Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật bà cụ Tứ trong tác phẩm Vợ nhặtBài làm Đặt câu chuyện trong bóng tối của thời sự đói khát và chết chóc ấy, nhà văn đã thể hiện cảm động tấm lòng yê
Trang 1Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật bà cụ Tứ trong tác phẩm Vợ nhặt
Bài làm
Đặt câu chuyện trong bóng tối của thời sự đói khát và chết chóc ấy, nhà văn đã thể hiện cảm động tấm lòng yêu thương, đùm bọc lẫn nhau và niềm khao khát hạnh phúc của những người nghèo khổ Vẻ đẹp nhân bản ấy được tác giả phát hiện và tập trung xây dựng thành công ở nhân vật bà cụ Tứ, mẹ của anh Tràng -người đã “nhặt” vợ
Bà cụ Tứ là người mẹ nghèo khổ thương con như muôn ngàn người mẹ Viện Nam khác Nhưng người mẹ ấy được đặt trong một tình cảnh hết sức éo le Đó là việc Tràng, con trai của bà, giữa lúc nạn đói hoành hành lại lấy vợ Nhưng dường như chính nghịch cảnh này càng làm nổi rõ ánh sáng tâm hồn ở người mẹ đáng thương
Trong tác phẩm, bà cụ Tứ chỉ xuất hiện từ giữa truyện, lúc anh Tràng đưa vợ về, song từ đấy, dù rất ít nói, bà vẫn là người thu hút nhiêu nhat tâm trí của người đọc Bởi trong lòng người mẹ ấy, cảm trăm mối tơ vò, chuyện nay, chuyện xưa đan xen lẫn lộn, niềm vui, nỗi buồn, sự cay đắng tủi cực lẫn xót thương vây lấy
1 Tâm trạng bà cụ Tứ lúc về nhà
Như thường lệ, buổi chiều ấy trời sẩm tối, bà cụ Tứ về nhà Chưa thấy người, nhưng anh Tràng biết là mẹ, bởi ngoài đầu ngõ có tiếng người húng hắng ho Từ ngoài rặng tre, bà lọng khọng đi vào Tính bà vẫn thế, vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán gì trong miệng Nhưng hôm nay khác, thấy mẹ, Tràng reo lên như một đứa trẻ và gọi với vào trong nhà: U đã về đấy! Anh con trai lật đật chạy ra đón mẹ từ ngoài cổng và trách sao bà về muộn Ồ, hẳn có chuyện gì rồi, mọi bữa anh cu Tràng đâu có thế Mà còn gọi với vào trong nữa Trong nhà nào
có ai Lâu nay, khi ông lão và đứa con gái út lần lượt ra đi, nhà chỉ còn mỗi hai
mẹ con Bà nhấp nháy hai con mắt nhìn Tràng, chậm hỏi: Có việc gì thế vậy? Anh cu Tràng chưa chịu nói, giục bà vào nhà
Bà cụ Tứ phấp phỏng bước vào theo con vào nhà Phấp phỏng vì linh tính cho
bà biết trong nhà hẳn xảy ra chuyện gì Mà quả đúng như vậy Mới đến giữa sân, bà đứng sững lại và càng ngạc nhiên hơn Trong nhà bà có người, lại là
Trang 2đàn bà Người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ? Bà chưa gặp, bà không quen bao giờ Người ấy lại đưng ngay đầu giường thằng con mình thế kia? Sao lại chào mình bằng u? Ai thế nhỉ? Hàng loạt câu hỏi đặt ra trong đầu bà lão Hay bà già rồi, trông gà hoá cuốc Bà lão hấp háy cặp mắt cho đỡ nhoèn vì tự dưng bà lão thấy mắt mình nhoèn ra thì phải Không phải bà trông gà hoá cuốc, không phải mắt
bà nhoèn Đúng là có người rồi Bà lão nhìn kỹ người đàn bà lần nữa, vẫn chưa nhận ra người nào Bà lão quay lại nhìn con tỏ ý không hiểu
Cái anh cu Tràng hôm nay thật lạ Tự dưng khách sáo với mẹ, cứ buộc
bà lão phải ngồi lên giường lên chiếc ghế chĩnh chệnh rồi mới nói Bà lập cập bước vào Cái người đàn bà lạ ấy tưởng mẹ Tràng già cả, điếc lác lên cất tiếng chào đến lần thứ hai Hoá ra, bà không điếc, bà mải băn khoăn vì người đàn bà
ấy chào bà bằng u Bà vẫn chưa hiểu vì sao lại thế Đến khi anh Tràng nói: Nhà tôi nó mới về làm bạn với tôi u ạ! Thì bà hiểu rất nhanh Đột ngột quá! Bà cúi đầu nín lặng Bà không chỉ hiểu chừng ấy Trong lòng người mẹ nghèo ấy còn hiểu ra biết bao nhiêu cơ sự, vừa ai oán vừa xót thương cho số kiếp của đứa con mình Chao ôi, người ta dựng vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này Còn con mình thì… Chỉ nghĩ đó, bà đã thấy biết bao lo lắng, xót thương Trong kẽ mắt kèm nhèm của
bà rỉ xuống hai dòng nước mắt… Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khát này không?
2 Tâm trạng bà cụ Tứ với đôi vợ chồng son:
Vợ chồng anh cu Tràng nào biết nỗi lòng bà cụ Tứ Trông cảnh của chúng, bà khẽ thở dài rồi nhìn đăm đăm vào người đàn bà mà từ giờ phút này
đã là con dâu Bà nhìn thị và bà nghĩ: Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình Mà con mình mới có được vợ… Nghĩ thế,
bà càng cay đắng cho thân phận của mình Bà là mẹ, bà đã chẳng lo được gì cho con… May ra mà qua được cái tao đoạn này thì thằng con bà cũng có vợ,
nó yên bề nó, chẳng may ra ông giời bắt chết cũng phải chịu chứ biết thế nào
mà la cho hết được? Trong cái khổ, có cái may Bà khẽ dặng hắng một tiếng, nhẹ nhàng nói với “nàng dâu mới”: một khi các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, bà cũng mừng lòng
Bà cụ Tứ còn dặn dò đôi vợ chồng trẻ: Nhà ta nghèo liệu mà bảo nhau làm ăn Khi anh Tràng bước dài ra sân, bà động viên nàng dâu: Rồi may
Trang 3ra ông giời cho khá… Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời? Rồi ra thì con cái chúng mày về sau
Nói với con dâu là thế, nhưng lòng bà cụ Tứ thật ngổn ngang Bà đăm đăm nhìn ra sông Bóng tối trùm lấy hai con mắt Mùi đốt đống rấm ở những nhà có người chết theo gió thoảng vào két lẹt Bà lão thở dài ra một hơi Bà lão nghĩ đến ông lão, nghĩ đến đứa con gái út Bà lão nghĩ đến cuộc đời cực khổ dài dằng dặc của mình Vợ chồng chúng nó lấy nhau, cuộc đời chúng nó liệu có hơn bố mẹ trước kia không? Những câu hỏi lại bám lấy trong đầu bà Bà lão nhìn người đàn bà, lòng đầy xót thương Bà nói với con dâu, lẽ ra đám cưới phải làm được dăm ba mâm, nhưng nhà mình nghèo quá Chắc cuũngchả ai người ta chấp nhặt, chỉ mong vợ chồng hoà thuận là bà mừng Nhưng lúc đói to thế này mà chúng mày lấy nhau thì bà thương quá
Ôi biết bao là buồn, vui, vay đắng, tủi cực cùng sự lo lắng, thương xót đang tràn ngập trong lòng người mẹ nghèo khổ Bà cụ nghẹn lời không nói được nữa Bà không khóc mà nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng Nhưng bà đâu muốn để cho đôi vợ chồng son biết bà đang buồn Khi anh cụ Tràng đánh liềm đốt đèn, bà lão vội vàng lau nước mắt ngửng lên Bà chủ động nói vui: Có đèn à? Ừ thắp lên một tí cho sáng sủa… Dầu bây giờ đắt gớm lên mà ạ Nói thế, rồi bà lão đứng dậy uể oải sang giường bên kia nằm Bà đem cả cái tâm trạng ngổn ngang sang chiếc giường cũ kỹ!
3 Tâm trạng bà cụ Tứ buổi sáng đầu tiên khi có nàng dâu mới
Anh cu Tràng khi mặt trời lên bằng con sào, mới trở dậy, người êm ái lửng lơ như người từ trong mơ đi ra Nàng dâu mới có vẻ “biết điều”, dậy sớm hơn, quét lại sân Chỉ có bà lão, chắc đêm qua không ngủ được Đầu hôm, bà nghĩ tới việc kiếm lấy ít nứa về đan cái phên ngăn căn nhà ra Chưa biết chừng nửa khuya bà đã dậy Khi anh cu Tràng thức dậy, xung quanh đã thay đổi mới
mẻ, khác lạ Nhà cửa, sân vườn đều được quét sạch sẽ gọn gàng… Hai cái ang nước vẫn để khô ong ở dưới góc ổi đã kín nước đầy ăm ắp Đống rác mùn tung hoàn ngay lối đi đã hót sạch Bà cụ Tứ đang lúi húi giẫy những bụi cỏ dại mọc nham nhở ngoài vườn
Thấy con trai đã dậy, bà cụ Tứ vội giục nàng dâu đi dọn cơm ăn chẳng muộn Sáng nay, lòng bà nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác ngày thường, cái mặt bủng beo u ám của và rạng rỡ hẳn lên Bà lão xăm xăm thu dọn, quét tước nhà cửa
Trang 4Bà và cả đôi vợ chồng Tràng, hình như ai nấy đều có ý nghĩ rằng thu xếp nhà cửa cho quang quẻ, nề nếp thì cuộc đời có thể khác đi, làm ăn có cơ khấm khá hơn
Bữa cơm sáng hôm nay cũng là bữa cơm ngày đói trông thật thảm hại Nhưng
có điều lạ là hôm nay, bạ cụ vừa ăn vừa kể chuyện làm ăn, gia cảnh với con dâu Bà nói toàn chuyện vui, chuyện sung sướng về sau này Bà bàn tính với nàng dâu khi nào có tiền mua lấy đôi gà, rồi ngoảnh đi ngoảng lại chẳng mấy chốc có một đàn gà cho mà xem Vì thế chưa bao giờ trong nhà này mẹ conm lại đầm ấm, hoà hợp đến thế Khi niêu cháo lõng bõng, mỗi người được có lưng nửa bát đã hết nhẵn, bà lão lật đật chạy xuống bếp, lễ mễ bưng ra một cái nồi khói bốc lên nghi ngút Đấy là nồi cám, mỗi khi đưa vào miệng, đắng chát và nghẹn bứ trong cổ, nhưng bà lão cho mọi người mà miệng tươi cười, đon đả nói, gọi là “chè khoán” và khen ngon đáo để Bà không muốn bữa ăn đang vui bỗng ngừng lại Thực ra, lòng đau lắm Cả một nỗi tủi hờn đang len vào tâm trí bà
Khi ngoài đình bỗng dội lên một hồi trống, dồn dập, vội vã khiến đàn quạ trên những cây gạo cao chót vót ngoài bãi chợt hốt hoảng bay vù lên, lượn thành từng đám bay vẩn trên nền trời như những đám mây đen, bà cụ Tú giải thích cho nàng dâu biết đấy là tiếng trống thúc giục thuế Đói khát như thế này, vẫn phải đóng thuế, làm sao mà sống qua ngày được Bà ngoảnh vội ra ngoài vì không dám để con dâu thấy bà khóc Mà đó lại là những giọt nứoc mắt khóc bởi cái tương lai mờ mịt, xanh xám của các con bà!
Bằng nghệ thuật phân tích tâm lí nhân vật bậc thầy, Kim Lân đã lách sâu ngòi bút của mình để thấy được vẻ đẹp tâm hồn, tấm lòng bao dung nhân hậu của bà cụ Tứ với đôi vợ chồng trẻ Bà cụ Tứ chính là hình ảnh đẹp đẽ nhất, đại diện tiêu biểu cho hàng triệu bà mẹ Việt Nam Đồng thời qua nhân vật này cũng thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc của Kim Lân
Bài làm 2
Người mẹ Việt Nam luôn là một nguồn cảm hứng sáng tạo của văn chương Không một thể loại nào là không có các tác phẩm viết về mẹ Trong các tác phẩm của nhà văn của Kim Lân, người đọc chắc có lẽ không thể không bị ấn tượng bởi nhân vật bà cụ Tứ Bà là một người mẹ nghèo có tấm lòng nhân hậu, tình yêu thương con người và có niềm tin vào tương lai
Trang 5Bà cụ Tứ là mẹ của anh cu Tràng Trong tác phẩm, bà xuất hiện trước người đọc trong bóng hoàng hôn tê tái, người mẹ nghèo khổ "húng hắng ho" chẳng khác nào một cái bóng đi vào ngõ Trước mái tranh đứng rúm ró trên mảnh vườn mọc lổn nhổn những búi cỏ dại Nhà văn đặt nhân vật vào hoàn cảnh bất ngờ đó là việc đứa con trai đưa một người đàn bà về nhà làm vợ vào giữa ngày đói khủng khiếp và cái chết đang rình rập gõ cửa từng nhà Viết về bà cụ Tứ nhà văn đi sâu vào phân tích tâm lý và tấm lòng nhân ái đáng quí đáng trọng của bà đối với các con
Cũng như mọi người trong xóm ngụ cư, lúc đầu bà rất ngạc nhiên và không thể hiểu nổi điều gì xảy ra Thấy Tràng ra đón từ ngoài ngõ lại reo lên như một đứa trẻ vồn vã khác thường Tâm trạng bà cụ Tứ trở nên phấp phỏng, có cái gì đấy bất thường đang chờ đợi bà Đến giữa sân bà lão đứng sững lại, càng ngạc nhiên hơn Kim Lân đã chọn ngôn ngữ độc thoại nội tâm để diễn tả tâm trạng
bà cụ: "Quái sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ? Người đàn bà nào lại đứng ngay đầu giường con trai mình thế kia? Sao lại chào mình bằng u? Không phải con cái Đục mà Ai thế nhỉ?" Cho đến khi nghe Tràng phân trần cắt nghĩa,
bà cụ mới hiểu Lòng bà ngổn ngang những lo âu, tủi cực, xót thương lẫn vui mừng "Bà lão cúi đầu nín lặng" Trong lòng bà đầy những ám ảnh của một dĩ vãng nặng trĩu những đắng cay Bà nghĩ đến ông lão, đến đứa con Út, đến cuộc đời cơ cực dài dằng dặc của mình mà thương, mà tủi cực xót xa: "Chao ôi, người ta dựng vợ gả chồng cho con là lúc trong nhà ăn nên làm nổi những mong sinh con đẻ cái nở mặt sau này Còn mình thì…" Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rỉ xuống hai hàng nước mắt Nạn đói đang đe dọa, con có vợ bà lo lắng thự
Từ xót xa, mặc cảm, lo lắng bà nghĩ tới cái may của gia đình Bà xót thương người đàn bà lạ Lòng người mẹ nghèo nhân hậu thấu hiểu cảnh ngộ người con gái xa lạ bỗng trở thành con dâu của mình "Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình Mà con mình mới có vợ được " Nghĩ thế bà vui trong lòng, cử chỉ của bà dịu dàng âu yếm Bà gọi người đàn bà
xa lạ là "con" xưng hô "u" một cách chân tình: "Thôi thì các con phải duyên kiếp với nhau u cũng mừng lòng" Với bổn phận làm mẹ, bà ao ước có được
