GIÁO TRÌNH Mô đun Bảo dưỡng, vận hành máy thu hoạch thông dụng

LỜI NÓI ĐẦU 1 SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI HÀ NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM GIÁO TRÌNH Mô đun Bảo dưỡng, vận hành máy thu hoạch thông dụng I NGHỀ CƠ ĐIỆN NÔNG THÔN TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG TRUNG CẤP.giáo trình học tập, tài liệu cao đẳng đại học, luận văn tiến sỹ, thạc sỹ

1

SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI HÀ NAM

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM

GIÁO TRÌNH

Mô đun: Bảo dưỡng, vận hành máy

thu hoạch thông dụng I NGHỀ: CƠ ĐIỆN NÔNG THÔN

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG/ TRUNG CẤP

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 285/QĐ - CĐN ngày 21 tháng 7 năm 2017 của

Trường Cao đẳng nghề Hà Nam)

Hà Nam, năm 2017

3

LỜI GIỚI THIỆU

Hiện nay, việc dạy nghề cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở và trung học phổ thông đang rất phát triển và thu được những kết quả nhất định Tuy nhiên việc đào tạo nghề cho học sinh hiện nay còn gặp rất nhiều khó khăn và hạn chế Một trong những khó khăn đó là thiếu tài liệu, giáo trình để giảng dạy

và học tập

Nhận thức được tầm quan trọng và những khó khăn trong công tác đào tạo nghề

Cơ điện nông thôn, khoa Động lực tiếp tục biên soạn giáo trình mô đun:’Bảo dưỡng vận hành máy thu hoạch thông dụng I” Với mục đích giúp cho giáo

viên và học sinh có tài liệu để giảng dạy và học tập

Giáo trình được biên soạn theo nội dung của chương trình khung đào tạo nghề Cơ điện nông thôn đã ban hành Nội dung của giáo trình trình bày ngắn gọn những kiến thức, kỹ năng cơ bản về sửa chữa các loại máy chăm sóc cây trồng thông dụng Mỗi bài trong giáo trình được chia làm hai phần: Phần một là kiến thức cần thiết để thực hiện công việc, phần hai là các bước và cách thức thực hiện một công việc cụ thể Trong mỗi phần đều có các chú ý về việc rèn luyện kỹ năng, hình ảnh minh họa và thực hành trên thiết bị cụ thể theo quy định

Trong quá trình thực hiện biên soạn giáo trình không tránh khỏi những thiếu xót, rất mong được sự đóng góp ý kiến của các bạn đọc và đồng nghiệp

Hà Nam, ngày… tháng… năm 2017

Tham gia biên soạn

1 ThS Nguyễn Đình Hoàng Chủ biên

2 ThS Nguyễn Thanh Tùng Thành viên

4 ThS Nguyễn Thị Thu Hằng Thành viên

5 KS Nguyễn Quang Hiển Thành viên

Các thuật ngữ chuyên môn các từ viết tắt trong mô đun 3

Tên mô đun: MĐ 27 BẢO DƯỠNG, VẬN HÀNH MÁY

Bài 1: Bảo dưỡng, vận hành máy gặt lúa rải hàng 5

5

MÔ ĐUN 23: BẢO DƯỠNG, VẬN HÀNH MÁY THU HOẠCH

THÔNG DỤNG I

Vị trí, ý nghĩa, vai trò của mô đun

- Mô đun được thực hiện sau khi học xong các môn học, môđun sau:

Chính trị Pháp luật Giáo dục thể chất Giáo dục quốc phòng – An ninh Tin

học ,Ngoại ngữ, Điện kỹ thuậtCơ kỹ thuật Vật liệu kỹ thuật Dung sai lắp ghép

và đo lường kỹ thuật Vẽ kỹ thuật An toàn lao động và bảo vệ môi trường Thực

hành nguộicơ bản Thực hành hàn cơ bảnAuto Cad Tổ chức quản lý sản

xuấtKinh doanh thiết bị nông nghiệp Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ đốt trong

Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống nhiên liệu Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống điện

máy kéo I Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống truyền lực máy kéo Bảo dưỡng, sửa

chữa hệ thống di chuyển máy kéo Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống điều khiển

máy kéo, Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống nâng hạ thủy lực

- Là mô đun có ý nghĩa rất quan trọng giúp học viên hoàn thiện, tổng hợp

các khối kiến thức đã học Qua đó vận dụng một số kiến thức đã học để kiểm

tra, bảo dưỡng và sửa chữa các hiện tượng hư hỏng trên các loại máy chăm sóc

cây trồng thông dụng

- Giúp cho học viên hình thành kỹ năng tháo lắp, kiểm ta, bảo dưỡng và

sửa chữa các hư hỏng trên một số loại máy chăm sóc cây trồng

Mục tiêu của mô đun

+ Trình bày cấu tạo, nguyên lý làm việc các bộ phận, hệ thống trên các

loại máy chăm sóc cây trồng

+ Kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa được các hư hỏng của các bộ phận, hệ

thống trên máy chăm sóc cây trồng đúng trình tự đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

+ Thực hiện công việc đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp

Nội dung chính của mô đun

Nội dung tổng quát và phân phối thời gian:

Thực hành

Kiểm tra

1 Bài 1: Bảo dưỡng, vận hành

máy gặt lúa rải hàng

6

YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN

- Kiến thức:

Được đánh giá qua các bài kiểm tra tự luận và trắc nghiệm đạt được các

yêu cầu sau:

+ Trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo, hoạt động của hệ thống, các bộ phận

và các cơ cấu

+ Giải thích được những hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và đề ra được những phương pháp kiểm tra, sửa chữa hệ thống

+ Các bài kiểm tra viết và trắc nghiệm đều đạt yêu cầu

- Kỹ năng: Đạt được các yêu cầu sau:

+ Nhận dạng được các chi tiết và các bộ phận của hệ thống

+ Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa được hư hỏng của các chi tiết, bộ phận đúng yêu cầu kỹ thuật

+ Sử dụng đúng và thành thạo các dụng cụ, thiết bị trong quá trình sửa chữa

+ Chuẩn bị và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và khoa học

+ Các sản phẩm sau quá trình bảo dưỡng và sửa chữa đạt yêu cầu kỹ thuật

và đảm bảo thời gian quy định

7

Bài 1: Bảo dưỡng, vận hành mỏy gặt lỳa rải hàng

I Mục tiờu:

- Trỡnh bày được cấu tạo, nguyờn lý hoạt động và phương phỏp điều chỉnh

mỏy gặt lỳa rải hàng

- Vận hành được mỏy gặt lỳa rải hàng đỳng quy trỡnh, đỏp ứng cỏc yờu

cầu kỹ thuật trong canh tỏc và thu hoạch;

- Bảo dưỡng, sửa chữa được cỏc bộ phận, chi tiết của mỏy gặt lỳa rải

hàng;

- Rốn luyện tớnh cẩn thận, cú trỏch nhiệm trong cụng việc

II Nội dung

1 Nhiệm vụ, yờu cầu và phõn loại mỏy gặt lỳa rải hàng

Ph-ơng pháp thu hoạch khác nhau thì công cụ, máy móc sử dụng để thu hoạch

và hiệu quả cũng khác nhau

Nếu căn cứ vào công cụ dùng trong thu hoạch thì ta có thể phân thành:

- Ph-ơng pháp thu hoạch bằng thủ công

- Ph-ơng pháp thu hoạch bằng cơ giới

- Nếu căn cứ vào quy trình thu hoạch thì ta có thể chia ra:

- Ph-ơng pháp thu hoạch nhiều giai đoạn

- Ph-ơng pháp thu hoạch hai giai đoạn

- Ph-ơng pháp thu hoạch một giai đoạn

- Ph-ơng pháp thu hoạch hai giai đoạn là ph-ơng pháp có thể tiến hành gặt

sớm khi lúa vừa đến thời kỳ chín sáp, phơi rải trên ruộng từ 5 – 7 ngày làm cho

lúa tiếp tục chín đều và giảm độ ẩm, sau đó dùng máy liên hợp thu gom, đập

tách hạt và làm sạch

Sơ đồ về mô hình ph-ơng pháp thu hoạch lúa xem (hình 1.2) và các công

cụ máy móc dùng vào các ph-ơng pháp đó xem (bảng 1.1)

bãn, thøc

¨n ch¨n nu«i

2 Thu gom, vận chuyển Quang gánh,

xe cải tiến

Máy kéo, ôtô Ôtô tải, máy kéo

3 Tách hạt khỏi bông Đập néo, trục

lăn

Máy đập liên hoàn

máy sấy

Sân phơi hoặc máy sấy

phân loại

Máy làm sạch, phân loại

2 Những -u nh-ợc điểm của các ph-ơng pháp thu hoạch

2.1 Ph-ơng pháp thu hoạch nhiều giai đoạn

Ph-ơng pháp thu hoạch nhiều giai đoạn là ph-ơng pháp chia khâu thu hoạch thành nhiều công đoạn riêng biệt, mỗi công đoạn sử dụng một công cụ hoặc máy móc khác nhau

a) Thu hoạch bằng công cụ thủ công:

Đây là ph-ơng pháp cổ truyền, chỉ tồn tại ở giai đoạn kinh tế ch-a phát triển Bởi vì ph-ơng pháp này năng suất lao động rất thấp, c-ờng độ lao động cao, đặc biệt tổng hao hụt khá lớn, trên 10% Vì vậy, ở n-ớc ta hiện nay, một số công đoạn đã sử dụng máy thay công cụ thủ công, trong đó khâu đập tách hạt

đ-ợc ứng dụng t-ơng đối rộng rãi

Hình 1.3 Thu hoạch bằng công cụ thủ công

b) Thu hoạch bằng cơ giới:

10

Dùng máy gặt rải hàng, cắt rải lúa xuống ruộng, sau đó dùng máy kéo hoặc ôtô tải cỡ nhỏ chuyển lúa về sân để đập, phân ly và làm sạch bằng máy Hiện nay, do máy đập liên hoàn phát triển, để giảm công vận chuyển, nhiều nơi

đ-a máy ra tận ruộng, sau đó mới chuyển thóc về sân phơi

Hình 1.4 Thu hoạch bằng cơ giới

- Ưu điểm của ph-ơng pháp này là máy móc dùng trong các công đoạn t-ơng đối đơn giản, gọn nhẹ, giá thành thấp

+ Giữa các công đoạn ít bị ảnh h-ởng và phụ thuộc lẫn nhau Ngay trong những điều kiện khó khăn phức tạp nhất thì một số công đoạn vẫn có thể thực hiện bằng máy đ-ợc

+ So với ph-ơng pháp thủ công, c-ờng độ lao động và tổng hao hụt giảm đáng kể, năng suất lao động có thể tăng lên từ 1 – 2 lần Đối với n-ớc ta,

đây là một ph-ơng pháp sẽ tồn tại t-ơng đối lâu dài Điều quan trọng hiện nay cần có nhiều loại máy, kiểu cỡ máy có chất l-ợng làm việc tốt, năng suất cao cho từng công đoạn, có thể ứng dụng rộng rãi trên nhiều địa bàn, nhiều vùng khác nhau

- Hạn chế của ph-ơng pháp này là việc đầu t- mua sắm số l-ợng máy, chủng loại máy phải nhiều, việc bảo quản, sửa chữa sẽ có những khó khăn nhất

định

2.2 Ph-ơng pháp thu hoạch một giai đoạn

Ph-ơng pháp này hoàn toàn thực hiện bằng cơ giới, sử dụng máy gặt đập liên hợp và gặt tuốt liên hợp để tiến hành các công đoạn từ cắt gặt, thu gom, đập tách hạt, giũ rơm, làm sạch liên tục trong cùng một thời điểm, một lần hoàn thành toàn bộ các công đoạn thu hoạch trên đồng ruộng

Những -u điểm nổi bật nhất của ph-ơng pháp này là năng suất lao động rất cao, c-ờng độ lao động thấp, độ hao hụt thấp và giá thành thu hoạch giảm trong điều kiện ruộng khô, lúa đứng, độ chín đồng đều, độ ẩm thân cây và hạt thấp, kích th-ớc lô thửa thích hợp thì máy có thể hoạt động liên tục, năng suất và chất l-ợng làm việc của máy đều rất cao, tổng hao hụt do gặt sót, đập sót, thóc theo rơm và sàng quạt thổi ra có thể nhỏ hơn 3%, độ sạch sản phẩm trên 98%

11

Do đặc điểm của ph-ơng pháp này là hoàn thành nhiều công đoạn trong một lúc, chịu ảnh h-ởng của nhiều yếu tố nh- kích th-ớc lô thửa, tính chất cơ lý của đất đai và cây trồng Mặt khác kích th-ớc của máy lớn, các cơ cấu làm việc phức tạp, việc chế tạo và sử dụng đòi hỏi phải có trình độ nhất định mới đảm bảo cho máy hoạt động có hiệu quả

Ph-ơng pháp này có nhiều -u điểm nên đã từ lâu, các n-ớc Âu-Mỹ đều ứng dụng để thu hoạch lúa mỳ Hiện nay, một số n-ớc châu á nh- Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc cũng đã ứng dụng ph-ơng pháp này để thu hoạch lúa N-ớc ta thời gian qua ch-a ứng dụng rộng rãi ph-ơng pháp thu hoạch lúa một giai đoạn vì ch-a có những máy móc hoàn chỉnh thích hợp với điều kiện Việt Nam Mặt khác, mức thu nhập và tích lũy của nông dân còn thấp nên khả năng đầu t- mua sắm còn hạn chế Gần đây đã có những cơ sở nghiên cứu cải tiến, chế tạo máy gặt đập liên hợp có chất l-ợng làm việc t-ơng đối tốt, phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời Chính phủ đã có những quyết định hỗ trợ lãi suất vốn vay cho nông dân để mua máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp nên ở các vùng trong cả n-ớc máy gặt đập lúa liên hợp đã tăng lên nhiều

Tóm lại, thời vụ trong sản xuất nông nghiệp là rất quan trọng Việc rút ngắn thời gian thu hoạch, tức là nâng cao năng suất lao động trong toàn khâu không những đảm bảo cho sản xuất tận thu mà còn có ý nghĩa thâm canh

Ph-ơng pháp thu hoạch và việc nghiên cứu thiết kế chế tạo cũng nh- sử dụng máy thu hoạch có liên quan mật thiết với nhau, bởi lẽ đây là căn cứ để xác

