Phân tích và cho ví dụ minh họa về các loại pháp nhân theo quy định của bộ luật dân sự

BTHK LDS1 Các loại pháp nhân lOMoARcPSD|9797480 BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN LUẬT DÂN SỰ 1 ĐỀ BÀI ĐỀ SỐ 10 PHÂN TÍCH VÀ CHO VÍ DỤ MINH HỌA VỀ CÁC LOẠI PHÁP NHÂN THEO QUY ĐỊ.

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ

MÔN: LUẬT DÂN SỰ 1

ĐỀ BÀI: ĐỀ SỐ 10 PHÂN TÍCH VÀ CHO VÍ DỤ MINH HỌA VỀ CÁC LOẠI PHÁP NHÂN THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ

HỌ TÊN

MSSV

LỚP

: : :

NGUYỄN THỊ NGỌC HÀ K19GCQ010

K19GCQ

HÀ NỘI – 2022

ĐỀ SỐ: phân tích và cho ví dụ minh họa về các loại pháp nhân theo quy định

của bộ luật dân sự

MỞ ĐẦU

Bên cạnh cá nhân (thể nhân – tự nhiên nhân), pháp nhân là một trong các chủ thể cơ bản tham gia vào quan hệ pháp luật dân sự Pháp nhân về cơ bản là một tổ chức có sự tách bạch về tài sản, được hình thành bởi xu hướng nhân cách hóa các tổ chức này và công nhận cho các tổ chức ấy một “nhân cách pháp lý”1 Với tư cách là một thực thể

có “đời sống” riêng, sự hình thành nên pháp nhân giúp cho các quan hệ pháp luật được đơn giản hóa, đời sống pháp luật được ổn định, bền vững Việc nghiên cứu chi tiết, xác định cụ thể các loại pháp nhân sẽ giúp chúng ta phân biệt được pháp nhân với các tổ chức khác, xác định được tư cách chủ thể của một tổ chức khi tham gia giao

dịch dân sự Chính vì vậy, em đã lựa chọn đề bài: “Phân tích và cho ví dụ minh họa

về các loại pháp nhân theo quy định của Bộ luật Dân sự” làm bài tập học kỳ môn

học Luật Dân sự 1

NỘI DUNG

1 Khái niệm

Quan điểm về pháp nhân trong pháp luật Việt Nam đã xuất hiện từ thời kì thuộc địa nhưng chỉ là khái niệm vay mượn của phương Tây Trong quá trình đó, mặc dù mặc nhiên công nhận sự tồn tại của pháp nhân và vẫn sử dụng thuật ngữ này trong các văn bản pháp luật nhưng pháp luật nước ta vẫn chưa ra khái niệm cụ thể thế nào là pháp nhân Cho đến khi Bộ Luật dân sự 1995 ra đời, pháp nhân lần đầu tiên được thừa nhận là một chủ thể của quan hệ pháp luật Điều 94, Bộ Luật dân sự

1995 định nghĩa pháp nhân dựa trên việc mô tả các đặc điểm: là một tổ chức (i) được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng ký hoặc công nhận;

(ii) có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; (iii) có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và

tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; (iv) nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập Đến Bộ Luật dân sự 2005, khái niệm pháp nhân chỉ

có thay

3 “Điều 81 Tài sản của pháp nhân

Tài sản của pháp nhân bao gồm vốn góp của chủ sở hữu, sáng lập viên, thành viên của pháp nhân và tài sản khác mà pháp nhân được xác lập quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan.”

K19GCQ010-Nguyễn Thị Ngọc Hà 2

đổi một chút về mặt từ ngữ ở nội dung (i) Và đến Bộ Luật dân sự 2015, sự thay đổi về mặt từ ngữ mô tả đặc điểm diễn ra cả ở các nội dung (i), (ii), (iii), tuy nhiên vẫn chỉ dừng lại ở việc mô tả các đặc điểm (điều kiện) của pháp nhân

Khái quát lại, pháp nhân có thể được định nghĩa như sau: “Pháp nhân là một tổ

chức thống nhất, độc lập, hợp pháp, có tài sản riêng và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình, nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập” 2

2 Điều kiện để thành lập pháp nhân

Dựa trên quy định về pháp nhân tại Điều 74, Bộ Luật dân sự 2015, có thể rút ra những đặc điểm để công nhận một tổ chức có tư cách là chủ thể của quan hệ dân

sự, cũng là các điều kiện để thành lập pháp nhân như sau:

- Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;

- Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;

- Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình;

- Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.

