Là một trong bảy vùng du lịch, Duyên hải Nam Trung Bộ cũng mang trong mình những tiềm năng du lịch hết sức to lớn, với trọng tâm là du lịch nghỉ dưỡng, tham quan biển - đảo gắn với những
NỘI DUNG
Khái quát chung về vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ nằm ở phía Nam đất nước, tiếp giáp Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, là cửa ngõ ra biển của Tây Nguyên, Campuchia và Thái Lan Đặc biệt, khu vực này nằm gần khu tam giác kinh tế trọng điểm miền Đông Nam Bộ, tạo thuận lợi cho liên kết thương mại, du lịch và vận tải giữa các tỉnh ven biển và lõi kinh tế phía Nam.
Bộ, cửa đường xuyên Á ra biển nối với đường hàng hải quốc tế.
Duyên hải Nam Trung Bộ chia làm 8 tỉnh thành, trong đó có 7 tỉnh và 1 thành phố:
Nam Trung Bộ gồm TP Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận Tổng diện tích đất tự nhiên của các tỉnh Nam Trung Bộ lên trên 45.000 km², chiếm khoảng 13,6% diện tích đất tự nhiên của cả nước; dân số Nam Trung Bộ trên 10 triệu người, chiếm khoảng 10,7% dân số cả nước; mật độ dân số bình quân khoảng 230 người/km².
Tài nguyên tự nhiên
Duyên hải Nam Trung Bộ có địa hình đa dạng với núi cao, đồi, đồng bằng và dải cồn cát ven biển cùng các bãi biển tuyệt đẹp, tạo nên cảnh quan thiên nhiên có giá trị thẩm mỹ cao Sự phong phú của các dạng địa hình này là cơ sở thuận lợi để ngành du lịch các tỉnh trong khu vực phát triển bền vững, đa dạng hóa sản phẩm và thu hút du khách.
1.1 Địa hình miền núi Địa hình miền núi của Trường Sơn Nam thuộc khu vực Đà Nẵng, Quảng Nam – Quảng Ngãi, miền núi Trường Sơn Bắc thuộc Thừa Thiên – Huế cheo leo, hiểm trở và bị chia cắt mạnh nhưng có ý nghĩa lớn với hoạt động du lịch, đặc biệt là các loại hình du lịch thể thao leo núi, du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm Miền núi thuộc khu vực này được nâng lên mạnh trong giai đoạn Tân kiến tạo, chạy theo hướng Tây - Đông với các ngọn núi tiêu biểu như A Tuất (2.500m), núi Mọng (1.707m), Bà Nà (1.468m) Phía nam của những ngọn núi, địa hình lại hạ thấp dần về phía thung lũng sông Thu Bồn, sông Bung, độ cao trung bình chỉ còn 800m, tạo điều kiện thông thương với các cao nguyên bên Lào Ngoài ra, địa hình núi sót Ngũ Hành Sơn nằm ngay trong đồng bằng Đà Nẵng – Quảng Nam với những ngọn núi cấu tạo bằng đá hoa cương đã trở thành một trong những thắng cảnh đẹp nhất vùng Có đầy đủ núi, dổi, cao nguyên, đồng bằng và ven biển, là thể mạnh cho phép tổ chức nhiều loại hình du lịch khác nhau,
1.2 Địa hình biển và đảo
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ gồm các tỉnh giáp biển, nổi bật với nhiều đầm phá và một đường bờ biển dài, khúc khuỷu; Đà Nẵng và Quảng Nam là những điểm tập trung đầm phá phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tham quan Với đường bờ biển dài, nhiều bãi cát mịn và các nhánh núi đâm ra biển hình thành những vũng vịnh kín gió, nơi hình thành nên những bãi biển đẹp Phần lớn các bãi biển nằm gần quốc lộ, gần đô thị và khu dân cư, đồng thời có nhiều danh thắng và công trình văn hóa nổi tiếng giúp khai thác phục vụ du lịch Các bãi tắm nổi tiếng như Non Nước (Đà Nẵng), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Quy Nhơn (Bình Định), Tuy Hòa (Phú Yên), Đại Lãnh, Vân Phong, Nha Trang, Dốc Lết, Cam Ranh (Khánh Hòa), Ninh Chữ, Cà Ná (Ninh Thuận) và Mũi Né (Bình Thuận) là những điểm nhấn du lịch biển quan trọng Ven biển còn có nhiều đảo giá trị cho hoạt động du lịch như Cù Lao Chàm (Quảng Nam), Lý Sơn (Quảng Ngãi); ngoài ra còn có hàng loạt đảo xa bờ mang ý nghĩa kinh tế, quốc phòng và tiềm năng du lịch trong tương lai như quần đảo Hoàng Sa.
1.3 Các loại địa hình khác.
Các đụn cát ở Ninh Thuận và Bình Thuận là một tài nguyên du lịch biển hấp dẫn, với đồi cát nhiều màu sắc và bề mặt “cao nguyên cát đỡ” tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch thể thao trên các đụn và cồn cát cố định, như đua xe trên cát, bóng chuyền trên cát và các hoạt động thể thao biển khác.
