Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Chọn ngẫu nhiên lần lượt 2 học sinh đại diện nhóm để trình bày kết quả tìm hiểu về nhân vật bảng 01 và bảng 02... Thị Mầu trong lời hát v
Trang 1- Phát triển năng lực: tư duy độc lập; năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua hoạt động đọc, nói,
nghe, viết; năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm, qua việc góp ý với bạn trong quá trình học
- Trân trọng phẩm chất tốt đẹp, đồng cảm với số phận bi kịch và khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ;
- Trân trọng và giữ gìn những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1.Giáo viên
- Sưu tầm tài liệu, lập kế hoạch dạy học; thiết kế bài giảng điện tử
- Phương tiện và học liệu: Máy vi tính, máy chiếu đa năng; tranh, ảnh, tranh, video liên quan; các phiếu học tập
2 Học sinh
Trang 2- Đọc tài liệu có liên quan đến nghệ thuật chèo.
- Đọc phần Kiến thức ngữ văn và hướng dẫn Chuẩn bị phần Đọc – hiểu văn bản trong sách giáo khoa; chuẩn bị bài theo các
câu hỏi trong SGK và hướng dẫn qua phiếu học tập của giáo viên gửi
III.TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC
HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU
Mục tiêu: Tạo hứng thú cho học sinh, xác định nhiệm vụ của bài đọc.
Nội dung: Xem slide và trả lời câu hỏi.
Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Gv chuyển giao nhiệm vụ: Đoạn thơ sau đây gợi
cho em nghĩ tới nhân vật nào? Trong trích đoạn nào? Thuộc
tác phẩm nào?
Người mấy trăm năm làm rung chuyển những sân đình
Làm điên đảo những phông màn khép mở
Người táo bạo Người không hề biết sợ
Người chưa từng lùi bước trước tình yêu
Người phá tung khuôn khổ những điệu chèo
Để cuộc sống ùa lên đầu cửa miệng
Người trung thực đến không cần giấu giếm
Cặp môi hồng con mắt ướt đong đưa
- Đoạn thơ làm người đọc nghĩ tới nhân vật Thị Mầu trongđoạn trích “Thị Mầu lên chùa” thuộc vở chèo “Quan âmThị Kính”
Trang 3Người cả gan sàm sỡ cả cửa chùa
Chọn sắc áo cà sa mà chọc ghẹo
Thừa sinh lực nên người luôn túng thiếu
Nên hương trầm tiếng mõ khéo trêu ngươi
(Thị Màu – Anh Ngọc)
Bước 2: Học sinh suy nghĩ, thực hiện nhiệm vụ.
Bước 3: HS trình bày cá nhân.
Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
GV: Đoạn thơ nhắc tới trích đoạn Thị Mầu lên chùa của vở Quan âm Thị Kính Trong một trích đoạn ngắn như vậy, chân
dung của hai nhân vật được khắc họa như thế nào, ta cùng tìm hiểu
+ Nhận biết và phân tích được bối cảnh lịch sử - văn hoá thể hiện trong kịch bản chèo
+ Nhận biết được các yếu tố nghệ thuật chèo đặc sắc: Ngôn ngữ; nghệ thuật khắc họa nhân vật; mâu thuẫn được xây dựngtrong đoạn trích: Đạo đức Nho giáo trong xã hội phong kiến có phần mâu thuẫn với một số nhu cầu, khát vọng tự nhiên vàchính đáng của người phụ nữ thuộc tầng lớp bình dân
- Đồng cảm với khát vọng tình yêu tự do, khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ trong xã hội xưa
Trang 4Nội dung: HS làm việc cá nhân, hoạt động nhóm, vận dụng kĩ năng đọc kịch bản văn học với các đặc trưng về ngôn ngữ,
hành động kịch, để tìm hiểu nội dung và nghệ thuật đoạn trích
Sản phẩm: Câu trả lời, phiếu học tập đã hoàn thiện của cá nhân và nhóm.
Tổ chức thực hiện:
(Nội dung tiết trước:
I Giới thiệu tri thức Ngữ Văn
II Đọc hiểu đoạn trích
1 Trải nghiệm cùng văn bản
2 Đọc hiểu chi tiết
2.1 Tìm hiểu về ngôn ngữ)
2.2 Tìm hiểu về nhân vật
HOẠT ĐỘNG 2.1: TÌM HIỂU NHÂN VẬT THỊ MẦU
2.2.1 Nhân vật Thị Mầu
Mục tiêu: Học sinh thực hành kỹ năng phân tích nhân vật văn học (cụ thể: nhân vật trong tác phẩm chèo) để thấy được lai
lịch, nội tâm, tính cách của nhân vật Thị Mầu
Nội dung: Học sinh nghiên cứu kịch bản văn học, làm việc nhóm 2 người và làm việc cá nhân để thể hiện kết quả thực hiện
nhiệm vụ trong phiếu HT số 1
Sản phẩm: HS thực hiện việc điền phiếu HT ở nhà, trình bày trên lớp.
Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Chọn ngẫu nhiên lần lượt 2 học sinh đại diện nhóm để trình bày kết quả tìm hiểu về nhân
vật (bảng 01 và bảng 02)
Trang 5Bước 2, 3: HS thực hiện nhiệm vụ: Trình bày kết quả tìm hiểu, thành viên khác có thể trao đổi, giúp đỡ.
Bước 4: GV nhận xét và chốt kiến thức.
a Thị Mầu trong lời hát và xưng danh (trước khi gặp Kính Tâm)
Tiết 43 THỊ MẦU LÊN CHÙA (Trích Quan âm Thị Kính)
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Thành viên nhóm:………
Nhiệm vụ: Tìm hiểu về nhân vật Thị Mầu trong sự việc Thị Mầu lên chùa theo 2 giai đoạn: Trước, sau khi gặp Kính Tâm
(Học sinh thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm 2 bạn cùng bàn Sau đó trình bày trên lớp.)
Bảng 1 Tìm hiểu về Thị Mầu trong lời hát và xưng danh (trước khi gặp Kính Tâm)
+ Tâm trạng khi lên chùa
Cảm nhận chung về nhân vật: (Lai lịch, tâm trạng…)
GỢI Ý BẢNG 1:
- Ở phương diện hành động lên chùa của Thị Mầu:
+ Cách Thị Mầu nhìn cảnh chùa có giống thế giới yên tĩnh, trang nghiêm của chốn tu hành không? Cảnh chùa trong mắt ThịMầu có chi tiết nào mâu thuẫn? Điều đó trong thấy, trong mắt Thị Mầu, cảnh chùa có điểm gì khác biệt?
Trang 6+ Tâm trạng khi lên chùa: Thị Mầu có thực sự để tâm ở việc tiến cúng, lễ Phật, lễ vua Ngọc Hoàng, thăm các vãi không?Nếu không để tâm ở các mục đích đó, thì Thị Mầu đang hướng tới điều gì?
Kết quả cần đạt
Bảng 1
Tìm hiểu về Thị Mầu trong lời hát và xưng danh (trước khi gặp Kính Tâm)
- Lai lịch Tên Thị Mầu, gia thế: con phú ông, thầy mẹ tôi tôn
kính một lòng, tiến cúng Cô gái con nhà giàu có trong làng,cha mẹ mộ đạo
- Hành động: Đi chùa/lên chùa
+ Mục đích Đem tiền và gạo tiến cúng, lễ Phật, thăm vãi, lễ
Phật Thích Ca, lễ vua cha Ngọc Hoàng Đem lễ vật cúng dường, lễ Phật, lễNgọc Hoàng, thăm vãi.+ Cách nhìn cảnh chùa Thấy tiểu 13, sư 14, vãi già 15 Thế giới của tuổi trẻ, đầy xuân sắc+ Tâm trạng khi lên chùa Muốn cho 1 tháng đôi rằm, ra nhận lễ để tôi còn
về nào Thích đi chùa để chơi, thúc giục nhàchùa ra nhận lễ để Thị Mầu đi về, Thị
Mầu không quá thiết tha việc tiếncúng hay thăm hỏi
Cảm nhận chung về nhân vật: (Lai lịch, tâm trạng…) Cô gái trẻ, thích vui thích chơi, tính cách có phần vui tươi
b Thị Mầu khi gặp tiểu Kính Tâm
Bảng 2
Tìm hiểu về Thị Mầu khi gặp tiểu Kính Tâm
Trang 7./ Chú ý lời gọi: lặp lại bao nhiêu lần, ý nghĩa?
./ Chú ý hình thức ngôn ngữ của đoạn Thị Mầu ghẹo tiểu (thực ra, lời hát là thể thơ nào? Nội dung các câu hát có phải đượcvận dụng từ ca dao không? Có hiệu quả ra sao?)
+ Cử chỉ: Thị Mầu có những hành động cụ thể nào? (mời Kính Tâm ăn trầu, ngỏ ý gõ mõ hộ, ngỏ ý quét chùa cùng, cuốicùng xông vào nắm tay Kính Tâm) Những hành động ấy cho thấy mức độ cảm xúc ở nhân vật lúc này ra sao?
Kết quả cần đạt:
Bảng 2
Tìm hiểu về Thị Mầu khi gặp tiểu Kính Tâm
- Lai lịch Tuổi đôi tám, chưa chồng 16 tuổi, đang tuổi cập kê, tình trạng
hôn nhân: còn độc thân, chưa chồng,cũng chưa có gia đình nào dạm hỏi
- Nội tâm:
Trang 8- Tri âm chẳng tỏ…sầu riêng
- Thán phục, si mê trước vẻ đẹp củachú tiểu
- Đang khao khát yêu đương thì gặpđược Kính Tâm
- Thất vọng, buồn tủi vì không đượcđáp lại
Lời thoại bày tỏ trực tiếpcảm xúc, dùng so sánh vớihình ảnh gần gũi, quenthuộc, gây ấn tượng mạnhvới người nghe
+ Quan điểm về
hạnh phúc vợ chồng
- Một cành tre…chớ nghe họ hàng.
- Mẫu đơn…đợi chờ lấy nhau.
Muốn cho có thiếp…có canh.
- Lời đối thoại là các cặp lụcbát vận dụng từ ca dao, hìnhảnh quen thuộc, gần gũi
- Hành động: Tỏ
tình và tán tỉnh Kính
Tâm
+ Lời nói - Giới thiệu tên và tình trạng hôn
nhân: Chưa chồng đấy nhá.
- Bày tỏ cảm xúc, khao khát cóđược Kính Tâm
- Nhấn mạnh tình trạng hôn nhân vớihàm ý Thị Mầu còn độc thân, có thể
đi đến hôn nhân
- Vừa bày tỏ quan điểm về hạnhphúc nhưng hạnh phúc ấy lại chỉ gắnvới 1 người duy nhất: Kính Tâm
- Lời đối thoại lặp lại 2 lầnthông tin để nhấn mạnh hàmý
- Lời đối thoại đặc sắc:+ Cách gọi tha thiết lặp đilặp lại 4 lần
+ Cách xưng hô: Xưng là
“Đôi ta, thiếp, em” đầy nữ
tính và tình cảm, gọi Kính
Tâm là chàng Thị Mầu cố
tình rút ngắn khoảng cáchtình cảm, kéo Kính Tâm vềphía mình, gọi KT bằngnhững từ trong mối quan hệyêu đương, vợ chồng
Trang 9+ Cử chỉ - Ăn với em một miếng trầu đã
nào/ Để mõ đấy em gõ cho/để đấy
em quét cho
- Chỉ dẫn sân khấu: Nắm tay KínhTâm
- Mời trầu để bày tỏ tình ý; ngỏ ý gõ
mõ hộ, quét chùa cùng: Bề ngoài làgiúp đỡ nhưng thật ra là hành độngrút ngắn khoảng cách không gian đểđược gần gũi Kính Tâm
- Niềm si mê khao khát bùng lênmãnh liệt
- Chỉ dẫn sân khấu ngắn gọnnhưng thể hiện xúc cảmmãnh liệt khiến Thị Mầukhông còn ý nhị nữa mà trựctiếp thể hiện tình cảm củamình
Cảm nhận chung về nhân vật: Thị Mầu là cô gái đang tuổi yêu đương, khát khao hạnh phúc Khi gặp đối tượng, Thị Mầu sẵn
sàng bước qua rào cản của lễ giáo, khoảng cách của thân phận… để bộc lộ cảm xúc và hành động mong có được hạnh phúc lứađôi
c Thị Mầu trong góc nhìn của tác giả - khán giả
Mục tiêu: Học sinh nhận ra được mâu thuẫn trong trích đoạn và thái độ của tác giả dân gian với nhân vật Thị Mầu.
Nội dung: Học sinh nghiên cứu kịch bản, tra cứu một số từ ngữ quan trọng, thảo luận và phát biểu.
Sản phẩm: Câu trả lời của đại diện nhóm.
Tổ chức thực hiện: GV chia lớp thành 4 nhóm theo 4 tổ, các nhóm thảo luận trong thời gian 5 phút, sau đó đại diện trình
bày
GV: Khi tìm hiểu về nhân vật Thị Mầu, em thấy những hành động của Thị Mầu bị đánh giá như thế nào qua những tiếng đế
trong đoạn trích?
HS: Hành động tỏ tình và tán tỉnh Kính Tâm của Thị Mầu bị đánh giá là “dơ”, “lẳng lơ”
Bước 1: Gv chuyển giao nhiệm vụ: Các em có đồng ý với những lời đánh giá đó không? Vì sao? Dụng ý của tác giả dân
gian khi xây dựng những lời đánh giá đó là gì?
Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ: Thảo luận nhóm.
Trang 10Bước 3: Gv quan sát và hướng dẫn hs thực hiện các yêu cầu: Đưa quan điểm và thống nhất, đưa ra những lí lẽ để bảo vệ
quan điểm, phân tích dụng ý của tác giả dân gian (Gợi ý: Những lời đánh giá trên được dựa trên hệ thống tiêu chuẩn đạođức nào? Lẳng lơ nghĩa là gì? Thị Màu có những biểu hiện của sự lẳng lơ không? Nếu Thị Mầu chưa đến mức lẳng lơ thìmâu thuẫn xã hội được xây dựng trong đoạn trích là gì? Thái độ của tác giả dân gian đối với những khát vọng của ThịMầu?)
Bước 4: Học sinh trình bày, giáo viên chốt kiến thức
Kết quả cần đạt:
Khát vọng hạnh phúc của cánhân: tự nhiên, lành mạnh, chínhđáng >< tư tưởng đạo đức Nhogiáo có một phần nào đó trái tựnhiên
Tác giả dân gian bày tỏ thái
độ ủng hộ những khát vọng
tự do trong tình yêu và hạnhphúc của Thị Màu, củangười phụ nữ trong xã hộiphong kiến
* Tiểu kết:
- Nhân vật Thị Mầu được xây dựng là vai nữ lệch, có khao khát yêu đương mãnh liệt, có tính cách chủ động, táo bạo, liều
lĩnh trong chuyện tình cảm Tác giả dân gian vẫn dành cho nhân vật sự đồng cảm với khát vọng yêu đương tự do - quyềnchính đáng của con người, trong đó có người phụ nữ
HOẠT ĐỘNG 2.2 TÌM HIỂU NHÂN VẬT KÍNH TÂM
2.2.2 Tìm hiểu nhân vật Kính Tâm
Mục tiêu: Học sinh hiểu được tình thế éo le và cách cư xử nhẹ nhàng tế nhị của Kính Tâm.
Nội dung: Học sinh suy nghĩ, điền phiếu học tập và trình bày.
Trang 11Sản phẩm: PHT và câu trả lời của HS.
Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV chuyển giao nhiệm vụ qua PHT số 2.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 Tên học sinh:………
Nhiệm vụ: Tìm hiểu về nhân vật Kính Tâm theo các phương diện trong phiếu, học sinh làm việc cá nhân ở nhà
Tìm hiểu về nhân vật Kính Tâm
Tìm hiểu về nhân vật Kính Tâm
Tình cảnh Được gọi là “chú tiểu”, “thầy tiểu” Tình cảnh éo le: Nữ cải nam trang đến chùa tu
hành, thấy Thị Mầu si mê nhưng không thể nói
rõ cho Thị Mầu biết
Ngoại hình Cổ cao ba ngấn, lông mày nét ngang, đẹp Vẻ đẹp thanh tú, khiến Thị Mầu si mê
Nội tâm - Nghĩ thế sự và nhân duyên như 1 sự trêu người
- Cho rằng Thị Mầu hữu ý nên hoảng mắt Chưa định tâm, hiểu rằng Thị Mầu nhận nhầm.
Trang 12Hành động - Liên tục tụng kinh niệm Phật và gõ mõ đều đều.
- Bỏ chạy trước sự tỏ bày táo bạo của Thị Mầu
- Từ chối gián tiếp, né tránh Thị Mầu
Cảm nhận về nhân vật: Xuất hiện trong tình cảnh éo le, cách ứng xử khoan dung và kín đáo, tế nhị.
HOẠT ĐỘNG 2 3: HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỔNG KẾT
III Tổng kết
Mục tiêu: Giúp HS khái quát nghệ thuật, nội dung, ý nghĩa của trích đoạn chèo “Thị Mầu lên chùa”
Nội dung:
- GV sử dụng KT đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động cá nhân
- HS làm việc cá nhân, trình bày sản phẩm, quan sát và bổ sung
Sản phẩm: Câu trả lời của HS
Tổ chức thực hiện
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Hoạt động cá
nhân: Khái quát đặc sắc nghệ thuật và nội dung
tư tưởng của đoạn trích.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ.
-HS suy nghĩ cá nhân 2’ và ghi ra giấy
-GV hướng theo dõi, quan sát HS thảo luận
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật với cá tính sắc nét qua ngôn ngữ, hành động
- Ngôn ngữ sinh động, đậm tính khẩu ngữ, nhiều câu thoại đắt giá
2 Nội dung, ý nghĩa
Trang 13Bước 3: Báo cáo: HS trình bày nội dung.
Bước 4: Đánh giá, kết luận.
- Xây dựng thành công hình tượng Thị Mầu và Kính Tâm trong hoàn cảnh gặp gỡ đặc biệt
- Bộc lộ niềm đồng cảm với khát vọng của người phụ nữ về tự do trong luyến
ái và hạnh phúc gia đình
- Đề cao, ca ngợi những người phụ nữ có nhân cách, phẩm chất hoàn thiện
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
a Mục tiêu: HS hiểu được kiến thức trong bài học để thực hiện bài tập GV giao
b Nội dung: Trả lời câu hỏi, bài tập
c Sản phẩm: Câu trả lời đúng của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV giao nhiệm vụ: Dấu hiệu dễ nhận biết nhất giúp em nhận ra trích đoạn kịch bản “Thị Mầu lên chùa”
thuộc thể loại chèo?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS suy nghĩ, làm việc cá nhân.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
Trang 14HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG
a) Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức bài học vào giải quyết tình huống trong thực tiễn.
b) Nội dung: Trả lời câu hỏi về tình huống thực tiễn rút ra từ bài học.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d) Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV giao nhiệm vụ:
- Em ấn tượng nhất với lời bày tỏ tình cảm nào của Thị Mầu trong đoạn
trích? Vì sao?/ Trong hai nhân vật Thị Mầu và Kính Tâm, nhân vật nào để
lại ấn tượng sâu sắc hơn đối với em? Vì sao?
-Từ việc tìm hiểu về Thị Mầu trong đoạn trích, em tìm thấy những thông
điệp nào trong đoạn thơ sau:
Những xiềng xích phết màu sơn đạo đức
Mấy trăm năm không khóa nổi Thị Màu
Những cánh màn đã khép lại đằng sau
Táo vẫn rụng sân đình không ai nhặt
Bao Thị Màu đã trở về đời thực
Vị táo còn chua mãi ở đầu môi.
- HS chia sẻ về ấn tượng của mình về: + Lời bày tỏ tình cảm ấn tượng nhất của Thị Mầu/ Nhân vật nào ấn tượng hơn trong hai nhân vật: Thị Mầu và Kính Tâm
+ Đưa ra lí giải
- Có thể là những thông điệp: Sức sống củanhân vật trong đời sống văn học; Nhữngkiềm tỏa và định kiến của đạo đức phongkiến đã làm cho nhiều người phụ nữ ở cácthế hệ sau phải chịu thiệt thòi trong đờisống tình cảm lứa đôi
Trang 15Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
HS thảo luận theo cặp
Bước 3: Báo cáo
- Đại diện một số cặp báo cáo
- HS khác lắng nghe, nhận xét, bổ sung
Bước 4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét và chỉnh sửa, bổ sung (nếu
cần)
NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
- Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc vẽ tranh hình ảnh ấn tượng về bài học
- Chuẩn bị soạn bài: Đàn ghi ta phím lõm trong dàn nhạc cải lương
RÚT KINH NGHIỆM
Bảng kiểm số 1: Tìm hiểu về Thị Mầu trong lời hát và xưng danh (trước khi gặp tiểu Kính Tâm)
Tên Hs đánh giá Tên HS được đánh giá
Hướng dẫn: Học sinh đánh dấu x vào ô tương ứng.
Trang 16Phương diện Đánh giá dẫn chứng Đánh giá ý nghĩa
Bảng kiểm số 2: Tìm hiểu về Thị Mầu khi gặp tiểu Kính Tâm
Tên Hs đánh giá Tên HS được đánh giá
Hướng dẫn: Học sinh đánh dấu x vào ô tương ứng.
Trang 17Nhiệm vụ: Tìm hiểu về nhân vật Thị Mầu trong sự việc Thị Mầu lên chùa theo 2 giai đoạn: Trước, sau khi gặp Kính Tâm
(Học sinh thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm 2 bạn cùng bàn Sau đó trình bày trên lớp.)
Tìm hiểu về Thị Mầu trong lời hát và xưng danh (trước khi gặp Kính Tâm)
- Lai lịch
- Hành động: lên chùa
+ Thời gian
+ Mục đích