phan tich gia tri nhan dao trong truyen ngan chi pheo cua nam cao

Mở bài Giới thiệu về tác phẩm: Trong tác phẩm, nhà văn Nam Cao không chỉ phơi bàynỗi khổ của con người, khổ vì đói nghèo, khổ vì tha hóa nhân cách mà còn thểhiện sự đồng cảm, trân trọng

Đề bài: Phân tích giá trị nhân đạo trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao Ngữ văn 11

Dàn ý chi tiết

1 Mở bài

Giới thiệu về tác phẩm: Trong tác phẩm, nhà văn Nam Cao không chỉ phơi bàynỗi khổ của con người, khổ vì đói nghèo, khổ vì tha hóa nhân cách mà còn thểhiện sự đồng cảm, trân trọng với những giá trị “người” bên trong những conngười đầy khổ đau, những nạn nhân đáng thương của xã hội ấy

+ Chí Phèo là anh canh điền hiền lành, lương thiện nhưng cuộc sống bất công

đã đẩy Chí đến con đường lưu manh hóa

–> khi ý thức được bi kịch khủng khiếp của cuộc đời mình, khi biết không thểquay lại con đường lương thiện như mình khao khát thì Chí thà lựa chọn cáichết chứ kiên quyết không chịu làm con quỷ dữ nữa

–> bên trong những con người bị tha hóa cả về nhân hình lẫn nhân tính như ChíPhèo vẫn tồn tại những phần rất người

+ Thị Nở là người đàn bà xấu ma chê quỷ hờn, lại dở hơi, nhà có mả hủi nhưngbên trong diện mạo xù xì, gớm ghiếc ấy lại là tình thương đầy ấm áp, là tấmlòng thiện lương đáng quý

–> sự quan tâm, thương yêu chân thành của Thị Nở đã cảm hóa và thức tỉnhphần nhân tính còn lại bên trong Chí Phèo

– tác giả Nam Cao đã cất lên tiếng kêu cứu đầy thảm thiết và phẫn uất khi giátrị của con người bị cái đen tối, bất công của xã hội chà đạp, tha hóa

– tác giả đặt ra vấn đề nhức nhối: làm thế nào để cứu con người khỏi cái xã hộivùi dập vô nhân tính ấy

– Tư tưởng nhân đạo của nhà văn Nam Cao còn được thể hiện thông qua thái

độ đồng cảm, trân trọng đối với giá trị của con người

+ Đó là phần lương thiện bên trong con người Chí Phèo

+ Tình thương yêu đáng trân trọng bên trong Thị Nở

3 Kết bài

Có thể nói Chí Phèo là truyện ngắn mang giá trị nhân đạo sâu sắc khi hướngđến đồng cảm, trân trọng giá trị bên trong tâm hồn của những con người bấthạnh, nạn nhân của xã hội

Bài làm

Nam Cao là một nhà văn lớn của dân tộc Ông chuyên viết về người nông dânnghèo khổ trong xã hội cũ Họ không những nghèo mà thậm chí còn bị đẩy vàobước đường cùng, bị tha hóa cả nhân hình lẫn nhân tính Điển hình trong đó làtác phẩm Chí Phèo Qua những biến cố nghiệt ngã trong cuộc đời Chí từ mộtchàng thanh niên hiền lành chịu khó trở thành một con quỷ dữ của làng Vũ Đại,Nam Cao không những nói lên sự thật cay đắng về số phận của những ngườinông dân bất hạnh và bất lực dưới ách thống trị tàn ác của thực dân phong kiến,

mà còn thể hiện giá trị nhân đạo rất sâu sắc Ông cảm thương và xót xa chonhững mảnh đời cơ cực

Trung tâm của tác phẩm là Chí Phèo – đại diện cho những người nông dân bịbần cùng hóa tới mức đánh mất chính bản thân mình, lao vào con đường tội lỗi

và tối tăm Chí dù không cha không mẹ nhưng Chí vẫn trở thành một con ngườitốt Chí làm thuê làm mướn, chịu thương chịu khó kiếm sống nuôi thân Nhưngđường đời vốn dĩ lắm truân chuyên, Chí bị gia đình Bá Kiến đẩy vào tù Nămtháng tù đày và lòng hận thù biến Chí trở thành một con người hoàn toàn khác

từ ngoại hình cho đến tính cách Chí xăm trổ những hình thù quái dị, cái đầutrọc lốc, cái răng cạo trắng hớn… trông gớm chết Trước đây Chí tốt đẹp baonhiêu thì giờ đây lại xấu xa, tồi tệ bấy nhiêu Con đường tha hóa của Chí tỉ lệthuận với sự tàn ác, bất nhân của chế độ phong kiến Trong xã hội ấy còn rấtnhiều người giống như Chí Chí chỉ là một nhân vật điển hình trong phần người