(i) Tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật

Pháp nhân là tổ chức, được cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập, đăng kí hoặc chứng nhận thành lập Tổ chức có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận thành lập Mỗi loại pháp nhân có trình tự thành lập riêng, phụ thuộc vào cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ của pháp nhân đó

(ii) Có cơ cấu tổ chức theo quy đinh tại Điều 83 Bộ Luật dân sự 2015

Điều 83 quy định như sau:

“1 Pháp nhân phải có cơ quan điều hành Tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan điều hành của pháp nhân được quy định trong điều lệ của pháp nhân hoặc trong quyết định thành lập pháp nhân.

2 Pháp nhân có cơ quan khác theo quyết định của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật.”

Trang 108, Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam 1, Trường ĐH Luật Hà Nội, NXB Công an nhân dân 2019

Như vậy, pháp nhân có thể có nhiều cơ quan, nhưng bắt buộc phải có một cơ

cơ quan điều hành Việc có cơ quan điều hành nhằm mục đích đại diện cho pháp nhân, thực hiện hiệu quả nhiệm vụ đặt ra khi thành lập Việc chọn lựa hình thức tổ chức căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ của tổ chức đó khi thành lập; vào cách thức góp vốn; hoặc vào tính chất, truyền thống của loại hình tổ chức Sự lựa chọn này thể hiện cụ thể, rõ ràng trong điều lệ hoặc quyết định thành lập của pháp nhân

(iii) Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình

Tư cách pháp nhân thể hiện ở khả năng tự chịu trách nhiệm bằng chính tài sản của mình đối với các giao dịch mà pháp nhân tham gia Vì vậy, việc có tài sản riêng – tài sản độc lập là đặc điểm quan trọng Trên cơ sở có tài sản riêng, pháp nhân tham gia vào các quan hệ pháp luật dân sự với tư cách là một chủ thể hoàn toàn độc lập, tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình Thành viên của pháp nhân không phải dùng tài sản riêng của mình để thực hiện các nghĩa

vụ của pháp nhân Tài sản của pháp nhân được xác định theo Điều 81, Bộ Luật dân sự 20153

(iv) Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập

Pháp nhân là một chủ thể hoàn toàn độc lập, có tên gọi, trụ sở và quốc tịch cụ thể; có khả năng hưởng quyền và gánh chịu nghĩa vụ dân sự theo luật định phù hợp với điều lệ của pháp nhân Do đó, pháp nhân hoàn toàn tự nhân danh chính mình, không “mượn tên” ai và cũng không cho ai “mượn tên” khi tham gia các quan hệ pháp luật; có thể tự mình làm nguyên đơn, bị đơn trước tòa Mọi quan hệ pháp luật mà pháp nhân tham gia được thông qua người đại diện (đại diện theo pháp luật hoặc đại diện theo ủy quyền)

II Phân loại pháp nhân theo quy định hiện hành

Bộ Luật dân sự 2015 đã dựa trên mục tiêu hoạt động để phân loại pháp nhân thành: (i) pháp nhân thương mại và (ii) pháp nhân phi thương mại

3 “Điều 81 Tài sản của pháp nhân

Tài sản của pháp nhân bao gồm vốn góp của chủ sở hữu, sáng lập viên, thành viên của pháp nhân và tài sản khác mà pháp nhân được xác lập quyền sở hữu theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan.”

1 Pháp nhân thương mại

Điều 75, Bộ Luật dân sự 2015 quy định về pháp nhân thương mại như sau:

“1 Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận

và lợi nhuận được chia cho các thành viên.

2 Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.

3 Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện

theo quy định của Bộ luật này, Luật doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật

có liên quan.”

