Vai trò của luật so sánh trong cải cách pháp luật quốc gia (cấy ghép pháp luật)

VAI TRÒ CỦA LUẬT SO SÁNH TRONG CẢI CÁCH PHÁP LUẬT QUỐC GIA (CẤY GHÉP PHÁP LUẬT) 1 Vai trò của luật so sánh trong cải cách pháp luật quốc gia Giúp nhà làm luật có thể dự báo được 1 cách chính xác khả n.

VAI TRÒ CỦA LUẬT SO SÁNH TRONG CẢI CÁCH PHÁP LUẬT

QUỐC GIA (CẤY GHÉP PHÁP LUẬT)

1 Vai trò của luật so sánh trong cải cách pháp luật quốc gia:

- Giúp nhà làm luật có thể dự báo được 1 cách chính xác khả năng tác động của các đạo luật hoặc giải pháp pháp lý cụ thể ở nước mình nếu tiến hành các nghiên cứu

so sánh các giải pháp pháp lý đã được sử dụng ở các quốc gia khác nhau

- Thay vì phải dự đoán và có nguy cơ phải chịu những giải pháp kém thích hợp, họ

có thể khai thác tham khảo các kinh nghiệm quý báu, phong phú từ các hệ thống pháp luật nước ngoài

- Các nghiên cứu so sánh cũng như việc nghiên cứu các hệ thống nước ngoài sẽ cung cấp cho các nhà làm luật hệ thống khái niệm cũng như giữa các giải pháp mà pháp luật nước ngoài sử dụng để giải quyết vấn đề nào đó phù hợp với điều kiện

và hoàn cảnh của mình

- Việc sử dụng khái niệm và các giải pháp pháp lý nước ngoài trong quá trình xây dựng pháp luật có thể tiến hành theo hai phương thức:

+ Dựa vào kinh nghiệm pháp luật nước ngoài mà cụ thể là hệ thống khái niệm và giải pháp để xây dựng giải pháp cho nước mình

+ Cấy ghép pháp luật

2 Phương thức cấy ghép pháp luật quốc gia

a Khái niệm

- Cấy ghép pháp luật được hiểu là quá trình “di chuyển” của các quy tắc pháp lý hay các chế định pháp luật (hoặc có thể là các học thuyết pháp lý) từ nước này sang nước khác trong quá trình làm luật và cải cách pháp luật Sự di chuyển này thể hiện ở việc các quy tắc, chế định, học thuyết pháp lý của nước A được nước B tiếp nhận và đưa vào hệ thống pháp luật của mình Việc tiếp nhận có thể thực hiện ở nhiều cấp độ: quy tắc đơn lẻ, một chế định, một nguyên tắc pháp lý và thậm chí, cả cấu trúc pháp luật

- Lịch sử đã chứng kiến nhiều sự tiếp nhận pháp luật nước ngoài ở tất cả các châu lục Chẳng hạn, Bộ luật dân sự Napoleon 1804 của người Pháp đã được phát triển

từ sự vay mượn nhiều quy tắc pháp lý của luật La mã (Roman law) để rồi sau đó, nhiều nước châu Âu lại vay mượn Bộ luật nổi tiếng này để xây dựng hệ thống pháp luật dân sự của mình Hệ thống pháp luật kiểu Anh (English law) đã trở thành hình mẫu pháp luật của các thuộc địa Anh như: Mỹ, Úc, New Zealand, Singapo, Ấn Độ, Pakistan, để có hệ thống Common law như hiện nay

- Song, thế giới cũng chứng kiến những sự tiếp nhận pháp luật nước ngoài một cách tự nguyện để phát triển Nhật Bản là một ví dụ điển hình về sự vay mượn rất thành công pháp luật nước ngoài Chúng ta có thể thấy “hình dáng” truyền thống pháp luật của cả civil law (dân luật) và common law (thông luật) của Pháp, Đức, Hoa Kỳ trong hệ thống pháp luật hiện hành của Nhật Bản

b Đặc điểm

- Thứ nhất, cấy ghép pháp luật là việc đưa quy định pháp luật từ một quốc gia này

sang áp dụng tại một quốc gia khác

- Thứ hai, quá trình “di chuyển được thể hiện ở việc các quy tắc, chế định, học

thuyết pháp lý của nước A được nước B tiếp nhận và đưa vào hệ thống pháp luật của mình

