Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa...” mẹ thường hay kể Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồ
Trang 1Đất Nước
Nhà văn Tô Hoài đã tuyên ngôn :”Mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời “ Và bàn về bài đất nước nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm cũng viết :” Chúng tôi ngồi trong hầm và viết Cảm xúc được cổng hưởng bởi tiếng khói bom và mưa rừng Tôi viết rất nhanh như cảm xúc được dồn nén một cách mãnh liệt giờ chỉ tuân chảy ra thôi “ Bài thơ đất nc đã ra đời trong bối cảnh hùng tráng ấy Đất nước đc sáng tác 1971 in trong “trường ca mặt đường khác vọng “(1974) đoạn trích chương 5 thể hiện tư tưởng đất nước của nhân dân Nỗi bật trong đoạn trích là suy tưởng về đất nước và tìm hiểu cuội nguồn đất nc có từ bao h?
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Đất Nước có từ ngày đó ”
Ngay từ những câu thơ đầu đoạn trích, Nguyễn Khoa Điềm đã trầm ngâm, suy tư về cội nguồn, quá trình hình thành của Đất Nước bằng giọng tâm tình, dịu ngọt như lời kể chuyện cổ tích:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể
Mở đầu đoạn thơ như một lời khẳng định “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”, Đất Nước đã có từ rất lâu, có trước khi ta sinh ra vì khi lớn lên nó đã có rồi Đó cũng là một lời khẳng định chắc nịch về sự trường tồn của đất nước qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước Cụm từ “ngày xửa ngày xưa” chỉ thời gian huyền hồ, hư ảo là nhịp thời gian cổ xưa xa thẳm để mở đầu những câu chuyện cổ Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước có từ rất xa xưa, trong sâu thẳm thời gian, trong kí ức tuổi thơ hồn nhiên trong sáng của mỗi cuộc đời Câu chuyện của Nguyễn Khoa Điềm đã đánh thức trong người đọc những hoài niệm đẹp đẽ của một thời đại Đó cũng chính là đất nước được cảm nhận trong chiều sâu tâm hồn nhân dân, văn hóa và lịch sử:
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc
Trang 2Đó là miếng trầu gợi lên sự tích vào loại cổ nhất người Việt “Sự tích trầu cau” từ đời vua Hùng dựng nước xa xưa, ngợi ca tình nghĩa vợ chồng, anh em đằm thắm, sắt son đồng thời đánh thức dậy hình ảnh miếng trầu đã trở thành biểu tượng của tình yêu, lòng thủy chung, miếng trầu là đầu câu
chuyện Đó còn là truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đuổi giặc Ân, gợi lên vẻ đẹp khỏe khoắn của tuổi trẻ Việt Nam kiên cường, bất khuất Vẻ đẹp ấy song hành với hình ảnh cây tre Việt Nam Cây tre hiền hậu trên mỗi làng quê Hình ảnh tre như những phẩm chất trong cốt cách con người Việt Nam: thật thà chất phác, thuỷ chung, yêu hoà bình, kiên cường bất khuất trong những cuộc chiến tranh Với cái nhìn độc đáo của Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi chúng ta, trong đời sống tâm hồn của người dân từ thế hệ này sang thế hệ khác
Tác giả còn nhắc đến thuần phong mỹ tục của người Việt, câu ca dao “Tay bưng chén muối đĩa gừng/Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau” như đã nhập hồn vào câu thơ Nguyễn Khoa Điềm:
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Đất Nước còn là phong tục búi tóc thành cuộn sau gáy rất quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam từ bao đời nay Đó là vẻ đẹp giản dị nhưng mang một nét đẹp riêng biệt không thể lẫn lộn với những nền văn hóa khác Nguyễn Khoa Điềm tiếp tục gắn dòng suy tưởng đến con người ngàn đời cư trú, lao động, chiến đấu trên mảnh đất Việt để giữ gìn tôn tạo mảnh đất thân yêu Ở đó đạo lí ân nghĩa thủy chung đã trở thành truyền thống ngàn đời của dân tộc: “Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn” Người ta vẫn thường hay nói gừng càng già càng cay, muối càng lâu năm càng mặn nghĩa
là con người sống với nhau càng lâu thì tình nghĩa càng đong đầy
Đất nước gắn bó, thân thiết như người ruột thịt và bao công việc lao động khác:
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Cha ông ta xưa gắn liền với những miền quê thuần phác của nền nông nghiệp thóc gạo với mái lá nhà tranh nên thường coi việc đặt tên cho con cũng chỉ bằng cái tên nôm na, dân dã, có khi lấy những bộ phận của ngôi nhà tre gỗ chính mình đang ở “cái kèo”, “cái cột” Với người Việt Nam vốn gắn bó lâu đời với nền văn minh lúa nước, hạt gạo trở thành gia bảo vô cùng cần thiết cho cuộc sống Cho nên ngay khi còn là đứa trẻ mới lớn, cảm nhận về vật chất đầu tiên phải là hạt gạo trải qua một quá trình lam lũ, kết tinh từ mồ hôi nước mắt của người lao động, “một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng” phải suốt ngày bán mặt cho đất bán lưng cho trời, dầm mưa dãi nắng nhân dân ta mới làm ra được hạt ngọc quý giá ấy Thấm vào trong hạt gạo bé nhỏ ấy là vị mặn mồ hôi nhọc nhằn của người nông dân Chính vì thế khi ăn hạt cơm dẻo, thơm phải nhớ đến người làm ra nó
Trang 3Câu cuối cùng khép lại một câu khẳng định với niềm tự hào: “Đất Nước có từ ngày đó ” “Ngày đó” là ngày nào ta không rõ nhưng chắc chắn “ngày đó” là ngày ta có truyền thống, có phong tục tập quán,
có văn hóa mà có văn hóa nghĩa là có đất nước
Trong đoạn thơ Nguyễn khoa Điềm đã thành công trong việc sử dụng chất liệu văn hóa văn học dân gian , giọng thơ triết lí suy tưởng mang theo sự dồn nén của cảm xúc suy tư Đặc biệt là cách dùng điệp từ kết hợp vs các biện pháp tu từ đầy sáng tạo vs 2 từ đất nước viết hoa thật thiêng liêng thành kính Hình ảnh thơ hàm xúc có sức lắng đọng sâu sắc để tạo nên 1 thế giới nghệ thuật vừa gần gũi quen thuộc vừa sâu xa kì diệu Hình ảnh thơ đã lắng kết tư tưởng đất nước của nhân dân tư tưởng của người đọc của trang thơ đã thấm nhuần từ quan điểm đến cảm xúc Từ hình tượng đến chi tiết của tác phẩm
Qua việc cảm nhận đoạn thơ bằng phong cách nghệ thuật độc đáo mang đậm chất liệu văn hóa văn học dân gian, ta đã cảm nhận đc 1 đất nước có từ lâu đời gắn kết bình dị gần gũi thân thuộc Những hình ảnh thơ hàm xúc đã thể hiện tinh thần yêu nước của nhà thơ Đoạn trích đất nước ns riêng và tình ca mặt đường nói chung đã thể hiện 1 tư tưởng quan niệm tiến bộ mới mẻ của Nguyễn khoa Điềm Đó là tư tưởng nc của nhân dân tư tưởng ấy sẽ trường tồn mãi đến muôn đời s như nhà thơ Chế Lan Viên sau này cũng khẳng định :”Nước Việt Nam 4 nghìn năm Đinh , Lý , Trần, Lê,