định hệ thống máy thu hoạch Việc chọn ph-ơng pháp không những phải dựa vào điều kiện tự nhiên của từng vùng; chế độ canh tác, cơ lý tính đất đai, cây trồng và yêu cầu kỹ thuật nông học của vùng đó mà phải xem xét cả điều kiện kinh tế xã hội; trình độ khả năng chế tạo, sử dụng và nguồn động lực sẵn có Có nh- vậy mới đảm bảo việc triển khai ứng dụng máy thu hoạch vào sản xuất một cách có hiệu quả

3 Yêu cầu về máy gặt lúa

Trong quá trình thu hoạch, cắt gặt là công đoạn đầu tiên và cũng là điểm yếu nhất trong hệ thống máy thu hoạch Cho đến nay, phần lớn các vùng nông thôn vẫn sử dụng liềm và hái là công cụ chính

Thực tế việc cắt gặt chuyển rải không phải là khó khăn, nh-ng vì phải thực hiện ngay trên đồng ruộng nên phụ thuộc vào nhiều yếu tố nh- thời tiết, ruộng

đất, cây trồng, cơ cấu chuyển động, nguồn động lực…

Máy gặt lúa phải đạt các yêu cầu sau:

- Tính năng cắt gặt, chuyển rải tốt, lớp lúa rải ra ruộng ngay thẳng, đều

đặn

- Độ hao hụt rơi vãi thấp, nhỏ hơn 1%

12

- Năng suất, hiệu quả của máy cao

- Tính năng di động tốt, không bị lún tr-ợt

Khi nghiên cứu thiết kế máy gặt lúa phải xem xét tính chất sinh học và cơ

lý của cây lúa, lấy đó làm cơ sở để lựa chọn nguyên lý, kiểu cỡ, kích th-ớc và thông số kỹ thuật nhằm đảm bảo các yêu cầu nông học và hiệu quả sản xuất cao

4 Phân loại và đặc điểm của từng loại máy gặt

Dựa vào ph-ơng thức chuyển tải cây lúa rải xuống ruộng sau khi cắt, có thể chia máy gặt làm hai loại chính là:

- Máy gặt chuyển cây ngang

- Máy gặt chuyển cây thẳng đứng

4.1 Máy gặt chuyển cây nằm ngang

Ngoài phần động lực, bộ phận di động và cơ cấu điều khiển, máy gặt chuyển cây nằm ngang có 3 bộ phận chính là guồng gạt, bàn dao cắt và băng chuyển lúa Guồng gạt có nhiệm vụ gạt cây lúa vào phía dao cắt, ng-ợc chiều với chiều tiến của máy, dao cắt cây ở sát gốc, làm cho cây lúa đổ xuống băng chuyền, từ đó băng chuyền chuyển cây lúa sang ngang và rải xuống ruộng theo ph-ơng vông góc với chiều tiến của máy Loại máy này cồng kềnh, nặng nề, chủ yếu dùng để gặt lúa mỳ trên ruộng khô, đối với lúa n-ớc không thích hợp, ít

đ-ợc sử dụng

4.2 Máy gặt chuyển cây thẳng đứng

Có 3 kiểu là: máy gặt bó, máy gặt rải thành l-ợm và máy gặt rải hàng

4 2.1 Máy gặt bó

Gồm các bộ phận nh- hộp xích lắp tay vơ lúa từ gốc lên, bàn dao cắt, xích chuyển lúa sang một bên, cơ cấu thu gom lúa, bó lúa, cắt dây và đẩy bó lúa ra ngoài Máy đ-ợc lắp trên một khung di động chuyên dùng, liên kết với các bộ phận cắt gặt thành một khối Nguồn động lực sử dụng động cơ xăng 4 – 5 mã lực Đây là một loại máy gặt có kết cấu khá tinh xảo, gọn nhẹ Thao tác kéo dây, thắt buộc bó lúa khá phức tạp Dây bó lúa phải sản xuất theo tiêu chuẩn công nghiệp đúng quy cách và đủ độ bền mới sử dụng đ-ợc Độ hao hụt của máy cũng lớn, có thể lên đến 8%, năng suất lại thấp Vì lẽ đó máy này không phát triển

đ-ợc

4.2.2 Máy gặt rải l-ợm

Gồm các bộ phận nh- càng vơ lúa, dao cắt dạng đĩa, vành chắn đỡ lúa, cơ cấu đẩy lúa và hộp số truyền lực Máy th-ờng đ-ợc liên kết với máy kéo nhỏ hai bánh, công suất 3 – 5 mã lực Nguồn động lực của máy gặt nhận từ máy kéo nhỏ truyền sang

13

Sử dụng loại máy gặt này, lúa sau khi cắt đ-ợc rải ra thành từng l-ợm gọn gàng, độ lớn nhỏ của l-ợm có thể điều chỉnh, do đó thuận lợi cho công đoạn thu gom và xén lúa tiếp theo Độ hao hụt của máy d-ới 2% Tuy nhiên, loại máy này kết cấu t-ơng đối phức tạp, năng suất thấp Máy cồng kềnh, cản trở việc liên hợp với máy kéo hai bánh, di chuyển và sử dụng không thuận lợi

4.2.3 Máy gặt rải hàng

Máy gồm có ba bộ phận chính là đĩa gạt hình sao, dây đai dẹt hoặc xích gắn mấu gạt chuyển lúa sang ngang và bàn dao cắt Sáng kiến dùng đĩa gạt hình sao bị động thay guồng gạt và hai dải đai dẹt hoặc xích lắp thẳng đứng thay băng chuyền nằm ngang đã làm cho máy gặt có kết cấu đơn giản, gọn nhẹ, tính cơ

động cao Tuy nhiên khi tiến hành gặt lúa n-ớc năng suất cao, độ ẩm thân cây lớn thì đai dẹt chuyển lúa sang ngang th-ờng quá tải, bị tr-ợt gây tắc kẹt trong quá trình cắt gặt Thay đai dẹt bằng xích tiêu chuẩn b-ớc 12,7mm làm cho máy gọn nhẹ và bền vững Tiêu biểu cho loại máy này là máy AR-120 (hình 2.1)

Hình 2.1 Máy gặt rải hàng chuyển cây thẳng đứng

5 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy gặt lúa rải hàng

5 1 Cấu tạo

5 1.1 Cấu tạo chung

Các loại máy gặt lúa rải hàng hiện nay phổ biến là loại máy tự hành hai bánh xe, lái điều khiển nh- máy kéo tay, bề rộng cắt gặt 0,9m, 1,2m và 1,54m Cấu tạo của máy gặt rải hàng có hai phần chính (hình 2.2)

14

Hình 2.2. Cấu tạo máy gặt lúa rải hàng

1 - Mũi rẽ lúa; 2- Tấm tựa lúa; 3- Cọc tiêu; 4- Động cơ; 5- Tay lái; 6- Ly hợp cắt gặt; 7- Cần

gài số; 8- Ly hợp chính; 9- Bánh xe di động; 10- Xích chuyển lúa sang ngang;

11- Bàn dao cắt; 12- Đĩa gạt hình sao

- Bộ phận cắt gặt

Gồm cọc tiêu (3), mũi rẽ lúa (1), đĩa gạt hình sao (12), xích chuyển lúa

sang ngang (10), tấm tựa lúa (2), bàn dao cắt kiểu tông đơ (11) và một số chi tiết

phụ trợ khác Tất cả đ-ợc lắp trên một khung riêng, tạo thành một khối độc lập,

gọi là đầu máy gặt Phần đầu máy gặt ở các loại máy đều có cấu tạo giống nhau,

riêng chuyển lúa sang ngang có loại máy dùng xích gắn mấu gạt, có loại máy

dùng đai dẹt gắn mấu gạt Loại bằng xích chế tạo phức tạp nh-ng đảm bảo độ bền

cao, chuyển tải lúa ổn định Loại bằng đai tuy chế tạo đơn giản hơn nh-ng độ bền

không cao, dễ bị tr-ợt khi đai trùng và lúa -ớt do đó chuyển tải lúa không ổn định

- Động lực và bộ phận di động

Gồm động cơ xăng hoặc điêzen (4), cần gài số (7), ly hợp chính (8), tay lái

(5), ly hợp cắt gặt (6), và bánh xe di động (9) Tất cả đ-ợc lắp trên một khung

riêng tạo thành một khối nh- máy kéo tay

Hiện nay có hai loại: một loại đ-ợc thiết kế lắp với đầu gặt chuyên dùng,

một loại sử dụng hộp số và hệ thống điều khiển của máy kéo tay MK6 hoặc

K700 , -u điểm của kết cấu này là tận dụng đ-ợc nguồn động lực và hộp số có

sẵn, khi cần có thể tháo bộ phận gặt ra để dùng vào các công việc khác nh- cày,

bừa, bơm n-ớc giảm chi phí đầu t- ban đầu

Hai phần này liên hợp với nhau bằng bu lông qua tấm liên kết sau khung

phần cắt gặt, tấm liên kết này có rãnh ô van do đó có thể điều chỉnh đ-ợc chiều

cao cắt gặt

3.1.2 Cấu tạo một số bộ phận chính của phần cắt gặt

a) Mũi rẽ lúa

- Tác dụng: Đĩa gạt hình sao thay thế guồng gạt, có tác dụng nâng gạt

cây lúa về phía dao cắt, giữ cân bằng lực để cây lúa chuyển sang ngang luôn ở t- thế đứng, cùng với thanh lò so ép (2) đảm bảo cây lúa sau khi cắt không bị đổ rối, tạo điều kiện thuận lợi cho xích chuyển ngang (1) làm việc ổn định Tr-ớc

đây còn có dây đai có mấu (4) trợ giúp vơ gạt ở gốc, nh-ng sau này bỏ đi do tác dụng không rõ rệt Chuyển động quay của đĩa là bị động do va đập của vấu gạt xích (đai dẹt gắn vấu gạt) chuyển tải lên cánh sao

- Cấu tạo: Các thông số của đĩa gạt hình sao nh- đ-ờng kính ngoài D, số

cánh Z, góc mặt cong cánh sao đến nay gần nh- đã đ-ợc chuẩn hóa với các thông số tối -u Mặt cong cánh sao vừa có tác dụng gạt cây lúa vào (tr-ớc khi cắt) và tạo cho cây lúa thoát ra dễ dàng (sau khi cắt) Để thỏa mãn điều kiện đó,

 ≥ 1 , trong đó 1 là góc ma sát giữa cây lúa và vật liệu chế tạo đĩa hình sao (hình 2.4)

Đĩa th-ờng đ-ợc chế tạo bằng vật liệu nhẹ là nhựa PVC hoặc bằng nhôm Một số cơ sở chế tạo cánh sao bằng thép tròn hàn ghép lại

Số l-ợng đĩa gạt hình sao mỗi máy tùy thuộc vào bề rộng làm việc của từng máy Mỗi đĩa gạt hình sao lắp kèm với 1 mũi rẽ và lắp nghiêng với mặt phẳng nằm ngang một góc β (hình 2.5)

16

Hình 2.4. Đĩa gạt hình sao

Hình 2.5. Cơ cấu đĩa gạt hình sao

1- Xích chuyển ngang; 2- Thanh lò xo ép; 3- Đĩa gạt hình sao; 4- Dây đai có mấu

Khoảng cách trùng hợp giữa đầu cánh sao với mấu gạt xích chuyền ngang phải đảm bảo để mấu gạt luôn va đập đ-ợc vào cánh sao, làm cho đĩa cánh sao quay liên tục

c) Bộ phận dao cắt

- Tác dụng: Cắt đứt cây lúa ở phía d-ới bông, gần sát gốc và chiều cao cắt

có thể điều chỉnh

- Cấu tạo: Bộ phận dao cắt đ-ợc sử dụng trong các máy gặt phổ biến hiện

nay là kiểu tông đơ, gồm thanh dao di động (1), thanh dao cố định (2) kết hợp với nhau, tấm đè dao (4) giữ chặt hai thanh dao, dùng các tấm đệm để điều chỉnh khe hở giữa hai thanh dao đảm bảo từ 0,05  0,3mm, làm cho dao chuyển động nhẹ nhàng nh-ng lại cắt sắc, tốt Khi biên quay, tác động vào tấm đẩy dao (5), làm cho thanh dao di động chuyển động qua lại với khoảng cách bằng bề rộng l-ỡi dao di động, tạo thành dạng tông đơ để cắt cây Thanh tựa dao (3) sẽ giữ cho thanh dao di động không bị tr-ợt ra ngoài (hình 2.6)

17

Hình 2.6 Bộ phận dao cắt

1- Thanh dao di động; 2- Thanh dao cố định; 3- Thanh tựa dao; 4- Tấm đè dao; 5- Tấm đẩy dao

Hai chi tiết quan trọng nhất của bộ phận cắt là thanh dao di động gồm có nhiều l-ỡi cắt đ-ợc gắn trên thanh dao và các l-ỡi dao cố định (tấm kê cắt) gắn trên mỏ quạ

Số l-ợng l-ới dao di động hay dao cố định của một máy tùy theo bề rộng làm việc của máy đó Các máy gặt lúa rải hàng hiện nay đều dùng loại dao nhỏ, b-ớc dao t = 50mm, với bề rộng làm việc 1,2m thì số l-ợng dao di động là 24 chiếc, số l-ợng dao cố định phải cộng thêm một chiếc thành 25 chiếc

Hình 2.7 Hình dạng và kích th-ớc l-ỡi dao di động

L-ỡi dao đ-ợc chế tạo bằng thép các bon hoặc thép hợp kim có độ dày 2,53mm L-ỡi cắt có hình dạng nh- trên hình 2.7, có hai cạnh bên đ-ợc mài vát và cắt trấu để tăng khả cắt của dao Sau khi gia công cắt trấu và tôi, hai bề mặt trên và d-ới của l-ỡi cắt phải đ-ợc mài phẳng và song song nhau bằng máy mài phẳng Các l-ỡi dao phải có cùng độ dày với dung sai cho phép Khi l-ỡi cắt

bị mòn, cạnh luỡi cắt cần đ-ợc mài lại để đảm bảo độ sắc

Góc nghiêng của cạnh sắc với h-ớng chuyển động của nó có tác dụng lớn Góc nghiêng này nhỏ lực cản cắt sẽ lớn Tăng góc nghiêng này, lực cản cắt sẽ giảm Nh-ng tăng góc nghiêng đến một giá trị nào đó cây sẽ bắt đầu tr-ợt khỏi chỗ cắt Nếu cạnh sắc trơn thì cây sẽ tr-ợt với góc nghiêng lớn hơn 30° Nếu

Qua một số biến đổi ta thu đ-ợc: tg tg( 1   2);    1   2;     

  1 2 , trong đó 1, 2 là góc ma sát giữa cây với l-ỡi dao và tấm kê

Góc  có giá trị là 3°40 đối với máy gặt và  = 1°30 đối với máy gặt đập liên hợp

Hình 2.8 Điều kiện cắt khỏi tr-ợt

Khi   50° thì có hiện t-ợng tr-ợt cây khi cắt Để tránh hiện t-ợng này nên chọn góc  <50° Giải pháp cắt trấu trên cạnh l-ỡi dao động và dao cố định làm tăng khả năng kẹp giữ cây trong quá trình cắt, đồng thời các cạnh này cũng

tự mài sắc trong quá trình làm việc (do ma sát giữa hai bề mặt tiếp xúc của dao

19

L-ỡi dao cố định (tấm kê cắt) đ-ợc chế tạo bằng thép các bon hoặc thép hợp kim có chiều dày 23 mm, có dạng hình thang cân (theo tiêu chuẩn của Nhật, b-ớc dao 50 mm), hai cạnh bên đ-ợc mài vát hình 2.9 Đối với các loại máy gặt do các cơ sở t- nhân chế tạo, l-ỡi cố định th-ờng có dạng hình chữ nhật, gần đây có cơ sở chế tạo có dạng nh- hình 2.10, phần đầu có tác dụng rẽ lúa vào vùng cắt hai bên

d) Cơ cấu biên tay quay

Cơ cấu biên tay quay của bộ phận cắt hình 2.11 có các thông số là tay quay r và tay biên l, độ lệch h (khoảng cách của tâm tay quay đến đ-ờng chạy

dao) Độ lệch h càng lớn phức tạp càng nhiều; ở máy cắt cỏ nó phức tạp nhiều hơn ở máy gặt; ở máy gặt đập liên hợp t-ơng đối đơn giản hơn cả

Ta có:

ở máy gặt: h=(13)r; để giảm bớt sự phức tạp, ng-ời ta làm biên dài

ở máy gặt, độ dài của biên là: l 10r

Đặc điểm trên của cơ cấu biên tay quay đ-ợc thể hiện ở các chỉ số động học xác định bởi đ-ờng chạy, vận tốc và gia tốc của dao ảnh h-ởng của độ lệch

20

ảnh h-ởng của độ lệch h đối với chiều quay của tay quay hình 2.11:

Hình 2.11 Chiều quay của cơ cấu biên- tay quay

+ Quay ng-ợc chiều kim đồng hồ: lực P1 ép dao xuống và P1’ làm nâng dao lên khỏi đế tựa Trong tr-ờng hợp này P1> P1’ Nh- vậy dao làm việc sẽ tốt

+ Quay cùng chiều kim đồng hồ: P1< P1’ Nh- vậy dao sẽ làm việc không tốt

Do đó, nếu tay quay ở bên phải dao thì cần quay ng-ợc chiều kim đồng

hồ, trái lại tay quay ở bên trái dao thì cần quay cùng chiều kim đồng hồ, nh- thế dao sẽ làm việc tốt

Cơ cấu truyền động thanh dao trong các máy gặt rải hàng có hai dạng:

- Cơ cấu biên – tay quay (máy gặt do t- nhân chế tạo, hình 2.12);

- Cơ cấu tay quay- rãnh tr-ợt (máy gặt do các công ty chế tạo, hình 2.13)

21

Dạng truyền động thanh dao đ-ợc áp dụng nêu trên phụ thuộc vào cách sử

dụng nguồn động lực, hộp số và cách bố trí truyền động hợp lý mà các cơ sở sản

xuất đã lựa chọn

Đối với bộ phận cắt trong các máy gặt, chất l-ợng cắt phụ thuộc vào:

- Vận tốc cắt: Một trong những điều kiện cơ bản để dao cắt làm việc bình

th-ờng là duy trì vận tốc cắt cây của dao, đảm bảo cắt cây đứt hoàn toàn với sức

cản nhỏ nhất Đối với tr-ờng hợp cắt có tựa (dao cắt kiểu tông đơ) thì vận tốc cắt

cần giới hạn trong khoảng 0,6  0,8 m/s

Nếu tăng vận tốc cắt, chất l-ợng cắt càng tốt, lực cản cắt càng giảm,

nh-ng nếu tăng vận tốc lên cao quá thì đồng thời cũng tăng lực quán tính của

dao, do đó làm tăng chi phí năng l-ợng để dao chuyển động

Hình 2.12 Cơ cấu truyền động dùng tay biên

1- Trục truyền động, 2-Đĩa quay, 3,5 - Đầu biên, 4- Tay biên,

6 - Tấm truyền động, 7 - L-ỡi dao, 8 - Thanh tr-ợt

22

Nhìn chung khi tăng vận tốc dao, tổng cộng lực cản kéo của máy tăng Vì vậy ng-ời ta không để dao làm việc với vận tốc lớn mà chỉ vừa đủ để cắt

- Cạnh l-ỡi dao sắc và lắp dao đúng cũng sẽ làm tăng chất l-ợng cắt

- Mật độ cây và trạng thái cây (t-ơi, mềm, ) cũng ảnh h-ởng đến chế độ cắt

- Chất l-ợng cắt của dao có liên quan đến vận tốc di chuyển của máy Từ thực nghiệm cho ta biết rằng vận tốc dao và vận tốc máy không thể lựa chọn tuỳ

ý mà cần phải thoả mãn tỷ số giữa chúng nằm trong giới hạn tối -u Hai vận tốc Vctb và Vm cần phải đ-ợc xác định với một tỉ lệ hợp lý để có đ-ợc chế độ cắt tốt

cc cc

m

ctb

h S hay h

S V

Tấm đè dao có tác dụng giữ cho khe hở giữa l-ỡi dao di động và dao cố

định có khe hở cần thiết trong phạm vi cho phép, bảo đảm cắt cây tốt Nếu khe

hở quá lớn, chất l-ợng cắt sẽ kém, chi phí công suất cắt tăng lên Giữa tấm đè dao và l-ỡi dao di động cũng cần phải duy trì khe hở cần thiết

Để thanh dao di chuyển tr-ợt dễ dàng, mặt tiếp xúc của tấm đè với bề mặt của l-ỡi dao phải đ-ợc mài phẳng

Tấm đè dao đ-ợc phân bố cách đều theo chiều dài của băng dao Do thiếu các thiết kế và khả năng chế tạo còn hạn chế, các cơ sở t- nhân th-ờng bố trí các tấm đè nhiều hơn để đảm bảo khe hở

e) Xích chuyển lúa ngang

- Tác dụng: Liên tục, đều đặn chuyển cây lúa đã cắt sang một bên và rải

xuống ruộng, đồng thời các mấu gạt của xích va đập vào cánh hình sao làm cho

đĩa hình sao quay

- Cấu tạo: Mỗi máy có 2 dải xích trên và d-ới Xích chuyển rải lúa dùng

xích thông dụng, b-ớc xích tiêu chuẩn t =12,7mm (th-ờng dùng xích của xe máy Honda) Trên mỗi dải xích bố trí các mấu gạt cách đều để đẩy lúa sang ngang Mấu gạt xích trên còn có nhiệm vụ va đập vào cánh hình sao, làm cho đĩa hình sao quay Vì vậy, khoảng cách giữa hai mấu gạt phải lớn hơn hoặc bằng độ dài cung giữa hai đỉnh cánh sao, nhằm đảm bảo khi mấu gạt thứ nhất va vào cánh sao phân khai thì mấu gạt thứ hai đã tiếp xúc, đĩa hình sao quay liên tục đều đặn

23

Hình 2.14 Xích chuyển lúa ngang

Hiện nay, bộ phận chuyển lúa sang ngang của máy gặt lúa rải hàng tồn tại

hai dạng: dùng đai dẹt gắn mấu gạt và dùng xích gắn mấu gạt

Dùng đai dẹt gắn mấu gạt có -u điểm là dễ chế tạo, giá thành thấp, nh-ng nh-ợc điểm khi cây lúa độ ẩm cao, ruộng có n-ớc thì hay bị tr-ợt, gây tắc kẹt

Dùng xích gắn mấu, tuy giá thành cao hơn nh-ng độ bền cao, làm việc ổn

định trong mọi điều kiện

24

Hình 2.16 Bộ phận chuyển lúa sang ngang bằng đai

1- Đĩa xích, 2- Gối đõ, 3 - Trục, 4- Cặp bánh răng côn, 5- Đĩa xích, 6 - Xích truyền động cho

băng chuyển tải lúa ngang, 7- Đĩa xích, 8 - Trục, 9,10 - Bánh đai chủ động, 11- Tấm bao, 12-

Gối đỡ trục, 13-Trục đứng, 14- Đĩa lệch tâm,15- Biên tay quay, 16 - Khung, 17- Đai ốc điều

chỉnh, 18, 19- Bánh đai bị động, 20 -Băng chuyển lúa bằng đai gắn mấu gạt, 21- Tấm tựa 22-

Giá căng bánh đai bị động

Hình 2.17 Bộ phận chuyển lúa sang ngang bằng xích

1- Đĩa xích, 2- Hộp số bánh răng côn, 3- Đĩa xích chủ động, 4- Trục truyền chuyển động dao ,

5- Xích truyền động, 6, 13 - Xích chuyển tải cây lúa trên và d-ới, 7- Đĩa xích bị động,

8, 12- Đĩa xích chủ động chuyển tải lúa trên và d-ới, 9 - Tấm tựa lúa trên, 10- Gối đỡ trục,

11- Trục đứng,14- Đĩa lệch tâm, 15- Thanh truyền lực băng dao, 16-Khung bộ phận cắt, 17-

Đai ốc cố định đĩa xích bị động chuyển tải lúa, 18- Đai ốc điều chỉnh căng xích,19- Đĩa xích

bị động, 20- Tấm h-ớng lúa trên 21- Tấm h-ớng lúa d-ới

25

3.2 Nguyên lý hoạt động

Khi côn chính của máy gặt đóng lại và gài côn ly hợp bộ phận cắt gặt, hai

xích chuyển lúa đ-ợc bố trí trên cùng một trục, trong cùng một mặt phẳng thẳng

đứng sẽ quay Khoảng cách giữa hai xích cách đều trọng tâm cây lúa D-ới tác

động va đập của mấu gạt xích chuyển ngang trên, đĩa gạt hình sao quay bị động ng-ợc chiều kim đồng hồ, có tác dụng vơ gạt cây lúa vào để dao cắt và trợ lực với xích để chuyển cây lúa thẳng đứng sang ngang Đồng thời trục sai tâm quay,

đẩy thanh dao di động chuyển động qua lại kiểu tông đơ để cắt cây lúa ở gần sát gốc Cây lúa sau khi bị cắt, d-ới tác dụng của lực quán tính và tác dụng của đĩa gạt hình sao sẽ tựa vào tấm đỡ lúa, tại đó hai xích chuyển lúa trên và d-ới có lắp mấu gạt sẽ chuyển tải lúa sang một bên và rải xuống ruộng một cách liên tục,

đều đặn tạo thành một dải lúa vuông góc với chiều tiến của máy, hoàn thành quá

trình cắt gặt và chuyển rải

Khi lái máy, ng-ời lái đi theo máy mà không phải ngồi lái nên tốc độ di

động đ-ợc thiết kế chậm hơn tốc độ ng-ời đi bộ, Vm = 2,5 – 3,6 km/h

- Lúa đứng hoặc đổ nghiêng không quá 60º so với mặt đất, chiều cao cây

từ 60 – 120 cm, chiều dài cây lúa khi cắt 30 – 50 cm

- Diện tích thửa ruộng phải đủ rộng, chiều dài ruộng càng dài càng tốt, nhằm giảm bớt thời gian quay vòng, nâng cao hệ số sử dụng thời gian

- Vì ng-ời lái đi theo máy để điều khiển cắt gặt nên tốc độ di động không thể quá cao, nên duy trì ở mức 2,5 – 3,0 km/giờ

- Phần lớn chiều cao cây lúa hiện nay từ 95 cm trở lên, do đó không nên chọn loại máy gặt có bề rộng làm việc nhỏ hơn 0,9 m, khi gặt các lớp lúa sẽ đè lên nhau, cản trở việc thu gom, tăng hao hụt

- Máy làm việc trên ruộng n-ớc có nền, nên thay bằng bánh sắt

- Chiều cao gốc rạ có thể điều chỉnh từ 7 - 30cm ở những địa ph-ơng có nhu cầu sử dụng rạ, nên điều chỉnh máy cắt sát gốc, sau đó dùng liềm xén lấy phần bông để đ-a vào máy đập Những địa ph-ơng không có nhu cầu sử dụng rạ nên điều chỉnh máy cắt cao gốc, không cần xén, tiếp tục thu gom và đ-a vào máy đập

IV Sử dụng, sửa chữa máy gặt lúa rải hàng

4.1 Sử dụng máy gặt lúa rải hàng

26

a) Chuẩn bị ruộng:

Tr-ớc khi đ-a máy xuống ruộng gặt, ngoài việc kiểm tra tình trạng kỹ

thuật của máy thì ruộng phải đ-ợc chuẩn bị thật chu đáo Đối với thửa ruộng

hình vuông, cần phải cắt dọn tr-ớc ở 4 góc mỗi chiều dài 1,5m và một dải xung

quanh bề rộng 0,5m, đảm bảo khi gặt hàng đầu tiên và quay vòng, máy không đè

lên lúa gây tổn thất hoặc tắc kẹt máy Đối với thửa ruộng hình chữ nhật cần cắt

dọn tr-ớc ở hai đầu ruộng (theo chiều ngang), mỗi đầu rộng khoảng 1,5m và hai

bên theo chiều dọc mỗi bề rộng 0,5m

b) Ph-ơng pháp di động:

Do kết cấu máy và cách truyền động, khi máy di động để gặt lúa, máy đi

ng-ợc chiều kim đồng hồ Với ruộng hình vuông hoặc hình chữ nhật, kích th-ớc

lớn thì tiến hành cắt gặt cả 4 cạnh cho đến khi thu hẹp chiều rộng mới cắt hai

cạnh chiều dài và máy đi theo chiều ng-ợc chiều kim đồng hồ (hình 2.18) Nếu

ruộng hình chữ nhật, kích th-ớc cạnh lại ngắn thì chuyển động theo chiều dài,

khi vòng hai đầu bờ máy chạy không tải (hình 2.19) Nếu thửa ruộng có hình

dạng không vuông, cũng không chữ nhật, phải gặt các cạnh ngắn và xiên chéo

tr-ớc để tạo thành các thửa có 4 góc, sau đó dùng ph-ơng pháp đã nêu ở trên

Tr-ờng hợp bờ ruộng thấp thì chỉ cần dọn 4 góc, không cần cắt dọn xung quanh,

đ-ờng đầu tiên máy vẫn có thể cắt gặt rải lên bờ đ-ợc Nếu bờ ruộng cao lại có

nhiều cỏ dại, thì nhất thiết phải dọn xung quanh bờ nh- đã nêu ở trên

Trong thực tế, tuỳ theo địa hình cụ thể của thửa ruộng mà chọn cách di

chuyển máy sao cho thời gian quay vòng đầu bờ ít nhất nhằm nâng cao hệ số sử

dụng thời gian của máy

Mặt khác, khi gặt ng-ời lái máy cần th-ờng xuyên quan sát cọc tiêu bên

phải máy để điều khiển máy làm việc hết bề rộng cắt và lái máy đi thật thẳng

hàng, nh- vậy mới nâng cao tối đa năng suất và hiệu quả làm việc của máy

Hình 2.18 Khi cắt gặt Hình 2.19 Khi cắt gặt Hình 2.20 Lùicắt góc

ruộng hình vuông ruộng hình chữ nhật

4.2 Kiểm tra, điều chỉnh, sửa chữa máy gặt rải hàng

Muốn máy làm việc liên tục, ít xảy ra sự cố hỏng hóc, cần chú ý th-ờng

xuyên kiểm tra, điều chỉnh, sửa chữa các bộ phận làm việc, nhất là tr-ớc khi cho

c) Kiểm tra điều chỉnh độ an toàn ly hợp bảo đảm đóng ngắt triệt để

d) Vặn chặt bu lông, đai ốc tại các mối liên kết giữa các bộ phận và chi tiết máy

e) Điều chỉnh độ cao cắt theo yêu cầu

f) Bộ phận cắt cần phải đ-ợc kiểm tra, điều chỉnh, sửa chữa đúng để đạt hiệu suất làm việc cao:

- Kiểm tra khe hở dao cắt: Khe hở giữa dao di động và dao cố định không

đ-ợc v-ợt quá 0,8 mm, tốt nhất trong khoảng 0,05 -0,3mm

Hình 2.21 Khe hở dao cắt

1- Tấm căn đệm, 2- Tấm đè dao, 3 – Dao di động, 4- Dao cố định,

Kiểm tra bằng cách dùng th-ớc lá (loại chuyên dùng đo khe hở)

Hình 2.22 Kiểm tra khe hở dao cắt

28

Hình 2.23 Các chi tiết của bộ phận cắt

1- Thanh dao di động; 2- Thanh dao cố định; 3,4,5- Tấm ma sát; 6- Tấm ép

+ Làm lần l-ợt cho đến khi chỉnh xong các tấm ép

Hình 2.24 Điều chỉnh các thanh dao

1- Các tấm đệm; 2- Bu lông; 3- Tấm ma sát; 4- Tấm ép; 5- Thanh dao

- Kiểm tra khe hở giữa thanh dao và tấm ma sát yêu cầu không quá 1mm

29

Hình 2.25 Kiểm tra chuyển động của bộ phận cắt bằng lực kế

- Kiểm tra tình trạng các l-ỡi dao Nếu l-ỡi dao bị cong vênh, mẻ, có thể nắn hoặc mài lại Nếu hỏng nặng phải thay mới

Dùng máy mài lắp đá định hình để mài cạnh sắc của l-ỡi dao (hình 2.26)

Hình 2.26 Mài l-ỡi dao cắt di động

Hình 2.27 Mài l-ỡi dao cắt cố định

- Kiểm tra điều chỉnh xích chuyển lúa sang ngang: Nếu độ võng

5-10mm là đ-ợc Khi độ võng không đảm bảo phải điều chỉnh lại

30

Hình 2.28 Kiểm tra xích chuyển lúa ngang

Cách điều chỉnh:

Nới đai ốc (2) và bu lông đai ốc (5), sau đó siết đai ốc (3), lúc đó sẽ đẩy

đĩa xích (7) cho đến khi kiểm tra độ căng xích đảm bảo yêu cầu thì siết chặt đai

ốc (2) và bu lông, đai ốc (5)

Hình 2.29 Điều chỉnh xích chuyển lúa ngang

1- Mấu gạt trên; 2,3- Đai ốc điều chỉnh; 4- Tấm che; 5- Bu lông, đai ốc;

6- Mấu gạt d-ới; 7- Đĩa xích

- Kiểm tra điều chỉnh thanh dẫn h-ớng: Khe hở giữa thanh dẫn h-ớng và

tấm chắn phía tr-ớc giữa hai hàng xích chuyển lúa sang ngang đảm bảo từ 20 -

30mm Kiểm tra sao cho khi nhìn từ trên xuống thanh dẫn h-ớng có khe hở để

cho lúa đi qua phải nằm phía trong các mấu gạt xích trên

Cách điều chỉnh:

Nới các bu lông hãm các thanh dẫn h-ớng,chỉnh các thanh đảm bảo yêu

cầu thì siết chặt bu lông hãm

Hình 2.30 Điều chỉnh thanh dẫn h-ớng

31

- Kiểm tra điều chỉnh rải hàng thẳng góc với chiều tiến của máy: Điều chỉnh hai tấm ke mép ngoài 3 (ở hàng xích gạt bên d-ới) sao cho đạt khoảng cách 90 mm Chú ý điều chỉnh sao cho mấu gạt đi vào mép ke và bị che khuất

đỉnh mấu gạt, ở đó khi chiếu xuống phải nằm bên ngoài thanh dao

Hình 2.32 Cách điều chỉnh

1- Băng tải xích; 2- Bánh xích bị động; 3- Tấm ke mép ngoài

- Khi mấu gạt không quay sẽ dẫn đến hiện t-ợng lúa cắt nh-ng bị tắc kẹt, không chuyển đ-ợc sang bên, phải kiểm tra xem mấu gạt có tác động vào cánh gạt hình sao hay không, khoảng cách từ mặt cánha gạt hình sao đến mặt trên mấu gạt phải đảm bảo từ 6 – 10mm Nếu nhỏ hơn mấu gạt sẽ tr-ợt qua bánh gạt sao, bánh hình sao sẽ không quay

1- Thanh dẫn h-ớng; 2- Đĩa hình sao; 3- Tấm che d-ới; 4- Lò xo; 5- Trục

- Kiểm tra điều chỉnh khoảng cách giữa các mũi rẽ lúa: Khoảng cách phải

đều nhau, nếu không đảm bảo phải nắn lại

Hình 2.35 Khoảng cách các mũi rẽ lúa

- L-ỡi dao bị cùn, mẻ, cong vênh

- Phần truyền động cho dao cắt không làm việc

- Kiểm tra điều chỉnh khe hở dao

- Điều chỉnh lại độ võng của xích đảm bảo yêu cầu

- Kiểm tra phần truyền động cho xích nếu h- hỏng phải thay thế

d) Khi vận hành, quần áo giầy mũ của ng-ời lái phải gọn gàng Khi máy

di động ng-ời lái phải chú ý quan sát phía tr-ớc

Máy gặt lúa rải hàng là một loại máy có yêu cầu về kỹ thuật sử dụng t-ơng đối phức tạp, do đó để đảm bảo máy làm việc lâu bền, đạt năng suất thiết

kế và mang lại hiệu quả cao, đồng thời đảm bảo an toàn lao động, ng-ời vận hành máy phải có kỹ năng cơ khí tối thiểu, biết cách sử dụng, sửa chữa h- hỏng thông th-ờng các loại động cơ xăng, điêzen cỡ nhỏ và nhất thiết phải đọc kỹ bản h-ớng dẫn sử dụng tr-ớc khi cho máy hoạt động

Hình 2.36 Máy gặt lúa rải hàng loại 2 bánh và loại 4 bánh

- Mấu gạt trên xích bị hỏng

- Đĩa gạt hình sao không quay

- Thay mấu gạt

- Làm vệ sinh đĩa gạt hình sao

3 Lúa chuyển sang

- Kiểm tra điều chỉnh lại khe hở thanh dẫn h-ớng và khoảng cách đỉnh mấu gạt xích d-ới

34

V Thực hành

Máy móc, dụng cụ, nguyên vật liệu cần chuẩn bị: Máy gặt lúa rải hàng,

ruộng lúa đến thời kỳ thu hoạch, bộ đồ nghề sửa chữa cơ khí

Phần thực hành:

- Tháo lắp, sửa chữa thay thế, điều chỉnh bộ phận xích chuyền ngang

- Tháo lắp, sửa chữa thay thế, điều chỉnh dao cắt

- Sửa chữa dao cắt

- Lái máy trên đồng, khắc phục hiện t-ợng khi xảy ra sự cố

Bài 2: Bảo dưỡng, vận hành mỏy đập lỳa

I Mục tiờu:

- Trỡnh bày được cấu tạo, nguyờn lý hoạt động của mỏy đập lỳa thụng dụng;

- Vận hành được mỏy đập lỳa đỳng quy trỡnh, đỏp ứng cỏc yờu cầu kỹ thuật sản phẩm nụng sản bảo quản lõu dài;

- Bảo dưỡng, sửa chữa được những hư hỏng nhỏ của cỏc mỏy gặt thụng dụng;

- Rốn luyện tớnh cẩn thận, cú trỏch nhiệm trong cụng việc

II Nội dung

1.1 Cụng dụng phõn loại

Hiện nay mỏy đập lỳa theo nguyờn lý dọc trục được sử dụng rộng dói trong cả nước Tuỳ đặc điểm, tập quỏn thu hoạch của từng vựng, từng khu vực để cú nhưng mẫu mỏy cú kớch thước thớch hợp (miền Trung và miền Bắc mỏy phổ biến cú kớch thước từ 1,2-1,6 m) Miền Nam mỏy cú kớch thước phổ biến từ 1,6- 2,2 m) Nhiều cơ sở sản suất đó đưa ra những mẫu mỏy tương đối hoàn thiện để đỏp ng được yờu c u thu hoạch lỳa của người nụng dõn, đảm bảo được năng suất

và chất lượng cao như mẫu mỏy Tõn Tiến (Nam Hà ); Mẫu mỏy của cơ khớ Cửu Long( Vĩnh Long ) Những mẫu mỏy này đang được sử dung rộngrói trong cả nước

a Cụng dụng

Mỏy đập lỳa dựng đập lỳa đó thu hoạch đập tỏch, ph n ly làm sạch thúc ra

khỏi bụng lỳa

b Phõn loại

Phõn làm 2 loại

- Loại mỏy đập lỳa trụng đập răng bản mỏng thanh

- Loại mỏy đập lỳa trụng đập răng trũn mỏng trơn

Máy đập lúa dọc trục đang được sử dụng phổ biến ở nước ta hiện nay đều có

những bộ phận giống nhau, chỉ khác ở kích thước, dạng răng trống (răng bản hoặc răng tròn) và vật liệu chế tạo Cấu tạo của một máy đập lúa hướng trục gồm hai bộ phận làm việc chủ yếu là: Bộ phận đập ph n ly hạt ra khỏi rơm và bộ

phận sàng quạt làm sạch thóc

- Bộ phận đập ph n ly gồm trống đập, răng đập, máng trống, nắp trống Các mẫu máy được thiết kế có hai loại:

+ Bộ phận đập ph n ly dọc trục trống răng tròn, nắp trống có g n dẫn, máng trống loại máng thanh (hình 5.13) Trên trục trống được lắp cố định 3 mặt bích,

6 thanh răng b ng thép ống ỉ30 bắt chặt và cách đều nhau trên bích, phía cuối hàn các cánh hất rơm Răng trống b ng thép tròn ỉ12 được bố trí thành đường xoắn dọc trục trống Máng trống gồm các cung máng và thanh máng có khoan các lỗ cách đều nhau được lồng thép ỉ4 qua đó, thường góc bao của máng trống khoảng 2700 Nắp trống làm b ng thép tấm bao ngoài trống đập ở ph n nửa trên, mặt trong của nắp trống hàn các cung dẫn hướng lúa, cùng với máng trống và trống đập tạo thành buồng đập

nghiêng

Hình 1.5- Bộ phận đập ph n ly dọc trục trống răng tròn

1- Nắp trống; 2- Gân dẫn hướng; 3- Máng trống; 4- Trống đập

a: Nghiêng về phía sau so với chiều quay của trống, được tạo thành bởi bán kính

từ t m kéo dài với bề mặt làm việc của răng, gọi là góc hướng t m Góc này có tác dụng làm cho rơm dễ thoát ra khỏi răng để không bị quấn theo trống

ò: Góc nghiêng tại ch n răng được tạo thành bởi hướng đường xoắn của răng và đường sinh của bao trống, gọi là góc tuốt Góc này có tác dụng chuyển rơm dọc theo trục trống trong buồng đập để tách hạt ra khỏi bông và ph n ly hạt qua máng, vì vậy mà loại trống này không c n bố trí g n dẫn hướng trên nắp trống

?: Góc nghiêng theo chiều lúa đi trong buồng đập, được tạo thành bởi mép làm việc của răng với mặt phẳng ch a đường xoắn đi qua ch n răng Góc này có tác dụng làm tăng khả năng vượt tải của máy và gọi là góc tải

Máng trống gồm các cung tròn b ng thép dẹt có khoan các lỗ cách đều nhau được lồng thép ỉ8 - ỉ12 qua đó, thường góc bao của máng trống khoảng 1800-

có nơi đỡ b ng các ổ bi (bạc đạn), do đó khi sàng chuyển động tạo cho hạt thóc trên sàng vừa chuyển động tịnh tiến, vừa nhảy trên mặt sàng làm tăng khả năng

38