Ngoại tác tiêu cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tiêu cực đến thị trường...3 3.. Ngoại tác tích cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tích cực đến thị trường...8 II.. Từ đó chú
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
KHOA DU LỊCH
TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: KINH TẾ VI MÔ Chủ Đề: NGOẠI TÁC VÀ CÁC GIẢI PHÁP CỦA NGOẠI TÁC
Chí Minh, ngày 22 tháng 12 năm 2022
▷ Giảng viên hướng dẫn
Thông
La Trương Ngọc Giang
Nguyễn Uy Biển
1
Trang 2Mục Lục:
A PHẦN MỞ ĐẦU 2
B PHẦN NỘI DUNG 2
I Ngoại tác và tính không hiệu quả của ngoại tác đến thị trường 2
1 Ngoại tác và đặc điểm của ngoại tác 2
2 Ngoại tác tiêu cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tiêu cực đến thị trường 3
3 Ngoại tác tích cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tích cực đến thị trường 8
II Chính sách công đối với ngoại tác 9
1.Luật điều chỉnh 9
2 Thuế và trợ cấp điều chỉnh 9
3 Giấy phép ô nhiễm có thể chuyển nhượng 11
III Những giải pháp tư nhân đối với ngoại tác 13
1.Các nhóm giải pháp tư 13
2 Định lý Ronal Coase 14
3 Sự thất bại của các giải pháp tư nhân đòi hỏi phải có sự can thiệp của chính phủ 14
C PHẦN KẾT LUẬN 15
Trang 3A PHẦN MỞ ĐẦU
Trong cuộc sống hàng ngày, mặc cho cố ý hoặc vô ý con người sẽ luôn gây ra những
tác động ảnh hưởng đến môi trường sống xung quanh chúng ta Những tác động đó chúng ta
thường nhận thấy ở nhiều mặt nhưng tiêu biểu nhất là hai mặt cơ bản: một là các tác động
mang lại lợi ích nhưng không nhận lại được các khoản chi trả tương xứng, hai là các tác
động gây ra hậu quả nặng nề nhưng lại không phải chịu các khoản chi phí để bồi thường thiệt
hại Các tác động như thế trong kinh tế học được gọi là ngoại tác
Từ đó chúng ta có thể xem ngoại tác là một sự thảm bại trong kinh tế thị trường bởi vì
một khi ngoại tác xảy ra cho dù là ngoại tác tiêu cực hay ngoại tác tích cực đều gây nên tính
không hiệu quả Có thể nói ngoại tác là một trong những nguyên nhân quan trọng gây nên
các khuyết tật của thị trường Khi các ngoại tác xuất hiện thì giá hàng hóa sẽ không nhất thiết
phản ánh đúng giá trị xã hội vốn có của nó Chính vì lý do đó, các nhà sản xuất có thể khống
chế số lượng quá lớn hoặc quá nhỏ hàng hóa gây nên ảnh hưởng vô cùng to lớn đến thị
trường và làm thay đổi các lợi ích trong xã hội Để tìm hiểu về ngoại tác, ảnh hưởng của
ngoại tác như thế nào đến thị trường và tìm ra các giải pháp khắc phục Do đó, nhóm chúng
em xin được phép chọn chủ đề “NGOẠI TÁC VÀ CÁC GIẢI PHÁP CỦA NGOẠI TÁC”
B PHẦN NỘI DUNG
I Ngoại tác và tính không hiệu quả của ngoại tác đến thị trường
1 Ngoại tác và đặc điểm của ngoại tác [1]
1.1 Định nghĩa
Ngoại tác là những lợi ích hay chi phí ảnh hưởng ra bên ngoài nhưng không được
phản ánh qua giá cả
1.2 Đặc điểm của ngoại tác
Ngoại tác xuất hiện khi chủ thể (nhóm chủ thể) này ảnh hưởng đến chủ thể (nhóm chủ