đông đảo ấy Họ bị như vậy không phải vì bản thân quá yếu hèn, không có nghịlực vươn lên, mà vì sự tàn ác của chế độ quá lớn Trong khi đó họ lại chỉ lànhững người nông dân thấp cổ bé họng, không tiền, không địa vị, không họcthức Làm sao có thể chống lại được với giai cấp đầy quyền lực và tàn nhẫn?Nam Cao bày tỏ sự xót thương và đồng cảm sâu sắc với Chí và những conngười bất hạnh như Chí.

Trong chuỗi ngày dài dằng dặc với những niềm cay đắng chồng chất giống nhưnhững vết sẹo chằng chịt trên khuôn mặt trong những lần vạch mặt ăn vạ, nhàvăn đã đưa thị Nở đến với Chí Sự kiện này đã làm Chí tỉnh thức và tìm lạiđược chính mình Sau đêm gặp thị, Chí tỉnh táo và nhận thức được mọi thứxung quanh mình Cuộc sống thật giản đơn mà lại hạnh phúc đến vậy Tiếngmái chèo gõ cá, tiếng chim hót, tiếng người nói lao xao đi chợ, và dáng dấp củamột người đàn bà ngay cạnh bên, tất cả đã mang đến cho Chí sự quyết tâm trởlại làm người lương thiện Đằng sau những tiếng chửi chua ngoa, sau nhữngtrận rượu say xỉn triền miên, ta lại thấy một Chí Phèo đầy lòng nhân ái và giàutình yêu thương Có thể thị dở hơi nên thị không ý thức được điều mình đanglàm là sống cùng với một thằng không cha không mẹ, chuyên đi rạch mặt ăn vạnhưng Chí đang hoàn toàn tỉnh táo Trước mặt Chí là người đàn bà ế chồng,xấu xí và ngờ nghệch nhưng điều đó có là gì khi Chí cảm nhận được tình cảmrất chân thật và trong sáng của thị Thị chẳng hề đắn đo suy nghĩ hay có bất kìmột thành kiến nào đối với một kẻ đi ở tù về như Chí Thị dở nhưng tấm lòngcủa thị rất thánh thiện Bát cháo hành thị nấu được nêm gia vị bằng sự đồngcảm, bằng tình yêu thương rất chân thật Bát cháo ấy đã đánh thức phần ngườitrong Chí trỗi dậy Chí muốn cùng thị thực hiện ước mơ ngày nào của mình: cómột gia đình nho nhỏ, chồng cày thuê cuốc mướn, vợ dệt vải thêu thùa Ước

mơ ấy không chỉ của riêng Chí mà của rất nhiều người Chí không chê thị dở,lại càng không chê thị xấu Có thể do tình yêu mù quáng, nhưng ước mơ kiacủa Chí là điều rất đúng đắn và nghiêm túc Sau bao nhiêu biến cố xảy ra, saunhững vết sẹo kéo dài trên mặt, Chí lại trở về là một con người rất hiền lành,rất tốt tính Mối tình của Chí với thị như một ân huệ mà Nam Cao muốn dànhcho đứa con đẻ của mình, để Chí được một lần trong đời sống hạnh phúc dù chỉ

là ít ỏi Bởi ngay sau đó, thị đã nghe lời bà cô cự tuyệt Chí

Thêm lần nữa Chí chìm vào cơn say Nhưng cơn say này khác với những cơnsay trước Bởi nó có lẫn men rượu với hơi cháo hành thoang thoảng Sự tuyệtvọng và lòng hận thù lại trào dâng trong Chí, dẫn bước chân Chí tới thẳng nhà

Bá Kiến dù trong đầu xác định đến nhà thị Nở để giết chết con khọm già nhà

nó Nhưng họ đâu có tội tình gì Chí ra nông nỗi này đều do Bá Kiến gây nên.Chí giết chết hắn rồi tự tử Chí không muốn sống tiếp cuộc đời đằng đẵngnhững khổ đau này nữa Ngay cả một ước mơ giản đơn nhất Chí cũng khôngđược quyền thực hiện Chí được sinh là làm người nhưng lại sống như một conquỷ dữ, chẳng ai dám lại gần Chí Cho tới khi thị đến nhưng cuối cùng thị cũngquay lưng lại với Chí Chí cảm thấy cô đơn và lạc lõng giữa biển người mênhmông Chí sợ rằng tuổi già của mình sẽ trở nên cô độc và đau khổ… Chí chết,Chí sẽ không còn phải tiếp tục chìm trong men say nữa, cũng chẳng phải xuấthiện trước mặt mọi người với dáng dấp trông gớm chết

Dù Chí chết, nhưng còn có một Chí Phèo con trong bụng thị Nở Thị cúi xuống

và nghĩ tới cái lò gạch xa xa Bá Kiến chết còn có Lý Cường Hắn cũng gian ác

và xảo trá như cha hắn

Chí chết, câu chuyện kết thúc nhưng những bất công và những số phận bấthạnh như Chí Phèo vẫn còn tồn tại nhiều trong xã hội Không biết rằng có baonhiêu thị Nở để mang đến niềm hạnh phúc dù là ít ỏi cho những cuộc đời ấy.Qua đó, nhà văn Nam Cao muốn gửi gắm và bày tỏ niềm xót thương, sự đồngcảm của mình đối với người nông dân cùng khổ Đồng thời ông cũng ngợi canhững phẩm chất tốt đẹp, những tấm lòng lương thiện còn sót lại sau những xô

bồ, bon chen của cuộc sống lao đao, lận đận

Bằng nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình, Nam Cao đã dựng lên một ChíPhèo mang giá trị nhân đạo vô cùng sâu sắc

Bài làm 2

Truyện ngắn Chí Phèo là một trong những kiệt tác của văn học hiện thực khiviết về người nông dân trước cách mạng tháng Tám Trong tác phẩm, nhà vănNam Cao không chỉ phơi bày nỗi khổ của con người, khổ vì đói nghèo, khổ vìtha hóa nhân cách mà còn thể hiện sự đồng cảm, trân trọng với những giá trị

“người” bên trong những con người đầy khổ đau, những nạn nhân đáng thương

của xê hội ấy Tinh thần nhđn đạo sđu sắc cũng lă một trong những giâ trị nổibật lăm nín sức sống mạnh mẽ của Chí Phỉo trong lòng của mỗi độc giả.

Giâ trị nhđn đạo hiểu một câch đơn giản nhất, đó chính lă sự cảm thông, đồngcảm trước nỗi đau của con người, lă sự nđng niu, trđn trọng những nĩt đẹptrong tđm hồn của những con người bĩ nhỏ; giâ trị nhđn đạo còn thể hiện trongthâi độ bính vực con người, lín ân những thế lực bạo tăn đê chă đạp, tước línquyền tự do, quyền sống của họ

Trong truyện ngắn Chí Phỉo, tư tưởng nhđn đạo của nhă văn Nam Cao đượcthể hiện ở chỗ hướng ngòi bút khâm phâ đời sống bị đọa đăy cả về thể xâc vătinh thần của những người lao động lương thiện Chí Phỉo lă anh canh điềnhiền lănh, lương thiện nhưng cuộc sống bất công đê đẩy Chí đến con đường lưumanh hóa, trở thănh con quỷ dữ lăng Vũ Đại Thế nhưng, tâc giả Nam Caokhông lín ân Chí như một thứ người- vật như bao người dđn lăng Vũ Đại mẵng đê hướng ngòi bút đến khâm phâ đến nội tđm sđu thẳm của con quỷ dữ ấy.Bín ngoăi vẻ bất cần, liều lĩnh của kẻ chỉ biết “rạch mặt ăn vạ” lại lă bản chấtcủa một người nông dđn lương thiện với những khât khao bình dị “chồng căythuí cuốc mướn, vợ dệt vải” Vă khi ý thức được bi kịch khủng khiếp của cuộcđời mình, khi biết không thể quay lại con đường lương thiện như mình khaokhât thì Chí thă lựa chọn câi chết chứ kiín quyết không chịu lăm con quỷ dữnữa

Thế mới thấy bín trong những con người bị tha hóa cả về nhđn hình lẫn nhđntính như Chí Phỉo vẫn tồn tại những phần rất người, đó lă bản chất lương thiệnsâng trong mă hoăn cảnh đen tối của xê hội không thể diệt trừ mă chỉ có thểlăm nó bị tí liệt

