Đồ án tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự việt nam

5 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 6 1.1.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC SINH VIÊN NĂM 2021

TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH

VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ

VIỆT NAM

Thuộc nhóm ngành khoa học: Luật Hình Sự

Lâm Đồng, tháng 5/2021

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI KHOA HỌC SINH VIÊN NĂM 2021 TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT

HÌNH SỰ VIỆT NAM

Thuộc nhóm ngành khoa học: Luật Hình Sự

Sinh viên thực hiện:

Lớp, khoa: LHK41A – Khoa luật học Năm thứ: 4 /Số năm đào tạo: 4 năm Ngành học: Luật Học

(Lê Thị Thảo)

Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Trần Thị Ngọc Kim

Lâm Đồng, tháng 5/2021

MỤC LỤC

1.Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 4

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 5

7 Kết cấu của đề tài nghiên cứu khoa học 5

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 6 1.1 Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Luật Hình sự Việt Nam 6

1.1.1 Khái niệm Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản 6

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản 7

1.1.3.Nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội và hậu quả pháp lý của của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản 11

1.1.4 Hình phạt của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật Hình sự Việt nam 16

1.1.5 Phân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 16

1.2 Lịch sử lập pháp hình sự về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật Hình sự Việt nam từ năm 1999 đến nay …… 20

1.2.1 Giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2009 20

1.2.2 Giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2017 22

1.2.3 Giai đoạn từ năm 2017 đến nay 23

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 26

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÉT XỬ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI PHẠM SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TỪ NĂM 2017 ĐẾN NĂM 2020 TẠI VIỆT NAM 27

2.1 Tình hình tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản 27

2.1.1 Thực trạng tình hình tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản tại Việt Nam giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2020 27

2.1.2 Các phương thức thủ đoạn phạm tội 29

2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự Việt Nam từ năm 2017 đến năm 2020 32

2.2.1 Những kết quả đạt được 32

2.2.2.Những khó khăn, vướng mắc 35

2.2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót

41

2.3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự về tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản 41

2.3.1 Một số giải pháp nhằm nâng cao quy định pháp luật 41

2.3.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật 43

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 45

KẾT LUẬN 46

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 1 Phân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử

thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Bảng 2 Thống kê tình hình Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương

tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản giai đoạn 2017-2020

 BTTTT :Bộ Thông Tin Và Truyền Thông

 VKSNDTC :Viện Kiểm Sát Nhân Dân Tối Cao

 TANDTC :Tòa Án Nhân Dân Tối Cao

 CSĐT :Cảnh Sát Điều Tra

 CMND :Chứng minh nhân dân

 OTP :Mật khẩu chỉ sử dụng một lần

 ATM :Máy rút tiền tự động

 PIN :Mã số định danh cá nhân

 PDF :Định dạng tài liệu di động, tập tin văn bả

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện

hành vi chiếm đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam

- Sinh viên thực hiện:

1 Lê Thị Thảo

2 Lê Thị Thu Hồng

3 Cao Thị Hương

4 TơNgôl Náo

- Lớp: LHK41A Khoa: Luật học Năm thứ: 4 Số năm đào tạo: 4

- Người hướng dẫn: Th.s Trần Thị Ngọc Kim

2 Mục tiêu đề tài:

- Làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông,

phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản

- Lịch sử lập pháp của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản

- Tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội và hậu quả pháp lý của của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản

- Phân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

- So sánh với pháp luật nước ngoài quy định về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

- Thực tiễn xét xử tội phạm phạm Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản từ năm 2017 đến năm 2020 tại Việt Nam

- Đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm

thực hiện chiếm đoạt tài

3 Tính mới và sáng tạo:

Nhóm tác giả cập nhật tình hình tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản về số liệu thực tế, cũng như tình hình diễn biến tội phạm tại Việt Nam

Vận dụng những quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời so sánh với những quy định của các văn bản luật giai đoạn trước nhằm đánh giá được sự thay đổi trong các

quy định của pháp luật từ đó tìm ra giải pháp cũng như đưa ra các kiến nghị phù hợp

4 Kết quả nghiên cứu:

Thứ nhất, làm rõ các quy định của pháp luật về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng

viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản;

Thứ hai, hân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện

tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản;

Thứ ba, nêu được thực trạng tình hình tội phạm vi phạm pháp luật trong lĩnh vực

sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 2017-2020;

Thứ tư, đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp

luật trong việc phòng, chống tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc phòng và khả năng áp dụng của đề tài:

Đề tài góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong công tác phòng, chống tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản Đồng thời, nâng cao ý thức phòng tránh của người dân, giảm thiểu thiệt hại

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ tên tạp chí

nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu (nếu có):

Ngày tháng năm

Sinh viên chịu trách nhiệm chính thực hiện đề tài

(ký, họ và tên)

Nhận xét của người hướng dẫn về những đóng góp khoa học của sinh viên thực hiện

đề tài (phần này do người hướng dẫn ghi):

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT

THÔNG TIN VỀ SINH VIÊN CHỊU TRÁCH NHIỆM CHÍNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

I SƠ LƯỢC VỀ SINH VIÊN:

Họ và tên: LÊ THỊ THẢO

Sinh ngày: 21 tháng 11 năm 1999

Nơi sinh: Tuy Phước, Bình Định

Lớp: LHK41A Khóa: 41

Khoa: Luật học

Địa chỉ liên hệ: 70B/2 Bùi Thị Xuân, phường 8, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

Điện thoại: 0981281763 Email: lethao211199@gmail.com

II QUÁ TRÌNH HỌC TẬP (kê khai thành tích của sinh viên từ năm thứ 1 đến năm

đang học):

* Năm thứ 1:

Ngành học: Luật học Khoa: Luật học

Kết quả xếp loại học tập: Trung bình

Sơ lược thành tích: không

Ngành học: Luật học Khoa: Luật học

Kết quả xếp loại học tập: Xuất sắc

Ảnh 4x6

Sơ lược thành tích: Học bổng Xuất sắc

* Năm thứ 4:

Ngành học: Luật học Khoa: Luật học

Kết quả xếp loại học tập: Xuất sắc

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm vừa qua, công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩ quan trọng, tạo tiền đề tích cực cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đặc biệt, sự xuất hiện và phát triển mạnh của mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử đang được sử dụng phổ biến và đóng một vai trò hết sức quan trọng, đã làm biến đổi sâu sắc đời sống xã hội, thúc đẩy sự phát triển mọi mặt của đất nước Cũng như bất kì một thành tựu khoa học nào của nhân loại, khi mà các thành tựu càng được ứng dụng rộng rãi trong đời sống xã hội thì càng dễ

bị lợi dụng, sử dụng hoặc là mục tiêu của các đối tượng phạm tội Mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử cũng không nằm ngoài quy luật đó Bên cạnh những thuận lợi mang lại, nó cũng được các đối tượng triệt để lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội, đặc biệt là hành vi chiếm đoạt tài sản Phần lớn đối tượng phạm tội là học sinh, sinh viên có kiến thức và đam mê công nghệ thông tin, một số ít là cán bộ, công chức Chúng thường tập hợp, liên kết với nhau thông qua các diễn đàn trên mạng internet để chia sẻ công cụ, cách thức, thủ đoạn phạm tội Vì vậy thủ đoạn này càng tinh vi, kín đáo và có sự thay đổi phương thức liên tục nhằm lẩn tránh sự phát hiện của các cơ quan bảo vệ pháp luật

Theo thống kê của Bộ Thông tin và truyền thông, hiện nay nước ta có khoảng 68,17 triệu người sử dụng internet (01/2020), trong đó tổng số người sử dụng dịch vụ internet đã tăng khoảng 6,2 triệu kể từ năm 2019 đến năm 2020 Về ứng dụng công nghệ thông tin, 100% cơ quan nhà nước có trang, cổng thông tin điện tử, cung cấp hơn 100 nghìn dịch vụ công trực tuyến các loại phục vụ người dân và doanh nghiệp Đây chính là môi trường hấp dẫn cho các đối tượng lợi dụng phạm tội Thủ đoạn là lấy cắp thông tin, thẻ tín dụng của người có tiền, sau đó sử dụng thông tin này chuyển tiền từ tài khoản thẻ tín dụng vào tài khoản trực tuyến khác hoặc sử dụng thông tin tài khoản của cá nhân, tổ chức mở tại ngân hàng mua tài sản, hàng hóa, vé máy bay,…trên các trang web trực tuyến cho người thực hiện hành vi chiếm đoạt

Tính từ năm 2017 đến 2020, Tòa án nhân dân tối cao đã xét xử 40 vụ án về Tội phạm

sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với 58 bị cáo, tổng số tài sản thiệt hại khoảng 10 tỷ đồng, điều đó cho thấy tội phạm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là một loại tội phạm mới và có nguy cơ phát triển mạnh trong thời gian

sắp tới tại Việt Nam vì ngày nay mạng xã hội trên toàn thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã và đang ngày càng phát triển

Trước thực trạng trên, để đánh giá một cách đúng đắn thực trạng tình hình Tội sử dụng mạng máy tính mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên mạng tại Việt Nam, chúng ta cần phải đi sâu phân tích, làm rõ các hệ thống pháp luật quy định về loại tội phạm này, từ đó đề ra các kiến nghị nhằm hạn chế

loại tội phạm này tại Việt Nam Do vậy việc chọn đề tài “Tội sử dụng mạng máy tính,

mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam” để làm đề tài nghiên cứu khoa học là đáp ứng yêu cầu khách quan và

cấp thiết hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản ở nhiều góc độ khác nhau như:

- Hà Lập Ninh (2018), “Phòng ngừa tình hình tội sử dụng mạng máy tính, mạng

viễn thông, mạng internet, thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Luận văn Thạc sĩ luật học, Viện Hàn Lâm Khoa

Học Xã Hội Tác giả đã đánh giá được thực trạng phòng ngừa tình hình Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet, thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet, thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

- Vũ Thu Trang (2016), “Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng

internet, thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật Hình sự Việt Nam” Luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học quốc gia Hà Nội Tác giả đã làm sáng tỏ

được một số các vấn đề lý luận, thực tiễn về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet, thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản đồng thời cũng kiến nghị đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng internet, thiết bị

số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

- Nguyễn Hoàng Nam (2017), “Tội sử dụng mạng máy tính, viễn thông, phương tiện

điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)” Luận văn Thạc sĩ luật học,

Đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả đã làm rõ quy định của Luật Hình sự về Tội sử

dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Từ đó cũng đưa

ra một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự đối với Tội sử dụng mạng máy tính, viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

- Nguyễn Dương, “Nguyễn Hữu Tiến cùng đồng phạm sử dụng mạng máy tính,

mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản” “Báo Dân Trí”- 20/02/2020

Đề tài truy cập tại: lua-dao-hon-10000-nguoi-bang-hinh-thuc-da-cap-20200220171217679.htm vào lúc 13 giờ ngày 10/10/2020

https://dantri.com.vn/phap-luat/bo-cong-an-thong-tin-tiep-vu Quang Thọ https://dantri.com.vn/phap-luat/bo-cong-an-thong-tin-tiep-vu Nguyễn Khánh, “NDĐThttps://dantri.com.vn/phap-luat/bo-cong-an-thong-tin-tiep-vu Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Quảng Ninh

ngày 1/5 cho biết đã chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp đề nghị truy tố năm đối tượng, trong đó có ba đối tượng người Trung Quốc về tội “Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, thiết bị điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản” quy định tại khoản 4, điều 290 Bộ luật hình sự” “Báo Nhân Dân”-

02/5/2020

Đề tài truy cập tại: su-dung-cong-nghe-cao-chiem-doat-tai-san-

https://nhandan.com.vn/thoi-su-phap-luat/triet-pha-duong-day-ehef7ZCtOBWpu_4.ht vào lúc 13 giờ ngày 10/10/2020

457070/?fbclid=IwAR2MMj_9uG1egclif0E2d1exHiC0grtlKCWP6_Rc3mW Thanh Hoa, “Mới đây, cơ quan công an đã khởi tố lãnh đạo Công ty cổ phần Tập

đoàn Thời gian vàng (Gold Time Group) về tội "Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử, thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản" “Tạp Chí Tài Chính” - 31/8/2020

Đề tài truy cập tại: doanh-da-cap-trai-phep-327288.html vào lúc 13 giờ ngày 10/10/2020

Nhìn chung các công trình nêu trên đã đề cập tới một số khía cạnh của Tội sử dụng mạng máy tính, viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của những tác giả trên chỉ giới hạn trong một địa bàn nhất định Trước tình hình đó, nhóm tác giả nhận thấy vẫn còn một số vấn đề cần phải đi sâu hơn để từ đó có thể hoàn thiện được một đề tài nghiên cứu

về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện

hành vi chiếm đoạt tài sản một cách toàn diện hơn bằng cách mở rộng phạm vi nghiên cứu trên cả nước

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Bài nghiên cứu khoa học nghiên cứu những vấn đề lý luận

và thực tiễn về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông và phương tiện điện

tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên cơ sở nghiên cứu số liệu trên địa bàn toàn quốc

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi không gian: Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự

2015 sửa đổi, bổ sung 2017 tại Việt Nam

+ Phạm vi thời gian: Nghiên cứu Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản từ năm 2017 đến 2020

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Thông qua việc nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận, pháp lý

và thực tiễn về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông và phương tiện điện

tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam Từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật

- Nhiệm vụ:

+ Phân tích một số vấn đề chung về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông,

phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

+ Đánh giá thực trạng Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện

điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên địa bàn toàn quốc

+ Đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật

5 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

- Cơ sở lý luận: Bài nghiên cứu khoa học được hoàn thành dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực trong đó có lĩnh vực về Tội

sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành

vi chiếm đoạt tài sản

- Phương pháp nghiên cứu: Bài nghiên cứu khoa học sử dụng phương pháp nghiên cứu biện chứng duy vật, lịch sử với các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, so sánh, thống kê, tổng hợp và các phương pháp khác để làm rõ khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương

tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản tại Điều 290 Bộ luật Hình sự

2015 sửa đổi, bổ sung 2017 và từ đó làm rõ thực tiễn áp dụng điều luật này trong thực tế xét xử để chỉ ra được những hạn chế của pháp luật hình sự về tội phạm này Qua đó, nhóm tác giả mới có hướng đề xuất hoàn thiện các quy định của pháp luật

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của bài nghiên cứu khoa học sẽ góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản và nâng cao vai trò của việc hoàn thiện quy định của pháp luật về tội phạm này Đồng thời bài nghiên cứu có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập tại các cơ sở đào tạo ngành luật

7 Kết cấu của đề tài nghiên cứu khoa học

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, đề tài nghiên cứu được kết cấu làm 2 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về Tội sử dụng mạng máy

tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam

Chương 2: Thực trạng xét xử và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự về Tội phạm sử dụng dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản từ năm 2017 đến năm

2020 tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI SỬ DỤNG MẠNG MÁY TÍNH, MẠNG VIỄN THÔNG, PHƯƠNG TIỆN ĐIỆN TỬ THỰC HIỆN HÀNH VI

CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN TRONG LUẬT HÌNH SỰ

VIỆT NAM 1.1 Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Luật Hình sự Việt Nam

1.1.1 Khái niệm Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực

hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự,

do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách

cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật hình sự phải bị xử lý hình sự

Mạng máy tính là mạng viễn thông kỹ thuật số cho phép các nút mạng chia sẻ tài nguyên Trong các mạng máy tính, các thiết bị máy tính trao đổi dữ liệu với nhau bằng các kết nối giữa các nút

Mạng viễn thông là tập hợp thiết bị viễn thông được liên kết với nhau bằng đường truyền dẫn để cung cấp dịch vụ viễn thông, dịch vụ ứng dụng viễn thông

Chiếm đoạt tài sản là hành vi cố ý chuyển dịch một cách trái pháp luật tài sản đang thuộc sự quản lý của người khác vào phạm vi sở hữu của mình

Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành

vi chiếm đoạt tài sản là một trong những tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, hay còn gọi là tội phạm công nghệ cao Bằng cách lợi dụng những tính năng đặc thù của công nghệ mà chủ thể thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với những thủ đoạn khác nhau

Dựa vào khái niệm tội phạm được quy định trong Luật hình sự Việt Nam có thể đưa ra khái niệm về tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản như sau: Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là hành vi nguy hiểm cho

xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi thực hiện với lỗi cố ý bằng việc sử dụng phương tiện phạm tội là mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện

tử nhằm xâm phạm quyền sở hữu tài sản của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và công dân được pháp luật hình sự bảo vệ

Trên cơ sở khái niệm có thể thấy tội phạm này có một số đặc điểm như sau:

Thứ nhất là đặc điểm về phương tiện phạm tội, người phạm tội sử dụng các thiết bị

công nghệ thông tin hiện đại như mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản Đặc điểm về phương tiện phạm tội này là điểm căn bản, tạo ra sự khác biệt giữa tội phạm này với tội phạm truyền thống

Thứ hai là về mục đích phạm tội, tất cả những hành vi của người phạm tội, việc sử

dụng công cụ phạm tội đều nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản Hành vi người phạm tội sử dụng các thiết bị công nghệ thông tin nhằm nhiều mục đích khác nhau nhưng đối với tội phạm mà đề tài nghiên cứu đề cập tới thì hành vi được thực hiện nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản mới là hành vi thuộc tội này

Thứ ba là đặc điểm về chủ thể thực hiện tội phạm, người phạm tội thường là người

am hiểu về công nghệ thông tin, dùng những kiến thức về công nghệ thông tin để phục vụ cho việc phạm tội của mình

Thứ tư là về tài sản chiếm đoạt trong tội này có thể là tài sản thông thường như vật,

tiền, giấy tờ có giá trị và tài sản ảo (tài sản có giá trị như tài sản thông thường khi được đem ra thanh toán, giao dịch, mua bán, quy đổi sang giá trị thực tế)

Thứ năm là về tính chất của hành vi phạm tội, các hành vi phạm tội trong lĩnh vực

công nghệ thông tin thường rất tinh vi và xảo quyệt Người phạm tội có thể thực hiện hành vi trong thời gian rất ngắn, ở bất cứ khi nào, ở bất cứ đâu

Ngoài những đặc điểm trên, tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng Internet hoặc thiết bị số thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản còn một số đặc điểm khác như tính không biên giới của loại tội này, tính chất tội phạm ngày càng tăng về số lượng

và hậu quả,…

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

1.1.2.1 Khách thể của tội phạm

Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành

vi chiếm đoạt tài sản được quy định tại Chương XXI - Các tội phạm xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng Như vậy, có thể thấy việc sắp xếp tội trên trong Bộ luật hình

sự Việt Nam phản ánh khách thể của tội phạm này nằm trong khách thể loại của nhóm tội

là an toàn công cộng, trật tự công cộng Khách thể trực tiếp của tội phạm là an toàn trong lĩnh vực công nghệ thông tin, hoạt động bình thường của mạng máy tính, mạng viễn

thông, phương tiện điện tử, môi trường giao dịch điện tử, hoạt động thương mại điện tử, kinh doanh tiền tệ, huy động vốn tín dụng, mua bán và thanh toán cổ phiếu qua mạng,…

Qua thực tế, đã có các cơ quan, tổ chức và cá nhân sử dụng hệ thống mạng và các phương tiện điện tử đều được thiết lập một hệ thống bảo mật riêng theo nhiều phương thức khác nhau Nhưng từ đó tội phạm cũng lợi dụng chính môi trường của hệ thống mạng để thực hiện hành vi phạm tội bằng các công cụ và phương tiện khác nhau cũng đồng nghĩa với việc xâm phạm và phá vỡ hoạt động cùng với sự an toàn của hệ thống công nghệ thông tin Hay nói cách, đó là việc trực tiếp xâm hại đến sự an toàn trong hoạt động của hệ thống máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử Điều đặc biệt ở hệ thống mạng máy tính, mạng viễn thông và phương tiện điện tử là sự kết nối mang tính chất công cộng, rộng hơn có thể là mang tính chất toàn cầu Do đó, tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản được quy định tại Chương XXI - Các tội xâm phạm trật tự an toàn công cộng, trật tự công cộng

Đối tượng tác động của tội phạm này là tài sản, bằng cách lợi dụng hoạt động bình thường của hệ thống công nghệ thông tin để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản Bởi tội phạm có thể xâm nhập vào hệ thống an toàn, bẻ khóa bảo mật và thực hiện hành vi phạm tội thì chứng tỏ rằng hệ thống đó không còn được an toàn nữa Không chỉ vậy, Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản còn trực tiếp xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân của cả Việt Nam lẫn nước ngoài, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về lợi ích vật chất cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân đó, đồng thời làm ảnh hưởng đến an toàn công cộng, trật

tự công cộng Theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì “Tài sản là vật,

tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản”

Ngoài ra, hiện nay có một loại tài sản được gọi là “tài sản ảo” được tạo dựng và mua bán trên mạng giữa những người tham gia một trò chơi trên mạng trực tuyến như tài khoản, vật phẩm trong game online… Đặc biệt trên thực tế đã có nhiều tài sản thuộc loại này được định giá và tiến hành trao đổi, mua bán, giao dịch với giá trị lớn Trong khi đó, pháp luật Việt Nam chưa có quy định nào khẳng định những “tài sản ảo” là tài sản, dẫn đến chưa có cơ sở pháp lý cho việc xác lập quyền sở hữu và giải quyết những tranh chấp nảy sinh liên quan đến tài sản này Tuy nhiên, bởi thực tế đã xảy ra các hành vi chiếm đoạt liên quan đến loại tài sản này nên theo nhóm tác giả của bài nghiên cứu khoa học,

“tài sản ảo” cũng có thể được coi là đối tượng tác động của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

1.1.2.2 Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản bao gồm: hành vi khách quan của tội phạm, phương tiện phạm tội và hậu quả của tội phạm

Thứ nhất, hành vi khách quan của tội phạm

Hành vi khách quan của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là các hành vi do người phạm tội thực hiện thông qua việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện tại Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 đã có sự sửa đổi, bổ sung các hành vi khách quan của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản như sau:

Một là, sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng của cơ quan, tổ chức, cá

nhân để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

Hai là, làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả chiếm đoạt tài

sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

Ba là, truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm

chiếm đoạt tài sản;

Bốn là, lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh tiền tệ,

huy động vốn, kinh doanh đa cấp hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản;

Năm là, thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, Internet nhằm chiếm đoạt

tài sản

Ngoài ra, có thể thấy yếu tố địa điểm, thời điểm phạm tội không còn có nhiều ý nghĩa đối với tội phạm này giống như các tội phạm truyền thống Người phạm tội có thể thực hiện hành vi phạm tội từ bất cứ đâu trên thế giới, vào bất kể thời gian nào Tội phạm này được coi là hoàn thành từ thời điểm đối tượng thực hiện xong một trong các hành vi nêu trên, hậu quả xảy ra không phải là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm

Thứ hai, phương tiện phạm tội

Phương tiện phạm tội là những gì được chủ thể của tội phạm sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội của mình Cụ thể, đối với tội phạm tại Điều 290 Bộ luật hình sự năm

2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì phương tiện phạm tội là mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử Mạng máy tính được hiểu là tập hợp nhiều máy tính kết nối với nhau, có thể chia sẻ dữ liệu cho nhau Mạng viễn thông là tập hợp thiết bị viễn thông được liên kết với nhau bằng đường truyền dẫn để cung cấp dịch vụ viễn thông, dịch vụ ứng dụng viễn thông Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối chuyển gói dữ liệu dựa

trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các Viện nghiên cứu và các trường đại học, của người dùng cá nhân và các Chính phủ trên toàn cầu Ngoài ra, đó còn là những phương tiện điện tử dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện tử hoặc công nghệ tương tự như điện thoại di động, máy tính, máy Fax; máy rút tiền tự động, thiết bị kỹ thuật viễn thông, máy đọc thẻ ATM,…

1.1.2.3 Mặt chủ quan của tội phạm

Thứ nhất là về lỗi của người phạm tội

Tội phạm tại Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 được xác định là có lỗi cố ý trực tiếp Khi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, người phạm tội nhận thức rõ được tính nguy hiểm của hành vi là xâm phạm đến lợi ích vật chất của người khác và mong muốn cho hậu quả đó xảy ra Về mặt lý trí, người phạm tội nhận thức rõ tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản và thấy trước hậu quả của hành vi đó Người phạm tội là những người am hiểu về công nghệ thông tin nên họ thấy rất rõ tính chất nguy hiểm

mà hành vi của mình sẽ gây ra Về mặt ý chí, người phạm tội mong muốn hậu quả phát sinh Vì thế, họ mong muốn hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình được thực hiện Trong tội quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 thì

để chiếm đoạt được tài sản, người phạm tội phải xâm phạm đến an toàn trong lĩnh vực công nghệ thông tin và họ mong muốn điều đó xảy ra, bởi có như vậy thì mục đích phạm tội của họ mới đạt được Tuy nhiên, phụ thuộc vào từng cách thức cũng như hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử mà chủ thể có những đặc điểm về lý trí và ý chí khác nhau

Một là, hành vi sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin để tìm và lấy những

thông tin riêng về số tài khoản, số thẻ,… nhằm chiếm đoạt tài sản Đối với loại này, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình và thấy trước được hậu quả của hành vi do mình gây ra Đó là việc người phạm tội sử dụng các thông tin khai thác được để chiếm đoạt tài sản

Hai là, phương tiện để người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội là các thiết bị

công nghệ thông tin, có khả năng kết nối với nhau bằng mạng nên họ có thể sử dụng tính chất này để xâm nhập vào hệ thống mạng của ngân hàng hay của cá nhân để phá hoại nhằm thay đổi thông tin, giúp đạt được mục đích cuối cùng Tuy nhiên, qua việc xâm nhập đi đến hậu quả chiếm đoạt tài sản như vậy, người phạm tội có thể gây ra hậu quả

khác như thay đổi kết cấu mạng, làm lỗi hệ thống,… Đây là những hậu quả nghiêm trọng

mà người phạm tội có thể không lường trước được và cũng không mong muốn chúng xảy

ra trong thực tế Như vậy trường hợp này chính là những hậu quả phát sinh ngoài ý chí của người phạm tội Mặc dù vậy, việc người phạm tội biết hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội và mong muốn hành vi của mình được thực hiện cùng với hậu quả của hành vi đó xảy ra đã thể hiện lỗi của người phạm tội ở đây là lỗi cố ý trực tiếp, không thể

có lỗi vô ý đối với tội phạm này

Thứ hai là về mục đích và động cơ phạm tội

Hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu người vi phạm thực hiện hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác hoặc thanh toán hàng hóa, thu lợi bất chính Nếu không có mục đích này thì người thực hiện những hành vi được quy định trong mặt khách quan của tội này như

sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng; làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả của cơ quan, tổ chức, cá nhân;… có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

về tội danh khác trên cơ sở quy định của Bộ luật hình sự Động cơ phạm tội của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là vụ lợi

1.1.2.4 Chủ thể của tội phạm

Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 quy định về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự như sau1:

Thứ nhất là người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm về mặt hình sự về

mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác

Thứ hai là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về

tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều sau 123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249,

250, 251, 252, 265, 166, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật này

Từ quy định trên ta có thể suy ra rằng độ tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về Tội

sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản là người từ đủ 16 tuổi trở lên và người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi về tội phạm rất nghiêm trọng; tội phạm đặc biệt nghiêm trọng

1.1.3 Nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội và hậu quả pháp lý của của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử nhằm thực hiện chiếm đoạt tài sản 1.1.3.1 Nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội

1 Điều 12 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017

a Nguyên nhân khách quan

Thứ nhất, về yếu tố kinh tế xã hội Hiện nay nước ta là một trong số những quốc

gia đang phát triển trên thế giới, cùng với đó là sự phát triển của cuộc cách mạng công nghệ 4.0, nền kinh tế phát triển nên đời sống nhân dân cũng được nâng cao, nhu cầu sử dụng các thiết bị thông minh như máy tính, điện thoại thông minh là rất cao và rất cần thiết để đáp ứng cho cuộc sống cũng như trong công việc Thực tiễn cho thấy, các đối tượng phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong những năm gần đây tập trung vào các lĩnh vực như tài chính ngân hàng, lĩnh vực đầu tư, chứng khoán,…ngày càng tinh vi và khó lường, bằng các thủ đoạn như lừa đảo thông qua thẻ tín dụng, lừa đảo thông qua việc thực hiện hợp đồng thông qua mạng internet, lừa đảo thông qua sử dụng công nghệ cao,…Song tình trạng nhập cư nhiều làm tăng số lượng người trong độ tuổi lao động không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không ổn định thu nhập thấp Sự phân hóa giàu nghèo lại là một trong các yếu tố làm con người nảy sinh các ý thức tiêu cực, hình thành tâm lý bất mãn về thân phận Dưới tác động của bộ mặt trái nền kinh tế thị trường, khi điều kiện sống không đảm bảo được các nhu cầu tối thiểu, các đối tượng sống trong nghèo đói, túng quẫn dễ nhận thức sai lệch, trở nên liều lĩnh, manh động và sẵn sàng bất chấp mọi thủ đoạn

Thứ hai là về yếu tố văn hóa, giáo dục Đây có thể là những nhân tố hạn chế trong

quá trình quản lý, triển khai thực hiện các chính sách, chương trình về văn hoá, giáo dục

có thể tác động, ảnh hưởng làm phát sinh tội phạm và phát triển nhân cách của mỗi con người Gia đình và nhà trường có vai trò quan trọng đối với sự hình thành Gia đình như

là một tế bào của xã hội, gia đình có tốt thì xã hội mới tốt Giáo dục gia đình có vai trò quan trong đặc biệt hình thành nhân cách con người Nghiên cứu các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên cả nước cho thấy việc giáo dục nhân cách cá nhân từ gia đình đang tiềm

ẩn nhiều mối lo Dưới tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường nhiều gia đình nhận thức sai lệch về giá trị vật chất nên cha mẹ đã có những hành vi lệch chuẩn, giáo dục sai lệch thiếu khoa học, từ đó hình thành nhân cách xấu đối với con cái, mỗi cá nhân Bên cạnh đó việc cha mẹ ly hôn cũng làm cho các con thiếu tình thường, mái ấm gia đình từ

đó con đường phạm tội trở nên rất gần Lâu nay chúng ta coi trọng việc day học chữ mà quên mất việc bồi dưỡng nhân cách, việc dạy đạo đức nghề nghiệp Môi trường giáo dục tốt thì sẽ cung cấp tri tthức, rèn luyện, tính tích cực của nhân cách tốt, sống có ước mơ… Ngược lại nếu giáo dục ở một môi trường nhiều nhược điểm điều này sẽ tác động tiêu cực đến sự hình thành và phát triển nhân các của mỗi cá nhân Lâu nay chúng ta coi trọng việc day học chữ mà quên mất việc bồi dưỡng nhân cách, việc dạy đạo đức nghề nghiệp, trang

bị những kỹ năng cần thiết để các học viên viên có thể đối đầu với những mặt tiêu cực của

xã hội, bên cạnh đó sự phối hợp của gia đình và nhà trường còn chưa chặt chẽ dẫn đến sự cám dỗ khi sa chân vào môi trường lao động làm việc

Thứ ba là về công tác tuyên truyền pháp luật Về tổ chức qụản lí nhà nước trong

việc tuyên truyền còn tuyên truyền pháp luật không được sâu rộng dẫn đến việc không hiểu biết pháp luật của người dân như một số nơi như vùng cao, vùng sâu xa về các thủ đoạn lừa đảo qua mạng xã hội Có thể là do một số thiếu sót, bât cập trong hoạt động của các cơ quan chức năng có thẩm quyền quản lí trong lĩnh vực nhất định Thuộc về nguyên nhân này có thể là các nhân tố như: buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm, chưa có sự hợp tác giữa các chính quyền,…Công tác tuyên truyền pháp luật về phòng ngừa tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong thời gian gần đây chúng ta có thể thấy cả nước đang phát huy một phần nhất định Tuy nhiên các biện pháp tuyên truyền chưa đạt được chất lượng cao, còn đặt nặng

về hình thức, số lượng mà chưa thực sự vào chiều sâu Công tác pháp luật chưa được thực hiện thường xuyên, tuyên truyền chưa phù hợp đối với từng địa phương, giới tính, độ tuổi, trình độ… nên chưa mang lại hiệu quả cao Biện pháp tuyên truyền còn hạn chế trong vai trò cảnh báo đối với người dân, nâng cao ý thức phòng ngừa với các tội phạm nói chung cũng như tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản nói riêng Chí vì vậy nhiều trường hợp lặp thủ đoạn lừa đảo lặp

đi lặp lại nhiều lần nhưng các nạn nhân vẫn “sập bẫy” Nguyên nhân từ việc điều kiện bất cập về giáo dục, tuyền truyền pháp luật còn thể hiện trong những chính sách, pháp luật của Nhà nước ta về các lĩnh vực kinh tế, đất đai,… từ đó tạo sự thuận lợi cho hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng rất dễ dàng

Thứ tư là về công tác quản lý Nhà nước Trong nền kinh tế thị trường, sự năng

động trong pháp triển kinh tế hệ thống các ngân hàng phát triển mạnh, trong khi đó cơ chế chính sách pháp luật chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, chính sách hoạt động quản lý ngân hàng còn nhiều thiếu sót, hành lang pháp lý chưa đảm bảo, nhiều ngân hàng cạnh tranh về thị phần, vì mục tiêu lợi nhuận mà buông bỏng quản lý… Từ sự thiếu chặt chẽ trong quản lý

đã tạo ra kẽ hở cho hoạt động của tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

Thứ năm là về Cơ quan Ttư pháp Cơ quan Tư pháp do áp lực công việc nên chú

trọng nhiều dến các phương tiện nâng cao hiệu quả điều tra, truy tố, xét xử các vụ phạm tội nói chung, các hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử chiếm đoạt tài sản nói riêng mà còn xem nhẹ các biện pháp phòng ngừa tội phạm Nhiều

cơ quan, đoàn thể, cá nhân chưa nhận thức đúng đắn đầy đủ về công tác phòng ngừa tội phạm là trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật Vì vậy, phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản nói riêng chưa trở thành phong trào rộng khắp trên các tỉnh

b Nguyên nhân chủ quan

- Phía người phạm tội: Qua nghiên cứu các đối tượng phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản cho thấy có lối sống thực dụng lười lao động, nhóm đối tượng không có nghề nghiệp hoặc nghề nghiệp không ổn định Tuy nhiên học vấn của các đối tượng phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản khá cao, có trình độ học vấn phổ thông cao, am hiểu công nghệ thông tin và đã sử dụng sự hiểu biết để lợi dụng các khe hở đề lừa đảo Mặt khác, ở độ tuổi chưa thành niên của tội phạm cũng phản ánh được tâm lý chưa hoàn toàn ổn định, chưa nhận thức được mức độ nguy hiểm cũng như hậu quả xảy ra

- Phía người bị hại: Đối tượng mà các tội phạm nhắm đến trên phạm vi rộng, là các học sinh, sinh viên, các bà mẹ bỉm sữa, kể cả nhân viên văn phòng Là sự sơ hở của những người bị hại khi để lộ thông tin cá nhân, và đấy là lúc mà các tội phạm thực hiện hành vi phạm tội của mình Tiếp đến, với sự cả tin mà cung cấp thông tin cá nhân, tiết lộ số chứng minh nhân dân và cũng nhiều trường hợp cung cấp mã PIN, thẻ ngân hàng khi các tội phạm giả danh những người có thẩm quyền giải quyết các vụ việc liên quan Bằng những thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt mà tội phạm có thể thực hiện hành vi vi phạm pháp luật một cách nhanh gọn Còn người bị hại thì thiếu hiểu biết về pháp luật, khó tránh khỏi các trường hợp bị kẻ xấu lợi dụng

1.1.3.2 Hậu quả pháp lý

a.Về mặt pháp luật:

Hậu quả pháp lý là kết cục tất yếu sẽ dẫn đến mà cá nhân, tổ chức phải gánh chịu trong trường hợp vi phạm pháp luật Tùy theo tính chất, mức độ của hành vi vi phạm pháp luật mà cá nhân, tổ chức vi phạm phải gánh chịu những loại trách nhiệm pháp lý khác nhau như: trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm bồi thường dân sự Cụ thể ở tội danh này tội phạm sẽ phải chịu xử lý theo quy định của pháp luật hình

sự

Thứ nhất, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm,

cụ thể: Người nào sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện một trong những hành vi sau đây, nếu không thuộc một trong các trường hợp

quy định tại Điều 173 và Điều 174 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến

03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

Một là, sử dụng thông tin về tài khoản, thẻ ngân hàng của cơ quan, tổ chức, cá

nhân để chiếm đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

Hai là, làm, tàng trữ, mua bán, sử dụng, lưu hành thẻ ngân hàng giả nhằm chiếm

đoạt tài sản của chủ tài khoản, chủ thẻ hoặc thanh toán hàng hóa, dịch vụ;

Ba là, truy cập bất hợp pháp vào tài khoản của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm

chiếm đoạt tài sản;

Bốn là, lừa đảo trong thương mại điện tử, thanh toán điện tử, kinh doanh tiền tệ,

huy động vốn, kinh doanh đa cấp hoặc giao dịch chứng khoán qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản;

Năm là, thiết lập, cung cấp trái phép dịch vụ viễn thông, internet nhằm chiếm đoạt

Bốn là, số lượng thẻ giả từ 50 thẻ đến dưới 200 thẻ;

Năm là, chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng; Sáu là, gây thiệt hại từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng;

Bảy là, tái phạm nguy hiểm

Thứ ba, phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15

năm:

Một là, chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; Hai là, gây thiệt hại từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

Ba là, số lượng thẻ giả từ 200 thẻ đến dưới 500 thẻ

Thứ tư, phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20

năm:

Một là, chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;

Hai là, gây thiệt hại 500.000.000 đồng trở lên;

Ba là, số lượng thẻ giả 500 thẻ trở lên

Thứ năm, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000

đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản

b) Hậu quả về mặt đạo đức:

Bởi chiếm đoạt tài sản của người khác là hành vi gian dối bằng nhiều thủ đoạn, lợi dụng lòng tin của người khác để nhằm chiếm đoạt tài không chỉ xâm phạm đến quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của người khác, làm ảnh hưởng đến trật tự trị an, gây hoang mang trong quần chúng nhân dân mà còn vi phạm các nguyên tắc về đạo đức được Nhà nước và toàn xã hội bảo vệ Như vậy, người phạm tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản sẽ phải gánh chịu hậu quả

về đạo đức cụ thể như sau:

Thứ nhất, bản thân người phạm tội luôn phải sống trong lo sợ, tinh thần bất an và

luôn phải gánh chịu sự xa lánh, kì thị từ những người xung quanh

Hai là, mất đi sự tin tưởng của người thân, gia đình, bạn bè và của xã hội

Thứ ba, đạo đức dần đi vào thoái hóa lâu ngày hình thành thói quen chuyên đi lợi

dụng niềm tin của người khác để chiếm đoạt tài sản

1.1.4 Hình phạt của Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trong luật Hình sự Việt nam

Thứ nhất, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03

năm;

Thứ hai, phạt từ từ 02 năm đến 07 năm;

Thứ ba, phạt tù từ 07 năm đến 15 năm;

Thứ tư, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức

vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản2

1.1.5 Phân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành

vi chiếm đoạt tài sản (được quy định tại Điều 290, Mục 2- Tội phạm xâm phạm lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông của Chương XXI- Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng) với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (được quy định tại điều 174 Chương XVI- Các tội phạm xâm phạm sở hữu) của Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017

2 Điều 290 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017

Bảng 1: Phân biệt Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản với Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Tiêu chí

Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Về mặt khách

thể

Hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản xâm phạm đến tài sản của người khác, đồng thời xâm phạm đến chế độ quản lý an ninh mạng (mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử)

Xâm phạm các quan hệ sở hữu do pháp luật bảo vệ

Thứ hai, truy cập bất hợp pháp

vào tài khoản cơ quan, tổ chức,

cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản;

Thứ ba, lừa đảo trong thương

mại điện tử, kinh doanh tiền tệ, huy động vốn tín dụng, mua bán

và thanh toán cổ phiếu qua mạng nhằm chiếm đoạt tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân;

Thứ nhất: Hành vi phạm tội phạm

tội bao gồm hai hành vi khác nhau

là hành vi lừa dối và hành vi chiếm đoạt tài sản, hai hành vi này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau

Hành vi lừa dối là hành vi có đưa ra thông tin không đúng sự thật để nhằm người khác tin đó là sự thật Hành vi lừa dối trong tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là nhằm thực hiện việc chiếm đoạt tài sản

Hành vi chiếm đoạt tài sản trong tội danh này được thực hiện dưới hai hình thức Cụ thể: Nếu tài sản đang trong sự chiếm hữu của chr tài sản thì hành vi chiếm đoạt tài sản là hành vi nhận tài sản từ chủ tư sản,

vì vào thông tin của người phạm tội

Thứ hai: Hành vi lừa đảo chiếm

đoạt tài sản cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản khi thỏa mãn một trong các điều kiện sau:

Một là, tài sản có giá trị từ 02 triệu

đồng trở lên

Hai là, tài sản có giá trị dưới 02

triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt mà còn vi phạm; đã bị kết án

về tội chiếm đoạt chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống của người bị hại và gia đình họ

Hình phạt Được quy định thành 05 khoản

 Phạt cải tạo không giam

Được quy định thành 05 khoản

 Phạt cải tạo không giam giữ

giữ đến 03 năm hoặc phạt

tù từ 06 tháng đến 03 năm;

 Phạt từ từ 02 năm đến 07 năm;

 Phạt từ từ 07 năm đến 15 năm;

 Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm;

 Hình phạt bổ sung

đến 03 năm hoặc phạt tù từ

06 tháng đến 03 năm

 Phạt từ từ 02 năm đến 07 năm

 Phạt từ từ 07 năm đến 15 năm

 Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân

 Hình phạt bổ sung