QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN VỀ CON NGƯỜI VÀ VẤN ĐỀ XÂY DỰNG CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY

Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin trong tiến trình xâydựngxã hội mới, Đảng ta đã khẳng định: nguồn lực quý báu nhất, có vai tròquyếtđịnhnhấtlàconngườiViệtNam,nhântốconngườichínhl

Tp.Hồ ChíMinh,ngày25tháng12năm2022

NGƯỜINHẬNXÉT

TS.NGUYỄNQUẾ DIỆU

LỜI CẢMƠN

Lời đầu tiên, nhóm em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến TS NguyễnQuếDiệu.Trongquátrìnhtìmhiểuvàhọctậpbộ mônTriếthọc,nhómemđãnhậnđược sựgiảng dạy và hướng dẫn rất tận tình cũng như tâm huyết củaThầy.Thầyđãgiúpnhómtíchlũythêmnhiềukiếnthứchayvàbổích.TừnhữngkiếnthứcmàThầytruyềnđạt,nhómemxintrìnhbàylạinhữnggìmìnhđãtìmhiểuvềvấnđề:quanđiểmtriếthọcMác-lêninvềconngườivàvấnđềxâydựngconngười ViệtNamhiệnnay

Tuynhiên,kiếnthứcvề mônTriếthọccủanhómemvẫncònnhữnghạnchế nhất định

Do đó, không tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình hoànthành bài tiểu luận này Rất mong nhậnđược sự đóng góp ý kiến từ Thầy đểbàitiểuluậncủanhómem được hoànthiệnhơn

Kính chúc Thầy luôn hạnh phúc và thành công hơn nữa trong sựnghiệptrồng người

Nhómemxinchân thànhcảmơn!

MỞĐẦU 5

NỘIDUNG 6

CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN VỀCONNGƯỜI 6

1.1 VịtrícủaconngườitrongtriếthọcMác-Lênin 6

1.2 Bảnchấtconngười 10

1.3 Mốiquanhệgiữacánhânvà xãhội 17

CHƯƠNG II: VẤN ĐỀ KHƠI DẬY KHÁT VỌNG CON NGƯỜIVIỆTNAMHIỆNNAY 20

2.1 Thực trạng vấn đề khơi dậy khát vọng con người Việt Namhiệnnay 20

2.2 GiảiphápkhơidậykhátvọngconngườiViệtNam 25

KẾTLUẬN 30

TÀILIỆUTHAMKHẢO 31

MỞĐẦU

Trongthờiđạingàynay,nguồntàinguyên,củacảiđíchthựcvàquýgiánhấtcủamỗiquốcgiachínhlàconngười.Vìvậy,mụcđíchpháttriểnkinhtế-xã hội của mỗi quốc gia, xét đến cùng,

tạomôitrườngthuậnlợiđểconngườicócuộcsốnghạnhphúc,cósứckhoẻvàcócơhộipháthuymọinănglựcsángtạo

Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin trong tiến trình xâydựngxã hội mới, Đảng ta đã khẳng định: nguồn lực quý báu nhất, có vai tròquyếtđịnhnhấtlàconngườiViệtNam,nhântốconngườichínhlànguồnsứcmạnhnộisinhcủadântộcViệtNam.Trongbốicảnhtoàncầuhoávàhộinhậpquốctế,Đảngtaxácđịnhmộttrongnhữngyếu tốquyếtđịnhviệcchúngtacótranhthủ tận dụng thành công những thuận lợi, cơ hội và

khókhănmàquátrìnhđóđặtrahaykhôngphụthuộcđángkểvàoconngười.Conngười phảiđược đặt vào vị trí trung tâm của phát triển, tạo điều kiện để conngười phát triển toàn diện và hoànthiện nhân cách của mình Đại hội XIIIcủa Đảng đã khẳng định: "Động lực

củađấtnướclàkhơidậymạnhmẽtinhthầnyêunước,ýchítựcườngdântộc,sứcmạnh đạiđoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh,hạnh phúc Kết hợp sức mạnh dân tộcvới sức mạnh thời đại; phát huy tối đanội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó

lựcconngườilàquantrọngnhất".Trongthờiđạikhoahọc-côngnghệngàycànghiện đại và xuhướng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc khơidậy khát vọngý chí phát triển đất nướccủa con người cần hướng tới việcthích ứng ngày càng sâu rộng với các

dotrên,tôichọnđềtài“QuanđiểmcủatriếthọcMác-LêninvềconngườivàvấnđềkhơidậykhátvọngconngườiởViệt Namhiệnnay”.

