Giáo trình Vận hành máy thủy khí II (Nghề: Vận hành thiết bị chế biến dầu khí - Cao đẳng) - Trường Cao Đẳng Dầu Khí

Giáo trình Vận hành máy thủy khí II (Nghề: Vận hành thiết bị chế biến dầu khí - Cao đẳng) được biên soạn gồm các nội dung chính sau: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm piston; Quy trình vận hành và bảo dưỡng bơm piston; Vận hành và bảo dưỡng bơm piston; Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí ly tâm; Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí trục vít; Vận hành và bảo dưỡng máy nén khí. Mời các bạn cùng tham khảo!

Trang 1

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ



GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: VẬN HÀNH MÁY THỦY KHÍ II NGHỀ: VẬN HÀNH THIẾT BỊ CHẾ BIẾN DẦU KHÍ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

(Ban hành kèm theo Quyết định số: 209/QĐ-CĐDK ngày 01 tháng 3 năm 2022

của Trường Cao Đẳng Dầu Khí)

Bà Rịa - Vũng Tàu, năm 2022

(Lưu hành nội bộ)

Trang 3

Trang 2

LỜI GIỚI THIỆU

Giáo trình “Vận hành máy thủy khí II” được biên soạn theo chương trình đào tạo nghề “Vận hành thiết bị chế biến dầu khí” của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Các kiến thức trong toàn bộ giáo trình có mối liên hệ logic chặt chẽ

Khi biên soạn giáo trình chúng tôi đã cố gắng cập nhật những kiến thức mới liên quan đến môn đun “Vận hành máy thủy khí II” phù hợp với đối tượng sử dụng cũng như cố gắng gắn những nội dung lý thuyết với những vấn đề thực tế thường gặp trong sản xuất, đời sống để giáo trình có tính thực tiễn cao

Nội dung của giáo trình được biên soạn gồm 6 bài:

Bài 1: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm piston

Bài 2: Quy trình vận hành và bảo dưỡng bơm piston

Bài 3: Vận hành và bảo dưỡng bơm piston

Bài 4: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí ly tâm

Bài 5: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí trục vít

Bài 6: Vận hành và bảo dưỡng máy nén khí

Giáo trình sẽ phục vụ tốt cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh trong Trường trong việc tìm hiểu cấu tạo, quy trình vận hành, xử lý sự

cố và bảo dưỡng kỹ thuật máy bơm pison, máy nén khí ly tâm và máy nén khí trục vít Với lòng mong muốn giáo trình này có thể góp phần nâng cao chất lượng học tập mô đun “Vận hành máy thủy khí II”, chúng tôi xin chân thành cảm ơn và tiếp nhận những ý kiến đóng góp của các em học sinh và đồng nghiệp về những thiếu sót không thể tránh khỏi trong nội dung và hình thức để giáo trình hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn./

Bà rịa - Vũng Tàu, tháng 3 năm 2022

Tham gia biên soạn

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC 3

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ 6

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 9

BÀI 1: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA BƠM PISTON 17

1.1 GIỚITHIỆUCHUNG 18

1.1.1 Định nghĩa 18

1.1.2 Ưu điểm và nhược điểm của bơm piston 18

1.1.3 Phân loại bơm piston 18

1.2 CẤUTẠOBƠMPISTON 19

1.3 NGUYÊNLÝHOẠTĐỘNGBƠMPISTON 21

1.3.1 Nguyên lý hoạt động của bơm piston 21

1.3.2 Bình ổn áp 22

1.3.3 Lưu lượng của bơm piston 24

BÀI 2: QUY TRÌNH VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG BƠM PISTON 27

1.1 QUYTRÌNHVẬNHÀNHBƠMPISTON 28

1.1.1 An toàn khi vận hành 28

1.1.2 Chạy thử bơm 29

1.1.3 Lưu ý khi vận hành 30

1.2 QUYTRÌNHBẢODƯỠNGBƠMPISTON 31

1.2.1 Vấn đề bôi trơn 31

1.2.2 Vấn đề bảo dưỡng máy bơm 32

BÀI 3: VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG BƠM PISTON 35

3.1 KHỞIĐỘNGHỆTHỐNGBƠMPISTON 36

3.1.1 Công tác chuẩn bị 36

3.1.2 Khởi động máy bơm 36

Trang 5

Trang 4

3.1.3 Kiểm tra trong quá trình vận hành 36

3.2 DỪNG HOẠT ĐỘNG HỆ THỐNG BƠM PISTON 37

3.2.1 Dừng hệ thống bơm thông thường 37

3.2.2 Dừng hệ thống bơm tình huống khẩn cấp 37

3.3 BẢO DƯỠNG BƠM PISTON 37

3.3.1 Mục đích 37

3.3.2 Nội dung 37

BÀI 4: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY NÉN KHÍ LY TÂM 39

4.1 PHÂNLOẠIMÁYNÉNKHÍLYTÂM 40

4.2 CẤUTẠOMÁYNÉNKHÍLYTÂM 40

4.2.1 Vỏ máy (Casing) 40

4.2.2 Bánh công tác (Impeller) 41

4.2.3 Màng ngăn (Diaphragm) 42

4.2.4 Cánh dẫn hướng (Guide vane/diffuser) 45

4.2.5 Vòng làm kín (Seal) 47

4.2.6 Các loại ổ bi dùng trong máy nén khí ly tâm 56

4.2.7 Ngăn cân bằng 58

4.2.8 Hệ thống bôi trơn 60

4.2.9 Hệ thống làm mát 62

4.2.10 Động cơ dẫn động 63

4.2 NGUYÊNLÝHOẠTĐỘNGMÁYNÉNKHÍLYTÂM 65

4.2.1 Nguyên lý hoạt động của máy nén khí ly tâm 65

4.2.2 Sốc (surging) 66

4.2.3 Nối song song và nối nối tiếp 66

BÀI 5: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY NÉN KHÍ TRỤC VÍT 69

5.1 KHÁINIỆMVÀPHÂNLOẠIMÁYNÉNKHÍ TRỤCVÍT 70

Trang 6

5.1.1 Khái niệm máy nén khí trục vít 70

5.1.2 Phân loại máy nén khí trục vít 71

5.2 CẤUTẠOVÀ NGUYÊNLÝ HOẠTĐỘNGCỦAMÁYNÉNKHÍ TRỤCVÍT 72 5.2.1 Cấu tạo của máy nén khí trục vít 72

5.2.2 Nguyên lý hoạt động của máy nén khí trục vít 73

BÀI 6: VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG MÁY NÉN KHÍ 79

6.1 VẬNHÀNHMÁYNÉNKHÍLYTÂMVÀMÁYNÉNKHÍTRỤCVÍT 80

6.1.1 Quy trình vận hành máy nén khí ly tâm 81

6.1.2 Quy trình vận hành máy nén khí trục vít 84

6.2 BẢODƯỠNGMÁYNÉNKHÍLYTÂMVÀ MÁYNÉNKHÍ TRỤCVÍT 87

6.2.1 Bảo dưỡng máy nén khí ly tâm 87

6.2.2 Bảo dưỡng máy nén khí trục vít 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

Trang 7

Trang 6

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Cấu tạo chung của bơm piston 20

Hình 1.2 Sơ đồ cấu tạo của máy bơm Piston tác dụng đơn 20

Hình 1.3 Sơ đồ cấu tạo của máy bơm piston tác dụng kép 21

Hình 1.4 Cấu tạo bình ổn áp 23

Hình 4.1 Cấu tạo vỏ tháo ngang 41

Hình 4.2.Cấu tạo vỏ tháo dọc 42

Hình 4.3 Các loại bánh công tác 43

Hình 4.4 Bánh công tác lắp trên trục bằng mối ghép độ đôi 43

Hình 4.5 Màng ngăn 44

Hình 4.6 Cấu tạo màng ngăn 45

Hình 4.7 Làm mát màng ngăn bằng nước 46

Hình 4.8 Cánh dẫn hướng 47

Hình 4.9 Cánh dẫn hướng có khả năng điều chỉnh 48

Hình 4.10 Vòng làm kín khuất khúc 49

Hình 4.11.Sự rò rỉ khí vận tốc thấp qua vòng làm kín 49

Hình 4.12 Sự rò rỉ khí vận tốc cao qua vòng làm kín 50

Hình 4.13 Vòng đệm kín kiểu khuất khúc được sử dụng thêm giữa vỏ máy và trục máy 51

Hình 4.14 Vòng làm kín khuất khúc mà cả trục lẫn vòng làm kín đều được tạo răng ăn khớp 52

Hình 4.15 Vòng làm kín kiểu khuất khúc có rãnh để hứng khí rò rỉ (khí độc hại, nguy hiểm) 53

Trang 8

Hình 4.16 Vòng làm kín kiểu khuất khúc được dẫn khí trơ áp suất cao hơn áp suất

trong máy nén vào rãnh 54

Hình 4.17 Vòng đệm kín giới hạn 55

Hình 4.18 Cấu tạo vòng đệm kín giới hạn 56

Hình 4.19 Cấu tạo vòng kín tiếp xúc cơ học 57

Hình 4.20 Cấu tạo đệm màng lỏng 58

Hình 4.21 Hệ thống cung cấp dầu cho đệm màng lỏng 59

Hình 4.22 Chuyển động của trục máy nén 60

Hình 4.23 Hai loại ổ bi dùng để chống lại chuyển động theo phương bán kính 61

Hình 4.24 Ổ bi dùng để chống lại chuyển động theo trục 61

Hình 4.25 Lực do áp suất tác dụng lên hai bên của mỗi tầng công tác 62

Hình 4.26 Cấu tạo ngăn cân bằng 63

Hình 4.27 Sơ đồ phân tích lực 64

Hình 4.28 Sơ đồ hệ thống bôi trơn 65

Hình 4.29 Làm mát bên trong máy nén 66

Hình 4.30 Làm mát trung gian 67

Hình 4.31 Làm mát sau khi nén 67

Hình 4.32 Dẫn động bằng động cơ điện 68

Hình 4.33 Nguyên lý hoạt động của máy nén ly tâm 69

Hình 4.34.Máy nén ly tâm nhiều cấp 70

Hình 4.35.Nối nối tiếp 71

Hình 4.36 Nối song song 71

Hình 4.37.Van một chiều 72

Hình 5.1 Máy nén trục vít 75

Trang 9

Trang 8

Hình 5.2 Sơ đồ cấu tạo máy nén trục vít 76

Hình 5.3 Nguyên lý hoạt động của máy nén khí kiểu trục vít 78

Hình 5.4.Quá trình ăn khớp 78

Hình 5.5.Tính lưu lượng q0 79

Hình 5.6 Quá trình hút, nén và đẩy của máy nén khí kiểu trục vít 80

Hình 5.7 Sự phụ thuộc góc xoắn φ và tỉ số thể tích khe hở thực tế và khe hở theo lý thuyết 80

Hình 5.8 Sơ đồ hệ thống máy nén khí kiểu trục vít có hệ thống dầu bôi trơn 82

Hình 6.1 Sơ đồ vận hành hệ thống máy nén khí ly tâm 87

Hình 6.3 Hệ thống máy nén khí trục vít Boge C30 88

Hình 6.4 Bảng điều khiển máy khí trục vít 89

Trang 10

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

1 Tên mô đun: Vận hành máy thủy khí II

2 Mã mô đun: PETR64108

3 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

3.1 Vị trí: Là mô đun thuộc phần môn học, mô đun chuyên môn nghề của chương

trình đào tạo Môn đun này được dạy trước mô đun: vận hành phân xưởng chế

biến khí và dạy sau các mô đun như: vận hành phân xưởng chế biến dầu I, Vận

hành phân xưởng chưng cất dầu thô…

3.2 Tính chất: Mô đun này trang bị những kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động

của máy thủy khí II (bơm piston, máy nén khí ly tâm và máy nén khí trục vít) cho

HSSV

3.3 Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Là mô đun bắt buộc, giúp học sinh, sinh viên

thao tác thành thạo trong vận hành, bảo dưỡng bơm piston, máy nén khí ly tâm

và trục vít

4 Mục tiêu của mô đun:

4.1 Về kiến thức:

A1 Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm piston và máy nén

khí (máy nén khí ly tâm, máy nén khí trục vít)

4.3 Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:

C1 Tuân thủ tuyệt đối các qui định về an toàn, pccc, nội quy phòng học/xưởng thực hành

và quy chế của nhà trường

C2 Tuân thủ các qui trình vận hành các thiết bị cơ khí, điện, tự động hóa có liên

quan

C3 Xác định được công việc phải thực hiện, hoàn thành các công việc theo yêu

cầu, không để xảy ra sự cố, hư hỏng đối với hệ thống thiết bị

Trang 11

Thời gian đào tạo (giờ)

Tổng

số

Trong đó

Lý thuyết

SAEN512001 An toàn vệ sinh lao động 2 30 26 2 2 0

II Các môn học, mô đun chuyên

môn ngành, nghề 70 1825 530 1180 36 79 II.1 Môn học, mô đun kỹ thuật cơ sở 9 165 93 63 6 3

AUTM52111 Cơ sở điều khiển quá trình 2 45 14 29 1 1

II.2 Môn học, mô đun chuyên môn

Trang 12

PETR56118 Vận hành các phân xưởng chế biến

PETR66220 Khóa luận tốt nghiệp 6 270 28 230 0 12

Tổng Cộng: 93 2290 713 1437 53 87

5.2 Chương trình chi tiết môn học

Số TT Tên các bài trong mô đun

Thời gian (giờ)

Tổng

số

Lý thuyết

Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập

Kiểm tra

LT TH

1 Bài 1: Cấu tạo và nguyên lý hoạt

1.1 Giới thiệu chung 1 1

1.2 Cấu tạo bơm piston 6 6

1.3 Nguyên lý hoạt động bơm piston 4 4

2 Bài 2: Quy trình vận hành và bảo

2.1 Quy trình vận hành bơm piston 1 1

2.2 Quy trình bảo dưỡng bơm piston 1 1

2.3 Các hư hỏng thường gặp trong quá

3.3 Bảo dưỡng bơm piston 12 12

4 Bài 4: Cấu tạo, nguyên lý hoạt

4.1 Phân loại máy nén khí ly tâm 1 1

4.2 Cấu tạo máy nén khí ly tâm 5 5

Trang 13

máy nén khí trục vít 20 18 2

6 Điều kiện thực hiện mô đun:

6.1 Phòng học Lý thuyết/Thực hành: Đáp ứng phòng học chuẩn

6.2 Trang thiết bị dạy học: Projetor, máy vi tính, bảng, phấn

6.3 Học liệu, dụng cụ, mô hình, phương tiện: Giáo trình, mô hình học tập,…

6.4 Các điều kiện khác: Người học tìm hiểu thực tế về công tác xây dựng phương án

khắc phục và phòng ngừa rủi ro tại doanh nghiệp

7 Nội dung và phương pháp đánh giá:

7.1 Nội dung:

- Kiến thức: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức

- Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kỹ năng

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp

+ Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập

+ Tham gia đầy đủ thời lượng mô đun

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập

7.2 Phương pháp:

Người học được đánh giá tích lũy mô đun như sau:

7.2.1 Cách đánh giá

- Áp dụng quy chế đào tạo Cao đẳng hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư

số 09/2017/TT-LĐTBXH, ngày 13/3/2017 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh

và Xã hội

Trang 14

- Hướng dẫn thực hiện quy chế đào tạo áp dụng tại Trường Cao đẳng Dầu khí như sau:

+ Điểm kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1) 40%

+ Điểm kiểm tra định kỳ (Hệ số 2)

+ Điểm thi kết thúc mô đun 60%

7.2.2 Phương pháp đánh giá

Chuẩn đầu ra đánh giá

Số cột

Thời điểm kiểm tra

Thường xuyên Viết/

Tự luận/

Trắc nghiệm và Thực hành

A1, B1, B2, C1, C2, C3

1 Sau 15 giờ

Kết thúc mô

đun

Viết/ Thuyết trình và Thực hành

Tự luận/

Trắc nghiệm

và Thực hành

A1, B1, B2, C1, C2,

C3

1 Sau 100

giờ

7.2.3 Cách tính điểm

- Điểm đánh giá thành phần và điểm thi kết thúc mô đun được chấm theo thang điểm 10 (từ 0 đến 10), làm tròn đến một chữ số thập phân

- Điểm mô đun là tổng điểm của tất cả điểm đánh giá thành phần của mô đun nhân với trọng số tương ứng Điểm mô đun theo thang điểm 10 làm tròn đến một chữ

số thập phân, sau đó được quy đổi sang điểm chữ và điểm số theo thang điểm 4 theo quy định của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội về đào tạo theo tín chỉ

8 Hướng dẫn thực hiện mô đun

8.1 Phạm vi, đối tượng áp dụng: Đối tượng Cao đẳng Dầu khí

8.2 Phương pháp giảng dạy, học tập mô đun

8.2.1 Đối với người dạy

* Lý thuyết: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực bao gồm: thuyết trình ngắn, nêu

vấn đề, hướng dẫn đọc tài liệu, bài tập tình huống, câu hỏi thảo luận…

Trang 15

Trang 14

* Bài tập: Phân chia nhóm nhỏ thực hiện bài tập theo nội dung đề ra

* Thảo luận: Phân chia nhóm nhỏ thảo luận theo nội dung đề ra

* Hướng dẫn tự học theo nhóm: Nhóm trưởng phân công các thành viên trong nhóm

tìm hiểu, nghiên cứu theo yêu cầu nội dung trong bài học, cả nhóm thảo luận, trình bày nội dung, ghi chép và viết báo cáo nhóm

8.2.2 Đối với người học: Người học phải thực hiện các nhiệm vụ như sau:

- Nghiên cứu kỹ bài học tại nhà trước khi đến lớp Các tài liệu tham khảo sẽ được

cung cấp nguồn trước khi người học vào học mô đun này (trang web, thư viện, tài liệu )

- Tham dự tối thiểu 70% các buổi giảng lý thuyết Nếu người học vắng >30% số tiết lý thuyết phải học lại mô đun mới được tham dự kì thi lần sau

- Tham dự 100% các buổi học thực hành Nếu người học vắng phải học lại mô đun mới được tham dự kì thi lần sau

- Tự học và thảo luận nhóm: là một phương pháp học tập kết hợp giữa làm việc theo nhóm và làm việc cá nhân Một nhóm gồm 8-10 người học sẽ được cung cấp chủ

đề thảo luận trước khi học lý thuyết, thực hành Mỗi người học sẽ chịu trách nhiệm về

1 hoặc một số nội dung trong chủ đề mà nhóm đã phân công để phát triển và hoàn thiện tốt nhất toàn bộ chủ đề thảo luận của nhóm

- Tham dự đủ các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ

- Tham dự thi kết thúc mô đun

- Chủ động tổ chức thực hiện giờ tự học

9 Tài liệu tham khảo:

- Tài liệu tiếng Việt:

[1] Trường Cao Đẳng Dầu khí, Giáo trình Vận hành bơm, Lưu hành nội bộ, 2017

[2] Trường Cao Đẳng Dầu khí , Tài liệu hướng dẫn thực hành bơm, Lưu hành nội

- Tài liệu tiếng nước ngoài:

[1] McGraw-Hill, Pump Handbook, Fourth Edition, 2008

Trang 16

[2] Block and Heinz P, A Practical Guide to Compressor Technology, 2nd Edition,

2005

[3] Heinz P Block and J Hoefner, Reciprocating Compressors, 1996

Trang 17

Bài 1: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm Piston Trang 17

BÀI 1: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA BƠM

PISTON

❖ GIỚI THIỆU BÀI 1

Bài 1 giới thiệu về bơm piston

- Tuân thủ nội quy, quy định nơi làm việc

❖ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ HỌC TẬP BÀI 1

- Đối với người dạy: sử dụng phương pháp giảng giảng dạy tích cực (diễn giảng, vấn đáp, dạy học theo vấn đề); yêu cầu người học thực hiện câu hỏi thảo luận

và bài tập bài 1 (cá nhân hoặc nhóm)

- Đối với người học: chủ động đọc trước giáo trình (bài 1) trước buổi học; hoàn thành đầy đủ câu hỏi thảo luận và bài tập tình huống bài 1 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định

❖ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN BÀI 1

- Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không

- Trang thiết bị máy móc: Máy chiếu và các thiết bị dạy học khác

- Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Chương trình mô đun, giáo trình, tài liệu

tham khảo, giáo án, phim ảnh, và các tài liệu liên quan

- Các điều kiện khác: Không có

❖ KIỂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ BÀI 1

- Nội dung:

✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức

✓ Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần:

+ Nghiên cứu bài trước khi đến lớp

Trang 18

+ Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập

+ Tham gia đầy đủ thời lượng mô đun

+ Nghiêm túc trong quá trình học tập

- Phương pháp:

✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng)

✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có

❖ NỘI DUNG BÀI 1

1.1 GIỚI THIỆU CHUNG

1.1.1 Định nghĩa

Bơm piston là loại bơm làm việc theo nguyên lý thể tích, có piston chuyển động tịnh tiến trong xi lanh để hút và đẩy chất lỏng qua hai van là loại máy thuỷ lực thể tích đơn giản nhất và ra đời trước nhất

1.1.2 Ưu điểm và nhược điểm của bơm piston

a Ưu điểm

+ Tạo được áp suất cao

+ Dễ sửa chữa, tháo lắp

1.1.3 Phân loại bơm piston

a Theo số lần tác dụng trong một chu kỳ làm việc

+ Bơm tác dụng đơn: piston hình trụ dài chất lỏng làm việc ở một phía + Bơm tác dụng kép: piston hình trục ngắn (đĩa), chất lỏng làm việc ở hai phía của piston Bơm có 2 buồng công tác

+ Bơm tác dụng nhiều lần:

▪ Bơm tác dụng 3 lần: trong một chu kỳ làm việc (một vòng quay của trục bơm) có 3 quá trình hút và 3 quá trình đẩy Nó chính là do 3 bơm tác dụng đơn ghép lại với nhau, các piston được dẫn động bằng một

Trang 19

trục khuỷu, có duy một ống hút và 1 ống đẩy Để có dao động lưu lượng nhỏ nhất các tay quay được bố trí lệch nhau 1 góc 120o

▪ Bơm tác dụng 4 lần: do 2 bên tác dụng kép ghép lại với nhau Tay quay của hai bơm lệch nhau một góc 90o

b Theo đặc điểm kết cấu

+ Bơm piston dạng đĩa: piston dạng hình trục ngắn (dạng đĩa) mặt xung quanh của piston tiếp xúc với thành xi lanh nên còn gọi là piston giáp thành Yêu cầu của bơm này là piston và xi lanh phải chế tạo với độ chính xác cao Thường dùng các vòng găng (xéc măng) để làm kín hoặc dùng piston lõi sắt và phần làm kín bằng cao su

+ Bơm piston dạng trụ: piston có dạng hình trục với đường kính tương đối nhỏ Mặt xung quanh của piston không tiếp xúc với thành xi lanh nên khi làm việc mặt xi lanh không bị mài mòn Xi lanh chế tạo dễ không đòi hỏi chính xác cao Bộ phận lót kín là những đệm lót không gắn liền với piston, nên có khả năng chế tạo chính xác, lót kín được tốt hơn Loại bơm này thường được dùng với áp suất lớn

c Theo áp suất bơm piston

+ Bơm áp suất thấp: P < 10at

+ Bơm áp suất trung bình: P = 10 ÷ 20at

+ Bơm áp suất cao: P > 20at

d Theo lưu lượng bơm piston

+ Lưu lượng nhỏ: Q < 15m3/h

+ Lưu lượng trung bình: Q = 15 ÷ 60m3/h

+ Lưu lượng lớn: Q > 60m3/h

1.2 CẤU TẠO BƠM PISTON

Cấu tạo chung của bơm piston bao gồm các phần chính sau:

- Phần dẫn động: thường là động cơ điện, động cơ điêzen có số công suất và số vòng quay được thiết kế phù hợp với chức năng công dụng của bơm

- Phần khớp nối trung gian: có thể có các dạng sau:

Trang 20

+ Truyền động trực tiếp qua khớp nối trung gian

+ Trục Piston trung gian

+ Thiết bị bôi trơn

Một số bơm (của Liên Xô cũ) trong phần truyền lực của bơm có thêm phần thay đổi tốc độ: cặp bánh răng ăn khớp, cặp trục vít - bánh vít…

- Phần thuỷ lực:

+ Xi lanh + Piston + ty (trục) Piston (nếu có)

+ Bộ phận làm kín cho xi lanh và Piston

+ Hộp van hút và van xả

+ Bộ phận phụ trợ:

+ Van an toàn

+ Bình ổn áp

+ Đường ống; van ngược, thiết bị đo lưu lượng, van tuần hoàn…

Hình 1.1 Cấu tạo chung của bơm piston

Trang 21

1.3 NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG BƠM PISTON

1.3.1 Nguyên lý hoạt động của bơm piston

Hình 1.2 Sơ đồ cấu tạo của máy bơm Piston tác dụng đơn

Cấu tạo và nguyên lý làm việc của máy bơm piston tác dụng đơn được thể hiện trên vẽ Piston 5 chuyển động qua lại trong xylanh, nhờ cơ cấu chuyển động gồm trục khuỷ 9 (được truyền động từ động cơ dẫn động), thanh truyền 7, con trượt 8 và thanh nối 6

Khi piston chuyển động sang phải thì thể tích trong buồng xylanh A tăng dần, nên áp suất ở đó giảm dần, đến khi nhỏ hơn áp suất khí quyển tai mặt thoáng của bể hút thì van 3 mở (van 2 đã được đóng lại từ trước đó), chất lỏng từ bể hút vào trong xylanh Khi piston đến điểm chết bên phải thì máy bơm hoàn thành quá trình hút Sau

đó, piston chuyển động ngược lại thì trong buồng xylanh A giảm dần thể tích, nên áp suất ở đó tăng, đến khi lớn hơn áp suất của chất lỏng ở trong ống đẩy thì van 2 mở ra (van 3 đã đóng lại trước đó), chất lỏng sẽ được đẩy lên bể chứa theo ống đẩy 1 Khi piston đến điểm chết trái thì hoàn thành quá trình đẩy của bơm Như vậy, cứ mỗi vòng quay của trục thì bơm thực hiện được một quá trình hút và đẩy Một quá trình hút và đẩy kế tiếp nhau gọi là một chu kỳ làm việc của bơm Mỗi quá tình hút hoặc đẩy của bơm thì piston di chuyển được một quãng đường s = 2r (r là bán kính tay quay) gọi là hành trình của piston

Trang 22

Bơm piston tác dụng kép có piston dạng tấm Cấu tạo và hoạt động phần thuỷ lực như (Hình 1.3) Khi piston chuyển động từ A đến B thì khoang A thực hiện quá trình hút giống nhau như bơm tác dụng đơn Khi đó khoang B thực hiện quá trình đẩy đến vị trí B thì kết thúc quá trình hút của khoang A và đẩy của khoang B

Quá trình ngược lại khi piston đi từ B đến A Khoang B sẽ hút và khoang A thực hiện quá trình đẩy Như vậy mỗi vòng quay của trục chính thì bơm thực hiện được hai lần hút và hai lần đẩy Nếu tay quay tiếp tục quay thì bơm lại lặp lại quá trình hút và đẩy như cũ

Hình 1.3 Sơ đồ cấu tạo của máy bơm piston tác dụng kép

Do kết cấu và nguyên lý làm việc như trên nên so với bơm ly tâm, bơm piston có thể tạo nên được áp suất lớn nhưng chuyển động của chất lỏng qua bơm không đều, lưu lượng của bơm dao động, kết cấu của bơm tương đối cồng kềnh

Ở những phạm vi sử dụng cần áp suất thấp hoặc trung bình và lưu lượng tương đối lớn thì dùng bơm piston không lợi bằng bơm ly tâm Nhưng khi cần áp suất cao hoặc rất cao (từ 200 at trở lên) và lưu lượng tương đối nhỏ thì bơm piston vẫn chiếm

ưu thế Ví dụ trong các hệ thống truyền động, truyền lực bằng thủy lực, bơm ép với áp suất cao, đặc biệt trong ngành khai thác và khoan dầu khí

Nhược điểm: kích thước và trọng lượng của bơm lớn, truyền chất lỏng không đều, giá thành cao, dễ hư hỏng

1.3.2 Bình ổn áp

Sau khi nghiên cứu chuyển động không ổn định của chất lỏng trong quá trình làm việc của bơm piston, ta đã thấy rõ tính chất dao động của lưu lượng và áp suất gây ra nhiều tác hại làm tăng tổn thất thủy lực, gây chấn động và nếu bơm làm việc có thể xuất hiện va đập thủy lực làm hỏng các bộ phận của bơm và của hệ thống Trong trường hợp nhiều bơm cùng làm việc trong một hệ thống, biên độ dao động của áp suất trong hệ thống tăng lên rất lớn vì cộng hưởng

Trang 23

Ngoài ra dao động của áp suất và lưu lượng của bơm có ảnh hưởng xấu đến chất lượng làm việc của hệ thống thủy lực, vì nhược điểm cơ bản này mà bơm piston có hệ

số không đều và lưu lượng lớn không được sử dụng trong các hệ thống truyền động thủy lực hoặc hệ thống điều khiển đòi hỏi chính xác cao

Do vậy cần phải có biện pháp hạn chế tính chất không ổn định của dòng chảy trong bơm piston Có 3 biện pháp, và đặc biệt ta nghiên cứu khảo sát bình ổn áp:

- Dùng bơm tác dụng 2 chiều (tác dụng kép)

Chuyển động của dòng chảy không ổn định chỉ xuất hiện từ bình chứa đến mặt piston Do vây lực quán tính trong ống hút chỉ xuất hiện ở một đoạn ngắn từ bình điều hòa đến bơm, giảm đươc tổn thất năng lượng trong ống hút Bình điều hòa (bình ổn áp) càng đặt gần sát bơm càng có lợi

Bình thường tất cả các bình ổn áp được nạp khí nitơ với áp suất bằng 0

Đặt bình ổn áp trên ống hút có thể cho phép:

- Tăng thêm được chiều cao hút của bơm

- Tăng số vòng quay làm việc của bơm

- Giảm được dao động áp suất của bơm trong quá trình hút

b Bình ổn áp trên ống đẩy (Bình ổn áp đẩy)

Trong quá trình đẩy một phần lưu lượng của bơm (phần lớn hơn lưu lượng trung bình) được tích lũy lại trong bình, mức chất lỏng sẽ dâng lên nén khối khí ở phần trên của bình, tạo nên áp suất lớn Khi van đẩy đóng, nhờ áp suất lớn của khối khí khoang trên bị nén trong bình, nên chất lỏng được tiếp tục đẩy ra ống đẩy vì vậy lưu lượng, áp suất trong ống đẩy được giảm đi, dòng chảy điều hòa hơn

Cũng như bình hút, bình ổn áp đẩy có tác dụng làm giảm lực quán tính trong ống đẩy của bơm piston, lực quán tính chỉ còn xuất hiện trên một đoạn ngắn từ bơm đến bình ổn áp

Cấu tạo của bình ổn áp đẩy cũng giống như bình ổn áp hút và có 3 dạng sau:

Trang 24

Trong điều kiện bình thường, áp suất khí nạp được xác định theo áp suất làm việc

bé nhất của hệ thống, nhưng có thể phụ thuộc (chịu ảnh hưởng) vào các thông số khác của hệ thống Và sau hết đó là yêu cầu của nhà sản xuất

1.3.3 Lưu lượng của bơm piston

Lưu lượng trung bình

• Đối với bơm tác dụng đơn:

Q1 = F.S.n

Trang 25

• Đối với bơm tác dụng kép:

Q1 = (2F – f).S.n

Trong đó:

F = π.D2/4 – Diện tích làm việc của mặt piston

D: Đường kính của piston

Điều chỉnh lưu lượng của bơm piston

Để phù hợp với nhu cầu sử dụng về áp suất cũng như lưu lượng trong hệ bơm piston người ta đã áp dụng các biện pháp thay đổi lưu lượng cơ bản sau:

- Thay đổi tần số làm việc của bơm tức thay đổi số hành trình của piston trong một đơn vị thời gian bằng các biện pháp sau:

+ Thay đổi số vòng quay của động cơ dẫn động

+ Thay đổi số vòng quay bơm bằng việc sử dụng các cơ cấu trung gian như

❖ TÓM TẮT BÀI 1

Trong bài này, một số nội dung chính được giới thiệu:

- Cấu tạo bơm piston

Trang 26

- Nguyên lý hoạt động bơm piston

❖ CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN BÀI 1

Câu hỏi 1 Ghép hợp các thuật ngữ cho sẵn với nội dung tương ứng

1 Làm việc theo nguyên lý thể tích

Câu hỏi 2 Phần khớp nối trung gian có những dạng nào?

Tình huống 3 Cấu tạo của bơm piston gồm những bộ phận nào?

Trang 27

Bài 2: Quy trình vận hành và bảo dưỡng bơm Piston Trang 27

BÀI 2: QUY TRÌNH VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG BƠM PISTON

Bài 2 giới thiệu về quy trình vận hành và bảo dưỡng bơm piston

tham khảo, giáo án, và các tài liệu liên quan

- Nội dung:

✓ Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức

Trang 28

✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: 1 điểm kiểm tra

1.1 QUY TRÌNH VẬN HÀNH BƠM PISTON

1.1.1 An toàn khi vận hành

Trong quá trình làm việc có thể xảy ra những sự cố dẫn đến những tai nạn không lường trước được, gây thiệt hại cả về kinh tế lẫn vật chất, làm chậm tiến độ thi công công trình,… Chính vì vậy, an toàn lao động là một vấn đề rất quan trọng đối với con người cũng như thiết bị máy móc Để bơm làm việc được tốt và đảm bảo an toàn, nhất thiết phải tuân thủ các nguyên tắc sau đây:

- Trước khi khởi động máy bơm cần kiểm tra:

+ Không để các vật không cần thiết ở phần dẫn động của bơm

+ Kiểm tra rào chắn bảo vệ của bơm

+ Kiểm tra đồng hồ áp lực, van an toàn

+ Kiểm tra khí nén và áp suất khí nén trong bình ổn áp

+ Không cho người không có liên quan ở gần máy bơm

- Khi hành trình của máy bơm đạt mức bình thường, phải đóng ngay van khởi động, đồng thời theo dõi chỉ số trên áp kế và điều chỉnh không cho áp suất tăng vượt quá giới hạn làm việc cho phép

- Máy bơm cần được lắp thiết bị bảo hiểm và hệ thống báo động

- Khi máy bơm đang làm việc, đặc biệt nghiêm cấm tiến hành các công việc sửa chữa

- Khi phát hiện máy bơm có các khuyết tật sau đây thì không cho máy bơm tiếp tục làm việc:

+ Xuất hiện vết nứt ở các bộ phận như: bánh đai, bình điều hoà, van, … + Các rãnh then, vít cấy bị hỏng

+ Không có tấm chắn bảo vệ bộ phận dẫn động

+ Đệm làm kín xylanh bị hỏng khi dung dịch rò rỉ qua lỗ báo hiệu A

Trang 29

+ Xói mòn đường kính mặt trong của xylanh lớn hơn 1,5mm so với đường kính danh nghĩa

+ Ty bơm bị cong và có các vết nứt, gãy, sứt

+ Có vết nứt, mẻ ở các mối hàn thân máy và các bộ phận khác

- Khi xảy ra cháy nổ thì phải báo ngay cho trung tâm an toàn, cần nhanh chóng cứu chữa người và các thiết bị liên quan Đồng thời, ngừng hoạt động máy bơm ngay lập tức

- Trong quá trình vận hành cần ghi chép những biểu hiện của bơm vào sổ trực để theo dõi

- Chỉ rời máy khi đã bàn giao ca xong Lưu ý, phải báo cho thợ máy đổi ca về tình trạng hư hỏng, sai phạm chế độ làm việc của bơm

1.1.2 Chạy thử bơm

Việc chạy thử bơm sau khi sửa chữa, lắp ráp là một việc hết sức quan trọng và bắt buộc Qua việc chạy thử này, ta có thể đánh giá một cách chính xác chất lượng công việc sửa chữa và lắp ráp, khẳng định độ tin cậy làm việc của bơm trước khi đưa vào hoạt động

Trong sửa chữa, việc chạy thử máy có những đặc điểm riêng, bởi trong máy có nhiều loại chi tiết khác nhau: chi tiết mới, chi tiết được gia công sửa chữa lại, chi tiết

đã qua sử dụng vẫn còn dùng được,… Như vậy có nghĩa là, có những mối ghép trong

cơ cấu máy việc chạy thử là chạy rà, nhằm san phẳng những nhấp nhô ban đầu, tăng diện tích tiếp xúc bề mặt, giảm áp lực đơn vị trong mối ghép, đảm bảo độ ổn định làm việc lâu dài của mối ghép, tăng tuổi thọ của bơm Nhưng cũng có những mối ghép việc chạy thử chỉ là để kiểm tra hiệu chỉnh lại khe hở và các thông số kỹ thuật

Khi tiến hành chạy thử máy bơm ta cần thực hiện những bước sau:

- Kiểm tra các bộ phận của bơm một lần cuối, xem xét các mối ghép ren đã xiết

đủ chặt chưa, tra dầu mỡ cho các mối ghép có sự chuyển động tương đối giữa các bề mặt chi tiết bơm (tại những vị trí có lỗ tra dầu hoặc vú mỡ)

- Kiểm tra, dọn dẹp các dụng cụ lắp ráp, các ốc vít, các mảnh vụn sắt thép có xung quanh máy, không để chúng trên thành máy, trên các vị trí có thể vướng, rơi vào các bộ phận máy đang chuyển động

- Quay vài vòng khớp nối bằng tay đòn, xem xét hiện tượng kẹt vướng của bơm

- Đóng điện chạy thử và xả trực tiếp chất lỏng ra ngoài, không đưa vào hệ thống ống dẫn Kiểm tra áp suất và lưu lượng làm việc của bơm Lưu ý, tất cả các chi tiết của hộp thuỷ lực chịu áp suất làm việc 25MPa (250KG/cm2) phải chịu áp suất thử là 37,5MPa (375KG/cm2) trong thời gian 5 phút

Trang 30

- Đặt tay lên các thân ổ xem có hiện tượng rung, nóng không Nếu rung cần vặn chặt các ốc lắp thân ổ với bệ máy Nếu nóng cần xem xét chế độ bôi trơn, xem các vị trí tương quan của ổ có bị sai lệch không, nếu sai lệch đường tâm thì cần phải điều chỉnh lại

- Lắng nghe xem bơm chạy có xuất hiện tiếng ồn không, nếu có thì cần tìm nơi phát ra tiếng ồn và xử lý

- Riêng đối với cụm xylanh – piston mới hoặc đã sửa chữa thì khi tiến hành chạy thử sẽ đạt được hai mục đích:

- Làm mòn bề mặt trên các đỉnh độ nhám và ở các phần mà ở đó có sai số công nghệ ban đầu, có các khuyết tật do lắp ghép và biến dạng nhiệt

- Huỷ hoại độ nhám ban đầu của bề mặt và tạo ra độ nhám mới có các thông số

và hướng xác định cho mỗi bề mặt ma sát khi chúng làm việc trong chế độ sử dụng lâu dài

- Kiểm tra áp suất khí nén trong bình điều hoà không được cao hơn hay thấp hơn

so với áp suất được đánh dấu trên biểu đồ

- Tiến hành kiểm tra định kỳ van an toàn ít nhất một lần sau 10 giờ làm việc để phòng ngừa các chất lắng đọng trên các bề mặt của van an toàn và trên các đường ống hút

- Kiểm tra thường xuyên các mối ghép có liên kết ren của bulông, đai ốc Đặc biệt, chú ý đến các mối ghép chịu tải trọng của khối thuỷ lực vì các mối ghép này dù chỉ hơi yếu cũng dẫn đến sự phá hỏng các liên kết ren, làm mài mòn bề mặt lắp ráp, hư hỏng đệm làm kín, …

- Không cho phép bơm làm việc lâu dài ở áp suất vượt quá các chỉ số trong tính năng kỹ thuật Nghĩa là, cho phép làm việc tăng công suất nhưng không vượt quá 10% trong thời gian 5 phút

- Hướng quay của trục chủ động phải đúng với hướng quay được chỉ ra trên khung máy (theo chiều kim đồng hồ)

Trang 31

- Phải rửa sạch dung dịch ở hộp thuỷ lực khi bơm ngừng hoạt động trong thời gian dài, để tránh hiện tượng lắng đọng các hạt sét và hạt mài trong hộp thuỷ lực, nhằm ngăn ngừa quá trình ăn mòn kim loại

- Trong khi bơm làm việc, không được tiến hành bất cứ một công việc nào liên quan đến bơm, ngoại trừ việc siết chặt các đệm làm kín hoặc các đai ốc, nắp van

Ngoài ra, trong quá trình máy bơm làm việc thường xảy ra một số hiện tượng biểu hiện sự hỏng hóc Để đảm bảo quá trình bơm không bị gián đoạn ta cần tìm hiểu

kỹ và xác định rõ nguyên nhân của các hiện tượng đó để có biện pháp khắc phục kịp thời

1.2 QUY TRÌNH BẢO DƯỠNG BƠM PISTON

Máy bơm là một tổng thể các chi tiết ghép lại với nhau Sau một thời gian làm việc, trong bơm sẽ xuất hiện một số hư hỏng với các thiết bị, bộ phận do nhiều nguyên nhân như: bôi trơn kém, lắp ráp không đúng kỹ thuật, tải trọng động sinh ra quá lớn,… dẫn đến hiệu suất làm việc của toàn hệ thống giảm Để ngăn ngừa hiện tượng này, giúp bơm làm việc có hiệu quả hơn, chống lại được các hư hỏng có thể xảy ra cho chi tiết,

bộ phận máy thì chúng ta phải có các biện pháp bảo dưỡng và chăm sóc toàn bộ hệ thống máy bơm theo một lịch trình nào đó

Sự hỏng hóc trong hệ thống máy bơm thường là sự hỏng hóc dây chuyền: nếu một chi tiết bị hư hỏng mà không sửa chữa thay thế kịp thời thì sẽ phá huỷ và gây hư hỏng cho các chi tiết, bộ phận khác, làm gián đoạn hoạt động của hệ thống, tăng khối lượng sửa chữa Vì vậy, công tác bảo dưỡng và chăm sóc máy bơm là một nhiệm vụ rất quan trọng và cần thiết, nó quyết định thời gian làm việc và hiệu quả làm việc của

toàn hệ thống.Vấn đề bôi trơn

Là một trong những vấn đề hết sức quan trọng, nó có tác dụng giảm lực ma sát, giảm hao mòn, làm mát chi tiết, bảo vệ chi tiết khỏi han gỉ, liên tục làm sạch chi tiết đảm bảo tính kín khít giữa các chi tiết,… làm tăng hiệu suất làm việc và độ bền cho máy bơm

Để nâng cao khả năng bôi trơn thì bơm không những cần phải được bôi trơn đầy

đủ, thường xuyên mà nó còn phải được bôi trơn đúng chủng loại chất bôi trơn quy định Có ba loại chất bôi trơn thường được sử dụng là: dầu bôi trơn, mỡ bôi trơn và chất rắn bôi trơn Ngoài ra, với một số thiết bị đơn giản người ta còn sử dụng cả không khí để bôi trơn Mỗi chất bôi trơn đều có tính chất lý hoá và đặc điểm khác nhau Tuỳ vào chế độ làm việc của mối ghép, chi tiết mà ta chọn chất bôi trơn phù hợp để đảm

Trang 32

bảo quá trình bôi trơn được tốt nhất Lưu ý, nên chọn chất bôi trơn có độ nhớt bé mà vẫn đảm bảo được màng bôi trơn mỏng trên các bề mặt tiếp xúc, lớp màng này phải bền vững để cho tất cả các điểm tiếp xúc làm việc êm trong suốt quá trình chuyển động

Bôi trơn hệ thống máy bơm tức là ta phải đi bôi trơn toàn bộ các cụm chi tiết quan trọng, có chuyển động ma sát tương đối với nhau như cơ cấu tay quay-thanh truyền, hộp giảm tốc, bộ gioăng làm kín, cụm xylanh-piston,… Trong đó cụm xylanh-piston thì được bôi trơn bằng chính chất lỏng bơm

Trong quá trình chạy thử của bơm thì sau 500 giờ hoạt động, ta dừng bơm để xả dầu qua đai ốc xả có từ tính Lau chùi sạch sẽ các kim loại làm dính vào đai ốc xả, trước khi lắp lại Sau đó đổ dầu mới vào

Trong quá trình làm việc bình thường của bơm thì sau 4000 giờ bơm làm việc

ta phải thay dầu mới Hàng ngày nên kiểm tra lượng dầu bôi trơn trong hộp dầu bôi trơn của cơ cấu thông qua dụng cụ đo Mực dầu bôi trơn khoảng 2" trên vạch thuỷ tinh thì đạt, còn thấp hơn thì phải bổ sung Nếu lượng dầu này lớn hơn 2" sẽ gây ra ứng suất dư lên bạc làm kín, làm biến dạng bạc dầu

1.2.2 Vấn đề bảo dưỡng máy bơm

Bảo dưỡng kỹ thuật là tập hợp các biện pháp nhằm chống lại sự mòn hỏng của các chi tiết, nhằm đảm bảo khả năng làm việc của bơm

Quá trình bảo dưỡng phải quy định thời gian, nội dung bảo dưỡng và khối lượng công việc để kịp thời kiểm tra, điều chỉnh, sửa chữa hoặc thay thế các chi tiết,

bộ phận không còn khả năng làm việc, nhằm tránh gây ảnh hưởng đến các chi tiết, bộ phận khác cũng như đến toàn bộ hệ thống bơm Công tác này phải được tiến hành thường xuyên, có kế hoạch phòng ngừa trước khi các chi tiết hết độ mài mòn giới hạn cho phép Nếu các chi tiết được bảo dưỡng đúng kỹ thuật, đúng thời gian thì sẽ giảm được khối lượng công việc sửa chữa, tăng khả năng làm việc cũng như tuổi thọ của chúng, đặc biệt, làm giảm bớt các sự cố không tốt xảy ra trong quá trình làm việc với toàn bộ hệ thống máy bơm

Để đảm bảo khả năng làm việc của từng chi tiết, bộ phận cũng như của toàn bộ

hệ thống thì ta phải có lịch trình bảo dưỡng hàng ngày, hàng tháng và hàng quý

Trang 33

2.3 CÁC HƯ HỎNG THƯỜNG GẶP TRONG QUÁ TRÌNH VẬN HÀNH

- Van đường vào đóng

- Độ cao nâng quá lớn

- Có chổ lắp ghép trên đường vào bị hỏng

- Mở van đường vào

- Giảm độ cao nâng

- Kiểm tra và khắc phục những chỗ bị rò

- Piston và xi lanh bị mài mòn quá nhiều - piston bị xước

- Phin lọc bị tắc

- Kiểm tra khắc phục chỗ rò rỉ

- Thay van một chiều hoặc thay đệm cao su mới

- Thay piston và xi lanh

- Kiểm tra phin lọc trên đường vào

- Trong thời gian máy bơm làm việc xuất hiện tiếng ồn không bình thường, tiếng gõ khi đổi chiều piston

- Piston lắp không chặt trên ty bơm

- Nắp định vị trên xi lanh bị hỏng

- Lò xo van một ciều

bị gãy

- Xuất hiện tiếng va đập thủy lực do chất lỏng không vào xi lanh kịp vì sức cản trên đường vào quá lớn hoặc có sự rò rỉ khí trên đường vào hoặc tắc phin lọc

- Xiết chặt ốc làm chặt piston và ty

- Xiết chặt ốc của mặt bích xi lanh

- Kiểm tra van chặn trên đường vào máy bơm và phin lọc

- Kiểm tra sự rò rỉ của mặt bích

Trang 34

- Tiếng gõ trong xi lanh, tiếng kêu réo trong hộp van

- Thành của hộp van hay đế van bị xói mòn

- Vòng đệm làm kín bị xiết quá chặt

- Nới bớt vòng đệm làm kín

- Do đường ống bị tắc nghẽn hoặc bị hở

- Cho dừng máy bơm và kiểm tra hệ thống đường ống và các van được lắp đặt trên hệ thống và khắc phục các hư hỏng

- Quy trình vận hành bơm piston

- Quy trình bảo dưỡng bơm piston

1 Áp suất trên đường ống tăng nguyên nhân có

Trang 35

Bài 3: Vận hành và bảo dưỡng bơm Piston Trang 35

BÀI 3: VẬN HÀNH VÀ BẢO DƯỠNG BƠM PISTON

Bài 3 hướng dẫn về vận hành và bảo dưỡng piston

- Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Xưởng thiết bị dầu khí

- Nội dung:

✓ Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng

Trang 36

✓ Điểm kiểm tra thường xuyên: không có

✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có

✓ Kiểm tra định kỳ thực hành: 2 điểm kiểm tra

3.1 KHỞI ĐỘNG HỆ THỐNG BƠM PISTON

3.1.1 Công tác chuẩn bị

- Kiểm tra độ hoàn hảo của máy bơm (như van đầu vào, đầu ra, nước làm mát, đồng hồ bảo vệ, và hệ thống công nghệ)

- Đóng điện cho máy bơm

- Xả khí cho máy bơm

- Mở hệ thống nước làm mát vào làm việc

- Kiểm tra và đưa hệ thống bảo vệ vào làm việc

- Mở van đầu vào để nối thông với bể chứa, mở các van đầu ra để nối thông đường bơm với hệ thống bơm

3.1.2 Khởi động máy bơm

- Ấn công tắc khởi động về ON đưa máy bơm vào làm việc

3.1.3 Kiểm tra trong quá trình vận hành

- Theo dõi áp lực đầu ra của bơm

- Kiểm tra thường xuyên độ kín của piston

- Kiểm tra thường xuyên tình trạng nước làm mát máy bơm, nếu xa nhích bị nát, chất lỏng sẽ thoát ra theo nước làm mát ra ngoài

- Kiểm tra thường xuyên tình trạng các mặt bích, khớp nối, đường ống đầu vào, đầu ra của máy bơm

- Theo dõi Q bơm để điều chỉnh cho đúng với Q cần thiết

- Cần nêu sơ qua cách điều chỉnh lưu lượng theo số vạch trên mặt số bộ vi sai

- Theo dõi, lắng nghe tiếng kêu của máy bơm, nếu có sự va đập lớn, lập tức Dừng

và kiểm tra nhớt của máy bơm

Trang 37

Bài 3: Vận hành và bảo dưỡng bơm Piston Trang 37

3.2 DỪNG HOẠT ĐỘNG HỆ THỐNG BƠM PISTON

3.2.1 Dừng hệ thống bơm thông thường

Ấn công tắc về OFF để tắt máy bơm

Đóng các van đầu vào, đầu ra của máy bơm và hệ thống công nghệ

3.2.2 Dừng hệ thống bơm tình huống khẩn cấp

Ấn công tắt điện dừng bơm rồi nhanh chóng đóng các van để cô lập máy bơm với hệ thống khi vận hành xảy ra các dạng sự cố:

- Tiếng va đập cơ học lớn do thiếu nhớt

- Chất lỏng thoát ra theo đường nước làm mát, do hỏng xa nhích

- Nếu có chất lỏng ra theo đường nước làm mát có nghĩa là xa nhích khoang thân bơm đã bị hỏng

- Mất áp suất nên không có lưu lượng, do lọt khí, hoặc do kẹt cửa hút (viên bi không nhảy)

- Vỡ đường bơm chất lỏng

- Đường cấp chất lỏng cho máy bơm bị tắc

- Đường vào hệ thống bị tắc

- Hệ thống bảo vệ máy bơm hỏng

3.3 BẢO DƯỠNG BƠM PISTON

a Công tác chuẩn bị

- Chuẩn bị và cho phép đưa thiết bị vào bảo dưỡng sửa chữa kiểm tra tình trạng thiết bị trước khi tiến hành bảo dưỡng

- Các dụng cụ cần thiết, mỡ bôi trơn, dầu diezen, giẻ lau

b Trình tự tiến hành công việc

1 Kiểm tra tình trạng bên ngoài: lớp sơn bảo vệ, độ kín các mối nối bằng mặt bích, tình trạng các van đầu vào, ra, độ kín của các gioăng, phớt, xa nhích, các

lỗ xả nhớt, mặt bích van

Trang 38

2 Độ chặt của các bu-lông khớp nối, chân bơm, động cơ, giữa khoang bơm và khoang công tác

3 Kiểm tra mức nhớt buồng công tác, khoang làm mát, hộp giảm tốc

4 Vệ sinh phin lọc đầu vào

5 Vệ sinh khớp nối và bôi mỡ bảo quản hoặc tình trạng dây đai

c Kết thúc công việc

- Thu dọn nơi làm việc

- Đóng điện để chạy thử bơm

- Kiểm tra tình trạng hoạt động chung của bơm: Cho bơm làm việc ở chế độ Bypass, sau đó khép từ từ đầu ra nâng áp suất lên, kiểm tra các bề mặt làm kín,

đo dòng

- Ghi nhật ký và báo cáo

- Khởi động máy bơm

- Dừng hoạt động hệ thống bơm piston

1 Đóng điện cho máy bơm trước

2 Dừng hoạt động bơm

2 Sau khi tắt hoàn toàn

a Kiểm tra toàn bộ hệ thống

b Ấn công tắc về OFF

c Khởi động hệ thống bơm piston

Câu hỏi 2 Cần kiểm tra gì trong quá trình vận hành bơm piston?

Tình huống 3 Chuẩn bị bảo dưỡng bơm piston, người vận hành cần làm gì?

Trang 39

Bài 4: Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí ly tâm Trang 39

BÀI 4: CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY NÉN

KHÍ LY TÂM

Bài 4 giới thiệu về máy nén khí ly tâm

❖ MỤC TIÊU BÀI 4

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

➢ Về kiến thức:

- Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy nén khí ly tâm

- Phân loại được các loại máy nén khí ly tâm

➢ Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:

Trang 40

+ Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập

✓ Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không

4.1 PHÂN LOẠI MÁY NÉN KHÍ LY TÂM

- Máy nén ly tâm một cấp: khí nén được nạp và nén 1 lần đem ra sử dụng

- Máy nén ly tâm nhiều cấp: khí nén được nạp và nén nhiều lần Muốn có áp suất khí nén lớn thì càng phải có nhiều cấp nén

4.2 CẤU TẠO MÁY NÉN KHÍ LY TÂM

4.2.1 Vỏ máy (Casing)

Vỏ máy nén có 2 kiểu cấu tạo:

▪ Vỏ tháo ngang được minh họa ở hình vẽ dưới đây:

Hình 4.1 Cấu tạo vỏ tháo ngang

Đối với vỏ máy tháo ngang, khi mở nắp máy phía trên ta có thể thấy được các bộ phận bên trong máy nén

▪ Vỏ tháo dọc được minh họa ở hình vẽ dưới đây:

Tiêu đề	Vận hành máy thủy khí II
Tác giả	Lý Tòng Bá, Lê Quốc Hoàng, Th.S Phạm Công Đại, Th.S Nguyễn Văn Hòa, Ks. Phạm Công Quang
Trường học	Trường Cao Đẳng Dầu Khí
Chuyên ngành	Vận hành thiết bị chế biến dầu khí
Thể loại	Giáo trình môn học
Năm xuất bản	2022
Thành phố	Bà Rịa - Vũng Tàu

Định dạng
Số trang	90
Dung lượng	4,1 MB