Bảo tồn đa dạng sinh học là việc bảo vệ sự phong phú của các hệ sinh thái tự nhiênquan trọng, đặc thù hoặc đại diện, bảo vệ môi trường sống tự nhiên thường xuyên hoặcthua mùa của loài ho
TIỀM NĂNG CỦA VIỆC ĐA DẠNG HÓA VÀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI
Du lịch sinh thái ngày càng phát triển mạnh mẽ tại các vườn quốc gia trên cả nước, thu hút nhiều đối tượng khách du lịch quan tâm đến thiên nhiên và bản sắc văn hóa Phát triển du lịch sinh thái không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và văn hóa cộng đồng mà còn thúc đẩy tăng thu nhập, tạo sinh kế và mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa Ngoài lợi ích về kinh tế, du lịch sinh thái còn nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ thiên nhiên, đồng thời kết hợp hoạt động giáo dục môi trường, lịch sử văn hóa và nghỉ dưỡng giải trí, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
TỒNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI VÀ BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC
Định nghĩa du lịch sinh thái
Là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững.
Du lịch sinh thái là hình thức du lịch phổ biến trên toàn thế giới, tập trung vào trải nghiệm thiên nhiên và mang lại lợi ích giáo dục về sinh thái và môi trường Hoạt động này khuyến khích các tầng lớp xã hội tham gia bảo vệ môi trường và giữ gìn văn hóa bản địa Ngoài ra, du lịch sinh thái còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội cho cộng đồng địa phương Chính vì vậy, phát triển du lịch sinh thái trở thành một chiến lược quan trọng để kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên và thúc đẩy ngành du lịch phát triển bền vững.
Các hình thức du lịch sinh thái đang ngày càng được phát triển như du lịch tham quan và nghiên cứu tại các khu vườn quốc gia, mang đến trải nghiệm khám phá thiên nhiên hoang sơ Du lịch thám hiểm vùng núi cao và du lịch mạo hiểm giúp du khách tận hưởng không khí trong lành và khám phá vẻ đẹp tự nhiên đặc trưng Ngoài ra, hoạt động lặn biển mang lại cơ hội khám phá thế giới dưới đại dương phong phú và đa dạng sinh học Du lịch hang động và tham quan miệt vườn cũng là những hình thức du lịch sinh thái hấp dẫn, góp phần thúc đẩy du lịch bền vững và nâng cao hiểu biết về tài nguyên thiên nhiên địa phương.
Nhiệm vụ của loại hình du lịch sinh thái:
Bảo tồn tài nguyên của môi trường tự nhiên
Bảo đảm đối với du khách về các đặc điểm của môi trường tự nhiên mà họ đang chiêm ngưỡng.
Để phát triển điểm du lịch hiệu quả, cần thu hút tích cực sự tham gia của cộng đồng địa phương và người bản địa trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển khu du lịch Sự tham gia của cộng đồng không chỉ giúp bảo tồn giá trị văn hóa và tự nhiên, mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm và mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương Việc phối hợp chặt chẽ giữa các bên đảm bảo sự bền vững và thành công lâu dài của khu du lịch, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch bền vững dựa trên sự đóng góp và đồng thuận của cộng đồng.
Định nghĩa đa dạng sinh học và bảo tồn đa dạng sinh học
Đa dạng sinh học là sự phong phú về gen, loài sinh vật và hệ sinh thái trong tự nhiên.
Bảo tồn đa dạng sinh học là việc bảo vệ sự phong phú của các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, đặc thù hoặc có giá trị đại diện Điều này bao gồm việc bảo vệ môi trường sống tự nhiên của các loài hoang dã thường xuyên hoặc theo mùa, giữ gìn cảnh quan môi trường, và bảo vệ những đặc điểm tự nhiên độc đáo Nó cũng liên quan đến việc nuôi trồng, chăm sóc các loài thuộc danh mục loài nguy cấp, quý hiếm, được ưu tiên bảo vệ nhằm duy trì sự đa dạng sinh học Ngoài ra, bảo tồn còn bao gồm việc lưu giữ và bảo quản lâu dài các mẫu vật di truyền để đảm bảo nguồn gen quý giá cho tương lai.
Bảo tồn đa dạng sinh học bao gồm nhiều hoạt động khác nhau, trong đó việc bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên đóng vai trò quan trọng nhất Hệ sinh thái tự nhiên giữ vai trò then chốt trong phát triển du lịch bền vững, thu hút du khách và thúc đẩy kinh tế địa phương Việc duy trì và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên không chỉ giúp bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm mà còn góp phần nâng cao giá trị du lịch và phát triển cộng đồng Do đó, hoạt động bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên là yếu tố cốt lõi để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành du lịch và duy trì đa dạng sinh học toàn cầu.
Mối quan hệ giữa hoạt động du lịch sinh thái với bảo tồn đa dạng sinh học
Tác động của bảo tồn đa dạng sinh học đến hoạt động du lịch sinh thái:
Bảo tồn đa dạng sinh học đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch bền vững Nếu không thực hiện hiệu quả, đa dạng sinh học sẽ suy giảm, làm mất nguồn tài nguyên du lịch quý giá Hậu quả là ngành du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái, sẽ gặp khó khăn trong việc thu hút khách hàng Điều này dẫn đến giảm hiệu quả kinh tế của ngành du lịch và ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng địa phương Vì vậy, giữ gìn và bảo vệ đa dạng sinh học là yếu tố then chốt để duy trì sự phát triển bền vững của ngành du lịch.
Bảo tồn đa dạng sinh học cần được thực hiện cân bằng để không chỉ bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế Việc quá chú trọng vào bảo vệ môi trường mà bỏ qua phát triển kinh tế có thể làm giảm hiệu quả của ngành du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái Do đó, cần có chính sách bảo tồn đa dạng sinh học hợp lý, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế để đảm bảo sự bền vững cho ngành du lịch.
Cung cấp nguồn tài nguyên du lịch, thu hút khách du lịch góp phần phát triển hoạt động du lịch, ngành du lịch hoạt động du lịch
Ví dụ: Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng có hơn 300 hang động lớn nhỏ phong phú
Cung cấp và lưu giữ nguồn gene của nhiều loài sinh vật quý hiếm giúp bảo tồn đa dạng sinh học và duy trì các hệ sinh thái đặc thù Những nguồn gen này còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển nguồn tài nguyên du lịch sinh thái, thúc đẩy ngành du lịch bền vững và góp phần nâng cao giá trị kinh tế của các khu vực tự nhiên Việc bảo tồn nguồn gen không chỉ giúp duy trì cân bằng sinh thái mà còn tạo ra các cơ hội phát triển du lịch sinh thái hấp dẫn, thu hút du khách và thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.
Ví dụ: Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng có có khoảng 2952 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 1007 chi, 198 họ, 63 bộ, 12 lớp, 6 ngành; trong đó có
Trong Sách đỏ Việt Nam, có 111 loài được ghi nhận, trong khi Sách đỏ của IUCN ghi nhận 121 loài Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng còn lưu giữ hơn 800 loài cây tài nguyên, có giá trị khoa học và kinh tế cao, thuộc 7 nhóm công dụng chính gồm: lấy gỗ, cây dầu nhựa, cây làm thuốc, cây ăn được, cây dùng cho đan lát và sợi, cây cảnh, và cây thuốc nhuộm.
VQG Phong Nha – Kẻ Bàng là khu bảo tồn nổi bật nằm giữa sự giao thoa của hai hệ sinh thái thực vật Bắc và Nam Việt Nam, với các loài đặc trưng như Nghiến, Chò nước, Chò nâu và cây rẫm Nơi đây không chỉ là trung tâm phân bố đa dạng các loại thực vật quý hiếm mà còn góp phần bảo tồn hệ sinh thái phong phú của khu vực, thu hút nhiều nhà nghiên cứu và du khách yêu thiên nhiên.
419 loài thực vật đặc hữu của Việt Nam ( trong đó có 28 loài Lan )
Hình: Hoa Phong Lan Hình: Dương xỉ mới được phát hiện ở VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
Du lịch sinh thái góp phần cung cấp nguồn thực phẩm quý hiếm, có giá trị cao, nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí của khách du lịch, đồng thời thúc đẩy bảo tồn đa dạng sinh học Tác động của hoạt động này giúp nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường và giữ gìn các hệ sinh thái tự nhiên, góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái Việc khai thác hợp lý nguồn tài nguyên trong du lịch sinh thái không những phát triển kinh tế địa phương mà còn bảo vệ các loài đặc hữu, góp phần giữ gìn sự đa dạng sinh học phong phú của khu vực.
Các chất thải sinh hoạt và từ các phương tiện giao thông phục vụ du lịch gây tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên Những loại chất thải này làm giảm đa dạng sinh học bằng cách làm mất đi vẻ đẹp của các khu bảo tồn cảnh quan và hạn chế sự phát triển của các loài sinh vật cần được bảo tồn Việc kiểm soát và giảm thiểu chất thải là cần thiết để bảo vệ môi trường và duy trì hệ sinh thái bền vững.
Hình: Ô nhiễm rác thải, không khí ở VQG Phong Nha – Kẻ Bàng
Hoạt động du lịch phát triển nhanh chóng đã thúc đẩy xây dựng các khu vui chơi, giải trí, nhà hàng, khách sạn tại các khu du lịch sinh thái Tuy nhiên, điều này dẫn đến việc phá hủy cảnh quan thiên nhiên, làm giảm chất lượng môi trường sống và thu hẹp diện tích sinh sống của nhiều loài sinh vật quý hiếm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên.
Đáp ứng nhu cầu thu hút du khách, các cơ sở hạ tầng du lịch như đường xá, cáp treo, nhà hàng và khách sạn thường được xây dựng ồ ạt Tuy nhiên, hoạt động này có thể tàn phá cảnh quan và môi trường địa phương, dẫn đến giảm chất lượng môi trường sống và thu hẹp diện tích sinh hoạt của nhiều loài sinh vật quý hiếm Việc phát triển quá mức cần thiết không chỉ gây tổn hại đến cảnh quan tự nhiên mà còn đe dọa sự đa dạng sinh học của khu vực.
Hoạt động du lịch ẩm thực với mục đích giải trí, săn bắn => suy giảm, tuyệt chủng một số loài động vật quý hiếm
Nhờ hoạt động du lịch, đặc biệt là du lịch sinh thái, nhà nước và các tổ chức cá nhân có thêm nguồn kinh phí để đầu tư vào bảo tồn đa dạng sinh học Điều này góp phần thúc đẩy hiệu quả của các hoạt động bảo tồn, duy trì hệ sinh thái tự nhiên Du lịch sinh thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của đa dạng sinh học, thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường bền vững.
Các hãng lữ hành trong nước đang tăng cường và mở rộng mối quan hệ hợp tác với các hãng du lịch quốc tế để thu hút khách du lịch đến Vườn Quốc Gia Phong Nha – Kẻ Bàng Họ đặt các văn phòng đại diện tại các thị trường tiềm năng nhằm giới thiệu và quảng bá vẻ đẹp tự nhiên của khu vực, từ đó tạo nguồn khách lớn cho du lịch sinh thái và khám phá tại Phong Nha – Kẻ Bàng.
Du lịch sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác tiềm năng và lợi thế của các khu bảo tồn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương Hoạt động này không những tạo ra nguồn thu nhập bền vững mà còn thúc đẩy bảo tồn đa dạng sinh học một cách tự nhiên và hiệu quả hơn Nhờ đó, du lịch sinh thái góp phần xã hội hóa công tác bảo tồn, nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.
Ví dụ, xây dựng đa dạng các sản phẩm và loại hình du lịch phong phú tại các địa phương trong tỉnh để hỗ trợ Vườn Quốc Gia Phong Nha – Kẻ Bàng phát triển mạnh mẽ hơn Việc phát triển dịch vụ du lịch đa dạng không chỉ thu hút nhiều khách du lịch mà còn giúp tạo thêm nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy nền kinh tế địa phương Nhờ đó, Vườn Quốc Gia Phong Nha – Kẻ Bàng sẽ có điều kiện cất cánh và tăng tốc trong tương lai gần, góp phần nâng cao vị thế du lịch của khu vực.
THỰC TRẠNG VỀ DU LỊCH SINH THÁI VỚI BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC TẠI CÁC VƯỜN QUỐC GIA VÀ CÁC KHU BẢO TỒN
Thực trạng về phát triển du lịch gắn với bảo tồn
Việt Nam đang phải đối mặt với những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên của mình Thực tế cho thấy quốc gia này đã bị tổn hại đáng kể về môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến đa dạng sinh học và cân bằng tự nhiên Chính vì vậy, việc nhìn nhận rõ thực trạng hệ sinh thái thế giới và của Việt Nam là điều cần thiết để thúc đẩy các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.
Diện tích đất có rừng toàn quốc gần 14,5 triệu ha, trong đó rừng tự nhiên hơn 10 triệu ha và rừng trồng hơn 4 triệu ha Từ năm 2005 đến 2017, diện tích rừng đã tăng từ 34,6% lên 41,45% nhờ hoạt động trồng rừng và cải tạo tự nhiên Tuy nhiên, diện tích rừng tự nhiên giảm mạnh từ 12 triệu ha năm 1945 xuống còn 2,8 triệu ha năm 2017, với 80% trong số đó ở mức duy trì kém Trong giai đoạn 2012-2017, diện tích rừng tự nhiên chịu ảnh hưởng tiêu cực do chặt phá rừng trái phép chiếm 11%, phần còn lại chủ yếu được sử dụng cho các dự án đã được duyệt.
Hình: Rừng Tràm Trà Sư
Hệ sinh thái đất ngập nước đang phải đối mặt với tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, gây ra các hiện tượng cực đoan và bất thường Hiện tại, có khoảng 20 triệu người đang sinh sống tại các khu vực đất ngập nước, và dự kiến trong 25 năm tới, tỷ lệ dân số chịu ảnh hưởng bởi lũ lụt sẽ tăng từ 38% đến 46% Các sông, suối dài hơn 10 km, cùng với 114 cửa sông, hàng chục hồ tự nhiên và khoảng 7.000 hồ chứa để thủy lợi và thủy điện đang bị suy giảm đa dạng sinh học nghiêm trọng, đe dọa cân bằng sinh thái của khu vực.
Rạn san hô ven biển và hệ sinh thái biển trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang giảm diện tích và độ phủ, với chỉ 1-2% san hô còn sống tốt Khoảng 63,5% rạn san hô hiện trong tình trạng xấu, có độ che phủ dưới 25%, chủ yếu do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và khai thác du lịch quá mức.
Tài nguyên động thực vật:
Việt Nam là quốc gia có hệ sinh thái đa dạng với 13.766 loài thực vật và hơn 10.300 loài động vật trên cạn, bao gồm 312 loài thú, 840 loài chim, 167 loài ếch nhái, 317 loài bò sát, cùng hơn 7.700 loài côn trùng và các loài động vật không xương sống khác Ngoài ra, Việt Nam còn có hơn 1.438 loài sinh vật nước ngọt như vi tảo, 800 loài động vật không xương sống, và 1.028 loài cá nước ngọt Trong hệ sinh vật biển, đã ghi nhận hơn 11.000 loài, gồm các loài động vật đáy, cá biển, rong biển, động vật nổi, thực vật nổi, thực vật ngập mặn, tôm biển, cỏ biển, rắn biển, thú biển và rùa biển.
Hình: Tài nguyên động thực vật
Những vấn đề trong công tác quản lý du lịch
Hoạt động thương mại hóa trong du lịch đã làm biến dạng các hệ sinh thái tự nhiên, dẫn đến mất đi tính nguyên sơ của núi rừng và thảm thực vật để đáp ứng nhu cầu của du khách Việc thương mại hóa này gây ra sự phá hủy các môi trường tự nhiên, làm giảm giá trị của hệ sinh thái và làm đổi thay cảnh quan tự nhiên Bên cạnh đó, ô nhiễm môi trường diễn ra do nước thải sinh hoạt, khí thải từ các cơ sở dịch vụ du lịch và phương tiện vận chuyển, gây áp lực lớn lên hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.
Việc bảo vệ tài nguyên môi trường chưa được đặt lên hàng đầu dẫn đến tình trạng vi phạm di sản và bảo tồn tôn tạo không đúng quy cách Thiếu sự phối hợp giữa các ngành liên quan trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch gây suy giảm chất lượng môi trường, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống cộng đồng dân cư Điều này cũng làm giảm giá trị và tính bền vững của các hệ sinh thái, đe dọa cân bằng sinh thái và phát triển bền vững của vùng miền.
Hiện chưa có chế tài rõ ràng để xử lý tình trạng khai phá rừng bừa bãi nhằm làm rẫy và khai thác gỗ quý hiếm trái phép, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái Tình trạng săn bắt trái phép các loài động vật quý hiếm, bao gồm cả những loài nằm trong danh sách đỏ, vẫn diễn ra thường xuyên mà chưa có hình phạt nghiêm khắc để ngăn chặn hiệu quả Thiếu các chế tài cụ thể đã khiến các đối tượng vi phạm dễ dàng hoạt động mà không lo bị xử lý mạnh tay, gây mất cân bằng sinh thái và đe dọa đa dạng sinh học.
Hình: Nạn chặt phá rừng và săn bắt thú rừng trái phép
Hoạt động du lịch trong các khu vực hệ sinh thái thường mang tính thời vụ cao, chủ yếu tập trung vào mùa lễ hội, gây áp lực lớn về sức chứa và môi trường Khi lượng du khách tăng đột biến, khả năng quá tải môi trường dẫn đến suy thoái, giảm chất lượng môi trường và hủy hoại tài nguyên tự nhiên trong khu vực Việc quản lý hạn chế số lượng du khách và thúc đẩy du lịch bền vững là cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái và duy trì giá trị lâu dài của các điểm du lịch tự nhiên.
Hình: Quá tải khách du lịch và phương tiện tại VQG Cúc Phương
Dù vẫn có những thách thức, quản lý du lịch mang lại nhiều lợi ích tích cực như thu hút các dự án đầu tư quan trọng và nhận được sự quan tâm hỗ trợ quốc tế đối với các di sản, vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên.
Tạo việc làm cho hàng ngàn lao động địa phương đã góp phần nâng cao thu nhập cho cư dân có thu nhập thấp, giúp cải thiện rõ rệt đời sống của họ Sự phát triển này không chỉ thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của môi trường tự nhiên Nhờ đó, cư dân tích cực tham gia vào công tác bảo tồn và phát triển du lịch bền vững, hướng tới sự phát triển lâu dài của khu vực.
Thông qua hoạt động du lịch, chúng ta đã truyền đạt rõ ràng lợi ích của việc phát triển du lịch bền vững kết hợp với công tác bảo tồn tài nguyên tự nhiên và di sản văn hóa Nâng cao nhận thức của cộng đồng dân cư cũng như các cấp quản lý về cách phát triển du lịch hiệu quả, bền vững và phù hợp với bảo tồn là yếu tố then chốt để thúc đẩy sự phát triển lâu dài của ngành du lịch địa phương.
Chiến lược và định hướng giáo dục với chính sách bảo vệ hệ sinh thái
- Chiến lược bảo vệ hệ sinh thái đa dạng sinh học đến năm 2030
Sau gần 8 năm thực hiện Chiến lược 2020, hệ thống các khu bảo tồn thiên nhiên và khu vực có danh hiệu quốc tế đã được củng cố và mở rộng, nâng tổng số khu bảo tồn lên 176 khu với diện tích hơn 2.5 triệu ha Các hệ sinh thái tự nhiên bị suy thoái đã được tập trung công cuộc phục hồi để đảm bảo đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
Chiến lược năm 2020 vẫn còn tồn tại một số hạn chế, trong đó tỷ lệ diện tích khu bảo tồn trên cạn đạt 7,1% so với mục tiêu đề ra là 9% Ngoài ra, tỷ lệ diện tích các khu bảo tồn biển đạt 0,19% vùng biển mới, thấp hơn so với mục tiêu 0,24%, cho thấy cần có những điều chỉnh để nâng cao hiệu quả bảo vệ đa dạng sinh học.
Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030 là nhiệm vụ cấp thiết nhằm bảo tồn, phục hồi và phát triển hệ sinh thái; dịch vụ hệ sinh thái được sử dụng bền vững góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và mang lại lợi ích cho cộng đồng Đây là một trong những giải pháp then chốt giúp thích ứng và giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu, đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.
Đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý từ Trung ương đến địa phương Ưu tiên đầu tư vào các hoạt động bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái nhằm duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái đất liền và biển Áp dụng phương pháp quản lý tổng hợp hệ sinh thái giúp tăng cường hiệu quả bảo vệ đa dạng sinh học, góp phần phát triển bền vững và bảo vệ tài nguyên sinh thái quốc gia.
Hình: Hệ sinh thái tự nhiên tại VQG Côn Đảo
Đến năm 2030, mục tiêu của chúng ta là bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng, đảm bảo duy trì đa dạng sinh học phong phú Nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn các loài hoang dã, đặc biệt tập trung vào các loài nguy cấp, quý hiếm cần được ưu tiên hàng đầu Đồng thời, nguồn gen của các loài động thực vật quý hiếm sẽ được duy trì, bảo tồn và phát triển bền vững nhằm đảm bảo sự cân bằng sinh thái và sự phát triển bền vững của hệ sinh thái tự nhiên.
Sử dụng bền vững đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái là yếu tố cốt lõi trong bảo vệ môi trường, giúp duy trì cân bằng sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống Việc kiểm soát các hoạt động gây tác động tiêu cực đến đa dạng sinh học đảm bảo sự sống còn của nhiều loài và hệ sinh thái tự nhiên Quản lý tiếp cận nguồn gen, chia sẻ lợi ích và bảo vệ nguồn gen, cùng với tri thức truyền thống liên quan là các chiến lược thiết yếu để bảo tồn nguồn lực sinh thái quý giá này Bảo tồn đa dạng sinh học nông nghiệp, đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái bền vững và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu hiện nay.
Định hướng giáo dục môi trường
Mục tiêu chính của giáo dục môi trường là trang bị cho cộng đồng những kỹ năng cần thiết để hành động bảo vệ môi trường một cách hiệu quả Phương pháp giáo dục môi trường tối ưu là kết hợp truyền đạt kiến thức về môi trường trong một môi trường thực tế, giúp đối tượng học tập dễ dàng áp dụng kiến thức vào hành động cụ thể Điều này nhằm thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường và hình thành các thói quen tích cực trong cộng đồng, góp phần xây dựng một tương lai bền vững.
+ Giáo dục môi trường tuyên truyền trong hệ thống giáo dục và đào tạo ở các trường từ các trường mẫu giáo đến các trường cao đẳng và đại học.
Hình: Hoạt động ngoại khóa trồng cây của các bạn nhỏ
+ Đào tạo nhân lực chuyên môn về môi trường, bao gồm công nhân lành nghề, kỹ thuật viên, kỹ sư, cán bộ nghiên cứu, giảng dạy.
Hình: Đào tạo nhân lực về môi trường
Giáo dục môi trường cho cộng đồng là quá trình nâng cao nhận thức về môi trường thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, đợt tập huấn ngắn hạn và các hoạt động văn hóa, truyền thông Các hoạt động này nhằm thúc đẩy ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng, góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp Việc tổ chức các cuộc vận động quần chúng rộng rãi đóng vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức môi trường và thúc đẩy hành động tích cực của cộng đồng.
Hình: Người dân trồng cây gây xanh khu phố
Bảo tồn đa dạng sinh học gắn liền với việc sử dụng bền vững các dịch vụ hệ sinh thái, đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo sự phát triển bền vững của môi trường và cộng đồng Đa dạng sinh học không chỉ giúp giảm nghèo mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội Việc bảo tồn đa dạng sinh học là trách nhiệm chung của toàn xã hội, bao gồm các cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân, cần phối hợp hành động để duy trì hệ sinh thái phong phú và bền vững.
Giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững tại các Vườn Quốc Gia và Khu bảo tồn
- Chú trọng đào tạo phát triển nguồn nhân lực, xây dựng bộ máy tổ chức, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản lý
- Tuyên truyền, quảng bá và thu hút những vốn đầu tư có lợi.
- Nâng cao nhận thức và khuyến khích cộng đồng dân cư tích cực tham gia vào các hoạt động du lịch lành mạnh.
- Thường xuyên tổ chức giám sát, kiểm tra định kỳ và xác định các nguồn gây tác động môi trường để kịp thời ngăn chặn.
- Các công trình xây dựng phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường của cơ quan chuyên môn trước khi tiền hành xây dựng công trình.
Tất cả rác thải cần được thu gom đúng nơi quy định để đảm bảo vệ sinh môi trường Rác thải nên được phân loại thành hai loại chính là rác hữu cơ và vô cơ, giúp quá trình xử lý và tái chế hiệu quả hơn Việc phân chia rác thải rõ ràng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa về điểm tập kết, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao ý thức cộng đồng về trách nhiệm giữ gìn vệ sinh.
Đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế ảnh hưởng của du lịch sinh thái đến công tác bảo tồn, giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn, nhằm phục hồi nhanh chóng hệ sinh thái đa dạng của Việt Nam Việc này còn góp phần bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm nằm trong danh sách đỏ, đồng thời xây dựng lại các khu rừng để bảo vệ cộng đồng khỏi thiên tai như lũ lụt và sạt lở đất.
NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG CỦA DU LỊCH SINH THÁI ĐẾN VƯỜN QUỐC GIA
Khái quát về Vườn Quốc Gia Phong Nha – Kẻ Bàng ( Quảng Bình )
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng nằm ở huyện Bố Trạch và Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình, cách thành phố Đồng Hới khoảng 50 km về phía Tây Bắc và khoảng 500 km từ Hà Nội về phía nam Nơi đây giáp khu bảo tồn thiên nhiên Hin Namno tại tỉnh Khammouan, Lào ở phía tây, đồng thời cách Biển Đông 42 km về phía đông từ đường biên giới của vườn quốc gia Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng nổi tiếng là địa điểm du lịch hấp dẫn với hệ sinh thái đa dạng, các hang động kỳ vĩ và cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, phù hợp cho khám phá và trải nghiệm du lịch sinh thái.
Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng được đặt theo sự kết hợp giữa tên động Phong Nha và khu vực rừng núi đá vôi Kẻ Bàng, trong đó động Phong Nha từng được xem là động lớn và đẹp nhất trong quần thể hang động này Tên gọi Phong Nha có thể bắt nguồn từ ý nghĩa gió thổi từ trong động và nhũ đá tua tủa như hàm răng, hoặc từ tên của một ngôi làng gần đó theo truyền thuyết của Lê Quý Đôn, nơi Phong Nha là tên một làng miền núi xưa Một giả thuyết khác cho rằng tên gọi Phong Nha xuất phát từ hình ảnh những ngọn núi nằm thành dãy đều đặn, gợi liên tưởng đến các quan đứng thành hàng trong sân chầu hoặc quan phủ, lấy chữ Hán (峯 phong nghĩa là đỉnh núi, 衙 nha có nghĩa là quan lại) để đặt tên cho động.
Phong Nha-Kẻ Bàng là khu vực núi đá vôi rộng khoảng 201.000 ha, bao gồm vùng lõi rộng 85.754 ha và vùng đệm 195.400 ha, nhằm bảo vệ một trong hai hệ thống đá vôi lớn nhất thế giới Vườn quốc gia này nổi bật với hơn 300 hang động, sông ngầm, và hệ sinh thái động thực vật quý hiếm đã được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới Các hang động tại đây có tổng chiều dài hơn 80 km, tuy nhiên các nhà thám hiểm mới chỉ khám phá khoảng 20 km, trong đó 17 km nằm ở khu vực Phong Nha và 3 km ở Kẻ Bàng, góp phần thúc đẩy du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học.
Phong Nha-Kẻ Bàng có địa hình phức tạp do trải qua nhiều biến đổi lớn về địa tầng và địa mạo, tạo nên những bằng chứng ấn tượng về lịch sử Trái Đất Khu vực này là một trong những mẫu hình đặc trưng và đẹp về sự kiến tạo các-xtơ, với cấu trúc địa chất gồm các đá dễ hòa tan, vôi hóa và sự đa dạng về độ tinh khiết, chiều dày cũng như số lượng khe nứt Được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới vào năm 2003 dựa trên tiêu chí địa chất, Phong Nha-Kẻ Bàng nổi bật như một ví dụ điển hình về hệ thống địa chất phức tạp ở Đông Nam Á.
Di sản thiên nhiên thế giới với tiêu chí đa dạng sinh học, sinh thái vào ngày 3 tháng 7 năm 2015.
2 Yếu tố tự nhiên ( Khí hậu, thời tiết, địa hình, nguồn nước, )
Vùng Bắc Trung Bộ, đặc biệt là tỉnh Quảng Bình, có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm và dễ biến đổi thất thường Nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 23-25°C, với mức cao nhất lên tới 41°C vào mùa hè và thấp nhất có thể xuống còn 6°C vào mùa đông Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2.000 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển đa dạng hệ sinh thái tại vườn quốc gia.
Trải qua các thời kỳ kiến tạo quan trọng và các pha chuyển động đứt gãy, phối tảng và uốn nếp liên tục hình thành các dãy núi trùng điệp do chuyển động nâng cao cùng với các bồn trầm tích sụt lún Những quá trình địa chất này đóng vai trò là nguyên nhân chính tạo nên sự đa dạng về địa chất, địa hình, mạng lưới thủy văn và các hệ thống hang động kỳ vĩ trong khu vực, đặc biệt là các hang động du lịch nổi tiếng của thành hệ đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng.
Nguyên nhân ban đầu của hiện tượng này là do hoạt động trồi lên của các khối xâm nhập núi lửa trẻ hơn đá vôi, gây ra hiện tượng nâng các lớp đá vôi lên cao và dẫn đến các hoạt động địa chất như đứt gãy, động đất và hình thành núi lửa Tại các giao điểm của các đứt gãy lớn, núi lửa phun trào làm biến chất đá vôi thành vôi sống (CaO), dễ hòa tan trong nước, mang vào các khe nứt, khe hở của đá vôi các loại đá khác như cuội, dung nham và nước ngầm Khi gặp nước, dung nham bị biến thành bùn, sét kaolin mềm, dễ bị nước cuốn trôi hoặc lắng đọng vào các khe nứt của đá vôi do mật độ cao hơn từ 0,3 - 0,4 g/cm³ Quá trình nước vận động đã giúp làm sạch lòng hang, các thung lũng trong vùng đá vôi, mang đi vôi sống, bùn, sét, kaolin và tạo thành các thạch nhũ đẹp tự nhiên như ngày nay. -**Sponsor**Sounds like you're looking for ways to refine your article and make it SEO-friendly! It can be tough work ensuring each paragraph is coherent and optimized Did you know that with [Article Generation](https://pollinations.ai/redirect-nexad/OUavruqh?user_id=983577), you can instantly create SEO-optimized articles up to 2,000 words? Think of it as having your own content team but saving over $2,500 a month! No more struggling with rewrites; focus on the bigger picture 😅
Ngoài hệ thống hang động, Phong Nha-Kẻ Bàng còn có các sông ngầm dài nhất khu vực, hình thành từ đặc trưng núi đá vôi tạo ra hệ thống sông ngòi phức tạp với ít sông suối nước thường xuyên Trong vườn quốc gia này, ba con sông chính là sông Chày, sông Son và sông Troóc, được cấp nước từ hệ thống sông suối ngầm dưới lòng đất, nổi lên tại các hang động như Én, Vòm, Tối và Phong Nha Tất cả ba con sông đều chảy vào sông Gianh, rồi đổ ra biển Đông, tạo nên một hệ sinh thái đặc trưng và độc đáo của khu vực.
Khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng nổi bật với hàng chục con suối và thác nước tuyệt đẹp như Thác Gió, Thác Mệ Loan, Suối Mọc (phun từ chân dãy núi đá vôi) và Suối Trạ Ang Đặc biệt, nước sông Chày đoạn trước Hang Tối có màu xanh đặc trưng, được các chuyên gia phân tích là do chứa hàm lượng cao Ca(HCO₃)₂ cùng các khoáng chất khác Bên cạnh đó, khu vực còn có nhiều đỉnh núi thú vị tạo nên phong cảnh hùng vĩ và hấp dẫn du khách.
Các núi tại vùng Carxtơ của Vườn quốc gia này cao trên 800 mét, tạo thành một dãy núi liên tục dọc theo đường biên giới giữa Việt Nam và Lào Đáng chú ý trong hệ thống núi này là các đỉnh như Phu Tạo, Phu Canh, Phu Mun, Phu Tu En và Phu Long, góp phần tạo nên cảnh quan đa dạng và đẹp mắt của khu vực.
Các đỉnh cao từ 800-1000 mét nằm xen giữa các đỉnh cao hơn, bao gồm các khu vực có độ dốc từ 25-30 độ và sự chia cắt địa hình cao Trong khu vực này, có nhiều thung lũng hẹp chạy dọc theo các con suối và khe như khe Am, khe Cha Lo, khe Chua Ngút, cùng với thung lũng dọc theo Rào Thương ở phía cực nam Những đặc điểm địa hình này tạo nên cảnh quan đa dạng và phân chia rõ rệt của khu vực.
3 Yếu tố kinh tế xã hội của người dân địa phương
Trong giai đoạn 2006–2018, dân số vùng đệm tăng 14.748 người, tương đương tỷ lệ 25%, phản ánh sự gia tăng đáng kể về quy mô dân số Tuy nhiên, dân số là yếu tố tác động ngược chiều với phát triển bền vững của vùng đệm, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ hộ nghèo cao và thiếu việc làm, khiến việc tăng dân số trở thành áp lực lớn đối với khả năng đầu tư cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế và tạo việc làm Sự gia tăng dân số cũng làm gia tăng khai thác tài nguyên thiên nhiên, gây áp lực lên môi trường và hỗ trợ phát triển bền vững của khu vực Mức tăng dân số trung bình hàng năm trong giai đoạn này cũng cần được xem xét để đưa ra các giải pháp quản lý phù hợp.
1,88% Số hộ tăng 6521 hộ với tỷ lệ 56%;tốc độ tăng hàng năm là 3,77%
T ổng sốố hộ toàn vùng đệm T ổng dân sốố toàn vùng đệm 80000
Diễn biến về hộ và dân số giai đoạn 2006–2018
Kết quả cho thấy tốc độ tăng dân số và số hộ năm 2018 cao hơn so với quy hoạch năm 2020, cho thấy việc kiểm soát dân số chưa tốt Tình hình này ảnh hưởng tiêu cực đến quy hoạch phát triển của vùng đệm, gây khó khăn trong lập kế hoạch và phân bổ nguồn lực Việc điều chỉnh chiến lược dân số là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.
Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng có diện tích tự nhiên rộng lớn gồm 123.300 ha rừng đặc dụng và hơn 3.000 ha rừng phòng hộ, nằm tiếp giáp với 147 thôn, bản thuộc 13 xã, huyện Minh Hóa, Bố Trạch và Quảng Ninh, với dân số hơn 65.000 người, trong đó có hơn 11.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số như Vân Kiều, Chứt, Rục Đa phần người dân trong khu vực sống trong khu vực vùng đệm với thu nhập thấp, phần lớn là hộ nghèo, gây áp lực lớn lên tài nguyên của Vườn quốc gia Người dân, từ già đến trẻ, dựa vào rừng để kiếm sống bằng cách khai thác các loại lâm sản, dẫn đến tình trạng các loài động thực vật trong Vườn ngày càng khan hiếm và bị đe dọa nghiêm trọng đến đa dạng sinh học Để ứng phó với thực trạng này, nhiều tổ chức trong nước và quốc tế đã chung tay tìm các sinh kế bền vững giúp người dân ổn định cuộc sống và hạn chế việc khai thác trái phép từ rừng.
Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng đã triển khai nhiều giải pháp lâu dài và bền vững nhằm hỗ trợ người dân vùng đệm phát triển kinh tế và cải thiện thu nhập Từ năm 2016, dự án bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng đã cung cấp giống cây trồng, phôi nấm, vật nuôi, gia súc, gia cầm, đặc biệt là chăn nuôi bò giống, góp phần thúc đẩy phát triển cộng đồng Ngoài ra, dự án còn xây dựng các công trình phục vụ đời sống dân sinh và các thiết chế văn hóa tại địa phương với tổng kinh phí hàng tỷ đồng, đồng thời gắn công tác hỗ trợ với việc thực hiện các cam kết về quản lý, bảo vệ rừng và di sản quốc gia.
4 Đa dạng sinh học ( Chất lượng động/ thực vật tại VQG ) a Hệ thực vật
Yếu tố kinh tế xã hội của người dân địa phương
Trong giai đoạn 2006–2018, dân số của vùng đệm tăng 14.748 người, tương đương tỷ lệ tăng 25%, đặt ra áp lực lớn đối với khả năng đầu tư vào giáo dục, y tế và tạo việc làm Dân số tăng lên góp phần làm gia tăng áp lực khai thác tài nguyên, đồng thời phản ánh mối tác động nghịch chiều giữa dân số và phát triển bền vững của vùng đệm, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ hộ nghèo cao và thiếu việc làm Mức tăng dân số trung bình hàng năm trong giai đoạn này là khoảng 1.225 người, gây ảnh hưởng lớn đến các nguồn lực của khu vực.
1,88% Số hộ tăng 6521 hộ với tỷ lệ 56%;tốc độ tăng hàng năm là 3,77%
T ổng sốố hộ toàn vùng đệm T ổng dân sốố toàn vùng đệm 80000
Diễn biến về hộ và dân số giai đoạn 2006–2018
Kết quả cho thấy tốc độ tăng dân số và số hộ năm 2018 cao hơn so với dự báo trong quy hoạch 2020, phản ánh tình hình kiểm soát dân số chưa hiệu quả Điều này đã ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phát triển và quy hoạch của vùng đệm, gây ra những thách thức trong việc quản lý nguồn lực và phát triển bền vững Việc kiểm soát dân số chặt chẽ hơn là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và hiệu quả trong các kế hoạch phát triển tương lai của khu vực.
Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng có diện tích hơn 123.300 ha rừng đặc dụng và hơn 3.000 ha rừng phòng hộ, tiếp giáp với 147 thôn, bản của 13 xã, thị trấn thuộc các huyện Minh Hóa, Bố Trạch và Quảng Ninh, có hơn 65.000 người dân sinh sống, trong đó có hơn 11.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số như Vân Kiều, Chứt, Rục Phần lớn cư dân sống trong khu vực vùng đệm có thu nhập thấp, nhiều hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số nghèo, chịu áp lực lớn từ việc khai thác nguồn tài nguyên rừng để kiếm sống Họ thường xuyên vào sâu trong vùng đệm và rừng nguyên sinh của Vườn quốc gia để khai thác các loại lâm sản, khiến đa dạng sinh học ngày càng bị đe dọa nghiêm trọng, gây ra sự tuyệt chủng các loài động thực vật quý hiếm Trước tình hình đó, nhiều tổ chức trong nước và quốc tế đã hợp tác để phát triển sinh kế bền vững cho người dân nghèo, nhằm giảm thiểu việc khai thác thổ sản từ rừng và bảo vệ hệ sinh thái phong phú của Vườn quốc gia.
Để hỗ trợ người dân vùng đệm phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng đã triển khai nhiều giải pháp bền vững Từ năm 2016, dự án bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng Phong Nha – Kẻ Bàng đã cung cấp giống cây trồng, phôi nấm, vật nuôi, gia súc, gia cầm, đặc biệt là chăn nuôi bò giống Ngoài ra, dự án còn xây dựng các công trình phục vụ đời sống dân sinh và các thiết chế văn hóa cho các thôn, bản với tổng kinh phí hàng tỷ đồng, đồng thời gắn công tác hỗ trợ phát triển kinh tế với việc thực hiện các cam kết về quản lý, bảo vệ rừng và di sản quốc gia.
Đa dạng sinh học ( Chất lượng động/ thực vật tại VQG )
Vườn quốc gia thuộc vùng sinh thái Trường Sơn, nổi bật với rừng rậm nhiệt đới xanh ẩm chiếm 96,2% diện tích Trong đó, 92,2% là rừng nguyên sinh, giữ gìn đa dạng sinh học phong phú của khu vực Ngoài ra, khu vực này còn có 1,3% diện tích là bụi cây, cỏ, và cây rải rác trên đá vôi, cùng với 2% là cỏ, bụi cây và cây phủ rải rác trên núi đất Thảm cây nông nghiệp chiếm khoảng 521 ha, bên cạnh đó là 180 ha rừng tre nứa và mây song, góp phần tạo nên hệ sinh thái đa dạng của vườn quốc gia này.
Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng là rừng nguyên sinh trên núi đá vôi điển hình, đa dạng về thực vật đặc trưng như nghiến, chò đãi, chò nước và sao, với 152 họ, 511 kiểu gen và 876 loài, trong đó có 38 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và 25 loài trong Sách đỏ thế giới, cùng 13 loài đặc hữu Việt Nam như sao và cây họ Dầu Nổi bật là khu rừng bách xanh trên đỉnh núi đá vôi, rộng hơn 5.000 ha với khoảng 2.500 cây, mật độ 600 cây/ha, có tuổi đời từ 500-600 năm, là một trong số ít các loài bách xanh cực kỳ quý hiếm và được quốc tế nhận diện chỉ gồm 3 loài trên thế giới, hạn chế khai thác để bảo tồn.
Các nhà khoa học đã phát hiện thêm 1.320 loài thực vật mới, trong đó có nhiều quần thể lớn được đánh giá là đặc biệt quý hiếm Đặc biệt, họ còn phát hiện 3 loài lan hài quý hiếm gồm: lan hài xanh, lan hài xoắn và lan hài đốm Theo đánh giá của IUCN (Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới), các loài lan hài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng rất cao trong tương lai gần.
Phong Nha-Kẻ Bàng là khu vực đa dạng sinh học nổi bật nhất với 140 loài thú thuộc 31 họ và 10 bộ, trong đó có hổ và bò tót, loài bò rừng lớn nhất thế giới Nơi đây còn lưu giữ 302 loài chim, trong đó ít nhất 43 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và 19 loài trong Sách đỏ thế giới Bên cạnh đó, khu vực này còn có 81 loài bò sát lưỡng cư, trong đó 18 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và 6 loài trong Sách đỏ thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng còn sở hữu 259 loài bộ Cánh vảy, cùng 72 loài cá, trong đó có 4 loài đặc hữu Việt Nam, kể cả loài cá mới được phát hiện năm 1996 Hệ sinh thái phong phú bao gồm 10 loài linh trưởng, chiếm 50% tổng số loài linh trưởng tại Việt Nam, trong đó có những loài đặc biệt như voọc Hà Tĩnh, sao la và mang (thú) Nơi đây được đánh giá là có hệ sinh thái tự nhiên đa dạng nhất trong tất cả các vườn quốc gia và khu dự trữ sinh quyển quốc gia trên thế giới.
Năm 2002, nhà khoa học Đức Thomas Zegler đã phát hiện ra một loài thằn lằn tai mới tại vùng núi karst khu vực Chà Nòi Các nhà khoa học đặt tên loài này là Thằn lằn Phong Nha-Kẻ Bàng, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong nghiên cứu đa dạng sinh học của khu vực Sau đó, qua các cuộc khảo sát tiếp tục, các nhà khoa học đến từ Đức, Nga và Việt Nam đã phát hiện thêm 10 loài mới trong vườn quốc gia này, góp phần nâng cao nhận thức về sự đa dạng sinh học và tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên tại Phong Nha-Kẻ Bàng.
Trong 3 loài cá ở Phong Nha-Kẻ Bàng được ghi vào Sách Đỏ Việt Nam thì đã có 2 loài cá chình Đó là cá chình hoa và cá chình mun.
Tổ chức Bảo tồn Động vật hoang dã Thế giới (FFI) đã khảo sát và công bố báo cáo về tình trạng của các loài động vật tại Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Theo đó, vườn quốc gia này là nơi cư ngụ của 4 loài nguy cấp trên toàn cầu, bao gồm voọc Hà Tĩnh, voọc đen tuyền, voọc ngũ sắc và vượn đen má trắng Các loài này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng và cần có các biện pháp bảo tồn khẩn cấp để đảm bảo sự sinh tồn của chúng Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ các loài quý hiếm này và duy trì đa dạng sinh học của khu vực.
Khách du lịch
Mùa cao điểm du lịch Phong Nha Kẻ Bàng diễn ra từ tháng 4 đến tháng 8, thời điểm này không có mưa, thời tiết nắng đẹp rất phù hợp để thưởng thức các hoạt động ngắm cảnh, chèo thuyền và lội suối Trong khi đó, từ tháng 9 đến tháng 3 là mùa nước sông dâng cao khiến việc tham quan động Phong Nha trở nên khó khăn, chỉ có thể khám phá các động khô như Tiên Sơn, Thiên Đường, và các điểm tham quan khác.
Dù phần lớn du khách Việt Nam thường ở lại Đồng Hới và chỉ di chuyển đến Phong Nha để tham quan, việc khám phá tất cả các điểm đến hấp dẫn tại đây đòi hỏi ít nhất 2 ngày, khiến ngày càng nhiều du khách lựa chọn lưu trú trực tiếp tại Phong Nha Các dịch vụ lưu trú đa dạng và phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách du lịch, với những địa chỉ nổi bật như NGUYEN SHACK – Phong Nha Eco Resort, Mountain View Hotel, Thao Nguyen Homestay, Sy’s Homestay, Tuan Garden House được khách hàng đánh giá cao về chất lượng dịch vụ.
Khu vực trung tâm Phong Nha chỉ có chiều dài hơn 1km nhưng tập trung nhiều khách sạn, nhà nghỉ và homestay đa dạng Hầu hết các khách sạn đều nằm ngay trên tuyến đường chính DT20 ven sông Son, thuận tiện cho khách du lịch Mặc dù chất lượng phòng có thể không bằng Đồng Hới, nhưng giá cả phải chăng, phù hợp với ngân sách và mang lại nhiều lựa chọn, giúp du khách tiết kiệm chi phí chuyến đi.
Các tuyến du lịch tại VQG ( Những đánh giá tuyến điểm thu hút ): Động Phong Nha
Phong Nha là hang động thuận lợi nhất trong Vườn Quốc gia để khách du lịch tham quan, chỉ sau 30 phút du thuyền trên sông Son, du khách đã có thể đến cửa động Phong Nha Với chiều dài gần 8km, Phong Nha là một trong những hang động nước dài nhất thế giới và nổi bật với con sông ngầm duy nhất ở Việt Nam đang khai thác du lịch Động Tiên Sơn, nổi tiếng trong khu vực Phong Nha-Kẻ Bàng, có cửa vào cách động Phong Nha khoảng 1.000 mét, ở độ cao 200 mét so với mực nước biển, với chiều dài khoảng 980 mét.
Động Tiên Sơn được phát hiện năm 1935, ban đầu gọi là động Tiên vì vẻ đẹp kỳ bí và thần tiên của nó, sau này gọi là động Khô để phân biệt với động Phong Nha là động nước Từ cửa động vào khoảng 400 m có một vực sâu khoảng 10 m và tiếp tục là động đá ngầm dài gần 500 m, khá nguy hiểm nên du khách chỉ tham quan tới khoảng cách này Động này nổi bật với các cảnh thạch nhũ và măng đá kỳ vĩ, cùng âm thanh vang vọng như cồng chiêng và trống khi gõ vào các phiến đá và cột đá, tạo nên nét riêng biệt so với động Phong Nha Các nhà khoa học của Hội hang động Hoàng gia Anh nhận định rằng động Tiên Sơn đã hình thành từ hàng chục triệu năm trước do dòng nước chảy qua quả núi, tạo ra các lỗ rỗng và sự sụp đổ của khối đá sau đó khiến hình thành các phần đỉnh núi nâng lên hoặc hạ xuống, trong khi phần sông ngầm chảy qua tạo nên hang động Mặc dù nằm cạnh nhau, động Phong Nha và động Tiên Sơn không thông nhau, tạo nên hai khu vực độc lập trong hệ thống hang động Quảng Bình.
Vườn thực vật (Botanic Garden)
Vườn thực vật rộng hơn 40ha, bao gồm hơn 500 loài cây rừng đa dạng, trong đó có 130 loài cây bổ sung mới, mang đến bộ sưu tập phong phú về hệ sinh thái tự nhiên Điểm nhấn nổi bật của vườn là cảnh quan tươi đẹp ẩn mình trong rừng nhiệt đới, như thác Gió cao hơn 30m và hồ Vàng Anh trên suối 3 khe tạo nên không gian thiên nhiên hấp dẫn Khu vườn còn có vườn ươm cây giống bản địa và khu rừng cây quý hiếm với các quần thể lim xanh, huỳnh, gụ lau, bảo tồn đa dạng sinh học của VQG Phong Nha – Kẻ Bàng Tại nhà trưng bày mẫu vật, du khách có thể khám phá sự phong phú của các loài động thực vật đặc hữu quý hiếm của khu vực, góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn thiên nhiên.
Hang Tám Cô, thuộc xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, cách trung tâm Phong Nha khoảng 15km, là nơi 8 thanh niên xung phong (4 nam, 4 nữ) hy sinh trong chiến tranh; tên hang đã có từ trước khi sự kiện này xảy ra Động Thiên Đường, được phát hiện năm 2005 bởi Hiệp hội hang động Hoàng gia Anh, có chiều dài lên đến 31 km, được đặt tên là Thiên Đường nhờ vẻ đẹp kỳ ảo của các khối thạch nhũ và măng đá Đây là một động khô, không có sông ngầm chảy qua như động Phong Nha, với nền đất dẻo, bằng phẳng, thuận tiện cho tham quan và thám hiểm Nhiệt độ trong động luôn duy trì ở mức 20-21°C, trong khi nhiệt độ bên ngoài mùa hè là 36-37°C, tạo điều kiện lý tưởng để khám phá.
Tuyến du lịch sinh thái Suối nước Moọc nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, là một điểm đến đầy ấn tượng thuộc vùng mới được khai phá Không gian này đi qua khu rừng đá vôi rậm rạp, dọc theo những con suối nhỏ róc rách của Suối nước Moọc và dòng sông Chày, mang đến trải nghiệm khám phá thiên nhiên hoang sơ hấp dẫn Du khách có thể thư giãn trong dòng nước mát lành, tận hưởng cảm giác thoải mái sau những giờ khám phá hoặc thử sức các trò chơi trên nước và chèo kayak cùng bạn bè, tạo nên những kỷ niệm khó quên.
Giá vé vào suối nước Mọoc gồm hai mức là 80.000 đồng và 180.000 đồng Vé 80.000 đồng giúp bạn truy cập vào khu Ghềnh Chụm, nơi không có nhiều hạ tầng vui chơi và cần phải thuê áo phao cũng như chỗ nghỉ ngơi riêng Trong khi đó, vé 180.000 đồng cho phép bạn khám phá khu Ghềnh Mọoc, nơi có bể bơi tự nhiên sâu đến 6 mét, cùng với cầu treo để nhảy và thuyền kayak để chèo — tuy nhiên, số lượng thuyền khá ít, chỉ khoảng 10 chiếc.
Khu du lịch sinh thái sông Chày – hang Tối thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, được khai thác từ năm 2011, mang đến trải nghiệm du lịch kết hợp giữa du thuyền khám phá thiên nhiên sông nước và tham quan các hang động kỳ bí Nơi đây tạo cảm giác như lạc vào chốn hoang sơ giữa vẻ đẹp huyền bí của thế giới tự nhiên, thu hút đông đảo du khách yêu thích khám phá và trải nghiệm vẻ đẹp hoang sơ của vùng đất này.
Sông Chày xuất phát từ dãy núi đá vôi cổ tại khu vực Phong Nha – Kẻ Bàng, dài khoảng 10km Khi chèo thuyền khám phá sông Chày dưới ánh nắng hè gay gắt, du khách sẽ cảm nhận rõ sự thay đổi nhiệt độ khi thuyền tiến gần đến cửa hang Tối Đây là nhánh của hệ thống hang động Phong Nha, được các nhà thám hiểm của Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh khảo sát vào những năm 1990, 1992 Hang Tối có tổng chiều dài 5.258m, cao 80m, vừa là hang nước, vừa là hang khô, góp phần làm phong phú hệ thống hang động nổi bật của khu vực.
Khu du lịch Sông Chày – Hang Tối nổi bật với nhiều trò chơi giải trí phong phú và không gian rộng rãi hơn so với khu Suối Nước Du khách có thể tham gia các hoạt động như mòoc khá, chèo kayak, trượt zipline, bơi lội trên sông, tắm bùn và khám phá Hang Tối Vé vào cửa trọn gói với giá chỉ 450k giúp khách hàng trải nghiệm toàn diện tất cả các dịch vụ hấp dẫn tại khu du lịch này.
Các địa điểm cần mua tour
Các địa điểm dưới đây bắt buộc du khách phải đăng ký tour qua các đơn vị tổ chức, không thể tự túc đến bằng phương tiện cá nhân Việc này giúp đảm bảo an toàn, thuận tiện và nhận được hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp để trải nghiệm tốt nhất Chính sách này cũng giúp hạn chế rủi ro về pháp lý và bảo vệ môi trường tại những khu vực nhạy cảm hoặc đặc biệt Do đó, du khách nên liên hệ các công ty lữ hành uy tín để lên kế hoạch và đặt tour phù hợp.
Hang Sơn Đòiòng tại xã Tân Trạch, được xem là hang động tự nhiên lớn nhất thế giới, nằm trong quần thể hang động Phong Nha – Kẻ Bàng Đây là phần của hệ thống hang động ngầm kết nối với hơn 150 hang động khác tại Việt Nam gần biên giới Lào, thu hút du khách và nhà thám hiểm quốc tế Hang Sơn Đoòng được khám phá lần đầu tiên bởi người dân Quảng Bình là Hồ Khanh từ những năm trước, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong ngành du lịch hang động của Việt Nam và trở thành điểm đến nổi bật trên bản đồ du lịch quốc tế.
Đến năm 2009, sau nhiều năm bỏ qua, Hiệp hội Hang động Hoàng gia Anh bắt đầu quay trở lại khảo sát khu vực Nhờ đó, nhà khảo sát Hồ Khanh cùng các chuyên gia hang động đã chính thức khám phá và công bố hang Sơn Đòong, mở ra một chương mới cho lĩnh vực hang động Việt Nam.
Tác động từ du lịch đến bảo tồn đa dạng sinh học vườn quốc gia
+ Tạo kinh phí bảo tồn, đồng thời nâng cao sinh kế
+ Nâng cao bảo tồn giá trị văn hóa, bản sắc địa phương, vùng miền,
+ Đẩy mạnh việc tuyên truyền, giáo dục
+ Hòa nhập với cộng đồng
+ Sự sinh trưởng và phát triển của thực vật
+ Tập quán sống và sinh sản của động vật
+ Quản lý và bảo vệ rừng
+ Ô nhiêm môi trường & nguồn nước
Các hoạt động khai thác nguồn tài nguyên từ cộng đồng địa phương như khai thác ong mật, chăn thả gia súc, xâm nhập trái phép vào Vườn Quốc gia, săn bắt động vật hoang dã, sử dụng xung điện và đánh mìn thủy sinh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học trong khu vực.
IV.CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN, BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC
TRONG LĨNH VỰC DU LỊCH SINH THÁI
Giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực
Hàng năm, Ban Quản lý Vườn triển khai các chương trình hành động nhằm bảo vệ động vật hoang dã, động vật rừng nguy cấp, quý hiếm và bảo tồn đa dạng sinh học Việc phổ biến và tuyên truyền pháp luật cùng nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học được Ban Quản lý Vườn chú trọng thực hiện thông qua nhiều hình thức, như lồng ghép vào các buổi sinh hoạt cộng đồng tại thôn, bản và duy trì hoạt động của các câu lạc bộ bảo tồn.
Ban quản lý VQG phối hợp công tác bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy,… với lực lượng kiểm lâm, biên phòng…
Quản lí hạn chế chất thải ra môi trường từ sinh hoạt, hoạt động DLST
Giải pháp sức chứa phù hợp: Theo thống kê lượng khách đến VQG Phong Nha – Kẻ Bảng khoảng 1000-2000 người mỗi ngày ( tăng cao hơn nếu là ngày lễ )
Chính sách xử lý nghiêm khắc các hành vi vi phạm pháp luật về bảo tồn đa dạng sinh học nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của các tổ chức và cá nhân trong lĩnh vực du lịch, đồng thời tạo tính răn đe mạnh mẽ để ngăn chặn kịp thời những hành vi gây tổn hại đến đa dạng sinh học Việc thực thi các quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, duy trì cân bằng sinh thái, và đảm bảo phát triển du lịch bền vững Tuy nhiên, cần nâng cao nhận thức và giáo dục cộng đồng để mỗi hoạt động du lịch đều góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học một cách hiệu quả.
Ví dụ: Tuyến tham quan: Khám phá hang Ba
+ Ngày 2: Bãi trại Đại Cáo- Mê Cung- Hang Ba- Vịnh Tròn- Hang Vịnh Dài-bãi cắm trại Vịnh 23
Ví dụ: Tuyến tham quan thung lũng Rừng Gáo – hang Ô Rô – hang Hoàn Mỹ
+ Ngày 1: Trung tâm Phong Nha – Rừng Gáo – Hang Ô Rô
+ Ngày 2: Thung lũng So Đùa – Hang Hoàn Mỹ
Giải pháp phát triển bền vững
Thu hút sự tham gia đồng thời đảm bảo lợi ích cộng đồng
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch
Tăng cường bảo vệ môi trường, bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có
Khôi phục và phát triển rộng rãi nền văn hóa bản địa
Cải thiện chất lượng, cơ sở hạ tầng du lịch
Tăng cường công tác mở rộng, xúc tiến quảng bá du lịch
Sức chứa mỗi tuyến khoảng 12 người/tuyến Lượng khách tham quan trên ngày không quá 36 khách
- Các tuyến tham quan được du khách lựa chọn nhiều nhất => Nâng cao chất lượng dịch vụ / Giảm giá tour cho các tuyến tham quan ít đc lựa chọn,
KDL không hài lòng về cơ sở vật chất hiện tại và đang tập trung đầu tư, tái cơ cấu, xây dựng mới hoặc nâng cấp các cơ sở đã xuống cấp, kém chất lượng Đồng thời, dự án cải thiện các cơ sở lưu trú, nhà ăn và mở rộng các hoạt động du lịch đa dạng nhằm thu hút du khách Việc nâng cấp hạ tầng và đa dạng hóa các thiết bị phục vụ tham quan sẽ góp phần nâng cao trải nghiệm du lịch, thúc đẩy sự phát triển bền vững của KDL.
Hoạt động dã ngoại như cắm trại có thể gây ra nhiều tác động xấu đến môi trường, đặc biệt là nguy cơ cháy rừng, vì vậy cần tăng cường các biện pháp kiểm soát, phòng ngừa và xử lý nguy cơ này Đồng thời, việc thực hiện các biện pháp này giúp nâng cao sự tin tưởng của khách du lịch về an toàn tuyệt đối khi tham quan Vườn Quốc gia, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch bền vững tại khu vực.
Cộng đồng ít mong muốn tham gia hoạt động du lịch sinh thái, do đó cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng của Du lịch sinh thái Việc làm truyền thông hiệu quả sẽ giúp thu hút khách tham quan và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào hoạt động này, góp phần phát triển bền vững ngành du lịch sinh thái tại địa phương.
Những kiến nghị đề ra với mục đích phát triển
+ Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng, của địa phương, cũng như KDL về mục đích tối ưu nhằm Bảo tồn Tài nguyên thiên nhiên tại VQG
Chính sách đãi ngộ hấp dẫn đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng tham gia công tác bảo tồn và phát triển khu du lịch Việc đề ra các chế độ đãi ngộ phù hợp sẽ giúp nâng cao năng lực tổ chức, đảm bảo đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao của khai thác và phát triển khu du lịch Chính sách thưởng đãi tốt không những góp phần giữ chân nhân viên, mà còn thúc đẩy sự sáng tạo và cống hiến của đội ngũ lao động trong lĩnh vực du lịch.
Thu hút sự tham gia và tạo điều kiện hợp tác với các cá nhân, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư vào hoạt động du lịch sinh thái (DLST) Điều này giúp phát triển kinh tế chung và đồng thời tạo nguồn vốn ổn định để duy trì, bảo tồn và phát triển hoạt động du lịch sinh thái ngày càng hiệu quả hơn.
Nghiên cứu sâu hơn các yếu tố môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến các loài động vật và thực vật quý hiếm trong quần thể Vườn Quốc Gia là rất cần thiết Điều này giúp xác định các yếu tố chính tác động đến sự tồn tại của các loài đặc hữu và nâng cao hiệu quả bảo vệ Đồng thời, nghiên cứu về xử lý các loài ngoại lai một cách triệt để đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ đa dạng sinh học, hạn chế tác động tiêu cực của chúng đối với hệ sinh thái tự nhiên.
Để bảo vệ giá trị toàn cầu của Di sản, cần thực hiện các biện pháp hạn chế sự gia tăng số lượng khách tham quan các hang động trong VQG Đồng thời, không phê duyệt hoặc triển khai bất kỳ dự án hạ tầng nào trong hoặc gần các hang động nếu có khả năng gây ảnh hưởng tiêu cực đến các giá trị nổi bật của Di sản.
Để bảo vệ Vườn Quốc gia hiệu quả, cần tăng cường các nỗ lực thực thi pháp luật, tuần tra và giám sát đặc biệt tại các vùng ven và khu vực có nguy cơ cao Chú trọng vào các biện pháp chủ động chống săn trộm giúp đối phó khẩn cấp với xu hướng tiêu cực và giảm thiểu tác động của hoạt động săn bắt trái phép trong khu vực.
Phần C: TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.https://moitruong.net.vn/bao-ton-da-dang-sinh-hoc-trong-hoat-dong-du-lich-o-viet- nam-hien-nay/
2 https://phongnhaexplorer.com/phong-nha/vuon-quoc-gia-phong-nha-ke-bang.html
3 https://phongnhakebang.vn/gia-tri-ve-da-dang-sinh-hoc-o-vuon-quoc-gia-phong- nha-ke-bang.html
4 https://tuoitre.vn/phong-nha-ke-bang-va-cai-gia-cua-du-lich-dai-tra-1423600.htm
5 https://baovemoitruong.org.vn/khoi-vu-san-bat-son-duong-o-vuon-quoc-gia-phong- nha-ke-bang/
6 https://www.thiennhien.net/2021/08/20/muc-tieu-den-nam-2030-bao-ve-va-phuc- hoi-cac-he-sinh-thai-tu-nhien-quan-trong/?fbclid=IwAR3jJXLdIpfIF-jp-
D1rowIaL0aosMRwvhOD7TjRRWLluamaPbp8wdx7FkM
7 https://moitruong.com.vn/chuyen-de-moi-truong/vai-tro-quan-trong-cua-giao-duc- moi-truong-8310.htm? fbclid=IwAR3K8W_kYXxF1O8ZPYPJAwYqRwd1JFT1sTwlNF4cEpTLgIEedXGs6 qWnves
8 http://itdr.org.vn/nghien_cuu/mot-so-van-de-dat-ra-trong-quan-ly-va-phat-trien-du- lich-tai-cac-khu-vuc-di-san-the-gioi-o-viet-nam/? fbclid=IwAR0LLW2_sRl07XwJDHQqQjpsHVRk_EVSHA2kpJNiqovpV0wTbV3eT FrxrIM
9 https://baotainguyenmoitruong.vn/doi-mat-voi-suy-thoai-he-sinh-thai-tu-nhien-295451.html
10.https://repository.vnu.edu.vn/bitstream/VNU_123/10033/1/Th%E1%BB%B1c
%20tr%E1%BA%A1ng%20qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20khu%20b
%E1%BA%A3o%20t%E1%BB%93n.pdf? fbclid=IwAR37qtCUG3IHhSVVNjMnpjmTPY8sfZo2FtArUbUxqBwCAI_PnhK98I XBbMc
11 http://itdr.org.vn/nghien_cuu/chinh-sach-quan-ly-phat-trien-du-lich-tai-cac-vuon- quoc-gia-va-khu-bao-ton-thien-nhien-viet-nam/? fbclid=IwAR37qtCUG3IHhSVVNjMnpjmTPY8sfZo2FtArUbUxqBwCAI_PnhK98I XBbMc
12.https://cungphuot.info/kinh-nghiem-du-lich-phong-nha-ke-bang- post25087.cp#Hang_Toi_8211_Song_Chay
13 https://phongnhakebang.vn/du-lich/diem-tuyen-du-lich/
15 https://vi.wikipedia.org/wiki
16 https://www.google.com.vn
17 https://baotainguyenmoitruong.vn/vqg-phong-nha-ke-bang-ho-tro-cong-dong- vung-dem-phat-trien-vi-muc-tieu-ben-vung-311420.html