Ghềnh Đá Đĩa ở Phú Yên là một trong những danh thắng tuyệt đẹp của miền biển Việt Nam, nổi bật với địa hình độc đáo gồm hàng ngàn cột đá bazan hình lục giác xếp khít như những miếng sáp ong đen bóng, tạo thành một mặt tiền biển vững chãi và đầy kỳ bí Quá trình hình thành bắt nguồn từ dung nham phun lên gặp nước biển lạnh, nhanh chóng đông cứng thành các cột rắn chắc; hiện tượng co giãn khiến nham thạch bị nứt đa hướng, tạo nên cảnh quan đặc sắc và cuốn hút Ghềnh Đá Đĩa được xem như phiên bản Việt của Giant’s Causeway ở Scotland, một di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận từ năm 1986, cho thấy giá trị địa chất và sức hút du lịch của khu vực.
Khí hậu Duyên hải Nam Trung Bộ nằm ở phía Đông Trường Sơn và cao nguyên Tây Nguyên, mang sắc thái xích đạo với tổng lượng nhiệt cao và lượng nắng lớn, khoảng 2500–3000 giờ nắng mỗi năm Theo Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu (2014), Ninh Thuận là địa phương có tổng giờ nắng lớn nhất cả nước: 2.965 giờ Nhiệt độ trung bình năm của toàn vùng khoảng 27°C với biên độ nhiệt thấp; lượng mưa tương đối thấp, trung bình khoảng 1.200 mm, giảm dần từ tây sang đông và từ bắc vào nam Ninh Thuận có lượng mưa thấp nhất, tổng lượng mưa cả năm 2014 chỉ 509 mm Mùa mưa đến chậm, từ tháng 8 đến tháng 12, tập trung vào tháng 9–11, thời tiết chịu ảnh hưởng nhiều của gió phơn Tây Nam và các trận bão lớn Nhìn chung, số giờ nắng cao và nhiệt độ trung bình cao, ít có thời tiết lạnh; mưa tới muộn nên khí hậu vùng này là tài nguyên du lịch biển phù hợp cho tắm biển và khám phá biển đảo.
Trong lĩnh vực du lịch tự nhiên của tiểu vùng, tài nguyên nước và bùn khoáng được khai thác khá hiệu quả Các điểm nước khoáng và bùn khoáng này được kỳ vọng sẽ hình thành các sản phẩm du lịch có giá trị cao, phù hợp với tiêu chuẩn chất lượng và thu hút du khách Nhờ đó, nguồn thu từ du lịch của tiểu vùng được dự báo sẽ tăng lên trong tương lai, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.
Hệ thống sông hồ tại khu vực làm phong phú tài nguyên du lịch địa phương, nổi bật với sông Thu Bồn (Quảng Nam), sông Hàn (Đà Nẵng) và hồ Phú Ninh (Quảng Nam) Cảnh đẹp hai bên bờ cùng dòng nước trong xanh hiền hòa tạo điều kiện hình thành tuyến du lịch trên sông nước và phát triển các hoạt động du lịch thể thao, như đua thuyền, bơi và lặn, thu hút du khách đến với trải nghiệm đáng nhớ và khám phá thiên nhiên.
Các tỉnh có tiềm năng nước khoáng và nước nóng đa dạng, phong phú, mang lại ý nghĩa cho du lịch nghỉ dưỡng và chữa bệnh Những điểm khoáng nổi bật bao gồm Tháp Bà và khu du lịch Trăm Trứng (Khánh Hòa); Phước Nhơn (Đà Nẵng); Tây Viên (Quảng Nam); Thạch Bích, Thạch Trụ, Nghĩa Thuận (Quảng Ngãi); Hội Vân (Bình Định); Phú Sen, Trà Ô, Lạc Sanh (Phú Yên); Nha Trang, Cam Ranh, Đảnh Thạnh (Khánh Hòa); Tân Mỹ Á (Ninh Thuận); Vĩnh Hảo, Da Kai (Bình Thuận).
Hệ sinh thái biển phong phú với sự đa dạng của động thực vật là nét đặc sắc của Duyên hải Nam Trung Bộ Khu vực này có nguồn hải sản phong phú, chiếm gần 20% sản lượng đánh bắt thủy sản của cả nước, với các ngư trường lớn ở Ninh Thuận và Bình Thuận Các loài hải sản tiêu biểu như tôm, tôm hùm và ngọc trai góp phần làm nên nguồn lợi hải sản đáng kể cho vùng, đồng thời thu hút đầu tư và phát triển du lịch biển nhờ hệ sinh thái biển đa dạng.
Trong khu bảo tồn biển Hòn Mun, rạn san hô có tầm quan trọng quốc tế và đại diện cho mức độ đa dạng sinh học cao nhất ở Việt Nam Bên cạnh đó, khu vực này còn bảo tồn một hệ động vật lớn với nhiều loài đa dạng như hổ, báo, gấu, bò rừng, sơn dương, sóc chân văn ngũ sắc, khi đuôi dài, trăn gấm; đồng thời có các loài chim tiêu biểu như công, đại bằng đất, gà lõi, bìm bịp, và đặc biệt chim yến mang lại sản phẩm có giá trị cao và danh tiếng trong và ngoài nước Nhiều loài đặc hữu quý hiếm cũng được đưa vào Sách đỏ Việt Nam như chà và chân đen, gà tiền mặt đỏ, ếch cây trung bố (Vườn quốc gia Núi Chúa), bò tót, ba ba gai (Vườn quốc gia Phước Bình).