- Thứ ba, việc tiếp nhận có thể thực hiện ở nhiều cấp độ: quy tắc đơn lẻ, một chế

định, một nguyên tắc pháp lý và thậm chí, cả cấu trúc pháp luật

c Mục đích của việc cấy ghép

Mục đích của việc chuyển hóa luật là nhằm hài hòa hóa pháp luật, cải cách pháp luật, thúc đẩy những chuyển biến về kinh tế - xã hội, tìm hiểu các giải pháp đối với những vấn đề cụ thể của luật trong nước, xóa đi những khác biệt giữa các hệ thống luật pháp

ở những khu vực xung đột, hoặc tìm kiếm những góc nhìn mới đối với luật trong nước

d Các phương thức cấy ghép trong lịch sử:

Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam đã chứng kiến những sự tiếp nhận pháp luật nước ngoài quy mô lớn Trước hết, là sự tiếp nhận pháp luật Trung Hoa trong lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam, sau 1000 năm cai trị thì việc tiếp nhận pháp luật phong kiến Trung Hoa, hệ tư tưởng và các quy tắc pháp luật Trung Hoa vào Việt Nam của

các triều đại phong kiến nước ta cũng là điều dễ hiểu Quá trình du nhập pháp luật phương Tây vào Việt Nam theo đoàn quân viễn chinh Pháp từ cuối thế kỷ thứ 19 lại là một quá trình cưỡng bức Và có lẽ cũng vì thế mà người Pháp đã không mấy thành công khi áp dụng pháp luật của họ vào Việt Nam Từ những năm 60 của thế kỷ trước, các tư tưởng, học thuyết, quy tắc pháp lý xã hội chủ nghĩa từ Liên Xô, Cộng hoà dân chủ Đức

và một vài nước xã hội chủ nghĩa khác, cũng đã được tiếp nhận tự nguyện vào Việt Nam, nhằm mục tiêu xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa

 Quốc triều hình luật cấy ghép từ luật nhà Đường và nhà Minh:

- Bộ Quốc triều hình luật là thành tựu chung của toàn bộ nền pháp chế thời Lê với nhiều lần được san định, bổ sung, hoàn chỉnh và in khắc Quốc triều hình luật là sự tuyển chọn tổng hợp nhiều điều luật được ban hành từ triều vua Lê Thái Tổ, rồi sau đó không ngừng được các triều vua kế tiếp bổ sung, hoàn chỉnh dần, trong đó chắc chắn là có những đóng góp to lớn của ông vua nổi tiếng văn hiến Lê Thánh Tông và niên hiệu Hồng Đức của ông

- Bộ luật nhà Lê có cấy ghép từ luật nhà Đường và nhà Minh của Trung Quốc Tuy nhiên, bộ Luật nhà Lê còn có một khía cạnh khác, đó là tính đặc thù, có tầm quan trọng lớn để giúp chúng ta hiểu được xã hội Việt Nam truyền thống Các nhà làm luật thời Lê, một mặt theo pháp luật Trung Quốc nhưng mặt khác lại kết hợp với những hệ thống của chính họ 722 điều khoản bộ Luật nhà Lê, nếu đem so sánh với 502 điều trong bộ Luật nhà Đường và 460 điều trong bộ Luật nhà Minh thì ít nhất cũng hơn hai bộ luật đó tới 220 điều

- Những điểm tương đồng được phản ánh trong hầu hết các điều khoản mà Quốc triều hình luật vay mượn hoàn toàn hay một phần từ các luật Trung Quốc Bởi đó đều là những điều được xây dựng trên cơ sở định hướng giá trị quan Nho giáo mà hai giá trị quan trọng nhất là trung và hiếu Đặc biệt, bộ luật dành hẳn chương Vệ cấm gồm 47 điều khoản, trong đó có 17 điều vay mượn từ các đạo luật Trung Quốc, nhằm bảo vệ tuyệt đối tính mạng, thân thể, uy tín và quyền sở hữu tài sản của vua