NỘIDUNG CHƯƠNGI : Q U A N ĐIỂM C Ủ A TRIẾTHỌCM Á C -

L Ê N I N V Ề C O N NGƯỜI

1.1 VịtrícủaconngườitrongtriếthọcMác-Lênin

Bàn về vị trí của con người trong triết học Mác-Lênin còn có nhiềuýkiến khác nhau Không ít các nhà khoa học, xã hội học phương Tây đãphủnhận học thuyết về con người trong chủ nghĩa Mác-Lênin Họ cho rằng,chủnghĩa Mác-Lênin chỉ đề cập nhiều về kinh tế và giá trị, chủ trương đấutranhgiaicấp,bạolực,chuyênchínhmàbỏrơiconngười.Nhưthếlàđãphávỡmấttruyềnthốngnhânđạovốn cótrong lịchsửtưtưởngnhânloại

Quan điểm khác tỏ ra công bằng hơn khi cho rằng, chủ nghĩa Lênin, nếu như bàn đến vấn đề con người, đó chỉ là ở giai đoạn đầu, sơkhởivà thời kỳ C.Mác còn trẻ, chứ sau này nó là học thuyết phi nhân vì nóinhiềuđến tínhchấtquyếtđịnh củanhữngquyluật kháchquan

Mác-Thựcra,chưacóhọcthuyếtnàolạiquantâmđầyđủđếnvậnmệnhcủacon người nhưchủ nghĩa Mác-Lênin Lịch sử quá trình hình thành triết họcMác-Lênin nói riêng, chủ nghĩa Mác-

cáchrõràngrằng:Conngườilàđiểmxuấtphátvàsựgiảiphóngconngườilàmụcđích cao nhất của triết học Mác-Lênin.Tư tưởng nhân văn, nhân đạo đó đãtrở thành ánh sáng soi

đường cho hành động thực tiễn của giai cấp công nhânvà nhân dân lao động toàn thế giớitrong công cuộc đấu tranh xóa bỏ xã hộicũxâydựngxãhộimới-xãhội cộngsảnchủnghĩa

Thật vậy, ngay từ khi còn là một học sinh trung học, trong báo cáotốtnghiệp của mình, C.Mác đã phê phán những tư tưởng ích kỷ, vụ lợi và đivàophân tích mục đích, ý nghĩa việc chọn nghề của thanh niên là phải xuấtpháttừhạnhphúccủanhândânvàviệchoànthiệnbảnthânmình.Conngườichỉ

có thể hoàn thiện bằng cách làm việc vì sự hoàn thiện của đồng loại, vìhạnhphúccủanhânloại.Nghềnghiệplàphươngtiệngiúptatiếpcậnvớimụcđích.Chínhtinhthầnnhânvãn,nhânđạođóđượcbồidưỡng,nângcaokhôngngửngtrongsuốtcuộcđờicủaC.MácvàPh.Ăngghenvớitưcáchlànhững nhàkhoahọc, nhà cách mạng Đồng thời, chủ nghĩanhân đạo đó đã trở thành nhân tốđịnh hướng cho sự phát triển tư tưởng triết học củaC.Mác - góp phần vào sựnghiệpgiảiphóngconngười.

XétvềlôgicnộitạicủatriếthọcMác-Lênin,nhữngnguyênlýtriếthọcMác-Lênin nóichung, chủ nghĩa duy vật lịch sử nói riêng có mối liên hệ hữucơ với tiền đề xuất phát của nó là con người Khắc phục nhữnghạn chế, thiếusót của những nhà tư tưởng đi trước, triết học Mác-Lênin xuất phát từ conngười với tính cách làtiền đề của lịch sử Nhưng đó là con người có đờisốnghiệnthựcnhấtđịnhchứkhôngphảilàconngườitrừutượng,chungchung,phihiệnthực.Tínhhiệnthựccủaconngườiđượcquyđịnhtrướchếtbởisảnxuấtvậtchất,trongđóphươngthứcsảnxuấtvậtchấtkhôngchỉđơnthuầnlàsựtáisản xuất ra tồn tại thể xác của các cá nhân, mà hơn

củaC.Mác,nóđãlàmộthìnhthứchoạtđộngnhấtđịnhcủanhữngcánhânấy,mộthình thức nhấtđịnh của sự biểu hiện đời sống của họ, một phương thức sinhsống nhất định của họ Đây là điềukhác biệt căn bản nhất của triết học Mác-Lênin với tất cả các tư tưởng triếthọc trước đó Và cũng chỉnh từ đó, C.Mácđivàonghiêncứusựvậnđôngvàbiếnđổicủaquátrinhsảnxuấtvậtchất

củaxãhội,vạchraquyluậtkháchquancủa lịchsử

Sựpháttriểnlựclượngsảnxuấtlànguyênnhânsâuxacủasựpháttriểntoànxãhội,dođósựpháttriểnrấtcaocủalựclượngsảnxuấtlà“tiền

đềthựctiễn”tuyệtđốicầnthiếtđểkhắcphụcsựthahóacủaconngười,pháttriểnconngười.Lịchsửloàingườilàlịchsửcủanhữngphươngthứcsảnxuấtvậtchất,thaythếnhautừthấpđếncao.Trêncơsởđó,triếthọcMác-Lênincóđược

Nhưvậy,lýluậntriếthọcMác-Lêninnóichung,chủnghĩaduyvậtlịchsử nói riêng cần

được hiểu nhưsự phát triển quan điểm nhân văn ở C.Mác.Nhờ đó, chủ nghĩa nhân đạo được phát triển, đáp ứng yêu cầu giải phóng conngười trong thời đại mới, đó

là chủ nghĩa nhân đạo hiện thực Điều này bácbỏ ý kiến xuyên tạc triết học Mác-Lênin, đem

giaicấpvàđẩutranhgiaicấp,vềcáchmạngxãhộivàbạolựccáchmạngvớiquanđiểm nhânvăn Rõ ràng, không hề có sự đối lập giữa “Mác trưởng thành” xarời tính nhân văn với Mác nhân đạo

thời trẻ - tác giảBản thảo kinh tể - triếthọc năm 1844.Đương nhiên, có thể kể

ra những sự thay đổi nhất định trongquan điểm triết học của C.Mác qua các

tác phẩm của ông, song đó chính làquá trình phát triển tư tưởng triết học,

thểhiệnmộtcáchnhấtquánvàxuyênsuốt.Đồngthời,tínhnhânvăncủatriếthọcMác ngàycàng trở nên sâu sắc vì đã vượt qua được những hạn chế do ảnhhưởngtừchủnghĩanhân bản củatriếthọcPhoiơbắc[4]

TriếthọcMác-Lêninxuấtpháttừconngườivànhằmmụcđíchcaonhấtlà giải phóng conngười, phát triển con người, song triết học Mác-Lênin lạikhông thể lấy con người nói chung làmđối tượng nghiên cứu của mình Conngười là một khách thể có nội dung hếtsúc phong phú, sự tồn tại của conngười bao hàm nhiều mặt với vô vàn cácquan hệ phức tạp, nên con ngườiđược nghiên cứu bởi nhiều khoa họckhácnhau với phương pháp tiếp cậnkhác nhau như sinh vật học, tâm lý học,

y học, dân tộc học, sử học, văn hóahọc.Chỉ với những vấn đề chung nhất vềcon người như bản chất của conngười, thế giới quan, tư duy, đạo đức, tín

người,cácquanhệcánhânvàxãhội,quanhệgiaicấp,dântộcvànhânloạimớithuộc

lĩnhvựcnghiêncứucủakhoahọctriếthọc.Tấtnhiên,triếthọckhônggiớihạnđối tượng nghiêncứu của mình ở từng mặt của con người hay bản chấtconngườitrongtrạngtháitrừutượng,côlậpvớithếgiớibênngoài.Nólàmộtthể thống nhất bao gồm trong đó cả cái tự nhiên lẫn cái xã hội, cái tôi và cảikhông phải tôi, cái đơn nhất

và cái chung, cái bên trong và cái bên ngoài, ýthứcvàhànhđộng

ChínhvìxuấtphátđiểmcủatriếthọcMác-Lêninlànhữngconngườicụthể,conngườihiệnthực,đangsống,đanghoạtđộngtrongmộtmôitrườngxãhội cụ thể với hoàn cảnh lịch sử cụ thể và những mối quan hệ xã hội cụ thể,cho nên tư tưởnggiải phóng con người của triết học Mác-Lênin trước hết làgiải phóng từngcon người cụ thể trong xã hội Việc giải phóng những conngười cụ thể là để

