Là một trong bảy vùng du lịch, Duyên hải Nam Trung Bộ cũng mang trong mình những tiềm năng du lịch hết sức to lớn, với trọng tâm là du lịch nghỉ dưỡng, tham quan biển - đảo gắn với những
NỘI DUNG
Khái quát chung về vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ nằm ở phía nam Việt Nam, tiếp giáp Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, là cửa ngõ ra biển của Tây Nguyên, Campuchia và Thái Lan Đặc biệt, Duyên hải Nam Trung Bộ còn nằm gần khu tam giác kinh tế trọng điểm miền Đông Nam Bộ, mở ra nhiều cơ hội liên kết giao thương và phát triển kinh tế - logistics cho khu vực.
Bộ, cửa đường xuyên Á ra biển nối với đường hàng hải quốc tế.
Duyên hải Nam Trung Bộ chia làm 8 tỉnh thành, trong đó có 7 tỉnh và 1 thành phố:
Nam Trung Bộ gồm Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận Khu vực này có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 45.000 km², chiếm 13,6% diện tích đất tự nhiên của cả nước; dân số trên 10 triệu người, tương đương 10,7% dân số cả nước, và mật độ dân số bình quân khoảng 230 người/km².
Tài nguyên tự nhiên
Duyên hải Nam Trung Bộ có địa hình rất đa dạng với núi cao, đồi, đồng bằng và dải cồn cát ven biển cùng các bãi biển kéo dài, tạo nên một cảnh quan thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa thơ mộng Sự phong phú của các dạng địa hình làm tăng giá trị thẩm mỹ và sức hút du lịch của khu vực, mở ra nhiều sản phẩm và tuyến du lịch đa dạng cho ngành du lịch các tỉnh lân cận Vì vậy, khu vực này có tiềm năng lớn để phát triển du lịch bền vững và thúc đẩy kinh tế địa phương.
1.1 Địa hình miền núi Địa hình miền núi của Trường Sơn Nam thuộc khu vực Đà Nẵng, Quảng Nam – Quảng Ngãi, miền núi Trường Sơn Bắc thuộc Thừa Thiên – Huế cheo leo, hiểm trở và bị chia cắt mạnh nhưng có ý nghĩa lớn với hoạt động du lịch, đặc biệt là các loại hình du lịch thể thao leo núi, du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm Miền núi thuộc khu vực này được nâng lên mạnh trong giai đoạn Tân kiến tạo, chạy theo hướng Tây - Đông với các ngọn núi tiêu biểu như A Tuất (2.500m), núi Mọng (1.707m), Bà Nà (1.468m) Phía nam của những ngọn núi, địa hình lại hạ thấp dần về phía thung lũng sông Thu Bồn, sông Bung, độ cao trung bình chỉ còn 800m, tạo điều kiện thông thương với các cao nguyên bên Lào Ngoài ra, địa hình núi sót Ngũ Hành Sơn nằm ngay trong đồng bằng Đà Nẵng – Quảng Nam với những ngọn núi cấu tạo bằng đá hoa cương đã trở thành một trong những thắng cảnh đẹp nhất vùng Có đầy đủ núi, dổi, cao nguyên, đồng bằng và ven biển, là thể mạnh cho phép tổ chức nhiều loại hình du lịch khác nhau,
1.2 Địa hình biển và đảo
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giáp biển, sở hữu nhiều đầm phá và hệ thống bờ biển dài, khúc khuỷu với nhiều bãi cát mịn, đặc biệt tập trung ở Đà Nẵng và Quảng Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tham quan Những nhánh núi đâm ngang ra biển hình thành các vũng vịnh kín gió, góp phần phát triển các bãi biển đẹp của khu vực Hầu hết các bãi biển nằm gần quốc lộ, gần đô thị và khu dân cư, đi kèm với nhiều danh thắng và công trình văn hóa nổi tiếng, tạo thuận lợi cho khai thác du lịch Các bãi tắm nổi bật như Non Nước (Đà Nẵng), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Quy Nhơn (Bình Định), Tuy Hòa (Phú Yên), Đại Lãnh, Vân Phong, Nha Trang, Dốc Lết, Cam Ranh (Khánh Hòa), Ninh Chữ, Cà Ná (Ninh Thuận), Mũi Né (Bình Thuận) cho thấy tiềm năng du lịch biển của khu vực Bên cạnh đó, ven biển còn có nhiều đảo có giá trị du lịch như Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và Lý Sơn (Quảng Ngãi), đồng thời còn có nhiều đảo xa bờ với ý nghĩa kinh tế, quốc phòng và tiềm năng du lịch trong tương lai như quần đảo Hoàng Sa.
1.3 Các loại địa hình khác.
Các đụn cát ở Ninh Thuận và Bình Thuận là nguồn tài nguyên du lịch biển đầy tiềm năng, nổi bật với các đồi cát nhiều màu sắc và bề mặt “cao nguyên cát đỡ” độc đáo Điều kiện này tạo thuận lợi cho phát triển du lịch thể thao trên đụn cát cố định, với các hoạt động như đua xe địa hình trên cát, bóng chuyền trên bãi cát và các môn thể thao ngoài trời khác, từ đó thu hút du khách và đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của địa phương.