- Đi đôi với việc pháp chế hóa quan hệ vua - tôi theo định hướng giá trị của chữ trung, Quốc triều hình luật cũng có nhiều điều vay mượn các luật Trung Quốc (như các điều 130, 131, 317, 318, 504,…) nhằm trừng trị những hành vi không tôn trọng chữ hiếu

 Từ những điểm vừa nêu trên đây, ta thấy được việc pháp điển hóa những giá trị văn hóa tinh thần truyền thống của dân tộc đã thể hiện rõ tính độc đáo của Quốc triều hình luật, cũng như cho thấy những ông vua đầu tiên của nhà Lê, nhất là Lê Thái Tổ và Lê Thánh Tông, cùng những trí thức lớn như Nguyễn Trãi, Đỗ Nhuận… đã dày công tham khảo, đối chiếu, so sánh, suy ngẫm về từng điều khoản của các bộ luật Trung Quốc để từ đó đi đến quyết định xem nên tiếp nhận những

gì, khước từ những gì, đồng thời cần bổ sung, sáng tạo thêm những gì trong suốt quá trình soạn thảo và phê duyệt hệ thống pháp luật của triều đại mình Đây chính

là biểu hiện điển hình của tiếp biến văn hóa thông qua đối thoại giữa văn hóa Đại Việt với văn hóa Trung Hoa trong quá trình xây dựng pháp luật ở thời Lê

 Hoàng Việt Luật lệ cấy ghép pháp luật nhà Thanh:

- Về kết cấu, các điều khoản trong “Hoàng Việt luật lệ” chia làm luật và lệ Kết cấu này mô phỏng bộ luật của nhà Thanh ở Trung Quốc, không giống với kết cấu của

bộ “Quốc triều hình luật” nhà Lê trước đó Các điều lệ bổ sung kèm với các điều luật làm bớt đi tính lý thuyết của bộ luật, phù hợp hơn với thực tiễn xã hội đương thời Vì thế, các điều lệ thường có tính thực tiễn hơn so với điều luật Cách kết cấu điều khoản thành hai phần luật và lệ vừa bảo đảm được tính ổn định của luật pháp, vừa thể hiện sự linh hoạt trong quá trình thực hiện các quy định pháp luật, thuận tiện cho người thi hành và người chấp hành luật Đây được đánh giá là bước tiến mới trong lịch sử lập pháp của nhà Minh - Thanh ở Trung Hoa Do vậy, việc nhà Nguyễn tiếp thu cách kết cấu của bộ luật nhà Thanh cũng phần nào dễ lý giải

- Vì kết cấu bộ luật mô phỏng của nhà Thanh nên tên gọi của bộ luật nhà Nguyễn là

“Hoàng Việt luật lệ”, như luật nhà Thanh là “Đại Thanh luật lệ” Giống như “Đại Thanh luật lệ”, “Hoàng Việt luật lệ” ngoài quyển đầu là mục lục các điều luật, bảng (hay đồ), thể lệ về phục tang, diễn giải thuật ngữ, các quyển còn lại được

chia thành 6 thể loại, tương ứng với việc của 6 bộ: Lại, Bộ, Lễ, Binh, Hình, Công Trong từng phần Lại luật, Công luật, Hộ luật, Lễ luật, Binh luật, Hình luật thì các

đề mục cũng giống hoàn toàn với bộ luật nhà Thanh

- Về nội dung của các điều luật, nếu làm một phép so sánh tỉ mỉ giữa “Hoàng Việt luật lệ”và “Đại Thanh luật lệ” thì thấy, ngoại trừ những điều kể trên, còn khoảng vài chục điều trong luật Nguyễn không sao chép nguyên xi mà mô phỏng lại trên tinh thần giữ lại tên gọi và những nội dung cơ bản của các điều luật nhà Thanh có cải biến chút ít Cụ thể như sau: Phần “Danh luật lệ”, điều luật thứ 33 “Hóa ngoại nhân hữu phạm” (Giáo hóa người nước ngoài phạm tội) của “Hoàng Việt luật lệ” tên gọi giống điều luật thứ 34 của “Đại Thanh luật lệ” nhưng nội dung thì hoàn toàn khác nhau Luật Nguyễn quy định: “Phàm người nước ngoài (đã hàng phục)

mà phạm tội thì đều căn cứ theo luật để xét Người nước ngoài đã đến quy phụ thì

là dân của nhà vua, nếu mắc tội cứ chiếu theo luật xét xử để chứng tỏ không phải

là ngoài” Trong khi đó, điều luật này của nhà Thanh nói về đối tượng những vùng còn lạc hậu phạm tội: “Những người vùng lạc hậu (đã hàng phục) nếu phạm tội vẫn chiếu theo luật mà xét xử Bắt được những người ở những vùng lệ thuộc vẫn chiếu theo lệ đã định với người Mông Cổ để xét xử”

 Sự khác biệt chưa đủ để tạo nên dấu ấn của nền lập pháp Việt trong các điều luật của “Hoàng Việt luật lệ” nhưng nó thể hiện sự cố gắng, nỗ lực của các nhà làm luật thời Nguyễn trong quá trình sao chép một bộ luật của một vương triều khác ở một quốc gia khác, để bớt đi sự khập khiễng khi áp dụng vào xã hội Việt Nam thời Nguyễn

e Các phương thức cấy ghép hiện nay (liên hệ Việt Nam)

Dựa trên thực tế có thể thấy hệ thống pháp luật nước ta những thành tựu đáng trân trọng của nhà nước ta, tuy nhiên không thể phủ nhận những khuyết điểm và vẫn còn nhiều bất cập trong khung pháp luật vẫn chưa được hoàn thiện Chính vì vậy việc áp dụng và đòi hỏi phải biết pháp luật nước ngoài là điều quan trọng để từ đó có thể tiếp thu có chọn lọc

áp dụng dựa trên thực tế hiện nay ở Việt Nam và giúp chúng ta thấy được một số khuyết điểm ở pháp luật nước ta Điều đó được thể hiện trong việc tiếp nhận những luồng tư tư tưởng khác nhau trong việc vận dụng luật so sánh để cấy ghép vào Việt Nam

 Cấy ghép bộ luật dân sự, luật thương mại của Pháp

- Pháp: Là quốc gia ảnh hưởng tới nền pháp luật nước ta nhiều nhất hiện nay

+ Yếu tố lịch sử: bởi Pháp là quốc gia từng mang một nền pháp luật vào đất nước Việt Nam từ thời kỳ chiến tranh, do vậy pháp luật vẫn bị ảnh hưởng bởi pháp luật Pháp

+Yếu tố thực tế: Hiện nay Pháp là quốc gia có nền pháp luật tiến bộ trên thế giới, việc tiếp nhận và vận dụng có nguyên tắc các quy định trong pháp luật của Pháp sẽ giúp Việt Nam thấy được những điểm hạn chế và khuyết điểm trong pháp luật từ đó có thể hoàn thiện hơn

+Lĩnh vực cấy ghép: Hiện nay lĩnh vực được Việt Nam vận dụng và cấy ghép nhiều dựa trên luật so sánh có thể kể đến là: lĩnh vực dân sự và Lĩnh vực thương mại, … Trong hai lĩnh vực đấy thì việc không phân biệt được hợp đồng thuê tài sản dân sự và hợp đồng của hàng thương mại là một khiếm khuyết ở trong hai bộ luật ở nước ta là bộ luật dân sự và luật thương mại, nhưng ở bộ luật Pháp lại làm rất tốt việc giải quyết hai khiếm khuyết ấy Chúng ta có thể vận dụng các quy định trong pháp luật pháp làm phương hướng để hoàn thiện, thiết lập những quy định phù hợp với hoàn cảnh nước ta

- Anh: Tiếp nhận chế định “Trung thực” trong pháp luật hợp đồng Anh quốc, từ đó

sẽ đưa ra những nguyên tắc mới trong những thay đổi trong luật hợp đồng từ việc đưa ra quyết định của chủ thể, cũng như nguyên tắc vận dụng của tòa trong bộ luật dân sự hiện nay

- Trước sự phát triển của xu thế toàn cầu hóa và tiếp cận hiện nay thì nhà nước ta không chỉ tiếp cận pháp luật nước ngoài thông qua pháp luật quốc gia mà còn tiếp nhận các hệ thống pháp luật nước ngoài thông qua:

+ Tiếp nhận thông qua việc nội luật hoá các công ước, điều ước, hiệp định quốc tế song phương và đa phương

