HƯỚNG DẪN LÀM VĂN NGHỊ LUẬN-KIẾN THỨC NGỮ PHÁP CẦN NHỚ

hướng dẫn làm văn nghị luận xã hội kiến thức ngữ pháp quan trọng cần ghi nhớ

MỤC LỤC

I CÁC BƯỚC CƠ BẢN LÀM VĂN NGHỊ LUẬN

II SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

III VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TÍCH CỰC

IV SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT HIỆN

TƯỢNG ĐỜI SỐNG TIÊU CỰC

V SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ DƯỚI DẠNG CHO HAI QUAN ĐIỂM ĐỐI LẬP NHAU

VI SƠ ĐỒ CẤU TRÚC ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT

HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TÍCH CỰC

VII SƠ ĐỒ CẤU TRÚC ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ MỘT

HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TIÊU CỰC

VIII KIẾN THỨC CHUNG

1 PHONG CÁCH NGÔN NGỮ

2 CÁC PHƯƠNG THỨC BIỂU ĐẠT

3 CÁC THAO TÁC LẬP LUẬN

4 CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ

CÁC BƯỚC CƠ BẢN LÀM VĂN NGHỊ LUẬN 1/ Dẫn dắt vấn đề

2/ Giải thích

3/ Bàn luận

• Tại sao

• Biểu hiện

• Ý nghĩa

4/ Phê phán

• Đối lập

• Cực đoan

5/ Mở rộng nâng cao

6/ Bài học nhận thức – hành động

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TÍCH CỰC

MỞ BÀI

Dẫn dắt – Giới thiệu vấn đề Dẫn dắt từ hiện thực đời sống

Nêu hiện tượng

Ghi lại câu nói hoặc hiện tượng được đưa ra trong đề

bài

THÂN BÀI

Giải thích hiện tượng

• Nêu cách hiểu về hiện tượng

• Đánh giá hiện tượng : tích cực

Bàn luận

• Biểu hiện của hiện tượng

• Tác dụng, ý nghĩa của hiện tượng

• Mở rộng, phản đề

Bài học nhận thức và hành

động

• Bài học nhận thức : khẳng định tính nhân văn của hiện tượng

• Bài học hành động : rút ra hành động cụ thể cho bản thân

KẾT BÀI Kết thúc vấn đề

Khẳng định ý nghĩa, tính thời

sự của hiện tượng đối với thời đại

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TIÊU CỰC

MỞ BÀI

Dẫn dắt – Giới thiệu vấn đề Dẫn dắt từ hiện thực đời sống

Nêu hiện tượng Ghi lại hiện tượng đặt ra trong đề bài

THÂN BÀI

Giải thích hiện tượng

• Nêu cách hiểu về hiện tượng

• Đánh giá hiện tượng : tiêu cực

Bàn luận

• Hiện trạng

• Nguyên nhân, tác hại

• Giải pháp ngăn chặn hiện tượng

Bài học nhận thức và hành

động

• Bài học nhận thức : khẳng định hiện tượng xấu, cần phê phán

• Bài học hành động : rút ra hành động cụ thể cho bản thân

Khẳng định ý nghĩa, tính thời sự của hiện tượng đối với thời đại

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ DƯỚI DẠNG CHO HAI QUAN ĐIỂM

ĐỐI LẬP NHAU

MỞ BÀI

Dẫn dắt – Giới thiệu vấn đề

Dẫn dắt từ hiện thực đời sống hoặc câu thơ, danh ngôn có nội dung gần với tư tưởng

Nêu tư tưởng đạo lí Ghi lại 2 ý kiến đặt ra trong đề

bài

THÂN BÀI

Giải thích tư tưởng

• Giải thích ý kiến 1

• Giải thích ý kiến 2

• Nội dung 2 ý kiến

Bàn luận

• Bàn luận ý kiến 1

• Bàn luận ý kiến 2

• So sánh 2 ý kiến : giống nhau, khác nhau và đưa ra cách hiểu đúng đắn nhất

Bài học nhận thức và hành

động

• Bài học nhận thức : khẳng định ý kiến quan điểm đúng đắn

• Bài học hành động : rút ra hành động cụ thể cho bản thân

Khẳng định ý nghĩa, giá trị của

tư tưởng đối với thời đại

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TÍCH CỰC

MỞ BÀI Nêu hiện tượng đời sống đặt ra trong đề bài

Giới thiệu câu nói hoặc hiện tượng được đưa ra trong đề bài

(ngắn gọn 1-2 câu)

THÂN BÀI

Giải thích hiện tượng

Nêu cách hiểu về hiện tượng

(1-2 câu văn)

Bàn luận vấn đề

• Biểu hiện của hiện tượng

• Ý nghĩa, tác dụng của hiện tượng

• Phản đề : bàn về những biểu hiện trái ngược

(5-7 câu văn)

KẾT BÀI Bài học nhận thức và hành động

• Nhận thức : khẳng định tính nhân văn của hiện tượng

• Rút ra hành động cụ thể cho bản thân

(1-2 câu văn)

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG TIÊU CỰC

MỞ BÀI Nêu hiện tượng đời sống đặt ra trong đề bài

Giới thiệu câu nói hoặc hiện tượng được đưa ra trong đề bài

(ngắn gọn 1-2 câu)

THÂN BÀI

Giải thích hiện tượng

Nêu cách hiểu về hiện tượng

(1-2 câu văn)

Bàn luận vấn đề

• Biểu hiện của hiện tượng

• Nguyên nhân, tác hại

(5-7 câu văn)

KẾT BÀI Bài học nhận thức và hành động

• Nhận thức : khẳng định đây là hiện tượng xấu, cần phê phán

• Rút ra giải pháp chung và hành động cụ thể cho bản thân

(1-2 câu văn)

KIẾN THỨC CHUNG I/ PHONG CÁCH NGÔN NGỮ

PCNN

SINH

HOẠT

(Thư từ,

Nhật ký,

Tin

nhắn…)

PCNN NGHỆ THUẬT

(Thơ, Truyện, Kí, Kịch…)

PCNN CHÍNH LUẬN

(Tuyên truyền, Bình luận,

Xã luận…)

PCNN BÁO CHÍ

(Bản tin, Phóng sự, Phỏng vấn…)

PCNN KHOA HỌC

(Luận án, SGK, Sách báo khoa học…)

PCNN HÀNH CHÍNH

(Quyết định, Đơn

từ, Biên bản…)

▪ Tính cụ

thể

▪ Tính cảm

xúc

▪ Tính cá

thể

▪ Tính hình tượng

▪ Tính truyền cảm

▪ Tính cá thể

▪ Tính công khai

về quan điểm chính trị

▪ Tính chặt chẽ trong diễn đạt

và suy luận

▪ Tính truyền cảm thuyết phục

▪ Tính thông tin, thời sự

▪ Tính ngắn gọn

▪ Tính sinh động, hấp dẫn

▪ Tính khái quát, trừu tượng

▪ Tính lí trí, logic

▪ Tính khách quan, phi

cá thể

▪ Tính khuôn mẫu

▪ Tính minh xác

▪ Tính công vụ

II/ CÁC PHƯƠNG THỨC BIỂU ĐẠT

1 Tự sự : dùng ngôn ngữ để kể một chuỗi sự việc, có mở đầu, diễn biến và kết

thúc

2 Miêu tả : dùng ngôn ngữ làm cho người nghe, người đọc có thể hình dung cụ

thể sự vật, sự việc như đang hiện ra trước mắt hoặc thể hiện thế giới nội tâm của con người

3 Biểu cảm : dùng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, cảm xúc của mình về thế giới

xung quanh

4 Nghị luận : dùng ngôn ngữ để bộc lộ chủ kiến, thái độ của người nói, người

viết rồi dẫn dắt, thuyết phục người khác đồng tình với ý kiến của mình

5 Thuyết minh : là cung cấp, giới thiệu, giảng giải những kiến thức về một sự

vật, hiện tượng cho những người khác biết

6 Hành chính – công vụ : là phương thức giao tiếp giữa Nhà nước với nhân

dân, giữa cơ quan với cơ quan, giữa nước này với nước khác trên cơ sở pháp lí (thông tư, nghị định, báo cáo, hợp đồng…)

III/ CÁC THAO TÁC LẬP LUẬN

1 Giải thích : là giải nghĩa một sự vật, hiện tượng, khái niệm để người khác

hiểu rõ, hiểu đúng vấn đề

2 Phân tích : là cách chia nhỏ đối tượng thành nhiều yếu tố để đi sâu xem xét

một cách toàn diện về nội dung, hình thức của đối tượng

3 Chứng minh : dùng bằng chứng để làm sáng tỏ đối tượng

4 So sánh : làm sáng tỏ đối tượng bằng cách đối chiếu với các đối tượng khác

5 Bình luận : là bàn bạc, nhận xét, đánh giá về một vấn đề

6 Bác bỏ : là cách trao đổi, tranh luận để bác bỏ ý kiến được cho là sai

IV/ CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ

1 So sánh : là đối chiều 2 hay nhiều sự vật, sự việc mà giữa chúng có những

nét tương đồng

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

2 Nhân hóa : là sử dụng những từ ngữ chỉ hoạt động, tính cách, suy nghĩ vốn

dành cho con người để miêu tả đồ vật, sự vật để chúng trở nên sinh động, có hồn hơn

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

3 Ẩn dụ : là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có

nét tương đồng với nó

Thuyền về có nhớ bến chăng Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

4 Hoán dụ : là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác

có quan hệ gần gũi với nó

Đầu xanh có tội tình gì

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi

5 Nói quá (cường điệu) : là phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật,

hiện tượng được miêu tả

Dân công đỏ đuốc từng đoàn Bước chân nát đá muôn tàn lửa bay

6 Điệp từ, điệp ngữ : là lặp lại một từ, cụm từ làm tăng hiệu quả diễn đạt, tạo

ấn tượng, cảm xúc và tạo nhịp điệu cho câu, đoạn văn

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chin

7 Chơi chữ : lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ để tạo sắc thái dí dỏm ,

hài hước, thú vị

Bà già đi chợ cầu đông Xem một quẻ bói lấy chồng lợi chăng Thầy bói gieo quẻ nói rằng Lợi thì có lợi nhưng răng chẳng còn

8 Liệt kê : là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ, cụm từ để diễn tả đầy đủ, sâu sắc

hơn những khía cạnh khác nhau của một sự vật, hiện tượng

9 Phép đối : là cách dùng từ ngữ đối lập, trái ngược để tăng hiệu quả diễn đạt

O du kích nhỏ giương cao súng Thằng Mĩ lênh khênh bước cúi đầu

10 Câu hỏi tu từ : là câu hỏi không nhằm mục đích lấy thông tin mà nhằm thể

hiện tâm trạng, cảm xúc, trong câu hỏi tu từ có bao hàm câu trả lời

Tây Bắc ư ? Có riêng gì Tây Bắc

11 Đảo ngữ : là đảo ngược vị trí động từ trước chủ ngữ nhằm mục đích nhấn mạnh sự vật, hiện tượng

Lặng rồi cả tiếng con ve