thể) khác về sản xuất hay tiêu dùng và không nhận lại được sự bồi thường hay thanh toán
nào từ chủ thể (nhóm chủ thể) gây ra ảnh hưởng Kết quả này đã gây nên sự ngoại phí – lợi
ích bên ngoài hay chi phí bên ngoài thị trường Ngoại tác đã làm biến đổi lợi ích ròng trong
xã hội
Ngoại tác có thể làm chênh lệch chi phí hay lợi ích cá nhân và xã hội bởi vì ngoại tác
không ở trong thị trường nên không nhất thiết phản ánh đúng giá trị xã hội của nó Do đó sự
điều tiết của thị trường đã dẫn đến hoặc sản xuất quá nhiều hoặc quá ít so với nhu cầu xã hội,
tạo ra chi phí ngoài mặc cho giá thị trường không phản ánh được tất cả chi phí sản xuất thì đó
là sự thất bại trên thị trường
Trang 42 Ngoại tác tiêu cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tiêu cực đến thị trường
2.1 Định nghĩa:
Ngoại tác tiêu cực là ngoại tác có tác động gây ảnh hưởng xấu đến đối tượng chịu tác
động, mang lại cho đối tượng chịu tác động những tính chất bất lợi [1]
Ví dụ: chất thải sinh hoạt/ công nghiệp, kẹt xe kéo dài, đốt rác, …
2.2 Phân tích vụ việc xả thải của công ty Formosa:
a) Sơ lược về công ty Formosa Hà Tĩnh
Là một công ty nằm trong khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh) Formosa có tên chính
thức là Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS), chi nhánh của Tập
đoàn nhựa Formosa, Đài Loan
Formosa là chủ đầu tư dự án khu liên hợp gang thép và cảng nước sâu Sơn Dương bắt
đầu từ năm 2008 với tổng vốn đầu tư gần 10 tỷ USD (công suất hơn 10 triệu tấn/năm ở giai
đoạn I) và đang có kế hoạch tăng vốn lên 27 tỷ USD (20 triệu tấn/năm ở giai đoạn II) [2]
Tổng diện tích thực hiện dự án hơn 3.300ha, bao gồm diện tích đất liền hơn 2.025ha
và diện tích mặt nước hơn 1.293ha (cảng Sơn Dương) [3]
FHS đăng ký kinh doanh 11 ngành nghề, một số ngành nghề quan trọng như: chế tạo
và mua bán gang thép; kinh doanh cảng; sản xuất ximăng; kinh doanh nhà máy nhiệt điện và
nhà máy xử lý nước; xây dựng, lắp đặt, vận hành và kinh doanh nhà máy khí, bán các khí
nén và các khí chất lỏng sử dụng trong công nghiệp như oxy, nitơ ; chế tạo, gia công, sản
xuất, mua bán và xuất nhập khẩu các sản phẩm liên quan quá trình luyện than cốc, hắc ín,
dầu thô nhẹ, và kinh doanh bất động sản [4]
b) Hoạt động của công ty
Dự án Khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương Formosa Vũng Áng Hà Tĩnh (Dự
án) của Công ty TNHH Gang thép hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh (Công ty Formosa Hà
Tĩnh) được cấp Giấy chứng nhận đầu tư năm 2008 với tổng số vốn đăng ký đầu tư giai đoạn
1 của dự án là 10,548 tỷ USD với các hạng mục công trình chính:
> Nhà máy liên hợp gang thép công suất 7,5 triệu tấn/năm, sau khi hoàn thành giai
đoạn 1, sẽ tiếp tục đầu tư nâng công suất Nhà máy liên hợp gang thép lên 22,5 triệu tấn/năm
> Cụm cảng Sơn Dương với 11 bến tàu ở giai đoạn một trong tổng số 32 bến tàu
> Tổ hợp Nhà máy Nhiệt điện Formosa với tổng công suất 650MW, bao gồm 5 tổ
máy phát điện [5]
c) Vụ việc xả thải ra môi trường của công ty Formosa
⫸ Hiện tượng môi trường và những phán đoán sơ bộ
Trang 5Vào ngày 6 tháng 4 năm 2016, hiện tượng cá chết hàng loạt tại vùng biển Vũng Áng
(Hà Tĩnh) bắt đầu xuất hiện và sau đó lan ra vùng biển Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên
Huế Trên bờ biển Quảng Đông, Vũng Chùa có đến hàng trăm cá thể cá mú loại từ 40 – 50
kg trôi dạt vào bờ và chết
Đến ngày 25 tháng 4, tỉnh Hà Tĩnh có 10 tấn, Quảng Trị 30 tấn, đến ngày 29 tháng 4
Quảng Bình hơn 100 tấn cá biển bất ngờ chết dạt bờ Thảm họa này gây ảnh hưởng lớn đến
sản xuất và sinh hoạt của ngư dân, đến những hộ nuôi thủy sản ven bờ, ảnh hưởng đến du
lịch biển và cuộc sống của cư dân miền Trung Chỉ riêng tỉnh Quảng Bình có 18 xã chuyên
làm nghề biển với hơn 14.000 hộ và 24.000 lao động nghề biển [6]
Sáng 26-4, Sở Tài nguyên và môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế cho
biết đã có kết quả phân tích mẫu nước lấy tại khu vực đầm Lăng Cô và
cửa biển Lăng Cô, thị trấn Lăng Cô, Phú Lộc vào thời điểm xuất hiện cá
nuôi lồng chết hàng loạt Kết quả cho thấy các thông số gồm tổng hàm
lượng nitơ tính theo amoni, hàm lượng kim loại nặng crôm (Cr) vượt giới
hạn cho phép của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển
và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt Kết quả này
cũng chỉ ra rằng nguyên nhân cá biển, cá nuôi chết không phải do dịch
bệnh mà do một tác nhân cực mạnh - chất độc trong môi trường nước
xuất hiện từ phía bắc của tỉnh Thừa Thiên Huế.Nhiều ý kiến cho rằng
hiện tượng trên là do nguồn nước bị ô nhiễm bởi các nhà máy tại khu
kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh) xả thải gây độc [7]
⫸ Hoạt động và nguyên nhân xả thải của Formosa
Qua quá trình điều tra và thẩm định của cơ quan chức năng đã đưa ra kết luận nguyên
nhân dẫn đến hiện tượng ô nhiễm nguồn nước trên là do công ty Formosa Hà Tĩnh đưa chất
thải chưa qua xử lý theo quy định pháp luật ra môi trường dẫn đến những thiệt hại nặng nề
cho kinh tế và môi trường
Cụ thể, bình quân mỗi ngày nhà máy FHS thải từ 200 - 220 tấn chất thải các loại
Trong đó: [8]
+ Chất thải sinh hoạt 1,5 - 2 tấn/ngày
+ Chất thải công nghiệp là bùn thải 2,2 tấn/ngày, tro bay 160-170 tấn/ngày, thạch cao
25-30 tấn/ngày, tro đáy 10 -15 tấn/ngày
+ Chất thải nguy hại 3-3,5 tấn/ngày
Tính đến ngày 04/09/2016, tại Nhà máy Formosa còn tồn đọng một lượng chất thải lớn,
gồm:
Trang 6+ Chất thải sinh hoạt 19,12 tấn, bùn thải 354,8 tấn, tro bay 33.529 tấn, thạch cao
5.254 tấn, xỉ đáy lò 4.081 tấn
+ Chất thải công nghiệp 1.624,2 tấn
+ Chất thải nguy hại 62,3 tấn
Ngày 25 tháng 4 năm 2016, ông Hoàng Giật Thuyên - GĐ Phòng An toàn Vệ sinh
môi trường của Tập đoàn FHS ở Việt Nam - cho biết, Công ty Formosa (Khu kinh tế Vũng
Áng, Hà Tĩnh) có nhập 296 tấn hóa chất, gồm 45 loại, trong ba tháng đầu năm 2016 Điều
đáng nói là trong số này có nhiều loại hóa chất mà theo đánh giá của các nhà khoa học là
thuộc dạng "độc và cực độc" [9]
Formosa thừa nhận dùng axit để súc rửa đường ống, đồng thời thừa nhận không thông
báo cho chính quyền khi súc rửa “vì không biết quy định này”
Theo báo cáo của UBND tỉnh Hà Tĩnh, hiện các bể lưu giữ nước thải khi xảy ra sự cố,
Công ty FHS đang thực hiện thiết kế xây dựng 2 bể, (10.000m3/bể) tại xưởng xử lý nước
thải sinh hóa và 2 bể, (3.000m3/bể) tại xưởng xử lý nước thải sinh hoạt, dự kiến hoàn thành
trước ngày 30.6.2018 Việc xây dựng hồ lưu giữ nước thải tại xưởng xử lý nước thải công
nghiệp khi sự cố xảy ra (lưu giữ 5 - 7 ngày) theo ý kiến chỉ đạo của Bộ TNMT và UBND
tỉnh tại thông báo ngày 25.8.2016, hiện FHS chưa có kế hoạch thực hiện Đến ngày 28/6
Formosa đã nhận trách nhiệm làm hải sản chết hàng loạt tại 4 tỉnh [10]
Nguyên nhân xả thải:
+ FHS tiết kiệm đầu tư cho hệ thống xử lí nước thải
+ Không vận hành theo đúng quy chuẩn nhằm tiết kiệm chi phí
+ Quản lí lỏng lẻo của các cấp, cơ quan môi trường trong việc kiểm tra giám sát
⫸ Những hậu quả và hệ lụy mang đến
● Đối với nền kinh tế:
- Hệ sinh thái và ngư dân:
+ Từ ngày 6/4- 8/4, trên địa bàn 3 xã Kỳ Lợi, Kỳ Hà, Kỳ Ninh (thuộc thị xã Kỳ Anh)
có tổng cộng 14 hộ nuôi cá bè, với 18 lồng nuôi các loại cá (cá hồng, cá bớp, cá giò, cá mú,
cá chẽm, cá hồng mỹ ) bị chết hàng loạt với khoảng 37.200 con cá giống, 2.120 kg cá
thương phẩm, thiệt hại trên 1 tỉ đồng Chủ tịch xã Kỳ Hà, huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh cho biết
toàn xã có gần 100 tấn nghêu của hơn chục hộ dân đã chết sạch [11]
+ Riêng số hải sản chết dạt vào bờ được đánh giá khoảng 100 tấn Tuy nhiên, lâu
dài, do các rạn san hô, phù du sinh vật cũng chết nên có nguy cơ làm gián đoạn chuỗi thức ăn
Trang 7biển, khiến suy giảm đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản khu vực, ảnh hưởng đến sinh kế
lâu dài của dân [11]
+ Chính phủ xác định có tới trên 17.600 tàu cá và gần 41.000 người đã bị ảnh
hưởng trực tiếp Trên 176.000 người phụ thuộc bị ảnh hưởng theo [12]
+ Do không thể đánh bắt trong phạm vi từ bờ đến 20 hải lý, có tới 90% tàu lắp
máy công suất thấp và gần 4.000 tàu không lắp máy đã phải nằm bờ Sản lượng khai thác
ven bờ thiệt hại khoảng 1.600 tấn/tháng [12]
+ Với hoạt động nuôi trồng thủy sản, có 9 triệu tôm giống bị chết, hàng ngàn lồng
nuôi cá cũng bị thiệt hại [12]
+ Ước tính thiệt hại về lượng hải sản chết dạt vào bờ do thảm họa Formosa là hơn
100 tấn, bên cạnh đó là nhiều hậu quả khác về ô nhiễm môi trưởng ảnh hưởng đến việc làm
và phát triển kinh tế tại 4 tỉnh miền Trung Việt Nam là nơi bị ảnh hưởng trực tiếp [12]
+ Theo khảo sát của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội có đến 263.000 lao
động chịu ảnh hưởng, trong đó 100.000 chịu ảnh hưởng trực tiếp Tỷ lệ thất nghiệp gia tăng
rất lớn tại bốn tỉnh, trong đó lớn nhất là Hà Tĩnh (15,7 lần) rồi đến Quảng Bình (7,9 lần),
Quảng Trị (2,8 lần) và Thừa Thiên-Huế (1,6 lần) Số người đánh bắt thủy sản ở Hà Tĩnh
giảm 74% còn ở Quảng Bình 83,2% người dân bị giảm thu nhập so với thời điểm trước khi
xảy ra sự cố [13]
- Sự phát triển du lịch:
+ Ngày 4/11/2016, Tổng cục Du lịch Việt Nam công bố tình hình hoạt động 10 tháng
đầu năm cho thấy Quảng Bình là tỉnh chịu thiệt hại nặng nề nhất với mức thiệt hại vượt
ngưỡng 1.500 tỷ đồng Nghệ An, Quảng Trị, Hà Tĩnh và Thừa Thiên-Huế cũng bị thiệt hại về
du lịch Cơ quan du lịch quốc gia cho biết ô nhiễm chất thải từ công ty Formosa dọc theo bờ
biển miền Trung hồi tháng 4 đã gần như hoàn toàn phá hủy ngành du lịch của khu vực khi
doanh thu từ du lịch giảm tới 90% [12]
+ Riêng Hà Tĩnh sau sự cố, công suất phòng khách sạn chỉ còn 10-20% [12]
● Đối với xã hội:
- Chính phủ thừa nhận sự việc đã khiến giảm lòng tin của các tầng lớp nhân dân
Người dân nghi vấn về quá trình thẩm định, phê duyệt đầu tư; giảm cả lòng tin về khả năng
của các cơ quan chức năng trong ứng phó các tình huống khẩn cấp về môi trường
- Một bộ phận không còn tin vào sự an toàn của cá biển và các sản phẩm liên quan
như nước mắm, rong tảo…
Trang 8- Sự việc còn tiềm ẩn nguy cơ an ninh khi nhân dân lo lắng về sinh kế, thất nghiệp,
thậm chí nợ nần, phá sản do không tiêu thụ được hải sản
2.3 Vận dụng lý thuyết ngoại tác vào phân tích vụ án xả thải công ty Formosa
- Trục hoành cho biết sản lượng mà nhà máy sản xuất
- Trục tung đo lường lợi ích và chi phí mà hoạt động này tạo ra
- PMC: chi phí biên tư nhân, tức là chi phí nhà máy bỏ ra để sản xuất thêm một đơn vị
sản lượng
- PMB: lợi ích biên mà Formosa thu được ứng với từng mức sản lượng
- SMC: đường chi phí biên của xã hội bao gồm chi phí biên của nhà máy (PMC) và
tổn thất xã hội (MD)
- Để tối đa hóa lợi ích xã hội thì Formosa sẽ phải sản xuất tại điểm PMB cắt PMC Vì
lợi ích biên mà Nhà máy quan tâm là PMC nên nhà máy sẽ sản xuất tại điểm B (PMC cắt
PMB) mức sản lượng Q1 đây là mức sản lượng tối ưu của thị trường Sản lượng tối ưu của
xã hội được xác định tại điểm A với sản lượng sản xuất là Q2 tại đó PMB cắt SMC
Trang 9- Do đó Formosa gây ra ngoại tác tiêu cực đã sản xuất quá nhiều so với mức tối ưu của
với xã hội
- Vì lợi ích ròng mà Formosa thu được khi sản xuất thêm một đơn vị sản lượng là
khoảng cách dọc giữa PMB và PMC nên tổng lợi ích tăng thêm khi nhà máy sản xuất sản
lượng từ Q2 lên Q1 là tam giác ABE Với mỗi đơn vị sản lượng do nhà máy sản xuất thêm
người dân phải chịu mức thiệt hại là MD vì thế tổng thiệt hại mà xã hội phải gánh chịu khi
sản lượng tăng từ Q2 lên Q1 là MDx(Q1-Q2) Vì hình thang này có diện tích bằng hình
thang ACBE nên sau khi bù đắp phần lợi nhuận tăng thêm của nhà máy, tổn thất mà xã hội
phải chịu vẫn là tam giác ABC Nếu yêu cầu nhà máy cắt giảm sản lượng từ Q1 xuống Q2
thì sẽ tiết kiệm được khoản tổn thất phúc lợi xã hội này
- Như vậy, mức sản lượng hiệu quả xã hội không có nghĩa là một mức sản lượng không
gây ô nhiễm mà phải tìm một mức ô nhiễm có thể chấp nhận được, theo đó mức lợi ích sản
xuất mang lại phải bù đắp được những thiệt hại mà xã hội phải gánh chịu bao gồm cả chi phí
ô nhiễm
3 Ngoại tác tích cực và tính không hiệu quả của ngoại tác tích cực đến thị trường
3.1 Định nghĩa:
Ngoại tác tiêu cực là ngoại tác có tác động gây ảnh hưởng tốt đến đối tượng chịu tác
động, mang lại cho đối tượng chịu tác động những tính chất có lợi [1]
Ví dụ: Rừng Cần Giờ tạo tác động tích cực đến môi trường xung quanh (“lá phổi
xanh” quý giá của thành phố Hồ Chí Minh, khu lọc nước thải quan trọng), chiến dịch mùa hè
xanh tạo tác động tới xã hội, …
3.2 Phân tích ví dụ rừng ngập mặn ở Cần Giờ (Giả sử không có ngoại tác tiêu cực):
Trang 10- Đường cầu thị trường về du lịch sinh thái D, đó cũng chính là lợi ích biên MB.
- Rừng Cần Giờ đã mang lại ngoại tác tích cực như cải tạo sự trong sạch của không
khí, giữ nước, độ ẩm, chống xói mòn, chống bão, …
- Gọi lợi ích biên ngoại ứng do việc trồng rừng mang lại MEB, khi đó lợi ích biên xã
hội là:
MSB=MB+MEB
- Chi phí biên của việc trồng rừng làm khu du lịch sinh thái là MC, đó cũng chính là
chi phí biên xã hội: MC=MSC
- Hiệu quả của thị trường đạt được khi MB=MC, ta có điểm cân bằng thị trường là E,
tương ứng với sản lượng QE và giá PE
QE và PE: sản lượng và giá mang lại xã hội
*Như vậy, khi có ngoại tác tích cực thì:
+ Hiệu quả thị trường (E) ở dưới mức hiệu quả xã hội (E’) mong muốn
+ Sản lượng thị trường (QE) nhỏ hơn sản lượng hiệu quả: QE<QE’
Nền kinh tế không có hiệu quả, tổn thất kinh tế được biểu thị bằng diện tích tam giác
BE’E
II Chính sách công đối với ngoại tác [14]
1.Luật điều chỉnh
Đây là chính sách mệnh lệnh và kiểm soát Chính phủ có thể chữa trị ngoại tác bằng
cách cho phép hoặc ngăn cấm một số hành vi nhất định Ví dụ, sẽ thải các chất hóa học độc
hại vào nguồn nước là phạm luật Còn trường hợp này, chi phí ngoại các đối với xã hội vượt
xa lợi ích của người gây ô nhiễm Vì thế, chính phủ ban hành một chính sách mệnh lệnh và
kiểm soát để cấm tất cả các hành vi này
Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp ô nhiễm, vấn đề không đơn giản như vậy
Bất chấp những mục tiêu đưa ra bởi các nhà môi trường, việc ngăn cấm tất cả các hoạt động
ô nhiễm là bất khả thi Ví dụ, hầu như tất cả các hoạt động giao thông- kể cả đi ngựa-Đều
thải ra một số các sản phẩm phụ ô nhiễm không mong muốn Nhưng nếu chính phủ cấm tất
cả các hoạt động giao thông thì thật là không anh minh tí nào Vì thế, thay vì cố gắng loại trừ
hoàn toàn vô nhiễm, xã hội phải cần tính chi phí và lợi ích để quyết định các loại và lượng ô
nhiễm được phép Ở Hoa Kỳ, cơ quan bảo vệ môi trường(EPA) là cơ quan nhà nước với
nhiệm vụ phát triển và đảm bảo thực thi các điều luật bảo vệ môi trường