+ Tiếp nhận pháp luật trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế như: ASEAN, APEC và WTO, …

+ Tiếp nhận từ các luật mẫu hay các điều kiện trong các lĩnh vực về thương mại và dân sự

+ Tiếp nhận thông qua việc tư vấn đào tạo chuyên gia pháp luật nước ngoài thông qua nghiên cứu khoa học và trao đổi tư liệu

 Tóm lại trong hoàn cảnh hội nhập hiện nay việc vận dụng luật so sánh sẽ là tiềm năng to lớn trong việc hoàn thiện pháp luật hiện nay khi mà luôn không ngừng tiếp nhận, lựa chọn có chọn lọc những giá trị để phù hợp với từng hoàn cảnh của đất nước Tuy nhiên trong hoàn cảnh hiện nay luật so sánh phần nào cũng phát huy được những tiềm năng đáng có trong việc hoàn thiện pháp luật nhưng lại gặp nhiều khó khăn trong việc thiếu luật gia hiểu về pháp luật nước ngoài Bên cạnh việc áp dụng Luật so sánh trong việc hoàn thiện pháp luật thì việc mời các chuyên gia nước ngoài cùng chung ta sửa đổi pháp luật đang được đẩy mạnh nhằm nâng cao tính hiệu quả của pháp luật nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ nhiều hạn chế trong việc tiếp cận các chuyên gia.

 Phương thức tiếp cận (các cuộc đàm thoại, trao đổi với chuyên gia …)

- Ứng dụng của Luật So sánh trong thực tiễn xây dựng Bộ luật Dân sự:

+ Bộ luật Dân sự 1995

Mô hình pháp luật tham khảo: Liên Xô, Tây Âu, Nhật Bản

Phương pháp pháp điển hóa: cụ thể hóa các quy phạm pháp luật (Đức) Cấu trúc Bộ luật: học hỏi từ Bộ luật Dân sự Liên bang Nga bao gồm 569 điều và 8 phần: Những quy định chung, Quyền sở hữu, Nghĩa vụ, Quyền tác giả, Quyền với Phát minh, Quyền Sáng chế, Quyền thừa kế, Năng lực pháp lý của người nước ngoài; các chế định pháp luật dân sự Xô Viết như: các chế định về hợp đồng, về nghĩa vụ, về thừa kế

Chính phủ học tập tinh thần của Bộ luật Dân sự Pháp, là hệ thống luật thành văn lâu đời có tính pháp điển hóa cao

Các nhà làm luật Việt Nam đã nhờ sự trợ giúp của Chính phủ Pháp, các luật gia nổi tiếng như công tố viên người Pháp P Bezard hay giáo sư người Nhật Morishima

+ Bộ luật dân sự 2005:

Bộ luật Dân sự đưa ra 4 quyền lợi mới: Quyền hiến các bộ phận của cơ thể; Quyền hiến xác, bộ phận cơ thể sau khi chết; Quyền nhận bộ phận cơ thể người; Thủ tục xác nhận lại giới tính…

Học hỏi cách phân chia tài sản của Luật La Mã: động sản và bất động sản; tài sản hữu hình và tài sản vô hình; vật tiêu hao và vật không tiêu hao; vật cùng loại và vật đặc định; vốn và lợi tức; vật được sở hữu và vật không được sở hữu; tài sản công và tài sản tư

Học hỏi Pháp lấy động sản và bất động sản làm cách phân chia trọng tâm trong BLDS

Khái niệm hợp đồng kinh tế sau này sẽ không tồn tại trong pháp luật thực định nhưng tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng này vẫn có thể được giải quyết bằng những phương thức riêng nhằm đáp ứng những yêu cầu mà thực tiễn kinh doanh đề ra

Vấn đề về hợp đồng được đặt ra chịu ảnh hưởng tư duy pháp lý về hợp đồng kinh tế như ở các quốc gia có nền kinh tế chuyển từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường như Liên bang Nga và Trung Quốc

Học hỏi nước ngoài thành lập ra Tòa án chuyên nghiệp giải quyết các tranh chấp về giao dịch dân sự, có chức năng tương tự Tòa án thẩm quyền chung (Pháp, Đức, Bỉ, Áo), Tòa án thương mại quốc tế (Mỹ), Tòa án Dân sự (Nhật Bản),