Trong tiểu vùng này có hai Vườn Quốc gia có giá trị sinh học đặc thù và hấp dẫn du lịch là Vườn Quốc gia Phước Bình và Vườn Quốc gia Núi Chúa Đáng chú ý, Vườn Quốc gia Phước Bình sở hữu một hệ động vật đa dạng với 1.225 loài và 327 loài thực vật quý hiếm, làm tăng tính bảo tồn sinh học và thu hút du khách đến khám phá vẻ đẹp thiên nhiên nơi đây.
Các hệ sinh thái điển hình ở vùng này gồm rừng kín thường xanh, rừng mưa ẩm nhiệt đới, rừng thưa cây họ dầu, rừng lá kim và rừng hỗn hợp giữa cây lá rộng và cây lá kim Á nhiệt đới Những kiểu rừng này cho thấy sự đa dạng về cấu trúc và thành phần loài, đồng thời đóng vai trò nền tảng cho hệ sinh thái địa phương, bảo vệ đất và nguồn nước, cân bằng khí hậu và cung cấp nguồn gỗ cùng các dịch vụ sinh thái quan trọng.
5 Các cảnh quan du lịch tự nhiên
Vùng duyên hải Nam Trung Bộ có chiều dài bờ biển ấn tượng và được thiên nhiên ưu ái ban tặng nhiều bãi biển đẹp, hòn đảo nổi tiếng trong nước và quốc tế, cùng với cảnh quan đa dạng, nên thơ và hấp dẫn du khách Những điểm đến tiêu biểu cho du lịch biển tại khu vực này gồm Xuân Thiều, Mỹ Khê và Non Nước ở Đà Nẵng; Cửa Đại và Tam Thanh ở Quảng Nam; Mỹ Khê và Sa Huỳnh ở Quảng Ngãi; Quy Nhơn và Hoàng Hậu ở Bình Định; Tuy Hòa và Bãi Môn – Mũi Điện ở Phú Yên; Nha Trang và Cam Ranh ở Khánh Hòa.
Bên cạnh đó, nhiều cảnh sắc thiên nhiên, những thắng tích do thiên tạo nổi tiếng như:
Vùng biển và đảo miền Trung sở hữu hàng loạt điểm đến nổi bật như Bà Nà, Sơn Trà, Hải Vân, Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng); Cù Lao Chàm, Hồ Phú Ninh, Suối Tiên, mõm Bàn Than (Quảng Nam); Thiên Ấn niêm hà, Cổ Lũy Cô thôn, Lý Sơn (Quảng Ngãi); Bán đảo Phương Mai, Bãi tắm Hoàng Hậu, Suối Tiên, Hầm Hô thắng cảnh, Hồ Núi Một, Động Cườm (Bình Định); Đầm Cù Mông, Vịnh Xuân Đài, Gành Đá Đĩa, Bãi Bàng, Bãi Gốc, Bãi Môn – Mũi Điện và Vũng Rô (Phú Yên); Hòn Chồng – Hòn Đỏ, Đại Lãnh (Khánh Hòa)… Kết hợp với các yếu tố đặc trưng của hệ sinh thái biển và đảo ven bờ để phát triển các hoạt động du lịch đa dạng và độc đáo, là thế mạnh riêng có của vùng.
Tài nguyên văn hóa
1 Các di tích văn hóa- lịch sử
Vùng văn hóa Duyên hải Nam Trung Bộ nổi bật với mật độ di tích văn hóa Chăm khổng lồ, là trung tâm cổ của nền văn hóa Chăm Pa suốt hơn 10 thế kỷ và để lại hàng loạt di tích trải dài trên các tỉnh ven biển Đặc biệt, hệ thống tháp Chăm là biểu tượng nổi bật nhất của khu vực, góp phần hình thành nên bản sắc văn hóa Chăm và thu hút du khách Nhiều khu tháp danh tiếng như Dương Long, Cánh Tiên, Bánh Ít (Bình Định), Porganar (Nha Trang) và Pôrômê (Ninh Thuận) lôi cuốn bởi kiến trúc Chăm độc đáo và đặc sắc.
Nhóm đền tháp Chăm Poshanư tọa lạc trên đồi Bà Nài thuộc xã Phú Hải về phía Đông Bắc cách thành phố Phan Thiết chừng 7km được người Chăm xây dựng từ những cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỷ IX thuộc phong cách kiến trúc nghệ thuật Hòa Lai - một trong những phong cách nghệ thuật cổ của Vương quốc Chămpa Nội dung của việc xây dựng nhóm tháp trong giai đoạn lịch sử này để thờ thần Shiva ( một trong những vị thần Ấn Độ giáo được người Chăm sùng bái, tôn kính) biểu hiện bằng bệ thờ Linga Yoni bằng đá hiện còn lưu giữ tại tháp chính Đến thế kỷ XV người Chăm tiếp tục xây dựng một số đền thờ dạng kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Pôshanư, tương truyền là con vua ParaChanh được nhân dân yếu quý về tài đức và phép ứng xử của Bà đối với người Chăm đương thời Pôshanư là nhóm đền tháp Chăm có vai trò quan trọng trong số các di tích kiến trúc Chăm ở Bình Thuận, từ hình dạng kiến trúc đến kỹ thuật xây dựng và trang trí nghệ thuật trên thân tháp, các vòm cuốn, các cửa chính, cửa giả, trong lòng và lên đến đỉnh tháp So với những tháp Chăm khác, đến nay di tích này hàng năm vẫn có đông đảo người Chăm từ các vùng lân cận đến làm lễ cầu mưa và những nghi lễ khác liên quan đến phong tục tập quán của họ Di tích này đã được Nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1991.
Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ trong văn hóa Chăm Pa được bảo tồn gần như nguyên vẹn và lưu giữ tại các bảo tàng ở khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ Du khách có thể chiêm ngưỡng hàng ngàn hiện vật điêu khắc mỹ thuật, hiện vật điêu khắc đá và gốm Chăm Pa cổ từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII tại các bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng, Bảo tàng Bình Định và Bảo tàng Phú Yên.
Lễ hội là hoạt động văn hóa phong phú của đất nước ta, mang tính cộng đồng và phản ánh nét đặc trưng riêng từng vùng miền; ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, dân tộc Chăm lưu giữ hai lễ hội quan trọng nhất trong năm là Katê ở Ninh Thuận và Bình Thuận, và Ponagar ở Khánh Hòa, với đặc trưng là tôn giáo, tín ngưỡng và sự hòa quyện của các trò chơi dân gian, ngâm thơ, ca nhạc cùng trình diễn các nghề khéo tay.
Lễ hội Katê, còn được biết đến với tên Lễ Hội Mbăng Katê, là một lễ hội dân tộc của đồng bào dân tộc Chăm Đây là lễ hội dân gian linh thiêng, mang đậm nét đặc sắc và quan trọng trong đời sống văn hóa của người Chăm Katê thể hiện những nghi lễ tôn giáo và truyền thống cộng đồng, là dịp để tưởng nhớ tổ tiên, thể hiện sự đoàn kết và bản sắc văn hóa của người Chăm, đồng thời là sân chơi cho nghệ thuật và ẩm thực của cộng đồng.
Lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ những người đã khuất và tôn vinh các anh hùng của dân tộc, được người Chăm tôn vinh như những vị thần Thông qua nghi lễ và các hoạt động đặc trưng, lễ hội thể hiện lòng thành kính và niềm tự hào dân tộc của người Chăm Lễ hội thường diễn ra vào ngày 25 tháng 7 theo lịch Cham, tức khoảng từ 25/9 đến 25/10 dương lịch.
Lễ hội Tháp Bà Ponagar được tổ chức với quy mô lớn từ ngày 20 – 23 tháng 3 Âm lịch hàng năm, gắn liền với tục thờ Mẫu có từ lâu đời của dân tộc Việt Nam Đây là lễ hội truyền thống nhằm tôn vinh, tưởng niệm mẹ Ponagar - người đã có công dạy người dân cách trồng lúa, chăn nuôi, dệt vải và đưa người Chăm đến cuộc sống ấm no.
3 Các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ nổi bật với nhiều danh nhân có công với đất nước, trong đó Thái sư Trần Thủ Độ để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử phong kiến Việt Nam, và nhà nghiên cứu Phan Huy Chú là người góp phần hệ thống hóa tri thức và lưu trữ lịch sử cho hậu thế Đỗ Thúc Tịnh—tiến sĩ đầu tiên và duy nhất của huyện Hòa Vang thời quân chủ—là biểu tượng cho trí tuệ và học thuật đặc sắc của vùng đất này Trần Cao Vân là nhà yêu nước tiêu biểu, thể hiện tinh thần kiên cường và lòng yêu quê hương Đây chỉ là một phần danh sách các danh nhân gắn bó với Duyên hải Nam Trung Bộ, mang lại những giá trị lịch sử và bản sắc văn hóa đặc trưng cho khu vực.
Ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, dân tộc Kinh chiếm đa số, trong khi dân tộc Chăm là nhóm thiểu số đáng chú ý sống quanh thành phố Phan Rang - Tháp Chàm (tỉnh lị Ninh Thuận) và phía bắc tỉnh Bình Thuận, cùng phân bổ ở một số nơi khác như phía nam tỉnh Bình Định Những dân tộc thiểu số khác cư trú ở phần đồi núi phía tây của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ; vùng sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn một nửa diện tích của tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi Mặc dù các tộc người này chiếm tỉ lệ nhỏ trong dân số, sự đa dạng về thành phần dân tộc đã mang lại sự đa dạng trong truyền thống văn hóa của khu vực.
Việc hội nhập của các tộc người đã hình thành một cộng đồng thống nhất và tạo nên một vùng văn hóa đa màu sắc, thể hiện rõ trong đời sống cộng đồng, kiến trúc nghệ thuật và kho tàng văn hóa dân gian, đồng thời vẫn bảo toàn sự liên kết nội tại Ví dụ nổi bật là người Chăm thu hút du khách bằng lịch sử huyền thoại và những tháp Chăm hùng vĩ Trong vùng du lịch này còn có sự hiện diện của các đồng bào dân tộc phía Bắc như Mường và Thái, những người định cư sau và góp phần làm phong phú thêm nét văn hóa đặc sắc của địa phương Có thể nói văn hóa dân tộc của vùng Nam Trung Bộ là một tài sản quý giá, một nguồn lực du lịch quan trọng và là nền tảng để phát triển du lịch.
4 Làng nghề thủ công truyền thống và ẩm thực
Nghề thủ công truyền thống ở Duyên hải Nam Trung Bộ có lịch sử phát triển lâu đời và lan tỏa trên hầu hết các địa phương, với những sản phẩm vừa nổi tiếng trong nước vừa có tên tuổi ở nước ngoài Các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ có tiềm năng lớn phát triển làng nghề, với hàng chục làng nghề mang đậm nét văn hóa cổ truyền và bản sắc riêng của từng địa phương như làng gốm Thanh Hà, lụa Mã Châu (Quảng Nam); rượu Bàu Đá (Bình Định); làng mộc Kim Bổng; làng rau Trà Quế; đèn lồng Hội An và đá mỹ nghệ Non Nước Ở Đà Nẵng, theo Sở Công Thương, trong số 7 làng nghề có mặt tại thành phố thì có 2 làng nghề có sản phẩm xuất khẩu; đá mỹ nghệ Non Nước chiếm 40% tỷ trọng xuất khẩu và nhắm tới các thị trường lớn như Mỹ, Úc, Pháp, Đài Loan, Hồng Kông, trong khi mây tre có tỷ trọng xuất khẩu khoảng 10% Bên cạnh đó, du lịch mùa hè tại làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước nằm dưới chân núi Ngũ Hành Sơn mang lại cho du khách một không gian hữu tình, thơ mộng và cảm giác thanh bình.
Gốm Bầu Trúc là biểu tượng của nền văn hóa Chăm, được các nghệ nhân ở Bầu Trúc khéo léo làm nên bằng đôi bàn tay tài hoa, dùng vòng tre và vỏ sò để cho ra những sản phẩm gốm tinh xảo; vật liệu làm gốm Bình Thuận là đất sét đặc biệt lấy từ bờ sông Quao, sau khi hình thành sản phẩm được nung ở nhiệt độ 500-600 độ C trong vòng 6 giờ; du khách có thể trải nghiệm tự làm gốm và người dân địa phương rất sẵn lòng hướng dẫn tường tận từng bước để có được sản phẩm của riêng mình.
4.2 Ẩm thực Ẩm thực ở Duyên hải Nam Trung Bộ rất phong phú về hương vị và mang đậm đặc trưng của vùng văn hóa biển Những món ăn mà du khách muốn thưởng thức khi đến đây là bánh tráng thịt heo Đà Nẵng, bún chả cá Bình Định, sò huyết Ô Loan (Tuy Hòa), cháo cá Nức (Ninh Thuận),… Nguồn thực phẩm mà chủ yếu của cư dân nơi đây là các loại cá và thủy hải sản như nghêu, ốc, sò,…
Quan niệm ẩm thực của người dân vùng Duyên hải Nam Trung Bộ chịu ảnh hưởng của Đông y, theo đó tính hàn của cơ thể được cân bằng bằng các món ăn có màu đỏ và nâu sẫm So với ẩm thực miền Bắc, miền duyên hải Nam Trung Bộ có món ăn đậm đà và cay nổi bật hơn Người dân địa phương sử dụng các gia vị cay như ớt, tỏi, tiêu và sả không chỉ tăng hương vị mà còn khử được vị tanh của hải sản và cá, làm cho món ăn thêm thơm ngon và hấp dẫn.
Dọc theo bờ biển Duyên hải Nam Trung Bộ, hầu như tỉnh nào cũng duy trì nghề sản xuất nước mắm ngon, tạo nên một nét đặc trưng ẩm thực của vùng Điển hình cho sự đa dạng này là nước mắm Nam Ô ở Đà Nẵng và nước mắm Nha Trang ở Khánh Hòa, hai loại nước mắm nổi tiếng với hương vị đặc trưng và chất lượng được nhiều người yêu thích Nghề làm nước mắm tại khu vực này không chỉ gìn giữ giá trị truyền thống mà còn đóng góp cho kinh tế địa phương và quảng bá ẩm thực ven biển miền Trung.
Cơ sở hạ tầng
Hệ thống giao thông ở đây khá phát triển, khách du lịch có thể đến bằng tàu hỏa, ô tô, xe máy, hay máy bay …
Hình 1 : Bản đồ hệ thống giao thông vùng duyên hải Nam Trung Bộ
1 Đường bộ Đường xá có rất nhiều tuyến chạy qua đây, nối vào Quốc lộ 1 về hai phía như
Các tuyến QL14B, QL14E và QL24 chủ yếu đưa khách khám phá các địa bàn miền núi và Tây Nguyên Vì nằm dọc theo tuyến đường sắt Bắc-Nam, các ga chính nằm gần các điểm du lịch lớn trong tiểu vùng, tạo thuận lợi cho khai thác du lịch địa phương Tần suất lịch chạy tàu được thiết kế để đáp ứng nhu cầu vận chuyển khách du lịch trong vùng và từ các điểm gửi khách lớn ở hai đầu đất nước.
Ví dụ, với hệ thống quốc lộ 1A, quốc lộ 28 và quốc lộ 25, Bình Thuận trở thành giao điểm kết nối các trung tâm du lịch lớn như Nha Trang, Đà Lạt và Thành phố Hồ Chí Minh Nhờ đó, mạng lưới di chuyển được mở rộng, luồng khách du lịch liên vùng tăng lên và du lịch Bình Thuận được đẩy mạnh trên bản đồ du lịch Việt Nam.
Ngành hàng không tại duyên hải Nam Trung Bộ hiện có 5 sân bay gồm Đà Nẵng, Chu Lai, Tuy Hòa, Cam Ranh và Phù Cát Sân bay quốc tế Đà Nẵng là sân bay lớn nhất miền Trung - Tây Nguyên và lớn thứ ba tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong kết nối khu vực Bình quân mỗi ngày có khoảng 150 lượt chuyến bay hạ cánh và cất cánh, với khoảng 15.000 hành khách thông qua nhà ga.
3 Giao thông vận tải biển, sông nước
Với chiều dài bờ biển khoảng 800 km và nhiều vịnh biển sâu, kín gió, nơi đây có tiềm năng phát triển các cảng biển sâu và hiện đại như Dung Quất (Quảng Ngãi), Kỳ Hà (Quảng Nam), Nhơn Hội (Bình Định) và Vân Phong (Khánh Hòa) Cảng Đà Nẵng và cảng Nha Trang hiện nay đang được tăng cường cải tạo và hiện đại hóa, khẳng định vai trò là hai trung tâm cảng trung chuyển lớn nhất cả nước.
Ở khu vực này, hệ thống sông ngòi dày đặc do địa hình trải dài và hẹp khiến các nhánh sông bị cắt xẻ và ngắn lại Khi lũ đến, nước dâng lên rất nhanh, còn mùa khô thì nước cạn Để đảm bảo tưới tiêu và cấp nước sinh hoạt, người dân thường xây hồ chứa nước như một giải pháp thủy lợi quan trọng nhằm điều tiết nguồn nước và được chú trọng duy trì.
Theo như bản đồ thì ta có thể thấy, vùng DHNTB có tuyến đường sắt Bắc -
Hệ thống đường Nam chạy qua khu vực này không chỉ mang lại sự thuận tiện cho việc vận chuyển hàng hóa mà còn đáp ứng nhu cầu di chuyển của hành khách ở mức cao, đặc biệt là phục vụ khách du lịch.
Hệ thống giao thông đường sắt ở nước ta vẫn còn nhiều bất cập, chất lượng chưa đồng bộ và giá vé cao khiến đường sắt khó cạnh tranh với các phương tiện vận chuyển khác như ô tô và hàng không Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, giảm chi phí và cải thiện dịch vụ là những yếu tố then chốt để đường sắt có thể phục vụ hiệu quả hơn cho hành khách và hàng hóa, từ đó tăng khả năng cạnh tranh với các tuyến vận chuyển khác.
Hình 2: Sơ đồ đường sắt Bắc-Nam
Hệ thống giao thông vận tải đa dạng, từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không đến đường biển, mang lại sự linh hoạt cho du khách khi di chuyển đến Duyên hải Nam Trung Bộ Nhờ kết nối giao thông hiện đại và liên tục được mở rộng, khu vực này dễ tiếp cận từ nhiều tỉnh thành và mang lại hành trình khám phá các bãi biển, danh lam thắng cảnh và trải nghiệm du lịch ven biển một cách thuận tiện.
Mặc dù mạng lưới giao thông đa dạng và hiện đại ở nhiều tuyến đường, tiềm năng du lịch của Quảng Ngãi và Phú Yên vẫn chưa được khai thác tối đa do khó khăn trong tiếp cận Nhiều tuyến đường chưa được cải tạo hoặc xuống cấp, khiến việc di chuyển giữa các tỉnh gặp trở ngại và ảnh hưởng trải nghiệm tham quan Đầu tư nâng cấp hệ thống đường sá, cầu cống và cải thiện kết nối liên tỉnh sẽ mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững cho Quảng Ngãi và Phú Yên, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước.
Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
Theo thống kê năm 2000, toàn vùng có 452 cơ sở lưu trú với 9.052 buồng, đến năm
Năm 2010, vùng có 1.240 cơ sở lưu trú với hơn 36.000 buồng, chiếm 10% số cơ sở và 13,3% số buồng của cả nước Đến năm 2013, toàn vùng có 1.650 cơ sở lưu trú với 57.229 buồng; trong đó có 658 cơ sở được xếp hạng chiếm 40% tổng số cơ sở lưu trú có xếp hạng trong vùng, với phân bổ: 20 khách sạn 5 sao (1,2%), 44 khách sạn 4 sao (2,7%), 94 khách sạn 3 sao (5,7%), và hơn 500 cơ sở từ 1 sao đến 3 sao (30%) Các cơ sở lưu trú chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn như Đà Nẵng hơn 13.000 buồng, Khánh Hòa gần 15.000 buồng và Bình Thuận trên 9.000 buồng.
Theo số liệu do Vụ Khách sạn Tổng cục Du lịch cung cấp, đến cuối năm 2015 tiểu vùng có 1.009 cơ sở lưu trú được xếp hạng với 47.023 buồng Nếu tính cả các cơ sở đạt chuẩn, con số này là 1.339 cơ sở và 50.367 buồng, chiếm lần lượt 57,77% số cơ sở lưu trú và 73,32% số buồng toàn khu vực Số lượng khách sạn cao cấp đã tăng lên đáng kể, hiện nay tại đây có 35 khách sạn, resort 5 sao và 81 khách sạn 4 sao, tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn như Huế, Nha Trang, Đà Nẵng; đồng thời nhiều khu nghỉ dưỡng, resort đẳng cấp, biệt thự du lịch và nhà nghỉ được xây dựng Tại Ninh Thuận, khu nghỉ dưỡng 6 sao Amanoi Resort được xếp là một trong 33 khách sạn mới tốt nhất trên thế giới năm 2014; tỉnh Phú Yên nổi tiếng với khu nghỉ dưỡng 5 sao Apec Mandala Wyndham thuộc chủ đầu tư Apec Group.
Với sự gia tăng nhanh của lượng khách du lịch và nhu cầu lưu trú, hệ thống các cơ sở ăn uống ở các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ phát triển mạnh, từ khách sạn và nhà nghỉ đến các quán ăn ngoài trời, thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia Đồ ăn và thức uống tại đây phong phú, đa dạng, phục vụ từ các món ăn truyền thống đến hải sản tươi, đáp ứng nhiều đối tượng du khách khác nhau Ẩm thực của vùng duyên hải Nam Trung Bộ vừa mang đậm nét đặc sắc của ẩm thực miền Trung vừa có hương vị riêng biệt, tạo được dấu ấn cho du khách Những đặc sản biển đảo nổi tiếng như cơm gà Tam Kỳ, Mì Quảng, sò huyết Ô Loan (Tuy Hòa), cháo tôm hùm Bình Ba, yến sào Hòn Nội (Khánh Hòa), mực một nắng (Bình Thuận) và các đặc sản khác như tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng (Quảng Ngãi), nho, táo, mận (Ninh Thuận), thanh long (Bình Thuận) đã góp phần đa dạng hóa ẩm thực khu vực.
3 Dịch vụ biển, vui chơi giải trí:
Du lịch biển đảo Việt Nam nổi bật với các điểm đến như Cù Lao Chàm (Quảng Nam), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Quy Nhơn (Bình Định), Nha Trang (Khánh Hòa), Ninh Chữ – Cà Ná (Ninh Thuận), Mũi Né (Bình Thuận), tạo nền tảng cho phát triển du lịch nghỉ dưỡng kết hợp thể thao trên biển và trên cát cũng như du lịch sinh thái biển và lặn biển trong tương lai Các hoạt động nổi bật bao gồm thuê mô tô nước, ca nô, lướt ván, kéo dù và lặn biển tại các khu du lịch như Biển Đông, Xuân Thiều (Đà Nẵng); đồng thời du khách có thể tắm bùn, câu cá, câu mực đêm, lặn ngắm san hô và tham quan đảo như Hòn Mun (Nha Trang) Bên cạnh cảnh quan biển, cơ sở hạ tầng văn hóa và giải trí ở các thành phố du lịch như Nhà hát Trưng Vương (Đà Nẵng) và Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế cùng rạp chiếu phim, siêu thị và công viên cũng góp phần làm phong phú trải nghiệm du khách.
Trong lĩnh vực dịch vụ y tế sức khỏe, du khách có thể trải nghiệm tắm suối nước nóng trị liệu tại Hội Vân (Bình Định) và Tây Viên (Quảng Nam), kết nối chăm sóc sức khỏe với thư giãn Tại Nha Trang, hoạt động tắm bùn và tắm khoáng nóng tại khu du lịch Trăm Trứng mang lại sự thư thái cho cơ thể và phục hồi năng lượng Bên cạnh đó, các dịch vụ massage trị liệu và massage thư giãn bổ sung cho hành trình chăm sóc sức khỏe, giúp cân bằng cơ thể và tinh thần.
Dịch vụ mua sắm ở Đà Nẵng ngày càng phát triển nhờ nền kinh tế tăng trưởng và hệ thống cơ sở vật chất đa dạng Người dùng có thể trải nghiệm tại các chợ truyền thống nổi tiếng như Chợ Cồn, Chợ Hàn và Chợ Đầm, nơi bày bán mọi mặt hàng từ đặc sản địa phương đến hàng hóa nhập khẩu Các siêu thị lớn như Big C, Lotte Mart và Coopmart đang trở thành điểm mua sắm hiện đại với đầy đủ chủng loại sản phẩm, vị trí thuận tiện và dịch vụ tốt, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương Khu vực trung tâm du lịch cũng tập trung nhiều cửa hàng quà lưu niệm và thủ công mỹ nghệ với các sản phẩm độc đáo như thuyền buồm, xe kéo, lẵng hoa, chuông gió, mô hình con vật làm bằng vỏ ốc, các lọ, bình cắm hoa, giỏ đan bằng mây tre, đèn trang trí bằng gỗ và sành, mặt nạ và các mô hình nghệ thuật làm từ nhiều chất liệu khác nhau.
Du lịch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ đã phát triển nhanh và khẳng định vị trí quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng Việc đầu tư và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch được chú trọng, nâng cao cả về số lượng lẫn chất lượng, thể hiện định hướng đúng đắn và sự quan tâm kịp thời của Nhà nước và chính quyền địa phương Tuy nhiên, nội bộ vùng vẫn có sự chênh lệch đáng kể: Đà Nẵng, Quảng Nam, Khánh Hòa, Bình Thuận có ưu thế về hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật, trong khi Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Ninh Thuận được đánh giá thấp hơn và cần có định hướng đầu tư phù hợp cùng với tăng cường liên kết, hợp tác giữa các địa phương để hình thành một hệ thống hạ tầng, nguồn nhân lực và quy hoạch du lịch đồng bộ xuyên suốt vùng Sự năng động của các tỉnh và sự chủ động của khu vực tư nhân sẽ nhanh chóng huy động nguồn lực trong và ngoài nước để khai thác thế mạnh du lịch biển, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế.
VI, Các điểm/ khu du lịch
Thành phố Nha Trang có diện tích tự nhiên 251 km2, phía Bắc giáp Ninh Hòa, phía Nam giáp Cam Lâm, phía Tây giáp Diên Khánh và phía Đông giáp biển Đông Với vị trí trung tâm và thuận lợi về nhiều mặt, Nha Trang có tiềm năng phát triển du lịch và kinh tế, đồng thời dễ dàng kết nối giao thương và thu hút đầu tư.
Thành phố Nha Trang nằm ở trung tâm tỉnh Khánh Hòa, nổi bật với bãi biển Nha Trang - một trong những bãi biển đẹp nhất Việt Nam Với chiều dài hơn 10km, bờ biển Nha Trang được ví như một vầng trăng khuyết cong ôm lấy vịnh Nha Trang xanh như ngọc.
Nha Trang nằm gọn trong lòng một thung lũng, được bao bọc bởi núi và biển, tạo nên một phong cảnh hữu tình và đặc sắc cho du khách Phía trước thành phố là Biển Đông mênh mông với 19 hòn đảo được phân bố khắp vùng, trong đó Hòn Tre là đảo lớn nhất với diện tích khoảng 36 km².
Nha Trang nổi bật với đa dạng sinh học biển, gồm 350 loài san hô, 190 loài cá, cùng nhuyễn thể, giáp xác và cò biển; nơi đây còn được biết đến là quê hương của chim yến và được mệnh danh là xứ Trầm Biển Yến Hàng vạn chim yến biển thuộc nhóm Salagane đã lựa chọn các vách đá cheo leo trên các hòn đảo làm nơi sinh sống, mang ý nghĩa bảo tồn vô cùng quan trọng và đồng thời tạo giá trị du lịch và kinh tế rất lớn cho khu vực.
So với các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ, Nha Trang có khí hậu thuận lợi và ổn định hơn để khai thác du lịch quanh năm Nơi đây có khí hậu ôn hòa, mùa đông ấm áp và mùa khô kéo dài, ít bị ảnh hưởng của bão, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động du lịch biển và nghỉ dưỡng suốt cả năm.
Nha Trang tự hào có nhiều di tích cấp Quốc gia như Tháp Bà Ponagar và Di tích lưu niệm nhà bác học A Yersin, cùng vẻ đẹp của vịnh Nha Trang và Hòn Chồng Nơi đây còn nổi tiếng với các điểm tham quan uy tín như Viện Hải dương học, chùa Long Sơn và Bảo tàng A Yersin, tạo thành hành trình khám phá đa dạng cho du khách Tiềm năng du lịch Nha Trang được tăng thêm nhờ các lễ hội đặc sắc như lễ hội Tháp Bà Ponagar, lễ hội cầu ngư, lễ hội yến sào và Festival biển, góp phần quảng bá du lịch và kéo dài thời gian lưu trú.
Thành phố Nha Trang là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật và du lịch của tỉnh Khánh Hòa, đóng vai trò then chốt trong phát triển địa phương Đồng thời, Nha Trang là đầu mối giao thông quan trọng, với mạng lưới đường bộ, đường sắt, đường hàng không và đường biển kết nối trong nước và quốc tế.
Nha Trang là điểm đến hội tụ nhiều khu resort, khách sạn nghỉ dưỡng và tổ hợp vui chơi giải trí, đáp ứng nhu cầu lưu trú, giải trí và du lịch của du khách quanh năm, kể cả mùa cao điểm Theo thống kê của Sở Du lịch, thành phố có gần 800 cơ sở lưu trú với hơn 36.000 phòng, trong đó trên 100 cơ sở đạt chuẩn 3–5 sao Nha Trang thu hút nhiều chủ đầu tư tên tuổi trong nước và quốc tế, hình thành hệ thống lưu trú và khu nghỉ dưỡng cao cấp như Eastin Grand Hotel Nha Trang (tòa Panorama Nha Trang), Sheraton Nha Trang, Horizon Nha Trang, Sunrise, Ana Mandara, Yasaka Sài Gòn Nha Trang, Nha Trang Lodge Trong vịnh Nha Trang còn có các khu nghỉ dưỡng cao cấp như Hòn Ngọc Việt (VinPearl Land) trên đảo Hòn Tre và Evason Hideaway at Ana Mandara ở Ninh Vân.