đi đến giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và tiến tớigiải phóng toàn thểnhân loại như C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: Xã hộikhông thể nào giảiphóng cho mình được, nếu không giải phóng cho mỗi cánhân riêng biệt.Hơn nữa, tư tưởng giải phóng con người trong triết học Mác-Lênin là giải phóng conngười toàn diện về mọi mặt trong đó, đấu tranh giaicấp nhằm thay thế chế độ sở hữu tư nhân tư

xuấtvàphươngthứcsảnxuấttưbảnchủnghĩa,đểgiảiphóngconngườivềphươngdiệnkinhtếvàchínhtrịlànộidungquantrọnghàngđầuđồngthời,khắcphụcsự tha hóa của con người cũng nhưcủa lao động của họ, biến lao động sángtạo trở thành chức năng thực sự của con người lànội dung có ý nghĩa thenchốt [6]

Việc giải phóng con người hiện thực một cách toàn diện, đầy đủtrênmọiphương diện, ở mọi cấp độ: con người cá nhân, con người giai cấp,conngườidân tộc, con người nhân loại đã làm cho tư tưởng giải phóng conngườitrongtriếthọcMác-

Lêninmạngtínhtriệtđểvàkháchoàntoànvềchấtsovởicáctưtưởnggiảiphóngconngườicủacáchọcthuyếtkháctronglịchsử.Ví

dụ:khácvớitưtưởnggiảiphóngconngườiởphầnlớn cáctôngiáo-đólàsựgiải thoát conngười khỏi cuộc sống khổ đau, tạm bợ nơi trần thế để lên cõiNiết Bàn hoặc lên Thiên đường hưởngniêm hạnh phúc ở kiếp sau, khác vớitư tưởng giải phóng con người của một

số học thuyết triết học duy vật - chỉquan tâm đến việc giải phóng con ngườitrong một lĩnh vực nào đó trong đờisống xã hội như pháp luật, đạo đức,chính trị Vĩnh viễn giải phóng toàn thểxã hội khỏi ách bóc lột, ách áp bức là

tư tưởng căn bản, cốt lõi của các Lênin[1].Tómlại,conngườilàđiểmxuấtphát,giải phóng con người toàn diệntrênmọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ là trọng tâmvàmục đíchcaonhấtcủahọcthuyếtMác-Lênin

nhàkinhđiểncủachủnghĩaMác-1.2 Bảnchấtconngười

Tronglịchsửtưtưởngcórấtnhiềucáchtiếpcậnvấnđềconngười.Phậtgiáoxemconngườikhácconvậtởchỗcótâmvàcóthức.Tuyvậy,tâmchỉlàmộtcáigìhuyềnbí,khôngsinhratừbấtcứmộtcáigìnhưnglạilànguồngốccủa mọi cái, nguồn gốc của thế giới và mọi vật Thức chỉ là sựgiácngộ

vềtâmlinh,giácngộvềsựpháttriểnhuyềnbí.QuanniệmcơbảncủaPhậtGiáovề con người

và cuộc đời con người tập trung thể hiện ở nhân sinh quan PhậtGiáo, cụ thể là ở tứ diệu đế, tứ chân lý vĩ đại về cuộc đời conngười: khổ đế,nhânđế,diệtđế,đạođế [5]

Các nhà tư tưởng Nho giáo đã tuyệt đối hóa bản chất conngườiởphương diện đạo đức Khổng tử đưa ra quan điểm tính tương cận, tậptươngviễn và bản tính người ta gần giống nhau, thói quen khiến xa nhau TheoKhổng Tử, bản tính tựnhiên vốn có của con người khi mới sinh ra đều nhưnhau đó là ngay thẳng

do trời phú cho nhưng sau này do hoàn cảnh sống củacon người khác nhau,

nhau,v.v màkhiếnchobảntínhtựnhiênđóngàycàngkhácxanhau.MạnhTửchorằng,

bản tính con người là thiện Tính thiện bắt nguồn từ tâm, nhờ tâm màphânbiệtđượcphải,trái,thiện,ác.KhácMạnhTử,TuânTửlạichorằngconngườisinhr a v

ố n đ ã á c “ N h â n c h i s ơ t í n h b ả n á c ” M ặ c d ù c ó q u a n n i ệ m k h á c nhau khibàn về bản tính tự nhiên vốn có của con người nhưng phần lớn cácnhà Nho đều đề cao vai trò của giáodục trong việc hình thành nhân tính, lưugiữtínhthiệnchoconngười

ỞphươngTây,mộtsốtràolưutriếthọclạigiảithíchbảnchấtconngườitừgócđộnhữngđiểmchungcủamọisinhvậttrêntráiđất.Bảnchấtđólàbảntính tự nhiên, là những nhu cầu thuộc

về sự duy trì thể xác và dục vọng đểphát triển nòi giống; hoặc tỉm kiếm bản chất con ngườitrong khuôn khổ cánhân riêng lẻ, nghĩa là con người bị tách khỏi mối quan

thựccủanó.Tínhchấtsiêuhìnhcủacácquanđiểmnàyvềbảnchấtconngườibiểuhiện ở chỗcoi bản chất là cái vốn có trừu tượng và quy nó về bản chất tựnhiên,táchkhỏixãhộivàtrởnênbấtbiến

Phoiơbắc đã phê phán chủ nghĩa duy tâm của Hêghen, ông đã đạttớichủnghĩa duy vật khi khẳng định, vật chất không phải là sản phẩm củatinhthầnmàchínhtinhthầnlàsànphẩmtôicaocủavậtchất.Song,ôngkhônggiữđược quanđiếm duy vật triệt để của mình Con người trong triết học của ônglà con người tự nhiên thuần túy chứ không phải là con người

hội.Ôngchỉcoiconngườilàđốitượngcảmtínhmàkhôngphảilànhữngthựcthểđanghoạtđộngthựctiễn.Ôngkhồngbiếtnhữngquanhệgiữangườivớingườinàokhácngoàitìnhyêu,tìnhbạn,hơnnữa,lạilàtìnhyêu,tìnhbạnđãđượclýtưởng hóa Đó là con người trừu tượng nói chung, có tínhloài, đứng trên mọigiaicấp,mọi thờiđạivớibản chấtbấtbiếncủanó[4]

Với quan điểm duy vật triệt để và phương pháp biện chứng, MácvàPh.Ăngghenđãtạoramộtbướcngoặtcáchmạngtrongviệcnhậnthứcbản

chấtconngười.Cácôngxuấtpháttừconngườihiệnthực,conngườithựctiễnvà thông qua hoạtđộng vật chất cải tạo hiện thực của con người để xem xétbản chất con người Đó là một động vật cótính xã hội với tất cả những nộidung văn hóa - lịch sử của nó Con ngườisống dựa vào tự nhiên như hểt thảymọi sinh vật khác Yếu tố sinh vật trong con người là điều kiện đầutiên quyđịnh sự tồn tại của con người Vì vậy, về phương diện sinh học, có thểkhẳngđịnhconngườilàmột thựcthểsinhvật,làsảnphẩmcủagiớitựnhiên,làmộtbộ phậncủa tự nhiên; là kết quả của quá trình phát triển và tiên hóa lâu dàicủa môi trườngt ự n h i ê n ; g i ớ i

t ự n h i ê n l à “ t h â n t h ể v ô c ơ c ủ a c o n n g ư ờ i Bản thâncái sự kiện là con người từ loài động vật mà ra, cũng đã quyết địnhviệc conngười không bao giờ hoàn toàn thoát ly khỏi những đặc tính vốn cócủa convật Điều đó có nghĩa rằng, con người trước hết cũng giống nhưmọiđộngvậtkhácphảitìmkiếmthứcăn,nướcuống,phải“đấutranhsinhtồn”đểănuống,sinhđẻconcái, tồntạivàpháttriển