Ghềnh Đá Đĩa ở Phú Yên là một trong những danh thắng đẹp bậc nhất Việt Nam, nổi bật với địa hình basalt hình lục giác xếp thành những cột đá đen bóng nhô lên ven biển và tạo nên một tổng thể chắc chắn, kỳ vĩ Quần thể đá này được so sánh với Giant’s Causeway ở Scotland và được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới từ năm 1986, thu hút du khách và những người yêu thích du lịch Phú Yên Quá trình hình thành bắt nguồn từ dung nham phun trào xuống biển: magma nóng gặp nước lạnh lập tức đông cứng và nứt nẻ dưới tác động của hiện tượng di ứng lực, hình thành hệ thống cột đá đa diện độc đáo ngày nay.
Nằm ở phía Đông Trường Sơn và cao nguyên Tây Nguyên, khí hậu Duyên hải Nam Trung Bộ mang sắc thái xích đạo với tổng lượng giờ nắng lớn và nhiệt độ ấm quanh năm; số giờ nắng trung bình từ 2.500 đến 3.000 giờ mỗi năm, và Ninh Thuận là địa phương có tổng số giờ nắng lớn nhất cả nước với 2.965 giờ theo số liệu năm 2014 của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu Nhiệt độ trung bình hàng năm toàn vùng khoảng 27°C, biên độ nhiệt nhỏ, trong khi lượng mưa tương đối thấp, trung bình khoảng 1.200 mm/năm, và Ninh Thuận ghi nhận lượng mưa thấp nhất cả nước năm 2014 với 509 mm Mùa mưa đến muộn, bắt đầu từ tháng 8 và kết thúc tháng 12, tập trung nhiều từ tháng 9 đến 11, thời tiết chịu ảnh hưởng nhiều bởi gió phơn Tây Nam và các cơn bão lớn Nhìn chung, vùng có số giờ nắng cao, nhiệt độ trung bình cao, không có thời tiết lạnh, mưa đến muộn nên khí hậu nơi đây rất phù hợp cho các hoạt động du lịch biển như tắm biển và khám phá biển đảo.
Trong số các tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên nước và bùn khoáng là một nguồn được ngành du lịch tiểu vùng khai thác hiệu quả Trong tương lai, các điểm nước khoáng và bùn khoáng này dự kiến sẽ hình thành các sản phẩm du lịch có giá trị, đóng góp đáng kể vào thu nhập du lịch tiểu vùng.
Hệ thống sông hồ phong phú của khu vực là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng, nổi bật với sông Thu Bồn ở Quảng Nam, sông Hàn ở Đà Nẵng và hồ Phú Ninh ở Quảng Nam Với cảnh đẹp hai bên bờ và nước trong xanh hiền hòa, khu vực này tạo điều kiện hình thành các tuyến du lịch trên sông nước và phát triển du lịch thể thao, đua thuyền, bơi, lặn Việc khai thác hợp lý các sông hồ giúp mở rộng sản phẩm du lịch, thu hút du khách và quảng bá vẻ đẹp thiên nhiên cũng như văn hóa địa phương.
Các tỉnh có tiềm năng nước khoáng, nước nóng đa dạng và phong phú, mang lại tiềm năng lớn cho du lịch nghỉ dưỡng và chữa bệnh Điểm khoáng tiêu biểu bao gồm Tháp Bà và khu du lịch Trăm Trứng (Khánh Hòa); Phước Nhơn (Đà Nẵng); Tây Viên (Quảng Nam); Thạch Bích, Thạch Trụ, Nghĩa Thuận (Quảng Ngãi); Hội Vân (Bình Định); Phú Sen, Trà Ô, Lạc Sanh (Phú Yên); Nha Trang, Cam Ranh, Đảnh Thạnh (Khánh Hòa); Tân Mỹ Á (Ninh Thuận); Vĩnh Hảo, DaKai (Bình Thuận)
Hệ sinh thái với động thực vật biển đa dạng là sức hút của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ; nguồn hải sản phong phú nơi đây đóng vai trò then chốt và chiếm gần 20% sản lượng đánh bắt thủy sản của cả nước, với các ngư trường lớn ở Ninh Thuận và Bình Thuận, cùng các loài hải sản như tôm, tôm hùm, cá mú và ngọc trai.
Khu bảo tồn biển và khu vực lân cận là nơi tập hợp nhiều loài động vật lớn với sự đa dạng cao, từ hổ, báo, gấu, bò rừng và sơn dương đến các loài sóc chân văn ngũ sắc, khi đuôi dài, trăn gấm; các loài chim đại diện như công, đại bằng đất, gà lõi, bìm bịp và chim yến – đặc biệt là chim yến mang lại giá trị cao cho sản phẩm Nơi đây cũng ghi nhận nhiều loài đặc hữu quý hiếm được đưa vào sách đỏ Việt Nam như chà và chân đen, gà tiền mặt đỏ, ếch cây trung bố ở Vườn quốc gia Núi Chúa, bò tót và ba ba gai ở Vườn quốc gia Phước Bình Đồng thời, rạn san hô tại khu bảo tồn biển Hòn Mun có tầm quan trọng quốc tế và là nơi có đa dạng sinh học cao nhất tại Việt Nam.
Trong tiểu vùng này có hai vườn quốc gia có giá trị sinh học đặc thù và hấp dẫn du khách: Vườn Quốc gia Phước Bình và Vườn Quốc gia Núi Chúa Riêng Vườn Quốc gia Phước Bình lưu giữ tới 1225 loài động vật và 327 loài thực vật quý hiếm, cho thấy sự đa dạng sinh học phong phú của khu vực.
Ở vùng này, các hệ sinh thái điển hình bao gồm rừng kín thường xanh và rừng mưa ẩm nhiệt đới, thể hiện sự đa dạng sinh học phong phú và cấu trúc tầng cây đặc sắc Bên cạnh đó còn có rừng thưa cây họ dầu, rừng lá kim, rừng hỗn hợp giữa cây lá rộng và cây lá kim, và rừng lá kim á nhiệt đới, tạo nên các kiểu rừng đa dạng về khí hậu và phân bố loài Những hệ sinh thái này đóng vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái, cung cấp các dịch vụ môi trường như bảo vệ đất, giữ nước, bảo tồn đa dạng sinh học và lưu trữ carbon cho khu vực.
5 Các cảnh quan du lịch tự nhiên
Vùng duyên hải Nam Trung Bộ có chiều dài bờ biển được thiên nhiên ưu ái ban tặng với nhiều bãi biển và hòn đảo đẹp, nổi tiếng trong nước và quốc tế, cùng khung cảnh thơ mộng và đa dạng cảnh quan thu hút du khách trong và ngoài nước Các điểm đến nổi bật gồm Xuân Thiều, Mỹ Khê và Non Nước ở Đà Nẵng; Cửa Đại và Tam Thanh ở Quảng Nam; Mỹ Khê và Sa Huỳnh ở Quảng Ngãi; Quy Nhơn và Hoàng Hậu ở Bình Định; Tuy Hòa và Bãi Môn – Mũi Điện ở Phú Yên; Nha Trang và Cam Ranh ở Khánh Hòa, tạo thành tuyến du lịch biển hấp dẫn.
Bên cạnh đó, nhiều cảnh sắc thiên nhiên, những thắng tích do thiên tạo nổi tiếng như:
Vùng ven biển và đảo của miền Trung Việt Nam nổi bật với nhiều điểm đến đa dạng như Bà Nà, Sơn Trà, Hải Vân và Ngũ Hành Sơn ở Đà Nẵng; Cù Lao Chàm, Hồ Phú Ninh, Suối Tiên và mõm Bàn Than ở Quảng Nam; Thiên Ấn niêm hà, Cổ Lũy Cô Thôn và Lý Sơn ở Quảng Ngãi; Bán đảo Phương Mai, Bãi tắm Hoàng Hậu, Suối Tiên, Hầm Hô, Hồ Núi Một và Động Cườm ở Bình Định; Đầm Cù Mông, Vịnh Xuân Đài, Gành Đá Đĩa, Bãi Bàng, Bãi Gốc, Bãi Môn – Mũi Điện và Vũng Rô ở Phú Yên; Hòn Chồng – Hòn Đỏ, Đại Lãnh ở Khánh Hòa; kết hợp với các yếu tố đặc trưng của hệ sinh thái biển và đảo ven bờ để phát triển các hoạt động du lịch đa dạng và độc đáo, là một thế mạnh riêng có của vùng.
Tài nguyên văn hóa
1 Các di tích văn hóa- lịch sử
Vùng văn hóa Duyên hải Nam Trung Bộ đặc trưng bởi sự đậm đặc các di tích văn hóa Chăm, là trung tâm cổ của nền văn hóa Chăm Pa suốt hơn 10 thế kỷ và để lại một lượng di tích khổng lồ rải rác trên các tỉnh duyên hải Đặc biệt, hệ thống tháp Chăm là điểm nhấn nổi bật nhất, thể hiện nét độc đáo của kiến trúc Chăm và được xem là biểu tượng của vùng Nhiều khu tháp nổi tiếng như Dương Long, Cánh Tiên, Bánh Ít (Bình Định), Porganar (Nha Trang) và Pôrômê (Ninh Thuận) thu hút du khách nhờ sự độc đáo và đặc sắc của nghệ thuật Chăm.
Nhóm đền tháp Chăm Poshanư nằm trên đồi Bà Nài, xã Phú Hải, phía Đông Bắc cách thành phố Phan Thiết khoảng 7km, được người Chăm xây dựng từ cuối thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX, thuộc phong cách nghệ thuật Hòa Lai – một trong những trường phái cổ của Vương quốc Chăm Trong giai đoạn này, nhóm tháp thờ thần Shiva, được thể hiện qua bệ thờ Linga Yoni bằng đá còn lưu giữ tại tháp chính Đến thế kỉ XV, người Chăm tiếp tục xây dựng một số đền tháp với kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Pôshanư, tương truyền là con vua ParaChanh và được nhân dân ngưỡng mộ về tài đức và cách ứng xử của Bà Pôshanư là nhóm đền tháp Chăm có vai trò quan trọng trong số các di tích kiến trúc Chăm ở Bình Thuận, từ hình dạng kiến trúc, kỹ thuật xây dựng đến trang trí nghệ thuật trên thân tháp, các vòm cuốn, cửa chính, cửa giả, trong lòng và lên đến đỉnh tháp So với những tháp Chăm khác, di tích này hàng năm vẫn thu hút đông đảo người Chăm từ các vùng lân cận đến làm lễ cầu mưa và các nghi lễ khác liên quan đến phong tục tập quán của họ Di tích này đã được Nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1991.
Văn hóa Chăm Pa lưu giữ một kho sản phẩm thủ công mỹ nghệ gần như nguyên vẹn tại các bảo tàng thuộc khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ; du khách và người đam mê nghệ thuật có thể chiêm ngưỡng hàng ngàn hiện vật điêu khắc mỹ thuật, hiện vật điêu khắc đá và gốm Chăm Pa cổ từ thế kỷ VII đến thế kỷ XIII tại các bảo tàng nổi tiếng như Bảo tàng Nghệ thuật điêu khắc Chăm Đà Nẵng, Bảo tàng Bình Định và Bảo tàng Phú Yên, nơi lưu giữ di sản văn hóa Champa phong phú và hỗ trợ nghiên cứu lịch sử nghệ thuật Chăm Pa.
Lễ hội là một thành tố văn hóa phong phú của Việt Nam, không chỉ có các lễ hội cộng đồng mà còn có những lễ hội truyền thống mang nét đặc trưng riêng của từng vùng miền Đối với dân tộc Chăm ở vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, hai lễ hội trọng yếu nhất trong năm là Katê (tại Ninh Thuận và Bình Thuận) và Ponagar (tại Khánh Hòa) Những lễ hội này mang tính tôn giáo, tín ngưỡng và đi kèm các hoạt động như trò chơi dân gian, ngâm thơ, ca nhạc và trình diễn nghề khéo tay, thể hiện rõ nét văn hóa Chăm và sự đa dạng của văn hóa Việt Nam.
Lễ hội Katê, còn được gọi là Lễ Hội Mbăng Katê, là một lễ hội tiêu biểu của đồng bào dân tộc Chăm Đây là lễ hội dân gian linh thiêng và đặc sắc, thể hiện bản sắc văn hóa của người Chăm và là một sự kiện quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng Trong suốt thời gian diễn ra, lễ hội Katê quy tụ các nghi thức truyền thống, các hoạt động văn hóa như hát ca, múa và trang trí, nhằm tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong một vụ mùa bội thu.
Lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ những người đã khuất và các vị anh hùng của dân tộc, được người Chăm tôn vinh như những vị thần linh Lễ hội thường diễn ra vào ngày 25 tháng 7 theo lịch của người Chăm, tương đương khoảng từ 25/9 đến 25/10 dương lịch.
Lễ hội Tháp Bà Ponagar tổ chức với quy mô lớn từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch hàng năm, gắn liền với tục thờ Mẫu lâu đời của dân tộc Việt Nam; đây là lễ hội truyền thống nhằm tôn vinh và tưởng nhớ Mẹ Ponagar, người đã có công dạy người dân trồng lúa, chăn nuôi, dệt vải và đưa người Chăm đến cuộc sống ấm no.
3 Các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học
Duyên hải Nam Trung Bộ là vùng có nhiều danh nhân nổi tiếng có công với đất nước: Thái sư Trần Thủ Độ, nhà nghiên cứu Phan Huy Chú và Trần Cao Vân là những biểu tượng của tinh thần yêu nước và sự đóng góp to lớn cho sự nghiệp dân tộc; ở đây còn có Đỗ Thúc Tịnh, tiến sĩ đầu tiên và duy nhất của huyện Hòa Vang thời quân chủ, minh chứng cho truyền thống học vấn và thi đua học thuật của vùng; những nhân vật tiêu biểu khác của Duyên hải Nam Trung Bộ đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử và văn hóa, góp phần làm rạng danh miền Trung và đất nước.
Ở Duyên hải Nam Trung Bộ, dân tộc Kinh chiếm đa số, trong khi vẫn có một số nhóm dân tộc thiểu số, nổi bật nhất là người Chăm Người Chăm sống chủ yếu quanh thành phố Phan Rang - Tháp Chàm (thành phố tỉnh lị Ninh Thuận) và phía bắc tỉnh Bình Thuận, đồng thời rải rác ở nhiều nơi khác như phía nam tỉnh Bình Định Những dân tộc thiểu số khác cư trú ở vùng đồi núi phía tây của khu vực này Khu vực sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn một nửa diện tích tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi Dù các tộc người này chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng dân số, sự đa dạng về thành phần dân tộc lại làm phong phú thêm truyền thống văn hóa địa phương.
Quá trình hội nhập của các tộc người đã hình thành một cộng đồng thống nhất, tạo nên vùng văn hóa đa màu sắc được thể hiện trong sinh hoạt cộng đồng, kiến trúc nghệ thuật và kho tàng văn hóa dân gian, đồng thời vẫn bảo đảm sự nhất quán Điển hình cho sự hấp dẫn của vùng là người Chăm với huyền thoại và tháp Chăm hùng vĩ thu hút du khách và góp phần làm phong phú trải nghiệm du lịch Trong khu vực còn có sự hiện diện của đồng bào phía bắc như Mường và Thái, những người định cư muộn nhưng bổ sung nét đẹp độc đáo cho văn hóa địa phương Nhìn chung, văn hóa dân tộc Nam Trung Bộ là tài sản quý giá, một nguồn lực du lịch quan trọng và là nền tảng để phát triển du lịch của vùng.
4 Làng nghề thủ công truyền thống và ẩm thực
Nghề thủ công truyền thống ở Duyên hải Nam Trung Bộ có lịch sử phát triển lâu đời và hiện hiện diện ở nhiều địa phương, với các sản phẩm vừa nổi tiếng trong nước vừa được quảng bá ra quốc tế Khu vực này sở hữu nhiều tiềm năng phát triển làng nghề với hàng chục làng nghề mang đậm nét văn hóa cổ truyền và bản sắc riêng của từng địa phương như làng gốm Thanh Hà, lụa Mã Châu (Quảng Nam), rượu Bàu Đá (Bình Định), làng mộc Kim Bổng, làng rau Trà Quế, đèn lồng Hội An và đá mỹ nghệ Non Nước Ở Đà Nẵng, theo Sở Công Thương, trong số 7 làng nghề có mặt tại thành phố thì hai làng có sản phẩm xuất khẩu, trong đó đá mỹ nghệ Non Nước chiếm 40% kim ngạch xuất khẩu với thị trường Mỹ, Úc, Pháp, Đài Loan và Hồng Kông; mây tre có tỷ trọng xuất khẩu khoảng 10% Bên cạnh đó, du lịch mùa hè đến làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước sẽ đưa du khách vào một không gian hữu tình dưới chân núi Ngũ Hành Sơn, mang lại cảm giác thanh bình và yên ả.
Gốm Bầu Trúc là một vẻ đẹp đặc sắc của nền văn hóa Chăm, được nghệ nhân tại Bầu Trúc khéo léo bằng tay, sử dụng những vòng tre và vỏ sò để tạo ra những sản phẩm gốm vô giá Vật liệu để làm gốm Bình Thuận là loại đất sét đặc biệt lấy từ bờ sông Quao, mang đặc tính riêng cho từng tác phẩm Sản phẩm sau khi hình thành được nung ở nhiệt độ 500–600 độ C trong vòng khoảng 6 giờ, giúp gốm đạt độ cứng và bề mặt hoàn thiện Nếu du khách muốn tự tay làm ra sản phẩm, người dân địa phương sẵn sàng hướng dẫn chi tiết và tận tâm.
4.2 Ẩm thực Ẩm thực ở Duyên hải Nam Trung Bộ rất phong phú về hương vị và mang đậm đặc trưng của vùng văn hóa biển Những món ăn mà du khách muốn thưởng thức khi đến đây là bánh tráng thịt heo Đà Nẵng, bún chả cá Bình Định, sò huyết Ô Loan (Tuy Hòa), cháo cá Nức (Ninh Thuận),… Nguồn thực phẩm mà chủ yếu của cư dân nơi đây là các loại cá và thủy hải sản như nghêu, ốc, sò,…
Quan niệm ẩm thực của người dân vùng Duyên hải Nam Trung Bộ chịu ảnh hưởng của Đông y, cho rằng thực phẩm có tính hàn nên các món ăn nơi đây thường có màu đỏ hoặc nâu sậm So với ẩm thực miền Bắc, nét đặc trưng của Duyên hải Nam Trung Bộ là vị đậm và cay nổi bật hơn, nhờ sử dụng các gia vị như ớt, tỏi, tiêu và sả Những nguyên liệu này vừa tăng hương vị vừa giúp khử vị tanh của thủy sản và cá, mang lại sự tươi ngon cho các món ăn.
Dọc theo bờ biển Duyên hải Nam Trung Bộ, hầu như tỉnh nào cũng sản xuất nước mắm ngon, thể hiện truyền thống ẩm thực và nghề làm mắm lâu đời của vùng đất này; ví dụ điển hình là nước mắm Nam Ô ở Đà Nẵng và nước mắm Nha Trang ở Khánh Hòa Những sản phẩm nước mắm nơi đây không chỉ đáp ứng nhu cầu địa phương mà còn được người tiêu dùng trong nước ghi nhận bởi vị đậm đà và hương thơm đặc trưng.
Cơ sở hạ tầng
Hệ thống giao thông ở đây khá phát triển, khách du lịch có thể đến bằng tàu hỏa, ô tô, xe máy, hay máy bay …
Hình 1 : Bản đồ hệ thống giao thông vùng duyên hải Nam Trung Bộ
1 Đường bộ Đường xá có rất nhiều tuyến chạy qua đây, nối vào Quốc lộ 1 về hai phía như
QL14B, QL14E, QL24 chủ yếu đưa du khách khám phá các địa bàn miền núi và Tây Nguyên Nằm dọc theo tuyến đường sắt Bắc-Nam, tiểu vùng này có các ga chính tại các điểm du lịch lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận và tham quan Tần suất tàu chạy phù hợp giúp đáp ứng nhu cầu vận chuyển khách du lịch trong vùng cũng như từ các điểm gửi khách ở hai đầu đất nước đến các khu vực này.
Ví dụ, với hệ thống quốc lộ 1A, quốc lộ 28 và quốc lộ 25, Bình Thuận trở thành giao điểm kết nối các trung tâm du lịch lớn như Nha Trang, Đà Lạt và Thành phố Hồ Chí Minh, mở đường cho liên kết giao thông và sự phát triển du lịch ở vùng Nam Trung Bộ.
Ngành hàng không và duyên hải Nam Trung Bộ sở hữu hệ thống 5 sân bay gồm Đà Nẵng, Chu Lai, Tuy Hòa, Cam Ranh và Phù Cát Trong số đó, sân bay quốc tế Đà Nẵng là sân bay lớn nhất khu vực miền Trung - Tây Nguyên và xếp thứ ba cả nước về quy mô khai thác Trung bình mỗi ngày có khoảng 150 chuyến bay hạ cánh và cất cánh tại các sân bay này, với khoảng 15.000 hành khách thông qua các nhà ga.
3 Giao thông vận tải biển, sông nước
Với chiều dài bờ biển khoảng 800 km và nhiều vịnh biển sâu, kín gió, khu vực miền Trung Việt Nam có điều kiện thuận lợi cho phát triển các hệ thống cảng biển lớn, gồm Dung Quất (Quảng Ngãi), Kỳ Hà (Quảng Nam), Nhơn Hội (Bình Định) và Vân Phong (Khánh Hòa) Hiện nay cảng Đà Nẵng và cảng Nha Trang đang được tăng cường cải tạo và hiện đại hóa, trở thành hai trong số các cảng trung chuyển lớn nhất nước.
Ở khu vực này, sông ngòi khá dày đặc nhưng do địa hình trải dài và hẹp nên dòng sông bị cắt xẻ và ngắn, khiến lưu lượng nước biến động mạnh theo mùa Khi có lũ, nước dâng lên rất nhanh, còn mùa khô thì cạn kiệt Vì vậy thủy lợi ở khu vực này tập trung vào xây dựng hồ chứa nước như một biện pháp quan trọng và luôn được người dân chú trọng để điều tiết nước tưới tiêu và chống hạn.
Theo như bản đồ thì ta có thể thấy, vùng DHNTB có tuyến đường sắt Bắc -
Nam chạy qua không chỉ mang lại sự thuận tiện cho vận chuyển hàng hóa mà còn đáp ứng nhu cầu di chuyển ngày càng cao của hành khách, đặc biệt là khách du lịch Hệ thống vận tải nơi đây tối ưu hóa quá trình luân chuyển hàng hóa và nâng cao trải nghiệm di chuyển cho người dân cũng như du khách, từ đó thúc đẩy du lịch và hoạt động thương mại địa phương.
Hệ thống giao thông đường sắt hiện vẫn còn yếu và giá vé cao khiến nó khó cạnh tranh với các phương tiện vận chuyển khác như ô tô và hàng không Việc này làm giảm sức hấp dẫn của đường sắt đối với hành khách và hàng hóa, khiến người dân và doanh nghiệp thường chọn các phương thức vận chuyển thuận tiện hơn và tiết kiệm chi phí hơn.
Hình 2: Sơ đồ đường sắt Bắc-Nam
Với sự đa dạng của các loại hình giao thông vận tải từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không đến đường biển, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến Duyên hải Nam Trung Bộ Hệ thống kết nối đa phương tiện này giúp lịch trình tham quan linh hoạt hơn, rút ngắn thời gian di chuyển giữa các điểm đến ven biển và tối ưu hóa chi phí, từ đó mở ra cơ hội khám phá vẻ đẹp tự nhiên và tiềm năng du lịch của vùng miền Trung.
Trong khi mạng lưới giao thông ngày càng đa dạng và hiện đại với nhiều loại hình, việc đưa du khách đến Quảng Ngãi và Phú Yên vẫn còn gặp hạn chế do hệ thống đường bộ chưa được cải tạo đầy đủ và có những đoạn xuống cấp nghiêm trọng Những bất cập này làm giảm trải nghiệm di chuyển, ảnh hưởng đến khả năng kết nối giữa các tỉnh và phát triển du lịch địa phương Đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, cải tạo các tuyến đường trọng yếu và nâng cấp cơ sở hạ tầng vận tải sẽ tăng cường tiếp cận du lịch Quảng Ngãi – Phú Yên, thúc đẩy lượng khách và đem lại lợi ích kinh tế cho khu vực.
Cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
Theo thống kê năm 2000, toàn vùng có 452 cơ sở lưu trú với 9.052 buồng, đến năm
Đến năm 2010, toàn vùng có 1.240 cơ sở lưu trú với hơn 36.000 buồng, chiếm 10% số cơ sở và 13,3% số buồng của cả nước Tính đến năm 2013, toàn vùng có 1.650 cơ sở lưu trú với 57.229 buồng khách sạn, trong đó 658 cơ sở được xếp hạng chiếm 40% tổng số cơ sở lưu trú trong vùng; trong số các cơ sở được xếp hạng có 20 khách sạn 5 sao (1,2%), 44 khách sạn 4 sao (2,7%), 94 khách sạn 3 sao (5,7%), và hơn 500 cơ sở từ 1 sao đến 3 sao (30%) Các cơ sở lưu trú chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn như Đà Nẵng (hơn 13 nghìn buồng), Khánh Hòa (gần 15 nghìn buồng), Bình Thuận (hơn 9 nghìn buồng).
Theo số liệu do Vụ Khách sạn Tổng cục Du lịch cung cấp, đến cuối năm 2015 tiểu vùng có 1.009 cơ sở lưu trú được xếp hạng với 47.023 buồng; nếu tính cả các cơ sở đạt chuẩn, con số này là 1.339 và 50.367, chiếm 57.77% số cơ sở lưu trú và 73.32% số buồng toàn khu vực Số lượng khách sạn cao cấp đã tăng đáng kể, hiện nay có 35 khách sạn, resort 5 sao và 81 khách sạn 4 sao, tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn như Huế, Nha Trang, Đà Nẵng, trong khi nhiều khu nghỉ dưỡng, resort đẳng cấp, biệt thự du lịch và nhà nghỉ được xây dựng Tại Ninh Thuận có khu nghỉ dưỡng 6 sao Amanoi Resort được xếp là một trong 33 khách sạn mới tốt nhất trên thế giới năm 2014, còn tỉnh Phú Yên nổi tiếng với khu nghỉ dưỡng 5 sao Apec Mandala Wyndham thuộc chủ đầu tư Apec Group.
Với sự gia tăng nhanh của du khách và các cơ sở lưu trú, hệ thống ẩm thực ở các tỉnh ven biển Nam Trung Bộ đang phát triển mạnh với nhiều nhà hàng, quán ăn và cơ sở ăn uống khác nhau, trong đó hầu hết các thành phần kinh tế tham gia phục vụ du lịch ẩm thực Nơi đây cung cấp đa dạng các món ăn truyền thống và hải sản tươi, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng du khách Ẩm thực của vùng duyên hải Nam Trung Bộ vừa mang nét đặc sắc của ẩm thực miền Trung vừa có hương vị riêng, tạo dấu ấn ẩm thực cho du khách Những đặc sản biển đảo nổi tiếng của vùng gồm cơm gà Tam Kỳ, mì Quảng, sò huyết Ô Loan (Tuy Hòa), cháo tôm hùm Bình Ba, yến sào Hòn Nội (Khánh Hòa), mực một nắng Bình Thuận và nhiều đặc sản khác như tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng (Quảng Ngãi), nho, táo, mận (Ninh Thuận), thanh long (Bình Thuận).
3 Dịch vụ biển, vui chơi giải trí:
Du lịch biển đảo nổi bật với Cù lao Chàm (Quảng Nam), Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), Quy Nhơn (Bình Định), Nha Trang (Khánh Hòa), Ninh Chữ - Cà Ná (Ninh Thuận), Mũi Né (Bình Thuận) và nhiều địa danh khác, là nền tảng để phát triển du lịch nghỉ dưỡng thể thao trên biển và trên cát cũng như nguồn tài nguyên quý giá cho du lịch sinh thái biển và lặn biển trong tương lai Các hoạt động nổi bật gồm thuê mô tô nước, ca nô, lướt ván và kéo dù, lặn biển tại những khu du lịch như Biển Đông, Xuân Thiều – Đà Nẵng; tắm bùn, câu cá, câu mực đêm, lặn ngắm san hô và tham quan đảo như Hòn Mun ở Nha Trang; cùng với các tiện ích văn hóa và giải trí như Nhà hát Trưng Vương ở Đà Nẵng và Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế.
Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, tắm suối nước nóng trị liệu là hình thức thư giãn và phục hồi cơ thể được nhiều người lựa chọn, với các điểm nổi bật như Suối nước nóng Hội Vân ở Bình Định và Suối Tây Viên ở Quảng Nam Du khách còn có thể trải nghiệm tắm bùn và tắm khoáng nóng tại Nha Trang, ví dụ tại khu du lịch Trăm Trứng, nhằm cải thiện tuần hoàn và chăm sóc da Các dịch vụ spa hiện đại đi kèm massage trị liệu và massage thư giãn giúp giảm căng thẳng, phục hồi cơ bắp và nâng cao sức khỏe tổng thể.
Dịch vụ mua sắm tại Đà Nẵng ngày càng phong phú khi nền kinh tế phát triển, với hệ thống cơ sở vật chất đa dạng phục vụ du khách Mạng lưới chợ như Chợ Cồn và Chợ Hàn là các chợ có quy mô lớn tại thành phố, nơi du khách có thể tìm thấy từ đặc sản địa phương đến hàng hóa nhập khẩu; Chợ Đầm và các chợ khu vực khác cũng đóng vai trò quan trọng trong trải nghiệm mua sắm Các siêu thị lớn như Big C, Lotte Mart và Coopmart mang đến nhiều chủng loại hàng hóa, vị trí thuận tiện và dịch vụ hiện đại thu hút lượng lớn du khách đến mua sắm và tham quan Tại khu vực trung tâm du lịch, các cửa hàng lưu niệm và thủ công mỹ nghệ bán những sản phẩm độc đáo như thuyền buồm, xe kéo, lẵng hoa, chuông gió, hình con vật làm từ vỏ ốc, bình và lọ cắm hoa, giỏ được đan bằng mây tre, đèn trang trí bằng gỗ và sành, mặt nạ người và các mô hình nghệ thuật được chế tác từ nhiều chất liệu khác nhau.
Du lịch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ phát triển nhanh và khẳng định vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế - xã hội của các địa phương trong vùng Đầu tư cho cơ sở vật chất kỹ thuật được chú trọng, tăng cả về số lượng lẫn chất lượng, cho thấy sự định hướng đúng đắn và sự quan tâm kịp thời của Nhà nước và chính quyền địa phương Tuy nhiên vẫn còn sự chênh lệch giữa các tỉnh: Đà Nẵng, Quảng Nam, Khánh Hòa, Bình Thuận có lợi thế lớn về hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật, trong khi Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và Ninh Thuận được đánh giá thấp hơn và cần có định hướng đầu tư phù hợp nhằm phát triển du lịch Cần tăng cường liên kết, hợp tác giữa các địa phương để xây dựng một hệ thống hạ tầng, nguồn nhân lực và quy hoạch du lịch đồng bộ xuyên suốt cả vùng, từ đó tạo sức hấp dẫn đồng đều giữa các địa phương Sự năng động của các tỉnh và sự tham gia tích cực của khu vực tư nhân sẽ nhanh chóng huy động nguồn lực trong và ngoài nước để khai thác thế mạnh của du lịch biển, nâng cao chất lượng dịch vụ và góp phần cải thiện diện mạo và sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam trên khu vực và quốc tế.
VI, Các điểm/ khu du lịch
Thành phố Nha Trang có diện tích tự nhiên 251 km2, nằm ở vị trí đắc địa với bờ biển Đông và nhiều tiềm năng phát triển du lịch, kinh tế và đô thị Phía Bắc giáp Ninh Hòa, phía Nam giáp huyện Cam Lâm, phía Tây giáp huyện Diên Khánh, và phía Đông giáp biển Đông Với vị trí trung tâm và thuận lợi về nhiều mặt, Nha Trang là điểm đến du lịch biển nổi bật và cửa ngõ giao thương của miền Trung.
Thành phố Nha Trang nằm ở trung tâm tỉnh Khánh Hòa, nổi bật với bãi biển Nha Trang được xem là một trong những bãi biển đẹp nhất Việt Nam Bờ biển dài hơn 10km mang đến cho du khách cảnh quan mê hoặc với nước xanh ngọc và bờ cát mịn, thu hút bởi vẻ đẹp vừa hoang sơ vừa quyến rũ Người ta ví bãi biển như một vầng trăng khuyết cong ôm trọn vịnh Nha Trang xanh như ngọc, tạo nên một khung cảnh thơ mộng và đầy sức hút cho mọi chuyến tham quan.
Nha Trang nằm gọn trong lòng một thung lũng được bao bọc bởi núi và biển, tạo nên phong cảnh hữu tình cho du khách Phía trước thành phố là biển Đông mênh mông với 19 hòn đảo nằm rải rác trên vùng biển xung quanh Trong số đó, hòn đảo Hòn Tre là đảo lớn nhất với diện tích khoảng 36 km2.
Ngoài ra, sinh vật biển của Nha Trang rất đa dạng với 350 loài san hô, 190 loài cá, cùng các loài nhuyễn thể, giáp xác và cò biển, cho thấy hệ sinh thái biển của thành phố phong phú và có giá trị bảo tồn cao Nha Trang được biết đến như là nơi trú ngụ của loài chim yến, và nhờ đó được mệnh danh là xứ Trầm Biển Yến Hàng vạn chim yến biển thuộc nhóm Salagane đã lựa chọn các vách đá cheo leo trên các hòn đảo làm nơi sinh sống, mang ý nghĩa bảo tồn quan trọng và đồng thời tạo ra giá trị du lịch và kinh tế rất lớn cho địa phương.
Ở khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Nha Trang có điều kiện khí hậu thuận lợi cho khai thác du lịch quanh năm Khí hậu ở đây ôn hòa, mùa đông ít lạnh và mùa khô kéo dài, ít bị ảnh hưởng của bão so với các tỉnh khác trong khu vực.
Du lịch Nha Trang hấp dẫn bởi mạng lưới di tích cấp Quốc gia và các điểm tham quan đa dạng: Tháp Bà Ponagar, Di tích lưu niệm nhà bác học A Yersin, vịnh Nha Trang và Hòn Chồng là những biểu tượng nổi tiếng; bên cạnh đó, Viện Hải dương học, chùa Long Sơn và Bảo tàng A Yersin thu hút du khách bằng những trải nghiệm văn hóa và khoa học độc đáo Tiềm năng du lịch Nha Trang càng được khẳng định qua các lễ hội đặc sắc như lễ hội Tháp Bà Ponagar, lễ hội cầu ngư, lễ hội yến sào và Festival biển, tạo nên mùa hội sôi động và thúc đẩy hoạt động du lịch biển.
Thành phố Nha Trang là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật và du lịch của tỉnh Khánh Hòa; đồng thời là đầu mối giao thông quan trọng với mạng lưới đường bộ, đường sắt, đường hàng không và đường biển trong nước và quốc tế.
Nha Trang là điểm đến hội tụ nhiều khu resort, khách sạn nghỉ dưỡng và tổ hợp vui chơi giải trí đẳng cấp Theo thống kê của Sở Du lịch, thành phố này có gần 800 cơ sở lưu trú với hơn 36.000 phòng, trong đó hơn 100 cơ sở đạt chuẩn 3 - 5 sao và đáp ứng nhu cầu lưu trú của du khách kể cả mùa cao điểm Nhiều chủ đầu tư tên tuổi trong nước và quốc tế đã đầu tư mạnh để phát triển hệ thống dịch vụ du lịch – nghỉ dưỡng – vui chơi – giải trí tại đây Những khách sạn cao cấp nổi bật gồm Eastin Grand Hotel Nha Trang (tòa Panorama Nha Trang), Sheraton Nha Trang, Horizon Nha Trang, Sunrise, Ana Mandara, Yasaka Sài Gòn Nha Trang, Nha Trang Lodge; đồng thời ở vịnh Nha Trang còn hình thành nhiều khu nghỉ dưỡng cao cấp như Hòn Ngọc Việt (VinPearl Land) trên đảo Hòn Tre và Evason Hideaway at Ana Mandara ở Ninh Vân.