Như vậy, một tổ chức được coi là pháp nhân thương mại nếu đáp ứng các điều kiện sau:

(i) Là pháp nhân

Tổ chức thỏa mãn bốn điều kiện theo quy định tại Điều 74 Bộ Luật dân sự (như đã nêu ở trên)

(ii) Có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận & thực hiện phân chia lợi nhuận cho các thành viên

Mục tiêu hoạt động chính là đặc điểm để nhà nước phân loại pháp nhân và tìm kiếm lợi nhuận chắc chắn là mục tiêu chính của các pháp nhân thương mại Lợi nhuận thu được sẽ được chia cho các thành viên

(iii) Có quy định cụ thể pháp luật liên quan đến việc thành lập, hoạt động và chấm dứt hoạt động

Do đó, pháp nhân thương mại bao gồm: (i) doanh nghiệp và (ii) tổ chức kinh tế khác

(i) Doanh nghiệp:

Theo quy định tại Khoản 10, Điều 4, Luật doanh nghiệp 2020: “Doanh

nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.”

Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch

vụ trên

thị trường nhằm mục đích sinh lợi Đó chính là mục tiêu hoạt động của một pháp nhân thương mại

Cũng theo Luật này, doanh nghiệp có 4 loại hình: doanh nghiệp tư nhân, công

ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh Tuy nhiên, trong

4 loại hình nêu trên, doanh nghiệp tư nhân không phải là pháp nhân vì: (1) tài sản của doanh nghiệp tư nhân không độc lập với tài sản của chủ doanh nghiệp

tư nhân; và (2) doanh nghiệp tư nhân không thể tự mình đóng vai trò là nguyên đơn, bị đơn trước Trọng tài hoặc Tòa án mà là chủ doanh nghiệp tư nhân Ba loại hình doanh nghiệp còn lại đều có tư cách pháp nhân do tính chất quy định trong Luật doanh nghiệp

Như vậy, không phải doanh nghiệp nào cũng là pháp nhân thương mại mà phải xem xét các điều kiện cụ thể của từng loại hình doanh nghiệp theo quy định để xác định

Ví dụ về pháp nhân thương mại là doanh nghiệp:

- Công ty trách nhiệm hữu hạn 2 thành viên trở lên:

A, B và C là ba công dân Việt Nam, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, đáp ứng các điều kiện để thành lập doanh nghiệp Ba người quyết định góp vốn theo tỉ lệ A:B:C = 40:30:30 để thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn X tại thành phố Y của Việt Nam, nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn xuất nhập khẩu cho các đối tác Việt Nam muốn xuất khẩu sản phẩm đi nước ngoài.

Mục đích chính khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn X là các bên cùng đầu tư, vận hành doanh nghiệp để thu được lợi nhuận Lợi nhuận sau

đó sẽ được chia cho A, B và C theo đúng tỷ lệ phần vốn góp.

Như vậy, công ty trách nhiệm hữu hạn X chính là một pháp nhân thương mại.

- Công ty trách nhiệm hữu hạn 1 thành viên:

Công ty TNHH Evo Việt Nam, có địa chỉ trụ sở tại Số 6, Ngõ 84, Đường Yên Hoà, Phường Yên Hoà, Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội, Việt Nam, lĩnh vực kinh doanh chính là: hoạt động phiên dịch.

- Công ty cổ phần:

Công ty CP Vinhomes, có địa chỉ trụ sở tại Tòa nhà văn phòng Symphony, Đường Chu Huy Mân, Khu đô thị sinh thái Vinhomes Riverside, Phường Phúc Lợi, Quận Long Biên, Thành phố Hà Nội; với lĩnh vực kinh doanh chính là: Kinh doanh bất động sản, quyền sử dụng đất thuộc chủ sở hữu, chủ sử dụng hoặc đi thuê.

- Công ty hợp danh:

CÔNG TY HỢP DANH SPINTRANS, có địa chỉ trụ sở tại: Số 1128/21A Trường Sa, Phường 13, Quận Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam; lĩnh vực kinh doanh chính: Hoạt động của các đại lý tư vấn, giới thiệu và môi giới lao động.

(ii) Tổ chức kinh tế khác:

Các tổ chức kinh tế khác là các tổ chức không phải là doanh nghiệp nhưng thực hiện các hoạt động kinh doanh nhằm tìm kiếm lợi nhuận

Ví dụ: loại hình hợp tác xã

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 3, Luật hợp tác xã 2012: “Hợp tác xã là tổ

chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.”