Khi khẳng định con người là một bộ phận của giới tự nhiên,thuộcvềgiới tự nhiên, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác-Lênin cũng đồngthời chỉra, mọi hành vi mà con người tác động đến giới tự nhiên cũng làhành vi tácđộngđến chính bản thân mình, và rằng, mọi hành vi con ngườihủy hoại giớitự nhiên cũng chính là hủy hoại chính bản thân minh và con

trảgiáchođiềuđó.TrongtácphẩmBiệnchứngcủatựnhiên,Ph.Ăngghenđãtừngđưaracảnhbá

o:“chúngtacũngkhôngnênquátựhàovềnhữngthắnglợicủachúng ta đối với giới tự nhiên Bởi vì cứmỗi lần ta đạt được một tháng lợi, làmỗi lần giới tự nhiên trả thù lại chúng ta Thật thế, mỗi thắng lợi, trước hếtlàđemlạichochúngtanhữngkếtquảmàchúngtahằngmongmuốn,nhungđếnlượtthứhai,lượtthứba,thinólạigâyranhữngtácdụnghoàntoàn

kháchẳn,khônglườngtrướcđược,nhữngtácdụngthườnghaypháhủytấtcảnhữngkếtquảđầutiên đó” Quanđiểmnàylà nềntảnglýluậnvà phươngphápluậnrất

quan trọng, có tính thời sự nhất là trong bối cảnh khủng hoảng sinh tháivàyêucầupháttriểnbềnvữnghiệnnay.

Tuynhiên,cầnkhẳngđịnh rằng,mặt tựnhiênkhôngphảilàyếutốduynhất quy địnhbản chất con người Đặc trưng quy định sự khác biệt giữa conngười với thế giới loài vật là phươngdiện xã hội của nó Điều đó có nghĩalà,conngườisởđĩtrởthànhconngườichínhlàởchỗnókhôngchỉsốngdựavàotự nhiên, lợi dụngcái có sẵn trong tự nhiên Ph.Ăngghen là người đầu tiên đãchỉ ra được bước chuyên biến từ vượn thành người là nhờ có laođộng Quátrình con người cải tạo tự nhiên cũng là quá trình con người trở thànhngườiđíchthực

Khác với tự nhiên, xã hội không thể có trước con người mà đã rađờicùng với con người, xã hội cũng không phải là cái gì trừu tượng, bất biếnmàmỗihìnhtháikinhtế-xãhộichỉthíchhợpvớimộtphươngthứcsảnxuấtnhấtđịnh Nhân tốquyết định phương thức sản xuất phát triển lại là lực lượng sảnxuất, bao gồm con người với tư cách là người lao động và công cụlao động.Nhưthế,khôngphảicáigìkhácmàchínhlàconngười,cùngvớinhữngcôngcụ do

họ chế tạo ra, đã quyết định sự thay đôi bộ mặt xã hội Như vậy, xãhộiđãsảnxuấtraconngườivớitínhcáchlàconngườinhưthếnàothìconngườicũngsảnxuấtraxãhộinhưthế

Là sản phẩm của tự nhiên và xã hội, nên quá trình hình thành vàpháttriển của con người luôn bị quyết định bởi ba hệ thống quy luật khácnhau,nhung thông nhất nhau Hệ thống các quy luật tụ nhiên như quy luậtvềsựphùhợpcơthểvớimôitrường,quyluậtvềsựtraođổichất,vềditruyền,biếndị, tiến hóa quyđịnh phương diện sinh học của con người Hệ thống cácquyluậttâmlý,ýthứchìnhthànhvàvậnđộngtrênnềntảngsinhvậtcủaconngườinhưhìnhthành tình cảm,khátvọng,niềmtin,ýchí.Hệthốngcácquyluậtxã

hội quy định quan hệ xã hội giữa người với người Ba hệ thống quy luậttrêncùngtácđộngtạonênthểthốngnhấthoànchỉnhtrongđờisốngconngườibaogồmcảmặtsinhvậtvàmặtxãhội.Mốiquanhệsinhvậtvàxãhộilàcơsởđểhìnhthànhhệthốngcácnhucầusinhvậtvànhucầuxãhộitrongđờisốngconngười, như nhu cầu ăn, mặc, ở, nhu cầu tái sản xuất xã hội,nhu cầu tình cảm,nhucầuthẩmmỹvàhưởngthụcácgiátrịtinhthần.

