quân chủ lực có tổng số 30 đội, trung quân có 20 đội Mỗi đoàn có 10 đội và mỗi doanh có 15 đội Bên cạnh đó, lực lượng cấm vệ quân là lực lượng không thể thiếu (gồm 5 đội) Mỗi đội đều có người chỉ huy và cao nhất là có một Thống soái làm tướng lĩnh

- Sự xâm lược của nhà Minh:

Nhà Hồ sử dụng sách lược ngoại giao mềm mỏng, nép vế trước nhà Minh, và đến năm Ất Dậu (1405) hai cha con Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương phải đứng trước nguy cơ xâm lược của quân đội nhà Minh Tình thế lâm nguy, Hoàng Hối Khanh được Hồ Quý Ly giao cho trọng trách chỉ huy đắp thành Đa Bang, đóng cọc gỗ ở ngã ba sông Bạch Hạc (địa phận Việt Trì), đồng thời chia quân đội trấn

yếm khắp nơi Đúng vậy, Hồ Nguyên Trừng nói: “Thần không ngại chiến đấu,

chỉ sợ không hợp lòng dân.”.

Sau đó một năm, vào năm 1406, nhà Minh mượn cớ “Phù Trần diệt Hồ” mang

20 vạn quân sang xâm chiếm nước Đại Ngu do Trương Phụ và Mộc Thạnh chỉ huy Đối phó với các đường tiến công của quân Minh, quân đội nhà Hồ chủ động phòng tuyến chặn đánh ở một số nơi rồi gấp rút quay về trấn giữ tuyến Nam sông Hồng Thừa cơ, quân Minh tập trung quân số vượt qua sông Hồng để tiến công vào thành Đa Bang Ngày 20/1/1407 – chiến tuyến phòng ngự tan vỡ nhanh chóng, quân Minh chiếm được thành Đa Bang một cách gọn gàng Chưa dừng lại ở đó, quân Minh tiếp tục tiến cống vào Thăng Long Quân đội nhà Hồ thác chạy xuống hạ lưu sông Hồng, hai cha con Hồ Quý Ly cùng các thuộc hạ chạy ra phía Đông rồi quay vào Thanh Hóa

Chạy trốn đến địa phận Lỗi Giang, quân Hồ lại tiếp tục bị quân nhà Minh truy cản và đánh cho tan rã Tướng Ngụy Thức thấy tình hình như vậy bèn tâu với bệ

hạ rằng: “Giang sơn đã mất, làm vua thì không nên để giặc bắt được, xin Bệ hạ

tự đốt đi mà chết còn hơn” Hồ Quý Ly tức giận sút kiếm chém Ngụy Thức rồi

tiếp chạy vào Nghệ An thoát khỏi sự truy đuổi của quân Minh Nhưng đáng tiếc khi đến địa phịa Kỳ La (tỉnh Hà Tĩnh), Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương bị quân Minh bắt sống Không biết rằng ông bị quân Minh sát hại ngay lúc đó hay bị đưa đi đày ở Quảng Tây (Trung Quốc), có nhiều thuyết khác nhau nói về sự việc này

Triều đại Hồ tồn tại trong vòng 7 năm thì sụp đổ (từ năm Canh Thìn tức năm

1400 đến năm Đinh Hợi tức năm 1407) Đưa nước ta lần nữa quay lại ách thống trị của thực dân phong kiến phương Bắc – thời kì đen tối, lầm than của nhân dân

2.3 Đóng góp của nhân vật lịch sử trên phương diện chính trị, quân sự

Về chính trị: Hồ Quý Ly chủ trương sửa đổi lại các cấp bậc hành chính của

quốc gia, cụ thể: chia đất nước thành 2 phần là lộ và trấn, lộ trấn phủ, phủ thống

châu, châu thống huyện, huyện thống xã Ông cho người xây dựng các trạm dịch khắp nơi, bắu đầu từ trạm Thăng Long với mục đích để kết nối giữa các địa phận, khu vực hành chính với nhau Việc xây dựng thành nhà Hồ nằm ở địa thế hiểm trở, bao quanh là núi sông hùng vĩ, được hai con sông lớn che chở là sông Bưởi và sông Mã Việc dời đô từ Thăng Long về Thanh Hóa cũng là một trong những kế sách nhằm phòng vệ trước nguy cơ xâm lược của quân đội nhà Minh lúc bấy giờ Hồ Quý Ly chủ trương cải cách lại các vị trí, vai trò của các quan lại trong triều đình, ông dần dần phế bỏ các quan cấp cao do những người trong dòng tộc nhà Trần nắm giữ bằng những người không phải trong họ Trần nhưng

có tài quân sư thao lược và trung thành với ông Bên cạnh đó, theo thường lệ ông vẫn cho đích than các quan trong triều chính trực tiếp đi xem xét, thăm hỏi cuộc sống của con dân và qua đó cũng khảo thái độ làm việc của các triều thần, thông qua đó ông sẽ quyết định việc giáng chức hay phong tước

Về quân sự: Hồ Quý Ly từng tâm sự với các quan cận thần rằng: “Ta phải

làm gì để có 100 vạn quân đánh giặc phương Bắc” Tham vọng đẩy mạnh quân

sự của Hồ Quý Ly là rất lớn, bằng việc ông làm sổ hộ tịch trong cả nước, toàn

bộ những người từ 2 tuổi trở lên làm thực số Những người nào có ý định lẩn trốn hay cố tình ẩn náu sẽ bị chịu hình phạt Qua kế sách này, quân đội của nhà

Hồ lúc bấy giờ đã gia tăng đáng kể về số lượng quân chiến đấu Hồ Quý Ly cực

kì chú trọng việc huấn luyện, đào tạo thủy quân, ông cho đóng các con thuyền chiến lớn, thêm nữa, cho đóng các chiến thuyền có nhiều đinh lớn để phòng vệ

trước quân Minh (điển hình như: Cổ lâu thuyền tải lương, Trung tàu tải lương),

mượn tiếng chở lương thảo nhưng thực chất là để phục kích chiến đấu Chủ trương xây dựng các phòng tuyến ở các cửa sông, cửa biến để ngăn chặn việc quân địch tiến vào, xây dựng các bãi cọc ngầm lớn để phục kích thuyền chiến của địch Trong thời Hồ, Hồ Nguyên Trừng đã cải tiến thành công loại súng thần cơ có sức công phá lớn, đó chính là sự nâng cấp từ thời Trần Biên chế quân đội gồm: Nam Bắc tổng số 12 vệ binh, phía Đông Tây tổng số có 8 vệ Một vệ binh có tổng số 18 đội quân khác nhau, nhỏ hơn thì mỗi đội quân có 18 binh lính Đại quân chủ lực có tổng số 30 đội, trung quân có 20 đội Mỗi đoàn

có 10 đội và mỗi doanh có 15 đội Bên cạnh đó, lực lượng cấm vệ quân là lực