Đến văn học hiện đại người đọc mới vỡ òa một tư tưởng đất nước mới mẻ đó là ĐN gắn liền với nhân dân.. trích thơ Ngay từ những câu thơ đầu đoạn trích, Nguyễn Khoa Điềm đã trầm ngâm, suy
Trang 1Đề tài của ĐN là đề tài muôn thuở của thi ca Ngược thời gian trở về với văn học trung đại ta bắt gặp ĐN gắn liền với vua trong thơ của Lí Thường Kiệt Một ĐN gắn liền với niềm tự hào về văn hiến lâu đời trong thơ của Nguyễn Trãi Đến văn học hiện đại người đọc mới vỡ òa một tư tưởng đất nước mới mẻ đó là ĐN gắn liền với nhân dân Tư tưởng ấy được thể hiện
ở phần đầu đoạn trích ĐN đc trính trong chương 5 của "trường ca mặt đường khát vọng “ Nổi bật trong đoạn trích là suy tưởng về ĐN và tìm hiểu cội nguồn ĐN có từ bao giờ?
(trích thơ)
Ngay từ những câu thơ đầu đoạn trích, Nguyễn Khoa Điềm đã trầm ngâm, suy tư về cội nguồn, quá hình thành của Đất Nước bằng giọng tâm tình, dịu ngọt như lời kể chuyện cổ tích:
Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa ” mẹ thường hay kể
Mở đầu đoạn thơ như một lời khẳng định "Khi ta lớn lên Đất Nước đã
có rồi", Đất Nước đã có từ rất lâu, có trước khi ta sinh ra vì khi lớn lên nó
đã có rồi Đó cũng là một lời khẳng định chắc nịch về sự trường tồn của đất nước qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước Cụm từ
"ngày xửa ngày xưa" chỉ thời gian huyền hồ, hư ảo là nhịp thời gian cổ xưa xa thẳm để mở đầu những câu chuyện cổ Với Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước có từ rất xa xưa, trong sâu thẳm thời gian, trong kí ức tuổi thơ hồn nhiên trong sáng của mỗi cuộc đời Câu chuyện của Nguyễn Khoa Điềm đã đánh thức trong người đọc những hoài niệm đẹp đẽ của một thời đại Đó cũng chính là đất nước được cảm nhận trong chiều sâu tâm hồn nhân dân, văn hóa và lịch sử:
"Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc"
Đó là miếng trầu gợi lên sự tích vào loại cổ nhất người Việt "Sự tích trầu cau" từ đời vua Hùng dựng nước xa xưa, ngợi ca tình nghĩa vợ chồng, anh em đằm thắm, sắt son đồng thời đánh thức dậy hình ảnh miếng trầu
đã trở thành biểu tượng của tình yêu, lòng thủy chung, miếng trầu là đầu câu chuyện Đó còn là truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đuổi giặc Ân, gợi lên vẻ đẹp khỏe khoắn của tuổi trẻ Việt Nam kiên cường, bất khuất
Vẻ đẹp ấy song hành với hình ảnh cây tre Việt Nam Cây tre hiền hậu trên
Trang 2mỗi làng quê Hình ảnh tre như những phẩm chất trong cốt cách con người Việt Nam: thật thà chất phác, thuỷ chung, yêu hoà bình, kiên cường bất khuất trong những cuộc chiến tranh Với cái nhìn độc đáo của Nguyễn Khoa Điềm, Đất Nước đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi chúng ta, trong đời sống tâm hồn của người dân từ thế hệ này sang thế hệ khác
Tác giả còn nhắc đến thuần phong mỹ tục của người Việt, câu ca dao
"Tay bưng chén muối đĩa gừng/ Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau" như đã nhập hồn vào câu thơ Nguyễn Khoa Điềm:
"Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn"
Đất Nước còn là phong tục búi tóc thành cuộn sau gáy rất quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam từ bao đời nay Đó là vẻ đẹp giản dị nhưng mang một nét đẹp riêng biệt không thể lẫn lộn với những nền văn hóa khác Nguyễn Khoa Điềm tiếp tục gắn dòng suy tưởng đến con người ngàn đời cư trú, lao động, chiến đấu trên mảnh đất Việt để giữ gìn tôn tạo mảnh đất thân yêu Ở đó đạo lí ân nghĩa thủy chung đã trở thành truyền thống ngàn đời của dân tộc: "Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn" Người ta vẫn thường hay nói gừng càng già càng cay, muối càng lâu năm càng mặn nghĩa là con người sống với nhau càng lâu thì tình nghĩa càng đong đầy
Đất nước gắn bó, thân thiết như người ruột thịt và bao công việc lao động khác:
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
Cha ông ta xưa gắn liền với những miền quê thuần phác của nền nông nghiệp thóc gạo với mái lá nhà tranh nên thường coi việc đặt tên cho con cũng chỉ bằng cái tên nôm na, dân dã, có khi lấy những bộ phận của ngôi nhà tre gỗ chính mình đang ở "cái kèo", "cái cột" Với người Việt Nam vốn gắn bó lâu đời với nền văn minh lúa nước, hạt gạo trở thành gia bảo vô cùng cần thiết cho cuộc sống Cho nên ngay khi còn là đứa trẻ mới lớn, cảm nhận về vật chất đầu tiên phải là hạt gạo trải qua một quá trình lam
lũ, kết tinh từ mồ hôi nước mắt của người lao động, "một nắng hai sương xay, giã, giần, sàn" phải suốt ngày bán mặt cho đất bán lưng cho trời, dầm mưa dãi nắng nhân dân ta mới làm ra được hạt ngọc quý giá ấy Thấm vào trong hạt gạo bé nhỏ ấy là vị mặn mồ hôi nhọc nhằn của người nông
Trang 3dân Chính vì thế khi ăn hạt cơm dẻo, thơm phải nhớ đến người làm ra
nó
Đất nước có từ ngày đó
Câu cuối cùng khép lại một câu khẳng định với niềm tự hào: "Đất Nước
có từ ngày đó " “Ngày đó” là ngày nào ta không rõ nhưng chắc chắn
“ngày đó” là ngày ta có truyền thống, có phong tục tập quán, có văn hóa
mà có văn hóa nghĩa là có đất nước.Nó đủ sức để khái quát một cách đầy
đủ tầm vóc, thế đứng, dáng đứng của một Đất Nước trong chiều hướng
ấy thật trầm lắng, đáng tự hào về chiều sâu lịch sử, chiều dài và chiều sâu của thời đại Đó là một khối thống nhất của quá khứ, hiện tại, tương lai Một vẻ đẹp nói như Tố Hữu:
Ta đứng đây mắt nhìn bốn hướng
Trông lại nghìn xưa trông tới mai sau
Trông Bắc trông Nam trông cả địa cầu
Vậy là Đất Nước có từ khi mẹ thường kể chuyện cổ tích cho con nghe, khi dân ta biết trồng tre đánh giặc, biết trồng ra hạt lúa, củ khoai, biết ăn trầu, búi tóc, biết sống yêu thương, thủy chung Lịch sử Đất Nước thật giản dị, gần gũi mà xa xôi, linh thiêng biết mấy
Qua việc cảm nhận đoạn trích Đất Nước của nhà thơ đã cho chúng ta thấy được số vốn tri thức và phong cách thơ của NKĐ Tư tưởng ĐN của nhân dân và sứ mệnh của thế hệ trẻ đã thôi thúc khát vọng và ý chí của con người Đoạn thơ tạo nên đc sự rung động,âm vang và sẽ luôn trường tồn mãi trong lòng người đọc bởi như Tô Hoài đã nói:" mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời"