(NB) Giáo trình Hàn FCAW nâng cao (Nghề: Hàn - Cao đẳng) được biên soạn gồm các nội dung chính sau: Hàn thép các bon thấp - Vị trí hàn (2G); Hàn thép các bon thấp - Vị trí hàn (3G). Mời các bạn cùng tham khảo!
HÀN THÉP CÁC BON THẤP - VỊ TRÍ HÀN 2G
1 Chuẩn bị phôi hàn, vật liệu hàn
2 Chuẩn bị thiết bị dụng cụ hàn
TT Tên các bài trong mô học
Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập
5 Kỹ thuật hàn giáp mối ở vị trí hàn 2G
6 Kiểm tra chất lượng mối hàn
7 An toàn lao động và vệ sinh phân xưởng
HÀN THÉP CÁC BON THẤP – VỊ TRÍ HÀN 3G
CHUẨN BỊ THIẾT BỊ, DỤNG CỤ HÀN
Hình 2 2: Thiết bị hàn FCAW đồng bộ
Dụng cụ đồng bộ cần dùng khi hàn FCAW
Hình 2 3: Kìm cắt dây hàn
Hình 2 4: Búa gõ xỉ hàn
- Thước đo kiểm tra mối hàn:
Hình 2 7: Thước đo kiểm tra mối hàn.
CHỌN CHẾ ĐỘ HÀN 3G
Dòng điện ảnh hưởng trực tiếp tới tốc độ ra dây và năng suất hàn Đòi hỏi tay nghề của người thợ phải cao
- Điện áp hàn (22÷28)V Điện áp hàn ảnh hưởng tới chiều rông, hẹp và sâu ngấu của mối hàn, do vậy khi hàn cần phải điều chỉnh điện áp hàn phù hợp với cường độ dòng hàn
- Đặt lưu lượng khí bảo vệ (8÷12) l/ph (dùng cho dây hàn cần có khí bảo vệ) Khi hàn FCAW khí bảo vệ phụ thuộc vào ký hiệu của từng loại dây hàn Có loại cần dùng khí bảo vệ mối hàn, có loại không cần dùng khí bảo vệ (dây hàn lõi thuốc tự bảo vệ) tra bảng 1 trang 21
- Tầm với diện cực: (10÷15)mm
Tùy thuộc vào vị trí, kết cấu mối hàn mà điều chỉnh tầm với điện cực cho phù hợp để sản phẩm hàn đạt được chất lượng cao
- Dựng dõy hàn ER 71T-1 ỉ1.2mm (dõy hàn cần cú khớ bảo vệ)
GÁ PHÔI HÀN
- Đặt hai tấm phôi đối đầu nhau lên bàn hàn
- Để khe hở giữa hai phôi khoảng 4 mm
- Hàn đính ở mặt sau, tại mép ngoài cùng đường hàn (dài khoảng 10mm)
- Hàn đính chắc chắn, tránh không làm ảnh hưởng khi hàn mặt trước
- Tạo biến dạng ngược một góc khoảng 3 0 (góc bù biến dạng khi hàn)
- Có thể gắn 2 tấm dẫn hướng ở 2 đầu phôi
KỸ THUẬT HÀN GIÁP MỐI VỊ TRÍ 3G
- Gá phôi lên giá hàn sao cho mối hàn ở vị trí đứng
- Điều chỉnh chế độ hàn đúng như đã chọn
- Chọn tư thế hàn sao cho trong suốt quá trình hàn thao tác được thoải mái, luôn kiểm soát được bể hàn để điều chỉnh tốt tốc dộ hàn
- Bắt đầu hàn bằng cách bật công tắc ở súng hàn để mồ mồi hồ quang, ổn định hồ quang thì tạo bể hàn rồi từ từ dịch chuyển mỏ hàn theo hướng hàn từ dưới lên trên với góc độ của mỏ hàn so với mặt phẳng phôi về 2 bên là 90 0 và 70 0 so với trục đường hàn Cần giữ ngắn khoảng cách hồ quang từ (2÷3) mm trong suốt quá trình hàn
Hình 2 9: Góc độ mỏ hàn và phương pháp dao động mỏ hàn khi hàn đứng
- Hàn suốt từ đầu cho đến cuối đường hàn rồi mới kết thúc hồ quang, tránh càng ít lần nối đường hàn càng tốt
- Sử dụng dây hàn ER 71T-1, đường kính 1.2 mm
- Điều chỉnh cường độ dòng điện hàn ở mức (100÷120) A
- Lưu lượng khí bảo vệ: 12 L/Ph
-Tầm với điện cực từ (10÷15) mm
- Chuyển động ngang mỏ hàn theo hình răng cưa nhỏ hoặc đường thẳng với bề rộng lớn hơn khe hở một chút
- Nối que bằng cách mồi hồ quang cách điểm đầu khoảng (10÷15) mm rồi kéo lại vòng qua điểm nối rồi mới di chuyển mỏ hàn theo hướng hàn
- Nối que lớp hàn gốc cần dùng đá mài tay dày 3mm mài mỏng cuối đường hàn và bắt đầu nối từ điểm vừa mài
Hình 2 10: Cách mài nối mối hàn lót
Luôn duy trì lỗ thâm nhập hồ quang khi hàn lớp gốc
Hình 2 11: Lỗ thâm nhập hồ quang
- Điều chỉnh tốc độ hàn hợp lý từ sao cho mối hàn xuyên ngấu có kích thước đồng đều Chiều rộng một đường hàn mặt sau 5 mm, chiều cao đường hàn (1÷1,5) mm
Hình 2 12: Kích thước lớp hàn gốc
- Gõ xỉ làm sạch bề mặt lớp hàn gốc
- Chọn góc độ mỏ hàn như lớp hàn gốc
Hình 2 13: Góc độ mỏ hàn khi hàn mối hàn 3G
- Chọn phương pháp dao động mỏ hàn hình răng cưa hoặc bán nguyệt có dừng ở 2
Hình 2 14: Phương pháp dao động mỏ hàn khí hàn mối hàn 3G
- Luôn luôn kiểm soát bể hàn và duy trì góc độ mỏ hàn trong suốt quá trình hàn
- Hàn lớp đầy sao cho cách mặt vật hàn khoảng (1,5÷2)mm
Hình 2 15: Kích thước lớp hàn đầy
2.5.3 Hàn lớp phủ: Hàn 2 đường hàn
- Làm sạch bề mặt lớp hàn đầy
- Chọn chế độ hàn như hàn lớp đầy
- Đường hàn phủ thứ nhất chiếm 1/2 chiều rộng rãnh hàn, hàn liên tục cho hết chiều dài đường hàn, nếu đường hàn dài hàn một hành trình không hết thì phải dừng để chuyển tư thế hàn Khi nối mối hàn phải thực hiện đúng kỹ thuật nối mối hàn để tránh khuyết tật Cuối đường hàn phải dừng lại một lát để kim loại điền đầy cuối đường hàn, khi hàn xong vệ sinh sạch sẽ tiếp tục hàn đường hàn thứ hai
- Hàn đường hàn phủ thứ 2 phủ lờn ẵ đường thứ nhất sao cho cỏc đường hàn liờn kết nhau không tạo rãnh ở chân đường hàn Kỹ thuật hàn thực hiện như hàn đường thứ nhất Nếu mối hàn có bề mặt rộng thì phải hàn nhiều đường phủ, kỹ thuật hàn các đường hàn tiếp theo thực hiện như đường hàn thứ hai
Hình 2 16: Kích thước lớp hàn phủ.
KIỂM TRA CHẤT LƯỢNG MỐI HÀN
Để mối hàn nguội, làm sạch mối hàn, kiểm tra mối hàn bằng mắt thường
Tự đánh giá và rút kinh nghiệm cho đường hàn sau Kiểm tra các yếu tố sau:
- Kiểm tra hiện tượng không ngấu của mỗi đường hàn
- Kiểm tra hình dạng của mối hàn
- Kiểm tra điểm đầu và điểm cuối của các đường hàn
- Kiểm tra sự đồng đều của các cạnh hàn
- Kiểm tra khuyết cạnh, không ngấu, lẫn xỉ, chảy tràn
- Kiểm tra việc làm sạch
Hình 2 17: Dụng cụ kiểm tra mối hàn.
CÁC KHUYẾT TẬT HÀN, NGUYÊN NHÂN VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA
Rỗ khí sinh ra do hiện tượng khí trong kim loại mối hàn không kịp thoát ra ngoài khi kim loại mối hàn đông đặc
Rỗ khí có thể sinh ra ở bên trong hoặc trên bề mặt mối hàn, có thể tập trung hoặc nằm rời rạc trong mối hàn
Sự tồn tại của rỗ khí trong mối hàn sẽ làm giảm tiết diện làm việc, giảm cường độ chịu lực và độ kín của liên kết hàn
Hình 1.12: Mối hàn bị rỗ khí a Nguyên nhân:
- Vật liệu hàn bị ẩm, bề mặt chi tiết hàn bị bẩn, dính dầu mỡ, gỉ, hơi nước…
- Chiều dài hồ quang lớn, tốc độ hàn quá cao b Biện pháp khắc phục:
- Trước khi hàn vật liệu hàn phải được sấy khô, bề mặt phải được làm sạch
- Giữ chiều dài cột hồ quang ngắn, giảm tốc độ hàn
- Sử dụng khí bảo vệ phù hợp, có độ tinh khiết cao, lưu lượng khí cấp cho mối hàn khi hàn phải đủ
Là khuyết tật nghiêm trọng trong liên kết hàn, nó có thể dẫn đến nứt Hàn không ngấu sinh ra ở góc mối hàn, mép hàn hoặc giữa các lớp hàn Phần lớn kết cấu bị phá huỷ đều do hàn không ngấu a Nguyên nhân:
- Mép hàn chuẩn bị chưa hợp lý, góc vát quá nhỏ
- Dòng điện hàn quá nhỏ hoặc tốc độ hàn quá nhanh
- Góc độ mỏ hàn chưa hợp lý và cách đưa điện cực không hợp lý
- Chiều dài cột hồ quang quá lớn b Biện pháp khắc phục:
- Làm sạch liên kết trước khi hàn
- Tăng góc vát và khe hở hàn
- Tăng dòng điện hàn và giảm tốc độ hàn…
AN TOÀN LAO ĐỘNG VÀ VỆ SINH PHÂN XƯỞNG
2.8.1 An toàn khi hàn FCAW
Trong qua trình học tập lý thuyết và thực hành phải tuyệt đối tuân thủ các quy định về an toàn của giáo viên hướng dẫn
- Sử dụng đồ hồ giảm áp suất thích hợp với loại khí bảo vệ từ những bình chứa áp suất cao
- Chai khí phải đảm bảo luôn đặt ở vị trí thẳng đứng
- Chai khí phải được đặt ở khu vực xa hồ quang hàn & cắt, nguồn nhiệt, khu vực dễ đánh lửa, và có ngọn lửa cháy
- Khi thao tác, tránh đề đầu hướng về luồng khói, sử dụng đủ các thiết bị thông gió, hút khói tại khu vực hồ quang Tránh không để phạm vi thở vào vùng khói và khí hàn
- Thiết bị hút khói và thông gió có thể sử dụng mà không làm ảnh hưởng đến chất lượng của mối hàn
- Không chạm vào điện cực, hoặc phần kim loại của mỏ hàn với tay không hoặc khi mặc quần áo ẩm ướt
- Đảm bảo các dụng cụ bảo hộ luôn khô ráo
- Sử dụng đúng loại kính bảo vệ khi thao tác a) Kỹ thuật an toàn nhằm tránh những ánh sáng do hồ quang phát ra và những kim loại nóng chảy bắn ra
Trong quá trình hàn điện, hồ quang sinh ra tia tử ngoại, tia hồng ngoại và những tia sáng thông thường rất mạnh Tất cả những tia sáng đó, tuy mức độ ảnh hưởng có khác nhau, nhưng đều có hại cho sức khoẻ con người Đồng thời những hạt kim loại bắn ra, những vật hàn nóng bỏng, đều có thể làm cho người thợ hàn bị bỏng hoặc xẩy ra những vụ cháy lớn Do đó trong khi thao tác, cần có những biện pháp an toàn sau đây:
- Lúc làm việc cần phải trang bị đầy đủ dụng cụ bảo hộ lao động: Mặt nạ hàn cùng với kính hàn, mũ, găng tay da dài tay, giày da, quần áo bạt, v.v…
- Xung quanh nơi làm việc, không được để những chất dễ cháy hoặc dễ nổ, lúc làm việc ở trên cao thì phải để những tấm sắt ở dưới vật hàn, tránh khi hàn những kim loại bị nóng chảy nhỏ giọt xuống, làm những người ở dưới bị bỏng hoặc gây nên hoả hoạn
- Xung quanh nơi làm việc phải để những tấm che, trước khi mồi hồ quang, phải quan sát bên cạch để tránh những tia sáng hồ quang ảnh hưởng đến sức khoẻ của những người làm việc xung quanh b) Kỹ thuật an toàn nhằm tránh bị điện giật: khi công nhân đang làm việc phải hết sức tránh bị điện giật, do đó trong quá trình thao tác, ta phải có những biện pháp sau đây:
- Vỏ ngoài của máy hàn và cầu dao, cần phải tiếp đất tốt, để tránh tình trạng hở điện gây nên tai nạn
- Tất cả các dây dẫn dùng để hàn, phải được cách điện tốt, tránh tình trạng bị đè hỏng hoặc bị cháy
- Khi ngắt hoặc đóng cầu dao, thường phải đeo găng tay khô và phải nghiêng đầu về một bên, để tránh tình trạng bị hỏng do tia lửa điện gây nên lúc mở và đóng cầu dao
- Tay cầm của kìm hàn, găng tay da, quần áo làm việc và dày phải khô ráo
- Khi làm việc ở những nơi ẩm ướt, phải đi dày cao su hoặc dùng tấm gỗ khô để lát ở dưới chân
- Khi làm việc ở trong ống tròn và những vật dựng bằng kim loại, phải đệm những tấm cách điện ở dưới chân, để tránh thân thể tiếp xúc với vật hàn
- Khi làm việc ở nơi thiếu ánh sáng, hoặc ban đêm phải trang bị đầy đủ bóng điện
- Nếu thấy người bị điện giật, thì phải lập tức tắt nguồn điện hoặc tách người bị điện giật ra khỏi nguồn điện, tuyệt đối không được dùng tay để kéo người bị điện giật c) Kỹ thuật an toàn phòng nổ, phòng trúng độc và những nguy hại khác Để tránh những tai nạn do nổ, trúng độc và các nguy hại khác gây nên, trong khi thao tác, cần có những biện pháp an toàn như sau:
- Khi hàn và các vật chứa ( như két xăng v.v…) mà trước đây đã đựng những chất dễ cháy, thì phải cọ rửa sạch sẽ để khô, sau mới hàn
- Khi làm việc trong nồi hơi hoặc những thùng lớn thì qua một thời gian nhất định phải ra ngoài để hô hấp không khí mới
- Khi làm sạch xỉ hàn, phải đeo kính trắng thường để đề phòng xỉ hàn bắn vào mắt gây tai nạn
- Chỗ làm công việc hàn phải được thông gió tốt, đặc biệt là khi hàn những kim loại màu càng phải chú ý hơn
- Khi làm ở trên cao phải đeo dây an toàn và phải buộc dây cáp trên giá cố định, tuyệt đối không được khoác vào người
- Khi hàn xong phải tắt máy, khóa khí bảo vệ, tắt nước làm nguội, thu gọn dụng cụ và vệ sinh khu vực hàn sạch sẽ Sắp xếp lại chỗ làm việc trật tự gọn gàng
- Đối với các loại máy sử dụng nguồn điện cao thế thì phải ngắt nguồn điện
- Phải tắt hệ thống gió cục bộ (nếu có)
- Nếu ca làm việc trước phát hiện thấy những hiện tượng không an toàn hoặc một số chi tiết nào đó của thiết bị sắp hỏng cần thay thế thì phải báo lại cho ca saubiết để ca sau khắc phục kịp thời
Trong bài này, một số nội dung chính được giới thiệu:
- Chuẩn bị phôi hàn, vật liệu hàn
- Chuẩn bị thiết bị dụng cụ hàn
- Kỹ thuật hàn giáp mối ở vị trí hàn 3G
- Kiểm tra chất lượng mối hàn
- An toàn lao động và vệ sinh phân xưởng
❖ CÂU HỎI VÀ TÌNH HUỐNG THẢO LUẬN BÀI 2
Câu 1 Mối hàn vị trí 2G và 3G có sự khác nhau như thế nào?
Câu 2 Trong quá trình hàn FCAW xuất hiện khuyết tật không rỗ khí, hãy nêu nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa?
PHỤ LỤC: KỸ THUẬT AN TOÀN CHO HÀN ĐIỆN HÀN HƠI
Những yêu cầu về đào tạo nghề nghiệp:
1) Được phép làm các công việc hàn điện, hàn hơi, đối với những thợ hàn đủ trì nh độ,có tuổi đời trên 18, được cấp bằng học viênkỹ thuật hay các khóa đào tạo thợ hàn
, đã làm việc theo ngành mình không quá 6 tháng (đối với người làm việc trên các máy hàn tự động, nửa tự động hay máy hàn tiếp xúc thì thời gian đó không dưới 3 tháng), đã được huấn luyện và phong cấp tại nơi làm việc phù hợp với đặc điểm của công tác trên các đường dẫn khí và đã được nhận sổ chứng nhận là thợ hàn
2) Thợ hàn điện, hơi mới nhận việc phải qua kiểm tra sức khỏe, qua hướng dẫn ban đầu và hướng dẫn tại nơi làm việc về kỹ thuật an toàn Sau đó thì cứ 3 tháng một lần cũng như khi chuyển sang công việc mới, hay có sự thay đổi điều kiện làm việc, đều phải qua hướng dẫn bổ sung về kỹ thuật an toàn
3) Việc kiểm tra lại kiến thức của thợ hàn điện, hơi phải được thực hiện: a Thường xuyên ít nhất 12 tháng một lần b Khi đã nghỉ việc trên 6 tháng c Trước khi được phép làm việc lại, sau khi phải tạm nghỉ việc vì lý do vi phạm qui trình công nghệ hay vì chất lượng công việc đã làm kém