TrongkhiphêphánnhữngquanđiểmcủaPhoiơbắc,xuấtpháttừnhữngcá thể người côlập, C.Mác đã đưa ra luận điểm nổi tiếng về bản chất conngười: Bản chất con người không phải làmột cái trừu tượng cố hữu của cánhân riêng biệt Trong tính hiện thực của

nó, bản chất con người là tổng hòanhữngquanhệxãhội[2]

Luận điểm trên thể hiện những điểm cơ bản sau: Không có conngườitrừutượng,thoátlymọiđiềuk i ệ n , hoàncảnhlịchsử-xãhội.Conngườiluôncụ thể,xác định, sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể nhất định, một thờiđại nhất định Trong điều kiện lịch

sử đó, bằng hoạt động thực tiễn của mình,con người tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần để tồntại và phát triển cảthểlựcvàtưduytrítuệ.Chỉtrongtoànbộcácmốiquanhệxãhộiđónhưquanhệgiai cấp, dân tộc, thời đại, quan hệ chính trị, kinh tế, quan hệ cá nhân, giađình,xãhội,conngườimớibộclộtoànbộbảnchất xãhội củamình [3]

Các quan hệ xã hội không phải chỉ xét ở quan hệ trong từng hìnhtháixã hội riêng biệt mà còn khái quát những quan hệ xã hội chung thể hiệnquatừngchế độ, thời đại riêng biệt Quan hệ xã hội vừa diễn ra theo chiềungangđươngđ ạ i , v ừ a t h e o c h i ề u d ọ c l ị c h s ử C á c q u a n h ệ x ã h ộ i q

u y đ ị n h bảnchất con người bao gồm cả quan hệ xã hội hiện tại và quan hệ xã hộitruyềnthống, bởi tronglịch sử của mình con người bắt buộc phải kế thừa di sảncủanhữngthếhệtrước

Trong lĩnh vực văn hóa tinh thần có nhũng truyền thống thúc đẩyconngười vươn lên, nhưng cũng có những truyền thống đè nặng lên nhữngconngười đang sống Do đó, khi xem xét bản chất con người không nên táchrờihiệntạivàquákhứ.

Vì tất cả các quan hệ xã hội đều góp phần hình thành bản chất củaconngười, cho nên khi các quan hệ xã hội thay đổi thì ít hoặc nhiều, sớm hoặcmuộn, bản chất con ngườicũng sẽ thay đổi theo Con người chỉ có thể bộc lộđược bản chất thực sự của minh trong cácquan hệ xã hội cụ thể, xác định, vàcũng trong những quan hệ xã hội đó thì bản chất người của con người mớiđược pháttriển Khi đã hình thành, các quan hệ xã hội có vai trò chi phốivàquyếtđịnhcácphươngdiệnkháccủađờisôngconngườikhiếnchoconngườikhôngcònthuần túylàmột độngvật màlàmộtđộng vậtxãhội

Cái bản chất không phải là cái duy nhất, mà là bộ phận chi phốitrongchỉnh thể cụ thể phong phú, đa dạng Bản chất và thể hiện bản chất củaconngườicókhácbiệt.Bảnchấtmộtconngườicụthểlàtổnghòacácquanhệxãhộivốncócủaconngườiđóvàquyđịnhnhữngđặcđiểmcơbảnchiphốimọihành vi của con người đó Còn tất

cả những hành vi của người đó bộc lộ rabên ngoài là những hiện tượng biểu hiện bản chấtcủa họ Sự thể hiện bảnchất của con người không phải theo con đường

làgiántiếp,quanhcoquahàngloạtmâuthuẫngiữacánhânvàxãhội,giữakinhnghiệm và nhậnthức khoa học, giữa lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài; giữabản năng sinh vật và hoạt động có ý thức,giữa di truyền tự nhiên và văn hóaxã hội Trong diễn biến đầy mầu thuẫn đó,bản chất thể hiện ra như một xuhướng chung, xétđếncùngmớithấysựchiphổicủaxuhướng đó

Con người là một thực thể sinh vật - xã hội Thông qua hoạt độngthựctiễnvàhoạtđộngxãhội,conngườilàmbiếnđổiđờisốngxãhội,đồngthời