- Ứng dụng cụ thể luật so sánh trong quá trình xây dựng Luật doanh nghiệp

+ Thay đổi cách thức phân loại doanh nghiệp

Trước khi ban hành LDN 2005, doanh nghiệp dựa trên hình thức sở hữu, bao gồm doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp của các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân, công ti và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Sau khi ban hành LDN 2005, doanh nghiệp được phân chia dựa trên mô hình kinh doanh, bao gồm doanh nghiệp tư nhân và công ti; công ti được chia thành công

ti trách nhiệm hữu hạn, công ti cổ phần, công ti hợp danh

+ Thay đổi về ghi nhận các loại hình công ty

Trước LDN 1999: Nhà nước chỉ ghi nhận công ti trách nhiệm hữu hạn và công ti cổ phần

Sau LDN 1999: Nhà nước thừa nhận công ti một thành viên, có nghĩa là công

ti không còn là mối liên kết của hai hay nhiều cá nhân hoặc pháp nhân như quan niệm truyền thống, và học hỏi nước ngoài ghi nhận công ty hợp danh

+ Thay đổi về cơ chế thành lập doanh nghiệp đối với cá nhân

Trước khi ban hành LDN 2005, công dân Việt Nam muốn thành lập doanh nghiệp chỉ có thể thành lập doanh nghiệp tư nhân

Sau khi ban hành LDN 2005, các nhà làm luật học hỏi pháp luật của một số nước trên thế giới, cá nhân cũng có thể thành lập công ti trách nhiệm hữu hạn một thành viên

+ Thay đổi về thủ tục đăng kí kinh doanh

Trước đó: một doanh nghiệp muốn hoạt động phải thực hiện thủ tục xin phép thành lập và thủ tục đăng kí kinh doanh

Sau LDN 1999: doanh nghiệp chỉ phải thực hiện đăng kí kinh doanh

+ Các nhà làm luật đã phải tìm hiểu kinh nghiệm của nước ngoài để quy định về vấn đề quản trị doanh nghiệp theo từng mô hình doanh nghiệp cụ thể

+ Các nhà đầu tư, khi thành lập doanh nghiệp thì dựa vào những quy định của pháp luật để xây dựng cơ cấu tổ chức và quản lí công ti của mình

3 Kết luận (ý nghĩa) về phương thức cấy ghép pháp luật quốc gia và vai trò của luật so sánh đối với việc hoàn thiện pháp luật quốc gia Việt Nam hiện nay

a Kết luận

Chúng ta nói và bàn nhiều đến việc CGPL trong mối liên hệ pháp luật giữa các quốc gia với nhau Vậy việc áp dụng pháp luật quốc tế ở một quốc gia nhất định có phải

là CGPL hay không? Nếu có thì có cùng cơ chế với CGPL hay không? Nếu không thì

sẽ theo cơ chế nào?

Thứ nhất, nghiên cứu về từng yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến hiệu quả của CGPL trong điều kiện nước ta hiện nay, ví dụ như: yếu tố văn hóa, pháp luật, kinh tế, chính trị, xã hội…

Thứ hai, CGPL chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau nêu trên, do vậy, cần tiến hành nghiên cứu xem tác động trở lại của CGPL đối với văn hóa, pháp luật, kinh tế, chính trị, xã hội… của Việt Nam như thế nào

Thứ ba, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, các nhà đầu tư nước ngoài có ảnh hưởng mạnh đến CGPL Do vậy, cần nghiên cứu xem tác động của các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ, các nhà đầu tư nước ngoài đến việc CGPL ở Việt Nam như thế nào

Thứ tư, CGPL cũng có thể được thực hiện thông qua quá trình di cư của người lao động Hiện nay Việt Nam có hơn 500.000 lao động đang làm việc ở nước ngoài, và có trên 50.000 lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam Do vậy cần nghiên cứu xem tác động của những lao động di cư này đến CGPL như thế nào

b Vai trò của luật so sánh đối với việc hoàn thiện pháp luật quốc gia Việt Nam hiện nay

- Thứ nhất, luật so sánh cho thấy sự tương đồng và khác biệt giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật các quốc gia khác trên thế giới và pháp luật quốc tế Trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường,