SINH học tế bào bài 2 cấu TRÚC tế BÀOSƠ HẠCH và CHÂN HẠCH

Màng thành tế bào: Là màng bao quanh và ngăn cách bào tương với MTB Mang kháng nguyên của VK Độ cứng của vách là nhờ các tính chất của peptidoglycan.. Tế bào chất - Phần bao quanh nhâ

CHƯƠNG I:

SINH HỌC TẾ BÀO

BÀI 2: CẤU TRÚC TẾ BÀO

SƠ HẠCH VÀ CHÂN HẠCH

I Tế bào Prokaryota: pro-ka-ri-ốt (tb nhân sơ; tiền nhân)

1 Hình dạng, kích thước:

-Gồm các vi khuẩn (bacteria) và vi khuẩn lam

(cyanobacteria)

-Một vài µm -> vài chục µm

-Hình cầu (cầu khuẩn Coccus)

-Hình que (trực khuẩn Baciluss)

-Hình xoắn (xoắn khuẩn Spirillum)

I Tế bào Prokaryote:

2 Cấu tạo:

Màng tế bào Màng bào tương ADN trần dạng vòng

Vỏ bọc

Mesosome

Ribosome Roi

Lông

I Tế bào Prokaryota:

2.1 Vỏ bọc (nang, capsule)

Được hình thành từ một

số chất hữu cơ do vi khuẩn tiết

ra bao quanh vách tế bào làm thành một lớp nhầy có chức năng bảo vệ

Lớp nhầy có thể rất dày hoặc rất mỏng, có khi bao cả một chuỗi gồm nhiều vi khuẩn

I Tế bào Prokaryota:

2.2 Màng (thành) tế bào:

Là màng bao quanh và ngăn cách bào tương với MTB

Mang kháng nguyên của VK

Độ cứng của vách là nhờ các tính chất của peptidoglycan.

Phản ứng nhuộm màu tím người ta phân biệt được hai loại

vi khuẩn gram dương hấp thụ và giữ lại màu, gram âm không nhuộm màu

I Tế bào Prokaryota:

2.3 Màng bào tương

- Nằm dưới MTB, ngăn cách bào tương với MTB

-Có những chỗ lõm vào, gấp nếp gọi là mesosome

II Tế bào Eukaryota: Ơ-ka-ri-ốt (tb nhân thực; tb nhân chuẩn)

- Gồm sinh vật nguyên sinh, nấm, thực vật và động vật

- Gồm 3 thành phần chính:

1.Màng tế bào

2.Tế bào chất

3.Nhân

II Tế bào Eukaryota

1 Cấu trúc và chức năng MTB

- MTB và hệ thống màng nội bào có bản chất là MSC

- MSC đều có cấu tạo chung là màng lipoprotein.

- Thành phần hóa học gồm lipid, protein,

carbohydrate

II Tế bào Eukaryota

1 Cấu trúc và chức năng MTB

1.1 Cấu trúc MTB

- 100Ao, hai lớp sẫm song song kẹp ở giữa là một lớp nhạt

- Lớp nhạt là lớp phân tử kép lipid, hai lớp sẫm chủ yếu

do phần ưa nước của các phân tử protein tạo nên

55%

25-30%

II Tế bào Eukaryota

1 Cấu trúc và chức năng MTB

1.1 Cấu trúc MTB

1.1.1 Cấu trúc lipid MTB

Lớp phân tử kép lipid

Có 2 loại: phospholipid và cholesterol

Mỗi loại phân tử đều có 2 đầu: một đầu ưa nước quay

ra ngoài TB hoặc vào trong bào tương, đầu còn lại kỵ nước quay vào giữa – nơi tx hai lớp phân tử lipid

II Tế bào Eukaryota

1 Cấu trúc và chức năng MTB

1.1 Cấu trúc MTB

1.1.1 Cấu trúc lipid MTB

-Phospholipid:

Ít tan trong nước

Có nhiều loại phospholipid, chiếm khoảng 55% lipid MTB

Xoay xung quanh trục, theo hàng ngang, hoặc sang lớp đối diện -> tính lỏng linh động của TB

Nền tảng cơ bản của MSC

Tham gia vận chuyển vật chất qua màng

II Tế bào Eukaryota

II Tế bào Eukaryota

+ protein ngoại vi (fibronectin, spectrin, ankyrin, band4.1)

-> Dẫn truyền nước và các chất qua màng.

-> Thụ quan tiếp nhận dẫn truyền thông tin

-> Protein ngoại vi xác định hình dạng TB, liên kết MTB với khung xương TB tạo khung nâng đỡ bên trong MTB.

II Tế bào Eukaryota

Góp phần gấp nếp protein tạo cấu trúc bậc 3

Góp phần làm hầu hết tế bào ĐV tích điện âm

Tạo lớp áo TB bởi sự glycosyl hóa

II Tế bào Eukaryota

II Tế bào Eukaryota

1 Cấu trúc và chức năng của MTB

• Các receptor nhận thông tin chuyển cho TB

• Trao đổi thông tin qua màng

• Xử lý thông tin

• Cố định các chất độc, dược liệu, virus tạo sự đề

II Tế bào Eukaryota

- Trên vách có nhiều lỗ

- Gồm có phiến giữa, vách sơ cấp và vách thứ cấp

- Vách tế bào vi khuẩn, nấm: chitin; một phần vách tế bào vi khuẩn còn có peptidoglycan (murein)

II Tế bào Eukaryota

2 Vách tế bào và vỏ tế bào

2.2 Vỏ tế bào ĐV

Các carbohydrate liên kết hóa trị với protein hoặc lipid tạo glycoprotein hoặc glycolipid -> glycocalyx nằm ngoài màng đôi lipid

Glycocalyx có những điểm nhận diện trên bề mặt TB -> giúp TB phân biệt chủng loại

II Tế bào Eukaryota

3 Tế bào chất

- Phần bao quanh nhân

và các bào quan, được giới hạn với vách bởi màng sinh chất

- Bao gồm dịch tế bào

chất, các thể vùi, các bào quan và các thành phần khác.

II Tế bào Eukaryota

4 Nhân

- Gồm: màng nhân, dịch nhân, NST và hạch nhân (nhân con)

Lỗ nhân Màng nhân

Chất nhân

Nhân con

Màng trong

Màng ngoài

Lỗ nhân

II Tế bào Eukaryota

4 Nhân

- Màng nhân ngoài: vùng đặc biệt của lưới nội chất có

Rb bám vào, nối liền với màng LNC -> tái tạo màng

- Khoảng quanh nhân: thông với lưới nội chất hạt và thông ra ngoài TB

- Màng nhân trong: MSC + lamina; Lamina làm giá đỡ màng nhân + nơi bám các sợi chromatin ở vùng ngoại

vi của nhân

- Lỗ màng nhân: giúp v/c các chất hòa tan trong nước

di chuyển qua lại giữa nhân và TBC, protein ở TBC

CHƯƠNG I:

SINH HỌC TẾ BÀO

BÀI 3: SỰ TRAO ĐỔI CHẤT QUA

MÀNG TẾ BÀO

I VẬN CHUYỂN THẤM

1.Vận chuyển thụ động:

- Các phân tử nhỏ hòa tan trong nước -> hòa vào lớp lipid kép -> đi qua màng và hòa vào dd nước bên kia màng

- Ít sự đặc hiệu

chuyển trực tiếp qua màng

- Vận chuyển ko cần năng lượng.

- Phụ thuộc gradient nồng độ hay điện thế.

- Vận chuyển theo 2 chiều.

- Các chất phân cực và tích điện khó qua màng.

- Các chất hòa tan trong lipid dễ vận chuyển qua màng.

Dung dịch nhược trương

Dung dịch

ưu trương

Phân tử chất hòa tan

Ngăn thứ nhất

Ngăn thứ hai Màng thấm chọn lọc

1.Vận chuyển thụ động:

VC thụ động: phương thức VC các chất qua MSC mà

không tiêu tốn năng lượng

I VẬN CHUYỂN THẤM

2 Vận chuyển có trung gian:

Là v/c thụ động nhưng có protein xuyên màng trợ giúp.

I VẬN CHUYỂN THẤM

2 Vận chuyển có trung gian:

Vd: vận chuyển Glucose qua màng hồng cầu.

Vận tải viên: protein xuyên màng – glucose

I VẬN CHUYỂN THẤM

3 Vận chuyển chủ động qua màng:

3.1 Đặc điểm:

- Có protein vận tải

- Cần tiêu tốn năng lượng

- Có thể đi ngược gradient nồng độ hay điện

thế.

- Vận chuyển chỉ theo 1 chiều

I VẬN CHUYỂN THẤM

3 Vận chuyển chủ động qua màng:

3.2 Ví dụ: Bơm Na+K+

Cấu tạo Na+K+ATPase:

- 1 phân đơn vị lớn xúc tác vận chuyển qua màng

- 1 phân đơn vị nhỏ hơn là glucoprotein

II Ẩm thực bào

Chất tan Thực bào

Ẩm bào Màng sinh chất

II Ẩm thực bào

Nội thực bào

Giống ẩm bào nhưng mồi là đặc hiệu, phải có ổ tiếp nhận (receptor) nhận diện mồi.

• Mồi được ổ tiếp nhận nhận diện dưới dạng liên kết tạm thời gọi là phức hợp mồi- ổ tiếp nhận.

II Ẩm thực bào

Nội thực bào

• Ổ tiếp nhận thành phần chính là protein hay phức hợp protein.

• Nội thực bào có một loại đặc biệt để nhận những chất đặc biệt và giao theo địa chỉ chính xác.Túi của loại này gọi là túi áo

(acantosom)

II Ẩm thực bào

Nội thực bào

II Ẩm thực bào

4 Ngoại xuất bào

Thải các đại phân tử qua MTB

Sản phẩm tiết ra

Màng sinh chất

Hình 7 Xuất bào

1.Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

Chu kì tế bào

S: Nhân đôi ADN va NST (NST kép)

G2: Tổng hợp những gì còn lại

Quá trình nguyên phân

Phân chia tế bào chất

Kì trung gian

G1: Tổng hợp chất cho sự sinh trưởng

Phân chia nhân

1.Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

1 Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

Sự phân chia tế bào

1 Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

Phân chia tế bào

1 Sự phân nhân

KỲ ĐẦU

KYØ SAU

1 Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

Phân chia tế bào

1 Sự phân nhân

KỲ GIỮA

Phân chia tế bào

1 Sự phân nhân

Mặt phẳng xích đạo

1 Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

TẾ BÀO ĐỘNG

VẬT

TẾ BÀO THỰC VẬT

1 Chu kì tế bào và phân bào nguyên nhiễm

Phân chia tế bào

1 Sự phân chia tế bào chất: Sau khi hoàn tất

việc phân chia vật liệu di truyền, TBC bắt

đầu phân chia

- Từ 1 tế bào mẹ hình thành 2 tế

bào con, có bộ NST giống mẹ

- Tái tạo mô và cơ quan bị tổn thương

- Ở sinh vật nhân thực đa bào: NP

làm tăng số lượng tế bào giúp cơ thể sinh trưởng và phát triển

- Ở SV sinh dưỡng: NP là hình thức sinh sản tạo ra các cá thể con có kiểu gen giống mẹ

2 Phân bào nguyên nhiễm

2 Phân bào giảm nhiễm

2.1 Lần phân chia thứ nhất

Kì đầu I

• Trao đổi chéo là

Kì giữa I

2.1 Lần phân chia thứ nhất2 Phân bào giảm nhiễm

Kì sau I

2.1 Lần phân chia thứ nhất

2 Phân bào giảm nhiễm

Kì cuối I

2 Phân bào giảm nhiễm

2.1 Lần phân chia thứ nhất

- Thoi vô sắc từ các cực của tế bào chỉ đính vào 1

phía của mỗi NST kép trong cặp tương đồng.

Kì sau Mỗi NST kép trong cặp tương đồng di chuyển theo

dây tơ vô sắc về mỗi cực của tế bào

xuất hiện,thoi vô sắc tiêu biến, sau đó là quá trình phân chia tế bào chất

Kết quả của giảm phân I

• Tạo ra 2 Tb con với bộ NST giảm đi 1 nửa.

1 TB(2n) 2 TBcon (n kép)GP I

Kì xen kẽ II

2.2 Lần phân chia thứ hai

2 Phân bào giảm nhiễm

Kì giữa II

2 Phân bào giảm nhiễm

2.2 Lần phân chia thứ hai

Kì sau II

2 Phân bào giảm nhiễm

2.2 Lần phân chia thứ hai

Kì cuối II

2.2 Lần phân chia thứ hai

2 Phân bào giảm nhiễm

2 TB( n kép) 4 TB(n đơn)

Kết quả giảm phân II

Kì đầu II Kì giữa II Kì sau II Kì cuối II

GP II

1 tế bào lưỡng bội (2n) -> 4 tế bào con đơn bội (n).

2 Phân bào giảm nhiễm

1 Khái niệm

Sự chết tế bào có chương trình (Apoptosis) là hiện tượng tế bào bị chết nhưng MTB vẫn còn nhưng sần sùi, nhân kết đặc lại -> tế bào bị teo lại.

2 Sự biểu hiện của Apoptosis

Chất thu nhận nhận tín hiệu chết -> enzyme kích thích lẫn nhau và cắt những thành phần của tế bào

Phá hủy khung xương nhân

Phá hủy enzyme nhân đôi và enzyme nhân đôi ADN

Hoạt hóa enzyme cắt ADN

Kết dính các tế bào

Chuyển phospholipid bên trong MTB ra ngoài -> lôi cuốn thực bào

2 Sự biểu hiện của Apoptosis

Biểu hiện của tế bào:

 Teo nhân

 Kết đặc chromatin

 Ngừng sửa chửa ADN

 Enzyme cắt ADN hoạt động -> tan rã khung xương tế bào

 Dính tế bào thành một khối

 Tín hiệu trên tế bào cho thực bào

2 Sự biểu hiện của Apoptosis

3 Ý nghĩa

- Quá trình sinh lý đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển hài hòa trong thời gian phát triển phôi và bảo vệ cơ thể, thay thế mô ở cơ thể trưởng thành

• TB mô lát: chết sau 2-3 ngày sau khi sinh ra

• TB biểu bì: 2-3 tuần

- Vai trò trong miễn dịch:

+ Bạch cầu đa nhân trung tính: chết sau 24 giờ

+ Bạch cầu lympho bị tự sát cung TB đích

- Gđ phôi, chết có CT + phân bào xảy ra đồng thời ->

đảm bảo mô phát triển hài hòa