"dăm ba mâm" trước cúng tổ tiên sau mời làng xóm Có thể nói bà là người suy nghĩ trước sau song cái khó bó cái khôn, ao ước giản dị ấy không thể thực hiện
vì quá nghèo
Trang 6Thương con, bà thương dâu Bà dặn dò nàng dâu bằng những lời động viên an
ủi "Nhà ta thì nghèo con ạ Vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn Rồi may ra ông trời cho khá Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ ai khó ba đời? Có ra rồi con cái chúng mày về sau" Bà lại động viên an ủi " cốt làm sao chúng mày hòa thuận là u mừng rồi Chúng mày lấy nhau lúc này u thương quá"
Sáng hôm sau, con trai đã có vợ Gia đình bà dường như đã thay đổi Sáng hôm sau bà cùng con dâu dậy sớm thu dọn, quét tước nhà cửa." Bà mẹ Tràng cũng nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác ngày thường, cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn lên" Bữa cơm đãi nàng dâu thật thảm hại "Giữa cái mẹt rách có độc một lùm rau chuối thái rối, và một đĩa muối ăn với cháo" Bà đãi nàng dâu mới món
"chè khoán" cháo cám Nhưng bà toàn nói chuyện vui, chuyện sung sướng sau này, bà dặn con trai Mấy hôm nữa mua ít nứa về ngăn cho khỏi trống, có tiền nuôi mấy con gà chẳng mấy chốc có cả đàn gà Bà đem lại cho cá con niềm tin cuộc sống mặc dù tiếng trống thúc thuế vẫn dồn dập, tiếng quạ kêu từng hồi thê thiết Không khí ảm đạm vẫn bao trùm cuộc sống Có thể nói trong bức tranh
xã hội sáng hôm ấy, bà cụ Tứ là một điểm sáng về đạo lý làm người Người mẹ không ao ước cho mình mà luôn sống vì con, cho con, cho lớp con cháu mai sau
Nhân vật bà cụ Tứ tưởng như không thể có được nhất là trong hoàn cảnh gia đình bà, sự tăm tối của xã hội Ngọn lửa tình mẫu tử ấy cũng đã đủ nhóm lên giữ niềm tin hi vọng vào tương lai tươi sáng Nét đẹp và nhân hậu vốn có trong
bà được tác giả diễn tả tinh tế qua cách sử dụng ngôn ngữ chọn lọc trong diễn
tả tâm lý nhân vật, góp phần khắc họa vẻ đẹp tâm hồn của người mẹ nghèo Việt Nam
Bài làm 3
Không phải là nhân vật chính, lại xuất hiện ở phần cuối của tác phẩm nhưng bà
cụ Tứ - mẹ của anh cu Tràng trong Vợ nhặt của Kim Lân đã góp phần làm cho tác phẩm sâu sắc hơn Với tình huống anh cu Tràng “nhặt” được vợ trong những ngày đói deo dắt, Kim Lân muốn khắc hoạ số phận bi đát của người nông dân trước cách mạng tháng Tám, thể hiện sự cảm thông, sẻ chia trước khát khao hạnh phúc của những số phận khốn cùng ấy
Sau tình huống nhặt được vợ, anh cu Tràng, chị vợ và người mẹ đường như trở thành người khác Và bà cụ Tứ người mẹ nghèo đã bộc lộ tấm lòng sâu sắc của
Trang 7một người mẹ suốt đời những buồn đau, lo lắng đã đè nặng lên cuộc đời bà Bởi thế nhân vật phụ này đã tạo lên một phần không nhỏ giá trị nhân văn của tác phẩm
Chân thật trong hình ảnh và chân thật trong từng chi tiết, Kim Lân dường như không kể mà dắt ta đến với bà cụ Tứ Bắt đầu là cái dáng: “lọng khọng đi vào ngõ vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán gì trong miệng” Có biết bao nhiêu là thân thương, trìu mến Ta gặp lại dáng hình gầy gầy, còng còng vì sương gió cuộc đời của người đàn bà quen thuộc Từ “lọng khọng” đầy sáng tạo và giàu sức tạo hình Cái lẩm cẩm, chậm chạp theo nổi “phấp phỏng” trước sự đón tiếp khác thường của ông “con giai”, bà bước vào trong nhà Khi thấy một người đàn bà đứng ngay ở đầu giường con mình, bà hết sức ngạc nhiên
Hàng loạt câu hỏi đặt ra trong đầu óc già nua của bà “Người đàn bà nào lại đứng ở đầu giường thằng con mình thế kia? Không phải cái đục mà Ai ihế nhỉ ? Sao lại chào mình bằng u ?” Phải, bà làm sao ngờ được giữa năm đói, nhà lại nghèo mà con bà lại dẫn không về một người vợ! Băn khoãn mãi khi hiểu ra,
“bà lão cúi đầu nín lặng”, vừa “ai oán vừa sót thương cho số kiếp con mình” Thương con để rồi tủi phận mình “Chao ôi, người ta đựng vợ gả chồng cho con là trong lúc nhà ăn nên làm nổi, còn mình thì ” Đọc những dòng này, ta có cảm giác như trái tim người mẹ trong cái thân hình còm cõi đang rung lên đau đớn, xót xa Việc trọng đại trong đời con, lẽ ra “làm được dăm ba mâm cơm mới phải”, nhưng "nhà mình nghèo quá”, nên điều đó chỉ nằm trong suy nghĩ, không thực hiện được
Bà cụ thương con, tủi phận rồi lại thương dâu “Người ta có gặp bước khó khăn đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình Mà con mình mới có vợ được …” Vừa mừng tủi, vừa lo lắng, bà lo nỗi lo rất chính đáng của con người đã trải qua cuộc đời cực nhọc, đớn đau: “Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống qua được cơn đói khái này không?” Nén nỗi lo trong lòng, bà cụ động viên con tin tưởng vào tương lại “Vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn Rồi may ra ông giời cho khá Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời? "
Bà nói với con dâu bằng giọng của người từng trải - vừa lo lắng, vừa thương xót; “ Năm nay thì đói to đây Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá ”
“ bà nghẹn lời không nói được nữa ” Nhưng ta hiểu, người con dâu bà lúc này
Trang 8rất hiểu bà, thấy thân thiết gắn bó với bà, thực sự coi bà là mẹ Và nghĩa là
“ đám cưới ” đã xong
Chẳng lễ nghi, không đưa đón, tấm lòng chân thật, nhân hậu của người mẹ nghèo đã thay thế tất cả Đến đây ta cứ liên tưởng tới mẹ chồng Dần trong
“một đám cưới”(Nam Cao) Người mẹ ấy “mở tài ăn nói”, nói rất nhiều, rất
“ngọt ngào” để khoả lấp sự “không có nhiều liền”, làm “mát lòng mát ruột” cha Dần Chao ôi, những người mẹ nông dân nghèo trước cách mạng là thế ư? Tình yêu thương con, ý thức trách nhiệm của người làm mẹ khiến họ cưới vợ cho con bằng tất cả những khả năng mình có thể, dẫu chỉ là lời nói Nhưng nếu mẹ chồng Dần nói rất nhiều thì thì bà cụ Tứ lúc này chỉ nói rất ít Bà khóc “Nước mắt cứ chảy xuống ròng ròng” Những giọt nước mắt ấy đã nói lên tất cả tấm lòng chân thật của bà Bà dành lời cho bữa cơm mừng con dâu ngày hôm sau
-“toàn chuyện vui, chuyện sung sướng về sau này”, bà say sưa với các con những dự định cho tương lai
Từ sự ngỡ ngàng đến thoáng im lặng, “hiểu ra biết bao cơ sự”, từ giọt nước mắt tủi phận nghèo, thương con dâu đến nổi lo lắng “không biết chúng có nuôi nhau sống nổi qua ihì đói không” đến niềm vui mừng, niềm tin vào tương lai , tất cả đan xen, hiển hiện dưới ngòi bút Kim Lân Tác giả đã đi sâu phân tích diễn biến tâm lí tinh tế của bà cụ Tứ, thể hiện một cách tài tình trong từng suy nghĩ, từng hành động, lời nói Lỗi lo xa cho tương lai, lối nhìn người mà ngẫm đến mình, tủi phận mình hay duy tâm của người già: " chẳng may ông giời bắt chết cũng phải chịu chứ biết làm thế nào mà lo cho hết được? ”tưởng đọc lên ta không thể không chắc chắn đó là lời của bà cụ Tứ Quả là không thể lẫn đi đâu được cách nói, cách nghĩ vừa lẫn thẩn, vừa hồn hậu của người mẹ già nông thôn
Tác giả vừa hóa thân vào nhân vật để phân tích diễn biến tâm lý vừa khách quan ghi lại Đặt nhân vật trong hoàn cảnh không gian, thời gian nhất định, Kim Lân đã diễn tả sâu sắc tâm trạng nhân vật Bà cụ Tứ ngửi “mùi đốt đống rấm ở những nhà có người chết thoảng vào khét lẹt” mà “nghĩ đến ông lão, nghĩ đến đứa con gái út”, đến “cuộc đời cuộc đời cực khổ dằng dặc của mình”
để rồi phấp phỏng lo lắng cho tương lai của con: “liệu chúng nó có hơn bố mẹ chúng nó trước kia không?”
Trang 9Nghệ thuật “biện chứng pháp tâm hồn” đã thể hiện nhuần nhị trong từng biến thái tinh tế, phong phú của tâm lý người mẹ nghèo Tác giả phải có sự thấu hiểu, trân trọng đặc biệt, phải có vốn sống phong phú đến mức độ nào mới có thể diễn tả một cách chân thực, tài tình đến vậy Vợ nhặt không còn là những trang văn, đó là những trang đời - những trang đời thâm đẫm những giọt nước mắt tủi cực, xót xa, phấp phỏng nổi lo cho tương lai và rạng rỡ trong trái tim người mẹ nghèo Chân thực mà cũng thật cảm động, hình ảnh bà cụ Tứ không chỉ giúp ta chứng kiến diễn biến tinh tế của tâm tư mà con rung cảm sâu sắc trước tâm, trước tấm chân tình tha thiết của người mẹ
Đọc truyện, có lẽ không ai quên được cách giấu giếm đầy ngượng ngập, vụng
về về những dòng nước mắt xót thương con của bà lão: “Có đèn đấy à? ừ thắp lên tí cho sáng sủa Dầu bây giờ đắt gớm lên mày ạ ” Bà đã cố nén sự xúc động của mình, đã cố nuốt những giọt nước mắt chát đắng xót xa vào trái tim vốn đã chát đắng xót xa vào trong trái tim vốn đã chát đắng của một đời tủi cực
Và khi ấy, trước đôi mắt nhoà lệ của người đọc, dòng “nước mắt cứ chảy ròng ròng” sau lời bộc bạch tâm tình với con dâu của bà lão lại hiện lên rõ nét hơn bao giờ hết Những giọt nước mắt trong suốt từ đôi mắt đục mờ Những giọt nước mắt lấp lánh lòng vị tha cao quý của người mẹ Những giọt nước mắt mặn mòi là muối của đất, là muối của trái tim yêu thương dạt dào như biển cả
Những giọt nước mắt lặn vào trong ấy đã hoá niềm vui chân thành trong xúc động “xăm xắn thu dọn, quét tước nhà cửa”, trong tíu tít những dự định nào ngăn buồng cho đôi trẻ, nào mua đôi gà Để ý ta sẽ thấy chính bà lão “gần đất
xa trời” này lại là người nói đến tương lai nhiều hơn tất cả Không đơn thuần chỉ là tâm lí lạc quan khỏe khoắn của người lao động, đó là cả niềm ao ước thiết tha về một ngày mai sáng sủa hơn cho con của người mẹ nghèo Có thể bà chẳng còn sống mấy nữa Nhưng bà sống vì con, tìm thấy ý nghĩa đời người trong sự chăm lo vun vén cho con Và bởi vậy, những ước muốn, hy vọng đâu chỉ dành cho tuổi trẻ - nó trở nên đằm sâu, nồng thắm hơn trong tâm lòng của những người mẹ nghèo như bà cụ Tứ Ai dám bảo bà mẹ lẩm cẩm, dớ dẩn? Ai dám cười những ước mong, dự định của bà? Cái gốc lạc quan, yêu thương không những không tàn héo đi mà ngược lại càng xanh tươi hơn trong mưa nắng cuộc đời Tâm tính ấy làm ta xúc động, thấm thía bao điều
Trang 10Tâm tính ấy khiến bữa cháo thành bữa tiệc, khiến nồi cháo “chát xít, nghẹn bứ trong miệng mà ngon ngọt trong lòng” Người đọc cười ra nước mắt trước sự hào hứng, vui vẻ khi bà lão “lễ mễ” bưng nồi cháo cám “nghi ngút khói” lên nhà, đon đả tươi cười múc cho con mà bảo: “Cám đây mày ạ, hì Ngon đáo để,
cứ thử ăn mà xem” Phải, cái nồi cháo cám hèn hạ đành rồi, nhưng tấm lòng người mẹ quê ngẫm lại không đáng thương, đáng quý hay sao? Dường như bà
cố gắng xua đi cái không khí ảm đạm, cố gắng vượt lên hoàn cảnh bằng sự tươi tỉnh động viên con Bên trong cái vẻ tươi tỉnh ấy, ta biết lòng người mẹ đang thổn thức
Lòng người đọc cũng dâng lên bao xót xa Tội nghiệp thay niềm vui của bà lão - cái niềm vui không cất cánh lên được Bởi, vẫn còn đó bát cháo cám, vẫn còn đó tiếng trống thúc thuế dồn dập khiến niềm vui không thể trọn vẹn “Bà không dám để con dâu nhìn thấy bà khóc” còn người đọc thì nhìn thấy rõ những giọt nước mắt trong lòng bà, thấy rõ những giọt nước mắt của Kim Lân khi viết những dòng này Bằng tất cả sự nâng niu, trân trọng, Kim Lân đã để trái tim đập cùng một nhịp với trái lim người mẹ nông dân nghèo
Qua "Vợ nhặt", Kim Lân đã xây dựng thành công hình ảnh người mẹ nghèo trong trận đói khủng khiếp 1945 Người mẹ nghèo tiền bạc nhưng giàu lòng yêu thương và hết mình vì con - người mẹ Việt Nam truyền thống Đằng sau bà
cụ Tứ, ta thấy thấp thoáng những Lão Hạc, chị Dậu, mẹ Dần những người sống tận lòng cho những người thân yêu của họ
Bài làm 4
Vợ nhặt là tác phẩm hoàn hảo của Kim Lân viết về cuộc sống ngột ngạt của dân chúng ta trong nạn đói năm 1945 Tiền thân của truyện ngắn này là tiểu thuyết “xóm ngụ cư” được viết ngay sau cách mạng tháng tám nhưng dang dở Sau lúc hòa bình lập lại (1954), Kim Lân dựa vào một phần cốt truyện cũ để viết truyện ngắn này với tác phẩm vợ nhặt, Kim Lân đã rất thành công trong việc đi sâu phân tách diễn biến tâm lí nhân vật, tiêu biểu là nhân vật bà cụ Tứ Nhân vật bà cụ Tứ được giới thiệu là 1 người mẹ nghèo khổ, sống cộng 1 đứa con trai chịu rộng rãi thiệt thòi, cảnh ngộ của mẹ con bà thật đáng thương nhất
là trong cảnh đói năm 1945 mẫu đói đã kéo tới xóm ngụ cư và vào đến tận trong nhà bà loại nạn đói được tác giả bộc lộ, trên trời từng đàn quạ đen rỉa xác người chết đói bay lên, gào lên từng hồi khẩn thiết Dưới đất bên các gốc đa