Nghiên cứu tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh trường THPT Nguyễn Trãi trong giai đoạn hiện nay

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM Họ và tên tác giả: Lê Thị Thanh Minh Lớp: 15 SLS Đoàn thực tập: Trường THPT Nguyễn Trãi Tên đề tài: NGHIÊN CỨU TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VỀ MÔN LỊ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Họ và tên tác giả: Lê Thị Thanh Minh

Lớp: 15 SLS Đoàn thực tập: Trường THPT Nguyễn Trãi

Tên đề tài:

NGHIÊN CỨU TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH VỀ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

(Bài tập NCKHGD)

Người hướng dẫn: Th.S Bùi Văn Vân

Đà Nẵng, Tháng 1 năm 2018

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, trong tất cả các môn học thì môn Lịch sử là môn

có nhiều vấn đề và được đề cập nhiều nhất trong thời gian này Hiện nay, các trường phổ thông đang phải đối mặt với tình trạng học sinh không mặn mà với môn Lịch sử học sinh chán Lịch sử, không say sưa ham muốn tham gia các hoạt động nghiên cứu, tìm hiểu về Lịch sử của nhà trường cũng như của địa phương phát động

Đó là thực tế đáng suy ngẫm và cần có các biện pháp để thay đổi Làm sao để các em thay đổi nhận thức biến giờ học môn Lịch sử từ nhàm chán khô khan thành một giờ học mà các em cảm thấy hấp dẫn, cuốn hút, giúp các

em càng ngày yêu thích môn học này Đây là trăn trở không chỉ của giáo viên môn Lịch sử mà còn đối với các nhà nghiên cứu về giáo dục Để khắc phục tình trạng đó thì người dạy buộc phải có những phương pháp tối ưu đồng thời phải đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, giúp học sinh hứng thú với môn Lịch sử hơn khiến các em đam mê thực

sự chứ không bị gò bó hay ép buộc bởi bất cứ một lí do nào Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn người giảng viên cần chú ý “ làm thế nào cho việc học tập thiết thực , vui vẻ, không câu nệ, hình thức ,tuyệt đối tránh cách nhồi sọ, lý luận và thực hành phải đi đôi với nhau” Người còn nói “muốn học tập có kết quả phải có thái độ đúng và phương pháp đúng” tức là trong học tập phải tự nguyện, tự giác, chịu khó, cố gắng, đào sâu suy nghĩ, học bằng mọi cách “ học ở trường, học ở sách vỡ, học lẫn nhau và học nhân dân”, học đi đôi với hành Các em bên cạnh học từ lời giảng dạy trên lớp thì bên cạnh đó phải tích cực học ở nhà, tìm hiểu sâu sắc hơn các vấn đề đã biết

Ở các trường Trung Học, Phổ Thông, học tập của học sinh là một quá trình nhận thức đặc biệt trong đó học sinh đóng vai trò chủ thể của hoạt động này Tính tích cực học tập có vai trò quyết định hiểu quả học tập của học sinh Học sinh chỉ có thể hiểu sâu sắc tài liệu học tập và biến nó thành giá trị riêng nếu họ kiên trì và nỗ lực hoạt động trí tuệ trong học tập để tự “ khám phá” phát hiện tri thức Lòng khao khát hiểu biết , tính tích cực cao trong hoạt động nhận thức và khả năng tự rèn luyện bản thân là những đức tính cần được phát

triển và giáo dục cho học sinh ngay trên ghế nhà trường Giải quyết thành công nhiệm vụ này trước hết sẽ tạo tiền đề chắc chắn cho việc nắm vững sâu sắc tài liệu học tập Đồng thời nó đảm bảo những điều kiện để học sinh tiếp tục rèn luyện bản thân một cách có hệ thống và không ngừng học tập Mặc khác trog hoạt động dạy học, tính tích cực học tập không chỉ tồn tại như một trạng thái , một điều kiện mà nó còn là kết quả của hoạt động học tập, là mục đích của quá trình dạy học Tính tích cực học tập là một phẩm chất nhân cách, một thuộc tính của quá trình nhận thức giúp cho quá trình nhận thức luôn đạt kết quả cao, giúp cho con người có khả năng học tập không ngừng

Trong thực tiễn cho thấy, trong các trường trung học và phổ thông thì hiện tượng một số học sinh đều có những vướng mắc khó khăn trong học tập, đặc biệt là môn Lịch sử Đây là môn mà các em cảm thấy nhàm chán nhất bởi những con số sự kiện làm các em phải nhồi nhắt dẫn đến không còn ham muốn để tìm hiểu sâu hơn nữa, đó là một suy nghĩ tiêu cực và khiến các em không có thái độ học tập đúng đắn, không nắm được cách học tập chính xác, tính tích cực, chủ động tìm tòi sáng tạo trong học tập chưa được cao và có những tư tưởng lệch lạc như học chỉ để thi cử, chưa thật quyết tâm trong học tập.Vì thế chất lượng lĩnh hội tri thức nói riêng và học tập nói chung chưa được cao

Do đó nghiên cứu tính tích cực học tập và tìm ra biện pháp để nâng cao tính tích cực học tập góp phần nâng cao chất lượng học tập là một việc làm có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn đối với việc giảng dạy môn Lịch sử

ở các trường học Hơn nữa môn Lịch sử là môn có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu

rõ truyền thống dân tộc, tự hào với thành tựu dựng nước và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại có thái độ đúng với sự phát triển hợp quy luật của tương lai

Xuất phát từ các lý do trên nên tôi muốn nghiên cứu tính tích cực ở một trường cụ thể là trường THPT Nguyễn Trãi ngay trên địa bàn tôi đang học tập

và làm việc và đề tài là : “ Nghiên cứu tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh trường THPT Nguyễn Trãi trong giai đoạn hiện nay”

2 Khách thể, đối tượng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng mà đề tài hướng tới là tính tích cực học tập môn Lịch sử

2.2 Khách thể nghiên cứu:

- Học sinh trường THPT Nguyễn Trãi

2.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu những lí luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu thực trạng tính tích cực học tập của học sinh về môn Lịch sử

- Nhiệm vụ 3: Đề xuất các giải pháp hay biện pháp nâng cao tính tích cực học tập môn Lịch sử cho học sinh

2.4 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu tính tích cực học tập môn Lịch

sử được thực hiện trong tháng từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2018

- Phạm vi không gian: không gian nghiên cứu giới hạn trong phạm vi

trường THPT Nguyễn Trãi T.P Đà Nẵng

3 Mục đích và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là tìm hiểu và làm sáng tỏ thực trạng học tập tích cực môn Lịch sử của học sinh THPT Nguyễn Trãi từ đó đưa ra những giải pháp để nâng cao tính tích cực cho các em

3.2 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của đề tài là:

- Cơ sở lý luận về tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh

- Thực trạng tính tích cực học tập của học sinh về môn Lịch sử

- Một số biện pháp nâng cao tính tích cực học tập môn Lịch sử cho học sinh

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, tôi đã khai thác từ các nguồn tư liệu khác nhau:

- Tư liệu thành văn: đây là nguồn tư liệu quan trọng, cung cấp kiến thức

hệ thống cơ bản làm cơ sở nền tảng lý thuyết cho đề tài

+ Sách, giáo trình chuyên ngành

+ Các bài viết trên sách báo, tạp chí, mạng Internet.

- Tài liệu thực địa: là nguồn tư liệu qua lần đi thực tế về trường.

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, tôi sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể là:

4.2.1 Phương pháp thực địa, điều tra, thu thập tài liệu

Để có được những nguồn tư liệu cần thiết, phù hợp để phục vụ cho quá trình nghiên cứu tôi sử dụng những phương pháp này trước hết là quan sát đối tượng đang nghiên cứu sau đó tiến hành điều tra khảo sát và phỏng vấn sâu để lây thông tin Cùng với đó là khai thac tài liệu trên các trang web mạng Ngoài ra còn tìm kiếm tư liệu ở các anh chị cán bộ đang làm trong trường về ngành Lịch sử cũng như từ giáo viên hướng dẫn

4.2.2 Phương pháp tổng hợp, phân tích tư liệu

Sau khi thu thập đủ nguồn tư liệu cần thiết, tôi tiến hành tổng hợp, phân tích

và thống kê các nguồn tư liệu đó để tìm ra được những kiến thức cần thiết, phù hợp với vấn đề đang nghiên cứu từ đó đưa ra những kết luận cuối cùng để đưa vào đề tài

5 Đóng góp của đề tài

Đề tài góp phần

- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về tính tích cực học tập môn Lịch sử cũng như những biểu hiện của nó

- Chứng minh rằng có thể nâng cao tính tích cực học tập môn Lịch sử cho học sinh thông qua một số biện pháp

- Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các thầy cô các bạn sinh viên, quan tâm trong việc mở rộng nghiên cứu, bên cạnh đó còn cung cấp nguồn tư liệu phong phú, cung cấp kiến thức chuyên ngành bổ ích cho sinh viên ngành Lịch sử

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, đề tài được chia thành ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận nghiên cứu tính tích cực học tập môn Lịch sử

của học sinh Trường THPT Nguyễn Trãi

Chương 2: Thực trạng về tính tích cực học tập của học sinh về môn

Lịch sử ở Trường THPT Nguyễn Trãi

Chương 3: Một số biện pháp nâng cao tính tích cực học tập môn Lịch

sử cho học sinh ở trường THPT Nguyễn Trãi

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

1.1 Một số vấn đề lý luận nghiên cứu tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh

1.1.1 Tính tích cực

1.1.1.1 Khái niệm về tính tích cực

1.1.1.2 Nguồn gốc của tính tích cực

1.1.1.3 Quá trình phát triển của tính tích cực

1.1.2 Tính tích cực học tập

1.1.2.1 khái niệm về tính tích cực học tập

1.1.2.2 Biểu hiện của tình tích cực học tập

1.1.2.3 Phân loại tính tích cực học tập

1.1.3 Tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh

1.1.4 Vai trò của tính tích cực học tập đối với chất lượng học tập môn Lịch sử

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng, chi phối tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh trường THPT Nguyễn Trãi

1.2.1 Đặc điểm của môn Lịch sử

1.2.2 Đặc điểm nhận thức của học sinh về tính tích cực

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH VỀ MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI 2.1 Khái quát về quá trình khảo sát

* Mục đích khảo sát: Khảo sát thực trạng tính tích cực học tập môn Lịch sử

của học sinh trường THPT Nguyễn Trãi để xác định cơ sở thực tiễn cho việc

đề xuất các biện pháp nâng cao tính tích cực học tập môn Lịch sử của học sinh

* Nội dung khảo sát:

- Khảo sát để tìm hiểu thực trạng tính tích cực học môn Lịch sử của học sinh

Trường ĐHSP Nguyễn Trãi được biểu hiện ở các mặt:

+ Nhận thức : Nhận thức tầm quan trọng môn Lịch sử

+ Thái độ : Hứng thú và động cơ học tập môn Lịch sử của học sinh

+ Hành động : Hành động học ở lớp, ở nhà, các cách thức học tập môn Lịch

sử hiệu quả

- Khảo sát để tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng bao gồm:

+ Nguyên nhân chủ quan : khả năng nhận thức của học sinh

+ Nguyên nhân khách quan: nội dung môn học, phương pháp giảng dạy của giáo viên, phương tiện điều kiện học tập

* Đối tượng khảo sát : Học sinh Trường THPT Nguyễn Trãi thuộc tổ Sử - Địa

- GDCD Tổng số học sinh được điều tra là … Học sinh

* Phương pháp khảo sát: điều tra bằng phiếu (anket), trò chuyện, quan sát.

* Thời gian khảo sát: tháng 1 đến tháng 3 năm 2018

2.2 Kết quả khảo sát

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGHUYỄN TRÃI.

3.1 Nâng cao nhận thức cho học sinh về tầm quan trọng của môn Lịch sử

3.1.1 Ý nghĩa

3.1.2 Những việc cần làm

3.2 Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị hổ trợ đầy đủ cho bộ môn Lịch sử

3.2.1 Ý nghĩa

3.2.2 Các biện pháp cụ thể

3.3 Đổi mới nội dung phương pháp, hình thức dạy học môn Lịch sử

3.3.1 Ý Nghĩa

3.3.2 Những biện pháp cụ thể

3.4 Thường xuyên tổ chức các hoạt động tìm hiểu nghiên cứu về Lịch sử

3.4.1 Ý nghĩa

3.4.2 Biện pháp thực hiện

3.5 Bồi dưỡng kỹ năng tự học tích cực cho học sinh

3.5.1 Ý nghĩa

3.5.2 Biện pháp thực hiện

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu sách, báo, tạp chí

1 Bộ Giáo dục và đào tạo (2014), Dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học

tập theo định hướng phát triển năng lực người học, Tài liệu lưu hành nội bộ

2 Các Nghị Quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ tư, khóa VII; lần thứ 2, khóa VIII

3 Nguyễn Thị Côi (chủ biên), Trần Vĩnh Tường, Đặng Văn Hồ, Kiều Thế

Hưng, Phạm Kim Anh (1996), Bài học lịch sử ở trường phổ thông trung học,

Đại học Huế

4 Nguyễn Thị Côi, Các con đường, biện pháp nâng cao dạy học Lịch sử

ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2008.

5 Phạm Văn Đồng, Vấn đề về giáo dục – Đào tạo, NXB Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 1999

6 Phạm Minh Hạc (1991), Góp phần đổi mới tư duy giáo dục, NXB Hà

Nội

7 Vũ Quang Hiếu, Phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường phổ

thông, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội.

8 Đặng Văn Hồ (Chủ biên) , Nguyễn Thị Bích, Nguyễn Thị Sáu (2013),

Giáo trình kiểm tra đánh giá trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, NXB

Đại học Huế, Huế

9 Trần Bá Hoành (1995), Phát huy tính tích cực của học sinh trong học

tập, NXB Giáo dục

10 Nguyễn Công Khanh (tháng 7/2012), Năng lực và đánh giá kết quả

giáo dục theo năng lực trong chương trình giáo dục phổ thông sau 2015, Báo

cáo tại hội thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo

11 Nguyễn Công Khanh (tháng 8/2013), Đổi mới kiểm tra đánh giá theo

cách tiếp cận năng lực, Kỉ yếu hội thảo hướng tới một xã hội học tập VVOB.

12 Phan Ngọc Liên (2010) Phương pháp dạy học Lịch sử tập 1, NXB Đại

Học Sư Phạm – Hà Nội

13 Phan Ngọc Liên (chủ biên), Nguyễn Thị Côi, Trịnh Đình Tùng (2007),

Phương pháp dạy học lịch sử, tập 2, NXB Đại học Sư phạm.

14 Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Phát huy tính tích cực của học sinh

trong dạy học Lịch sử ở Trung học cơ sở, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1999.

15 Phan Ngọc Liên (chủ biên), Đổi mới nội dung và phương pháp day học

Lịch sử ở trường phổ thông, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội, 2008.

16 Phan Ngọc Liên, Lịch sử và Giáo dục Lịch sử, NXB Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 2003

17 Thái Duy Xuyên, Những vấn đề cơ bản của Giáo dục học hiện

đại,NXB Giáo dục, Hà Nội,1999, các chương VIII,IX,XIV.

18 Leen Pil Module (2011), Đánh giá dạy học tích cực, Tài liệu tập huấn,

Trung tâm giáo dục trải nghiệm, Trường Đại học Công giáo Leuven, Vương

quốc Bỉ

19 Nghị quyết số 29-NQ/TW (ngày 4/11/2013), Hội nghị BCH TW Đảng

lần thứ 8 khóa XI

20 Nguyễn Thị Lan Phương (2011), Đánh giá kết quả học tập của học

sinh phổ thông: một số vấn đề lí luận và thực tiễn, NXB Giáo dục Việt Nam.

21 Lê Đình Trung - Phan Thị Thanh Hội, Dạy học theo định hướng hình

thành và phát triển năng lực ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm.

22 Thái Duy Xuyên, Phương pháp dạy học – truyền thống và đổi mới,

NXB Giáo dục, Hà Nội, 2008

II Tài liệu trên các Website

23. https://123doc.org/document/2279822-de-tai-mot-so-bien-phap-phat- huy-tinh-tich-cuc-cua-hoc-sinh-lop-9-trong-day-hoc-lich-su-o-truong-trung-hoc-co-so.htm, Một số biện pháp phát huy tich cực của học sinh lớp 9 trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở.

24. https://123doc.org/document/2622424-skkn-su-dung-yeu-to-van-hoc- trong-viec-nang-cao-hieu-qua-day-hoc-mon-lich-su-9-phan-lich-su-viet-nam.htm, Sử dụng yếu tố văn học trong việc nên cao hiệu quả dạy học môn lịch sở lớp 9 phần lịch sử Việt Nam.

25. https://123doc.org/document/2301117-xay-dung-hung-thu-hoc-tap-lich- su-cho-hoc-sinh-bang-cach-van-dung-long-ghep-kien-thuc-van-hoc-vao-bai-giang.htm, Xây dựng hứng thú học tập lịch sử cho học sinh bằng cách vận dụng lồng ghép kiến thức văn học vào bài giảng.

26. http://luanvan.net.vn/luan-van/tieu-luan-tao-hung-thu-hoc-mon-lich-su- cho-hoc-sinh-lop-5-thong-qua-viec-van-dung-mot-so-phuong-phap-day-hoc-48114/, Tiểu luận tạo hứng thú học môn lịch sử cho học sinh lớp 5 thông qua việc vận dụng một số phương pháp dạy học.

27. http://luanvan.co/luan-van/nghien-cuu-tinh-tich-cuc-hoc-tap-mon-tam-ly-hoc-cua-sinh-vien-dai-hoc-su-pham-hai-phong-36198/ Luận văn nghiên cứu tính tích cực học tập môn tâm lý học sinh đại học sư phạm Hải Phòng.