Thành viên của Hợp tác xã được phân chia lợi nhuận theo các quy định cụ thể Như vậy, hợp tác xã là tổ chức kinh tế đáp ứng quy định về pháp nhân, có tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh, có mục tiêu lợi nhuận (dù không phải mục tiêu chính), đáp ứng điều kiện là pháp nhân thương mại theo Điều 75, Bộ Luật dân sự 2015 nêu trên

Ví dụ về hợp tác xã:

Hợp tác xã xoài cát Hòa Lộc Bảy Ngàn, có trụ sở tại: Số 1160/26 ấp 3B, Thị trấn Bảy ngàn, Huyện Châu Thành A, Hậu Giang; lĩnh vực hoạt động chính

là trồng xoài.

Hợp tác xã trồng hoa Xáng Mới, có trụ sở tại: Số 291, ấp Xáng Mới, Thị Trấn Rạch Gòi, Huyện Châu Thành A, Hậu Giang; lĩnh vực hoạt động chính là Trồng rau, đậu các loại và trồng hoa.

2 Pháp nhân phi thương mại

Điều 76, Bộ Luật dân sự 2015 quy định về pháp nhân thương mại như sau:

“1 Pháp nhân phi thương mại là pháp nhân không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên.

2 Pháp nhân phi thương mại bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, doanh nghiệp xã hội và các tổ chức phi thương mại khác.

3 Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân phi thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, các luật về tổ chức bộ máy nhà nước và quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Như vậy, giống như pháp nhân thương mại, một tổ chức được coi là pháp nhân phi thương mại khi đáp ứng nhưng điều kiện cụ thể:

(i) Là pháp nhân

Tổ chức thỏa mãn bốn điều kiện theo quy định tại Điều 74 Bộ Luật dân sự (như đã nêu ở trên) Điều kiện này giống với điều kiện ở pháp nhân thương mại

(ii) Không có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận; nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên

Điều kiện này chính là điểm khác biệt, để phân biệt pháp nhân phi thương mại với pháp nhân thương mại Mục tiêu hoạt động chính của pháp nhân phi thương mại không phải là lợi nhuận và nếu có lợi nhuận thì cũng không được phân chia cho các thành viên mà sẽ được sử dụng phục vụ hoạt động của pháp nhân đó như đầu tư cơ sở vật chất, thực hiện phúc lợi lao động, …

(iii) Có quy định cụ thể pháp luật liên quan đến việc thành lập, hoạt động và chấm dứt hoạt động

Điều kiện này giống với điều kiện ở pháp nhân phi thương mại

Do đó, Điều 76 cũng khẳng định luôn, pháp nhân phi thương mại bao gồm: (1) cơ

quan nhà nước, (2) đơn vị vũ trang nhân dân, (3) tổ chức chính trị, (4) tổ chức chính trị - xã hội,(5) tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, (6) tổ chức xã hội, (7)

tổ chức xã hội - nghề nghiệp, (8) quỹ xã hội, (9) quỹ từ thiện, (10) doanh nghiệp

xã hội và các tổ chức phi thương mại khác.

Các pháp nhân nêu trên đều không vì mục tiêu lợi nhuận, được thành lập và tổ chức hoạt động theo Bộ luật dân sự và các luật chuyên ngành về tổ chức bộ máy nhà nước và quy định pháp luật có liên quan

Ví dụ về các loại pháp nhân phi thương mại:

(1) Cơ quan nhà nước:

Là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước, mang quyền lực nhà nước, gồm một người hay một tập thể người, thay mặt nhà nước đảm nhiệm một chức năng của nhà nước bằng các hình thức và phương pháp hoạt động nhất định; gồm:

- Các cơ quan quyền lực nhà nước: như Hội đồng nhân dân các cấp

- Các cơ quan hành chính nhà nước: như Ủy ban nhân dân các cấp, các

cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban nhân dân

- Các cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án quân sự, các Tòa

án nhân dân địa phương, Tòa án đặc biệt và các Tòa án khác do Luật định

- Các cơ quan Viện kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát quan sự, Viện kiểm sát địa phương

- Các đơn vị hành chính sự nghiệp: các trường học, bệnh viện, viện

nghiên cứu, … trực thuộc cơ quan nhà nước

(2) Đơn vị vũ trang nhân dân:

- Các cơ quan an ninh, quốc phòng: các cơ quan của Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và Dân quân tự vệ

(3) Tổ chức chính trị: