GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN 2 NGÀNHNGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

GIỚI THIỆU MỘT SỐ NHIỆM VỤ CHÍNH SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH XÃ HỘI TỈNH HÀ NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN 2 NGÀNHNGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG Ban hành kèm t.GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN TRANG BỊ ĐIỆN 2 NGÀNHNGHỀ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

MẠCH MỞ MÁY TRỰC TIẾP

Mạch khởi động từ đơn

1.1 Sơ đồ nguyên lý(hình 1)

Các thiết bị trong mạch điện:

- Động cơ xoay chiều không đồng bộ 3 pha rôto lồng sóc: M

Hình 1: Sơ đồ nguyên lý mạch khởi động từ đơn 1.2 Sơ đồ đấu nối mạch điện: (hình 2)

1.3 Trình tự đấu nối mạch điện

TT Tên các bước Công việc phải làm Kết quả đạt được Ghi chú

Lựa chọn kiểm tra thiết bị

Cấp nguồn thử tác động các công tắc tơ, khởi động từ, rơ le các loại

Hút không kêu, đo các tiếp điểm liền mạch

2 Gá lắp bố trí thiết bị

Lắp thiết bị trên bo đúng vị trí bằng vít

Gia công đầu cốt, bắt vào thiết bị Đi dây theo máng nhựa tránh chồng chéo

Cấp nguồn điều khiển và tắc động đóng , mở máy bằng các nút điều khiển

Mạch tác động theo đúng yêu cầu điều khiển

Gia công đầu cốt lắp dây động lực Đấu dây vào động cơ

Dây động lực phải đúng chủng loại đi dây theo máng nhựa tránh chồng chéo

Kiểm tra đủ nguồn điện

3 pha, đóng nguồn và khởi động máy Động cơ quay, chạy êm theo đúng yêu cầu điều khiển

1.4 Một số hư hỏng thường gặp,nguyên nhân và biện pháp khắc phục

TT Hiện tượng Nguyên nhân Kiểm tra, sửa chữa Kết quả

Khi đóng cấp nguồn mạch điều khiển không làm việc

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắctơ K

Kiểm tra lại dây cấp nguồn cho mạch điều khiển

Khi tác động mở máy, động cơ quay, bỏ ra thì mất

Mất duy trì Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ, hoặc dây nối tới nó

Công tắctơ làm việc nhưng động cơ M quay chậm

Thiếu một pha nguồn cấp cho động cơ

Kiểm tra tiếp điểm của động lực của công tắctơ, hoặc dây dẫn đấu tới động cơ

Mạch khởi động từ kép nút bấm đơn

2.1 Sơ đồ nguyên lý mạch điện (hình 3)

Hình 3: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động từ kép nút bấm đơn

Các thiết bị trong mạch điện:

T: Côngtắctơ điều khiển động cơ quay thuận

N: Côngtắctơ điều khiển động cơ quay ngược

CD: cầu dao dùng để đóng - cắt nguồn điện mach động lực

D, MT, MN : Nút bấm dừng, điều khiển động cơ quay thuận, ngược ĐKB: Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

2.2 Sơ đồ đấu nối mạch điện:(hình 4)

Hình 4: Sơ đồ đấu nối mạch điện khởi động từ kép nút bấm đơn 2.3 Trình tự đấu nối mạch điện

Gá lắp bố trí thiết bị

Cấp nguồn điều khiển và tắc động đóng, mở máy bằng các nút điều khiển

Kiểm tra đủ nguồn điện 3 pha, đóng nguồn và khởi động máy Động cơ quay, chạy êm theo đúng yêu cầu điều khiển

2.4 Một số hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và biện pháp khắc phục

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắctơ K

Khi tác động mở máy MT(hoặcMN), động cơ quay, bỏ ra thì mất

Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ T ( 3-

5 ),N( 3-9 ), hoặc dây nối tới nó

Không đảo được chiều quay động cơ

Chưa đảo pha nguồn động lực vào côngtắctơ N Đảo lại dây nguồn động lực vào

Côngtắctơ làm việc nhưng động cơ M quay chậm

Kiểm tra tiếp điểm của động lực của côngtắctơ, hoặc dây dẫn đấu tới động cơ

Mạch khởi động từ kép nút bấm kép

3.1 Sơ đồ nguyên lý mạch điện(hình 5)

Hình 5: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động từ kép nút bấm kép Các thiết bị trong mạch điện:

KT: Côngtắctơ điều khiển động cơ quay thuận

KN: Côngtắctơ điều khiển động cơ quay ngược

CD : Cầu dao 3 pha, đóng-cắt nguồn điện mach động lực 1 pha mạch điều khiển D,MT,MN : Nút bấm dừng, điều khiển động cơ quay thuận, ngược

KĐB: Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

3.2 Sơ đồ đấu nối mạch điện: (hình 6)

Hình 6: Sơ đồ đấu nối mạch điện khởi động từ kép nút bấm kép 3.3 Trình tự đấu nối mạch điện

3 pha, đóng nguồn và khởi động máy Động cơ quay, chạy êm theo đúng yêu cầu điều khiển

TT Hiện tượng Nguyên nhân Kiểm tra, sửa chữa

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắctơ

Kiểm tra lại dây cấp nguồn cho mạch điều khiển Khi tác động mở máy MT ( hoặc MN),

Kiểm tra tiếp điểm duy trì của

Không đảo được chiều quay động cơ

Chưa đảo pha nguồn động lực vào Công tắctơ N Đảo lại dây nguồn động lực vào

Công tắctơ làm việc nhưng động cơ M quay chậm

Kiểm tra tiếp điểm của động lực của công tắctơ, hoặc dây dẫn đấu tới động cơ Bài tập ứng dụng

Bài tập 1 liên quan đến mạch điện điều khiển động cơ KĐB xoay chiều 3 pha roto lồng sóc quay một chiều, được điều khiển tại hai vị trí để đảm bảo hoạt động linh hoạt và an toàn Học viên cần vẽ sơ đồ lắp ráp mạch điện hoàn chỉnh để hiểu rõ cấu trúc hệ thống Sau đó, tiến hành vận hành và quan sát các hiện tượng diễn ra, đồng thời ghi nhận các trạng thái hoạt động của động cơ Ngoài ra, bài tập còn yêu cầu mô phỏng các sự cố xảy ra trong mạch và quan sát hiện tượng để phân tích nguyên nhân và cách khắc phục kịp thời.

Bài tập 2 tập trung vào mạch điện điều khiển động cơ 3 pha quay hai chiều với điều khiển hai nơi, giúp học viên hiểu rõ cách lắp ráp, vận hành và mô phỏng các sự cố Học viên cần vẽ sơ đồ lắp ráp hoàn chỉnh của mạch điện để đảm bảo hiểu rõ kết nối và chức năng của từng thành phần Trong quá trình vận hành, học viên quan sát và ghi nhận các hiện tượng xảy ra để phân tích hiệu quả hoạt động của hệ thống Ngoài ra, việc mô phỏng các sự cố trong mạch giúp nhận diện các vấn đề tiềm tàng và nâng cao kỹ năng khắc phục sự cố của người học.

Mạch 2 cấp tốc độ kiểu Y – YY

Hình 7: Sơ đồ nguyên lý mạch điện 2 cấp tốc độ kiểu Y – YY Các thiết bị trong mạch điện:

Y: Công tắctơ điều khiển động cơ chạy tốc dộ chậm

YY Công tắctơ điều khiển động cơ chạy tốc độ nhanh

CD: cầu dao dùng để đóng - cắt nguồn điện mach động lực

D, MY, MYY : Nút bấm dừng, điều khiển động cơ quay 2 cấp tốc độ ĐKB: Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

4.2 Sơ đồ đấu nối mạch điện: (hình 8)

Hình 8: Sơ đồ đấu nối mạch điện 2 cấp tốc độ kiểu Y – YY 4.3 Trình tự đấu nối mạch điện

Chưa có nguồn tới cuộn hút côngtắctơ Y,YY

Khi tác động mở máy MY (hoặc

MYY), động cơ quay, bỏ ra thì mất

Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ Y(3-

5 ), YY( 3-9 ), hoặc dây nối tới nó

Không thay đổi được tốc độ quay của động cơ

Các đầu ra dây quấn stator nối ko đúng

Kiểm tra lại các vị tri đấu dây quấn stator và

Công tắctơ làm việc nhưng động cơ M quay có tiếng kêu gừ gừ

Mạch 2 cấp tốc độ kiểu  – YY

Hình 9: Sơ đồ nguyên lý mạch điện 2 cấp tốc độ kiểu  – YY Các thiết bị trong mạch điện:

KΔ: Công tắctơ điều khiển động cơ chạy tốc dộ chậm

KY,KYY Công tắctơ điều khiển động cơ chạy tốc độ nhanh

AT1: Áp to mát dùng để đóng - cắt nguồn điện mach động lực

D, MΔ, MYY: Nút bấm dừng, điều khiển động cơ quay 2 cấp tốc độ

M: Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

5.2 Sơ đồ đấu nối mạch điện(hình 10)

Hình 10: Sơ đồ đấu nối mạch điện 2 cấp tốc độ kiểu  – YY 5.3 Trình tự đấu nối mạch điện

Để đảm bảo máy hoạt động hiệu quả, cần kiểm tra nguồn điện 3 pha đã đủ chưa, sau đó đóng nguồn và khởi động máy theo đúng quy trình Động cơ cần quay đều, chạy êm đúng yêu cầu điều khiển để tránh các sự cố không mong muốn Trong quá trình vận hành, thường gặp một số hư hỏng phổ biến, nguyên nhân chủ yếu có thể là nguồn điện không ổn định hoặc lỗi kỹ thuật, và cần áp dụng các biện pháp khắc phục phù hợp để đảm bảo máy hoạt động liên tục và ổn định.

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắctơ Δ,YY

Khi tác động mở máy MΔ (hoặc

MYY), động cơ quay, bỏ ra thì mất

Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ Δ (3-5 ),YY( 3-9 ), hoặc dây nối tới nó

Không thay đổi được tốc độ quay của động cơ

Các đầu ra dây quấn stator nối ko đúng

Kiểm tra lại các vị tri đấu dây quấn stator và YY

Công tắctơ làm việc nhưng động cơ M quay có tiếng kêu gừ gừ

1 Trình tự đấu nối mạch điện điều khiển động cơ quay theo 1 chiều tại 2 nơi?

2 Trình tự đấu nối mạch điện điều khiển động cơ quay theo 2 chiều sử dụng tay gạt cơ khí?

MẠCH MỞ MÁY GIÁN TIẾP

Mạch loại cuộn kháng ở chế độ tự động

2.1 Sơ đồ nguyên lý làm việc của mạch(hình 11)

Hình 11: Sơ đồ nguyên lý làm việc của mạch loại cuộn kháng ở chế độ tự động Các thiết bị có trong sơ đồ:

CD: Cầu dao nguồn đóng cắt không tải toàn bộ mạch

CC: Cầu chì bảo vệ ngắn mạch ở mạch động lực

M; D: 2 Nút ấn thường mở, thường đóng điều khiển mở máy và dừng động cơ

RN: Rơ le nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ (ĐKB)

2.2 Sơ đồ đi dây mạch điện(hình 12)

Hình 12: Sơ đồ đi dây mạch điện loại cuộn kháng ở chế độ tự động 2.3.Trình tự đấu nối mạch điện

Cấp nguồn điều khiển và tắc động

Mạch tác động theo đúng yêu cầu điều bằng các nút điều khiển

2.4 Một số hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và cách khắc phục

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắctơ Đg

Kiểm tra lại dây cấp nguồn cho mạc điều khiển

Khi tác động ấn nút mở máy M động cơ quay, bỏ ra thì mất

Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ Đg( 3-5 ), hoặc dây nối tới nó

Khi tác động mở máy cuộn dây ctt K không có điện

Do tiếp điểm RTH chưa đóng

Kiểm tra tiếp điểm RTH (5-7); các dây nối tới cuộn hút K

Khởi động không qua cuộn kháng Đấu dây mạch lực của động cơ tới công tắc tơ Đg và K chưa đúng

Kiểm tra và đấu lại các đầu dây

Mạch khởi động Y/∆ ở chế độ bằng tay

AP1 : Áptômát 3 pha, đóng-cắt nguồn điện mach động lực

AP2 : Áptômát 1 pha, đóng-cắt nguồn mạch điều khiển

D1, M1, M2 : Nút bấm dừng, điều khiển động cơ khởi động Y, làm việc chế độ 

M : Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

Hình 13: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động Y/∆ ở chế độ bằng tay 3.2.Sơ đồ đi dây mạch điện

Hình 14: Sơ đồ đấu dây mạch điện khởi động Y/∆ ở chế độ bằng tay 3.3.Các bước đấu nối và vận hành mạch điện

Trong quá trình vận hành, việc đóng nguồn và khởi động máy là bước quan trọng để đảm bảo động cơ quay ổn định và chạy êm theo đúng yêu cầu điều khiển Các lỗi thường gặp khi vận hành bao gồm các nguyên nhân như nguồn cấp không ổn định hoặc lỗi kỹ thuật, gây ảnh hưởng đến hiệu suất của máy Để duy trì hoạt động trơn tru, cần xác định chính xác các nguyên nhân và áp dụng các biện pháp khắc phục phù hợp nhằm đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả và bền bỉ.

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắc tơ K

Khi tác động mở máy

M 2 động cơ không ch ạy được ở chế độ tam giác

Kiểm tra tiếp điểm K2 (13-15); các dây nối tới cuộn hút

4 Động cơ chạy ở chế độ tam giác kêu to hơn Đấu dây mạch lực của động cơ tới công tắc tơ K2, K3 chưa đúng

Kiểm tra và đấu lại các đầu dây A,B,C và X,

Mạch khởi động Y/∆ ở chế độ tự động

Hình 15: Sơ đồ nguyên lý mạch điện khởi động Y/∆ ở chế độ tự độn g Các thiết bị có trong sơ đồ:

RN: Rơle nhiệt Đg: Công tắc tơ lưới

KY: Công tắctơ điều khiển động cơ khởi động Y

KΔ: Công tắctơ điều khiển động cơ làm việc chế độ 

CD: cầu dao, đóng - cắt nguồn điện mach động lực

D, M: Nút bấm dừng, mở máy

M: Động cơ xoay chiều không đồng bộ ba pha rôto lồng sóc

Hình 16: Sơ đồ đi dây mạch điện khởi động Y/∆ ở chế độ tự động 4.3 Các bước đấu nối mạch điện

TT Tên các bước Công việc phải làm Kết quả đạt được

1 Lựa chọn kiểm tra thiết bị

Cấp nguồn thử tác động các công tắc tơ , khởi động từ, rơ le các loại

Gia công đầu cốt, bắt vào thiết bị Đi dây theo máng nhựa, tránh chồng chéo

4 Thử mạch điều Cấp nguồn điều khiển và tắc động đóng , mở máy

Mạch tác động theo đúng yêu cầu điều

Dây động lực phải đúng chủng loại, đi dây theo máng nhựa tránh chồng chéo

Để đảm bảo hoạt động ổn định của máy móc, cần kiểm tra đủ nguồn điện 3 pha trước khi đóng nguồn và khởi động máy Khi động cơ quay, cần xác định rằng nó chạy êm, đúng theo yêu cầu điều khiển để tránh các sự cố không mong muốn Những sai hỏng thường gặp trong quá trình vận hành có thể xuất phát từ nguyên nhân như nguồn điện không ổn định hoặc bộ điều khiển bị lỗi Để khắc phục, cần tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng nguồn điện, bảo dưỡng định kỳ và sửa chữa các bộ phận bị hỏng nhằm duy trì hoạt động hiệu quả của máy móc.

Chưa có nguồn tới cuộn hút công tắc tơ K

Khi tác động ấn nút mở máy M1 động cơ quay, bỏ ra thì mất

Mất duy trì Kiểm tra tiếp điểm duy trì của công tắc tơ K2 ( 3-5 ), hoặc dây nối tới nó

Khi tác động mở máy M2 động cơ không ch ạy được ở chế độ tam giác

Kiểm tra tiếp điểm K2 (13-15); các dây nối tới cuộn hút

4 Động cơ chạy ở chế độ tam giác kêu to hơn Đấu dây mạch lực của động cơ tới công tắc tơ K2, K3 chưa đúng

Kiểm tra và đấu lại các đầu dây A,B,C và X, Y, Z vào công tắc tơ K2, K3

1 Mạch đảo chiều quay gián tiếp ĐKB 3 pha điều khiển ở 2 nơi

Sinh viên vẽ hoàn chỉnh sơ đồ và lắp ráp mạch

Vận hành, quan sát và ghi nhận hiện tượng

Mô phỏng sự cố, quan sát ghi nhận hiện tượng

Làm báo cáo thực hành, giải thích hiện tượng

2 Vẽ sơ đồ, lắp ráp và vận hành mạch đảo chiều quay gián tiếp ĐKB 1 pha?

Mỗi đội có 1 nút ấn và 1 đèn tín hiệu

Có 1 chuông dùng chung cho cả 3 đội Đội nào ấn nút trước tiên sẽ giành quyền ưu tiên để trả lời (chuông reo, đèn sáng); hai đội còn lại ấn nút sẽ mất tác dụng?

5 Vẽ sơ đồ, lắp ráp, vận hành và mô phỏng các sự cố mạch mở máy ĐKB 3 pha qua cuộn kháng mà sau khi mở máy xong thì rơ le thời gian bị loại ra khỏi mạch?

6 Vẽ sơ đồ, lắp ráp, vận hành và mô phỏng các sự cố mạch mở máy ĐKB

3 pha qua cuộn kháng mà sau khi mở máy xong thì rơ le thời gian và công tắc tơ nguồn bị loại ra khỏi mạch?

MẠCH HÃM DỪNG ĐỘNG CƠ

Mạch hãm động năng

Hình 17: Sơ đồ nguyên lý mạch điện hãm động năng Các thiết bị có trong sơ đồ:

TT Thiết bị - khí cụ

SL Chức năng Ghi chú

1 CD 1 Cầu dao nguồn, đóng cắt nguồn xoay chiều 3 pha cho mạch động lực và 2 pha cho mạch điều khiển

2 1CC 3 Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực

3 2CC 2 Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch cho mạch điều khiển

4 M; D 2 Nút bấm thường mở, thường đóng

8 RTh 1 Rơ le thời gian để hãm động cơ

9 BT 1 Máy biến áp để cung cấp điện áp thấp cho khối chỉnh lưu

10 CL 1 Khối chỉnh lưu cầu để cung cấp nguồn 1 chiều cho quá trình hãm động năng động cơ

Hình 18: Sơ đồ đi dây mạch điện điện hãm động năng 1.3 Trình tự đấu nối mạch điện

2 Gá lắp bố trí thiết bị Lắp thiết bị trên bo đúng vị trí bằng vít

Dây động lực phải đúng chủng loại, đi dây theo máng nhựa tránh chồng chéo

Kiểm tra nguồn điện 3 pha đảm bảo đủ điều kiện trước khi đóng nguồn và khởi động máy, giúp động cơ quay ổn định và vận hành êm dịu theo yêu cầu điều khiển Các lỗi thường gặp như mất nguồn, nguồn điện không ổn định hoặc kết nối sai gây ra sự cố trong quá trình khởi động Nguyên nhân chính có thể xuất phát từ hỏng hóc thiết bị điện, dây dẫn hoặc bộ điều khiển Để khắc phục, cần kiểm tra kỹ hệ thống điện, sửa chữa hoặc thay thế linh kiện hỏng và thực hiện bảo trì định kỳ nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả của máy móc.

TT Hiện tượng Nguyên nhân Cách khắc phục

- Chưa cấp nguồn cho mạch

- Các dây tiếp xúc không tốt

- Kiểm tra, đóng điện cho mạch

2 Khi động cơ dừng hẳn mà vẫn có dòng điện một chiều vào động cơ

- Đấu nhầm tiếp điểm của rơ le thời gian

- Để thời gian của rơ le thời gian quá dài

- Kiểm tra và đấu nối lại cho chắc chắn

- Chỉnh lại thời gian của rơ le thời gian

3 Khởi động động cơ chạy nhưng phát ra tiếng kêu lớn Đấu dây mạch động lực không chặt dẫn đến mất pha cấp vào động cơ

Kiểm tra lại mạch động lực và đấu nối lại

Mạch hãm ngược

Hình 19: Sơ đồ nguyên lý mạch điện hãm ngược Các tiết bị có trong sơ đồ

TT Thiết bị - khí cụ

SL Chức năng Ghi chú

1 CD 1 Cầu dao nguồn, đóng cắt nguồn xoay chiều 3 pha cho mạch động lực và 2 pha cho mạch điều khiển

2 1CC 3 Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch cho mạch động lực

3 2CC 2 Cầu chì, bảo vệ ngắn mạch cho mạch điều khiển

4 M; D 2 Nút bấm thường mở, thường đóng để mở máy và dừng hãm động cơ

5 RN 1 Rơ le nhiệt để bảo vệ quá tải cho động cơ (KĐB)

6 K 1 Công tăc tơ để khởi động động cơ

7 H 1 Công tắc tơ hãm động cơ

8 RTh 1 Rơ le thời gian để hãm động cơ

Hình 20: Sơ đồ đi dây mạch điện hãm ngược 2.3 Trình tự đấu nối mạch điện

Cấp nguồn điều khiển và Mạch tác động

Tiêu đề	Giáo Trình Mô Đun Trang Bị Điện 2 NgànhNghề Điện Công Nghiệp
Tác giả	Nguyễn Thị Tuyến
Trường học	Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
Chuyên ngành	Trang Bị Điện Công Nghiệp
Thể loại	Giáo trình
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Hà Nam

Định dạng
Số trang	39
Dung lượng	1,2 MB