Thị Nở lă người đăn bă xấu ma chí quỷ hờn, lại dở hơi, nhă có mả hủi nhưngbín trong diện mạo xù xì, gớm ghiếc ấy lại lă tình thương đầy ấm âp, lă tấmlòng thiện lương đâng quý Vă cùng chính sự quan tđm, thương yíu chđn thănhcủa Thị Nở đê cảm hóa vă thức tỉnh phần nhđn tính còn lại bín trong Chí Phỉo.Cũng từ khi gặp được Thị, Chí Phỉo đê nhớ về những mơ ước bình dị khi còntrẻ, khât khao được lương thiện vă lăm hòa với mọi người

Cũng qua tấn bi kịch tha hóa của Chí Phỉo, tâc giả Nam Cao đê cất lín tiếngkíu cứu đầy thảm thiết vă phẫn uất khi giâ trị của con người bị câi đen tối, bất

công của xã hội chà đạp, tha hóa Từ đó tác giả đặt ra vấn đề nhức nhối: làmthế nào để cứu con người khỏi cái xã hội vùi dập vô nhân tính ấy, mang đếncuộc sống chính đáng để con người được sống lương thiện Cần phải tiêu diệt

xã hội bất công không tình người ấy để con người được sống nhân đạo hơn.Không chỉ phơi bày bi kịch của người lương thiện khi bị chà đạp, tha hóa vềnhân hình, nhân tính tác giả Nam Cao còn lên án gay gắt hiện thực xã hộiphong kiến bạo tàn đã gây nên bao bi kịch cho con người Đại diện cho giai cấpthống trị ở đây chính là Bá Kiến, lão cường hào ma mãnh, xảo quyệt của làng

Vũ Đại, một tay hắn đã đẩy bao kẻ vào con đường tha hóa, phá nát bao cơnghiệp của những người dân bất hạnh Đến cuối tác phẩm, tác giả Nam Cao đã

để cho Chí Phèo vung dao lên để giết chết Bá Kiến, thể hiện thái độ phẫn uấttrước sự tồn tại của cái bạo tàn, xấu xa

Tuy nhiên, Bá Kiến chết thì vẫn còn Lí Cường, Chí Phèo chết thì cũng sẽ cònbao kẻ lương thiện khác cũng có thể tiếp tục bị đẩy đến con đường lưu manhhóa Chỉ có thể bảo vệ cuộc sống lương thiện của con người khi xã hội phongkiến bạo tàn, chế độ người bóc lột người bị tiêu diệt

Tư tưởng nhân đạo của nhà văn Nam Cao còn được thể hiện thông qua thái độđồng cảm, trân trọng đối với giá trị của con người Đó là phần lương thiện bêntrong con người Chí Phèo, tình thương yêu đáng trân trọng bên trong Thị Nở.Nam Cao đã thể hiện thái độ trân trọng đối với những con người ở đáy sâu tămtối của xã hội để thấy được ánh sáng tình người bên trong con người họ

Có thể nói Chí Phèo là truyện ngắn mang giá trị nhân đạo sâu sắc khi hướngđến đồng cảm, trân trọng giá trị bên trong tâm hồn của những con người bấthạnh, nạn nhân của xã hội

Bài làm 3

Nam Cao được biết đến trong lịch sử văn học VN là một nhà văn hiện thựcxuất sắc Ổng để lại nhiều tác phẩm văn học có giá trị trên cả hai đề tài vềngười trí thức tiểu tư sản và người nông dân nghèo Nhưng tên tuổi của ôngvẫn gắn liền với tác phẩm Chí Phèo- Một kiệt tác của NC, một tác phẩm mangđậm giá trị nhân đạo sâu sắc, đồng thời cũng phê phán cái xã hội thối nát bấygiờ

Xây dựng nên hình tượng người nông dân bị tha hóa trong xã hội thực dântrước Cách mạng tháng Tám là một sáng tạo mới trong nền văn xuôi nước nhànói chung và của Nam Cao nói riêng Nhà văn đã cảm nhận được cái vẻ đẹpchất phác, bình dị ẩn chứa trong cái vẻ bề ngoài thô ráp, xù xì của họ, mà tiêubiểu là nhân vật Chí Phèo- một điển hình nghệ thuật về người nông dân bị xôđẩy chà đạp đến mức tha hóa Chí không may mắn khi được sinh ra trong mộtgia đình không đàng hoàng, không cha không mẹ, không một tấc đất cắm dùi.

Có một hoàn cảnh sống tội nghiệp, nhưng Chí lớn lên khá khỏe mạnh, hiềnlành, lương thiện, Có một ước mơ giản dị như bao người nông dân khác: mộtgia đình nhỏ, chồng cày cấy, vợ dệt vải Vốn từng mang trong mình bản chấtcủa một con người đúng nghĩa, Chí phân biệt được đúng sai, tốt xấu qua hànhđộng bóp chân cho bà Ba- "Hắn cảm thấy nhục hơn là thích" Sống ở một cái

xã hội bình thường, người như Chí hoàn toàn có thể sống một cách lương thiệnyên ổn Nhưng cuộc đời nào có hai chữ

"bình lặng" Bằng ngòi bút lạnh lùng nhưng đa cảm, Nam Cao đã cho thấy tất

cả nỗi thống khổ ghê gớm của nhân vật Chí Phèo Nỗi thống khỏ đó khôngphải là không cha không mẹ, không nhà không của, không họ hàng thân thích

mà chính là Chí Phèo bị xã hội vằm nát của cả bộ mặt người, cướp đi lình hồnngười phải sống kiếp sống tối tăm của con vật lạ Đó là nỗi thống khỏ của cáthể sinh ra là hình hài của một con người nhưng lại không được làm người và

bị xã hội từ chối, xua đuổi Tình trạng bi thảm này được tác giả mình chứngcho đoạn mở đầu giới thiệu một chân dung, một tính cách "hấp dẫn", vừa hécho thấy một số phẩn bi đát Dù say rượu đến điên khùng, Chí Phèo vẫn nhưcảm nhận thấm thía"nông nỗi" khốn khổ của thân phận mình Anh chửi trời,chửi đời rồi chuyển sang chửi tất cả làng Vũ Đại, cuối cùng ảnh chửi cái thằngcha con mẹ nào đẻ ra thằng Chí Phèo Không ai chửi lại vì rất đơn giản làkhông ai coi anh như là một con người Nam Cao có vài cái nhìn đầy chìu sâunhân đạo khi đi vào nội tâm nhân vật để phát hiện và khẳng định bản chấtlương thiện của những con người khốn khổ Chí Phèo đến với Thị Nở trongmột đêm say rượu Như điều kì diệu là TN không phải chỉ khơi dậy bản năng ở

gã đàn ông say, mà lòng yêu thương mộc mạc, chân thành, sự chăm sóc giản dịcủa người đàn bà xấu xí, vô duyên và ngớ ngẩn ấy đã làm thức tỉnh Chí Phèo.Trong tâm hồn tưởng chừng như đã chai sạn, thậm chí bị hủy hoại của Chí

Phèo, phần lương thiện ngày thường bị lấp đi vẫn le lói một ánh sáng lương tri,

sẽ bừng sáng lên lúc gặp cơ hội Lần đầu tiên khi tỉnh giấc, anh bâng khuângnghe tiếng chim hót, tiếng đập mái chèo đuổi cá , tiếng cười nói của nhữngngười đi chợ, thì niềm ao ước một gia đình nhỏ lại trỗi dậy trong lòng anh saunhững tháng ngày dài chìm trong cơn say khướt Nam Cao đã phát hiện ra ngọnđóm đỏ đăng hắt hiu le lói, việc cuối cùng là cho nó chút mồi để nó bùng lên.Nhưng còn đường đời của Chí lại bị chắn đứng lại Bà cô của TN - Nhân vậtđại diện cho suy nghĩ của dân làng Vũ Đại đã nhất quyết không cho cháu mình

đi lấy một "thằng chỉ có nghề là rạch mặt ăn vạ" Cánh cửa quay về lương thiện

đã đóng xập trước mặt Chí Đau khổ CP phải cất lên tiếng thét "Tao muốn làmngười lương thiện ", "Ai cho tao lương thiện? " Chí đã nhận thức được bảnchất con người của mình thì không còn nguyên cớ nào lại có thể biến anh sốngtrở lại kiếp quỷ dữ, không thể tiếp tục rạch mặt ăn vạ, giết người đốt nhà Chí

đã đâm chết bá kiến và tự kết thúc cuộc đời mình Đó là một kết cục bi thảmnhất, đồng thời cũng là chiếc chìa khóa giải thoát CP khỏi kiếp đời trớ trêu, cáikiếp số muốn sống như một con người nhưng không thể được Chính cái xã hộithối nát thời bấy giờ đã tạo ra những sản phẩm như Chí Phèo-hình ảnh tiêu biểucủa người lao động lương thiện bị đẩy vào con đường lưu manh, tôi lỗi dần dần

bị tha hóa về thể xác lẫn tâm hồn Mà đại diện cho giai cấp thống trị chính là

Bá Kiến-một tên cường hào cáo già trong nghề thống trị dân đen, được khắchọa qua những chi tiết ngoại hình độc đáo, từ "giọng nói rất sang", lối nói ngọtngào đến cái cười Tào Tháo Vì sự hờn ghen vớ vẩn của hắn đã đẩy Chí vàocon đường tù tội Chốn lao ngục ấy của bọn thực dân đã tiếp tay cho lão cườnghào thâm độc để giết chết phần người trong Chí Phèo, biến Chí thành Phèo,biến người nông dân lương thiện thành quỷ dữ Sự tha hóa ấy không chỉ có BáKiến, nhà tù thực dân gây ra, mà còn những người dân sống ở làng Vũ Đại màtiêu biếu nhất là bà cô của TN- Con người đã tạo ra bức tường vô hình ngắncách Chí đến với cuộc sống đích thực của một người lương thiện Kết thúc câutruyện là một tình tiết đầy ngụ ý, biết đâu lại chẳng có một "CP con" bước ra từcái lò gạch cũ vào đời để "nối nghiệp bố" Hiện tượng Chí Phèo chưa thể hếtkhi xã hội tàn bạo vẫn không cho con người được sống hiền lành, tử tế, vẫn cònnhững người dân lương thiện bị đẩy vào con đường lưu manh, tội lỗi Sứcmạnh của tác phẩm là vạch ra được cái quy luật tàn bạo, bi thảm này trong cái

xã hội tối tăm của nông thôn nước ta thời đó

Tác phẩm Chí Phèo mạng đậm giá trị nhân đạo đặc sắc, thể hiện tấm lòng yêuthương của NC đối với những người khốn khổ Chí Phèo còn là tiếng kêu cứuthiết tha của những người bất hạnh Hãy bảo vệ và đấu tranh cho quyền đượclàm người của những con người lương thiện.

Bài làm 4

Trong dòng văn học hiện thực phê phán 1930-1945 Chí Phèo có lẽ là tác phẩmthành công hơn cả trong việc đem lại cho người đọc những ấn tượng mạnh mẽ,không thể quên về bức tranh đen tối ngột ngạt, bế tắc của nông thôn Việt Namtrước Cách mạng tháng Tám, đồng thời thức tỉnh cái phần lương tri tốt đẹp nhấtcủa con người, khơi dậy lòng căm ghét cái xã hội vạn ác đã chà đạp lên nhânphẩm con người, thương xót, cảm thông với những thân phận cùng đinh bị giày

vò, tha hóa trong chế độ cũ

Căm ghét xã hội thực dân phong kiến thối nát, phê phán mãnh liệt các thế lựcthống trị xã hội, trên cơ sở cảm thông, yêu thương trân trọng con người, nhất lànhững con người bị vùi dập, chà đạp, đó là cảm hứng chung của các nhà vănhiện thực phê phán giai đoạn 30-45 Tuy nhiên, trong tác phẩm Chí Phèo,NamCao đã khám phá hiện thực ấy bằng một cái nhìn riêng biệt Nam Cao khôngtrực tiếp miêu tả quá trình bần cùng, đói cơm, rách áo dù đó cũng là một hiệnthực phổ biến Nhà văn trăn trở, suy ngẫm nhiều hơn đến một hiện thực conngười: con người không được là chính mình, thậm chí, không còn được là conngười mà trở thành một con "quỉ dữ", bởi âm mưu thâm độc và sự chà đạp củamột guồng máy thống trị tàn bạo Với một cái nhìn sắc bén, đầy tính nhân văn,bằng khả năng phân tích lý giải hiện thực hết sức tinh tế, bằng vốn sống dồidào và trái tim nhân ái, nhà văn đã xây dựng nên một tác phẩm với những giátrị hiện thực và nhân đạo đặc sắc không thể tìm thấy ở các nhà văn đương thời.Thật ra trong bất cứ tác phẩm nghệ thuật chân chính nào, giá trị hiện thực baogiờ cũng đi liền với giá trị nhân đạo Tác phẩm càng xuất sắc, những giá trị ấycàng thẩm thấu, thống nhất với nhau, khó tách rời Chí Phèo của Nam Caocũng không nằm ngoài quy luật ấy Bởi vì nội dung phản ánh (và tiếp nhận) -yêu thương, trân trọng hay căm ghét, khinh bỉ? Tách riêng ra hai giá trị là làmphá vỡ sự gắn liền hữu cơ của một chỉnh thể nghệ thuật vốn dĩ thống nhất

Đọc xong tác phẩm Chí Phèo ta thấy gì? Mở đầu tác phẩm là cảnh Chí Phèongật ngưởng trên đường đi vừa chửi, từ trời đến người, tiếng chửi hằn học, cayđộc và chua xót Kết thúc là cảnh Chí Phèo giãy đành đạch giữa bao nhiêu làmáu tươi Bao trùm lên tất cả, tác phẩm ám ảnh ta một không khí ngột ngạt, bếtắc đến khủng khiếp, đầy những mâu thuẫn không thể dung hòa của một làngquê Việt Nam trước Cách mạng, với bao cảnh cướp bóc, dọa nạt, giết chóc, ăn

vạ, gây gổ trong đó Chí Phèo hiện lên như một biếm họa tiêu biểu Hãy nghenhà văn miêu tả: "Bây giờ thì hắn trở thành người không tuổi rồi Ba mươi támhay ba mươi chín? Bốn mươi hay là ngoài bốn mươi Cái mặt hắn không trẻcũng không già; nó không còn phải là mặt người: nó là mặt một con vật lạ, nhìnmặt những con vật có bao giờ biết tuổi? Sau khi ở tù về, hắn đã trở thành mộtcon quỉ dữ của làng Vũ Đại mà không tự biết Cuộc đời hắn không có ngàytháng bởi những cơn say triền miên Hắn ăn trong lúc say, thức dậy vẫn còn say,đập đầu rạch mặt, chửi bới, dọa nạt trong lúc say, uống rượu trong lúc say, đểrồi say nữa, say vô tận Chưa bao giờ hắn tỉnh và có lẽ chưa bao giờ hắn tỉnh đểnhớ hắn có ở đời Có lẽ hắn cũng biết rằng hắn là quỉ dữ của làng Vũ Đại để tácquái cho bao nhiêu dân làng Hắn đâu biết hắn đã phá bao nhiêu cơ nghiệp, đậpnát bao nhiêu cảnh yên vui, đập đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu nướcmắt của bao nhiêu người lương thiện Tất cả dân làng đều sợ hắn và tránh mặthắn mỗi lần hắn qua "

Đoạn văn chất chứa bao nhiêu nỗi thống khổ của một thân phận đã không cònđược cuộc sống của một con người Những năng lực vốn có của một con người

- năng lực cảm xúc, nhận thức - hầu như bị phá hủy, chỉ còn lại năng lực đâmchém, phá phách Chí Phèo bị phá hủy nhân tính lẫn nhân hình như thế bởi đâu?Nhà văn không tập trung miêu tả dông dài quá trình tha hóa ấy Ông thiên về lígiải phân tích cái cội nguồn sâu xa dẫn đến kết cục bi thảm của nó, chỉ bằngmột số phác thảo đơn sơ về Bá Kiến, về nhà tù, về bà cô Thị Nở, về dư luận xãhội nói chung Trong hàng loạt mối liên kết ấy, người đọc dễ dàng nhận ra: sở

dĩ Chí Phèo (và không chỉ Chí Phèo mà cả những Năm Thọ, những Binh Chức

- cả một tầng lớp được nhà văn cá thể hóa qua nhân vật Chí Phèo) từ một thanhniên lành như cục đất hoá thành con quỉ dữ là bởi vì Chí, ngay từ thuở lọt lòng

đã thiếu hẳn tình ấp ủ yêu thương, và đặc biệt khi lớn lên, chỉ được đối xử bằng

rẻ khinh, thô bạo và tàn nhẫn Thủ phạm trực tiếp là Bá Kiến được nhà văn

miêu tả là một con cáo già "khôn róc đời", "ném đá giấu tay", "già đời trongnghề đục khoét", biết thế nào là "mềm nắn rắn buông", "Hay ngấm ngầm đẩyngười ta xuống sông, nhưng lại dắt nó lên để nó đền ơn Hay đập bàn đập ghếđòi cho được 5 đồng, nhưng được rồi lại vứt trả lại 5 hào vì thương anh túngquá!" Chính hắn đã lập mưu đẩy Chí Phèo vào chỗ tù tội oan uổng và sau đó

sử dụng Chí Phèo như một tay sai đắc lực phục vụ cho lợi ích và mưu đồ đentối của mình Không có Bá Kiến thì không có Chí Phèo, nhưng Chí Phèo khôngchỉ là sản phẩm của sự thống trị mà thậm chí là phương tiện tối ưu để thống trị:

"không có những thằng đầu bò thì lấy ai mà trị mấy thằng đầu bò" Chính BáKiến đã rút ra cái kết luận mà theo hắn rất chí lí ấy Là một tội nhân, nhamhiểm, nhẫn tâm, nhưng Bá Kiến lại hiện ra bề ngoài như một kẻ ôn hòa, xởi lởi,biết điều, khiến người đời phải nhìn bằng cặp mắt "kính cẩn" Vì thế mà hắn

đã lường gạt được bao nhiêu dân chất phác lương thiện Chí Phèo trở thành taychân đắc lực của hắn; thật sự biến thành công cụ, phương tiện thống trị cho kẻthù của mình mà không tự biết Bá Kiến hiện ra trong tác phẩm Chí Phèo nhưmột nhân vật điển hình, sống động và cá biệt, tiêu biểu cho một bộ phận củagiai cấp thống trị, được miêu tả, khám phá dưới một ngòi bút bậc thầy Cùngvới hắn là Lý Cường, là chánh Tổng, là đội Tảo Chính bọn chúng đem lạikhông khí ngột ngạt khó thở cho nông thôn Việt Nam thành cái thế "Quần ngưtranh thực" (bọn đàn anh chỉ là một đàn cá tranh mồi, chỉ trực rình rập tiêu diệtnhau) Chính chúng là thủ phạm gây ra bi kịch của những Chí Phèo Số phậncủa Năm Thọ, Binh Chức, tuy chỉ được nhắc qua tác phẩm, nhưng cũng gópphần chỉ ra tính hệ thống và phổ biến của phương cách tha hóa người dân trong

sự thống trị của chúng Đằng sau những Bá Kiến, Lý Cường, Chánh Tổng như một sự hỗ trợ gián tiếp nhưng tích cực là hệ thống nhà tù dã man, bẩn thỉu

- cả một điều kiện môi trường bất hảo Quá trình Chí Phèo ở tù không đượcmiêu tả trực tiếp, chỉ biết rằng khi vào tù Chí Phèo là người hiền lành lươngthiện Ra khỏi tù, hắn trở về với cái vẻ hung đồ, cái thói du côn ương ngạnhhọc được từ đấy Nhà văn chỉ nói có thế Nhưng như thế với bạn đọc thôngminh cũng đã quá đủ!

Bằng bút pháp độc đáo, tài hoa linh hoạt, giàu biến hóa, Nam Cao khi tả, khi kểtheo một kết cấu tâm lý và mạch dẫn dắt của câu chuyện với một cách thức bềngoài tưởng chừng như khách quan, lạnh lùng và tàn nhẫn, nhưng chất chứa

bên trong biết bao nỗi niềm quằn quại, đau đớn trước thân phận đau đớn củakiếp người Lồng vào bức tranh hiện thực trên kia là thái độ yêu ghét, là cáchphân tích và đánh giá những vấn đề về hiện thực mà nhà văn đặt ra Ngay việclựa chọn một nhân vật cùng đinh thống khổ nhất của xã hội làm đối tượng miêu

tả và gởi gắm biết bao thông cảm, suy tư thương xót tự nó đã mang nội dungnhân đạo Nhưng giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện tập trung nhất ở cáchnhìn nhận của nhà văn đối với nhân vật bị tha hóa đến tận cùng Nam Cao vẫnphát hiện trong chiều sâu của nhân vật bản tính tốt đẹp vốn dĩ, chỉ cần chút tìnhthương chạm khẽ vào là có thể sống dậy mãnh liệt, tha thiết Sự xuất hiện củanhân vật Thị Nở trong tác phẩm có một ý nghĩa thật đặc sắc Con người xấuđến "ma chê quỉ hờn", kỳ diệu thay, lại là nguồn ánh sáng duy nhất đã rọi vàochốn tối tăm của tâm hồn Chí Phèo thức tỉnh, gợi dậy bản tính người nơi ChíPhèo, thắp sáng một trái tim đã ngủ mê qua bao ngày tháng bị dập vùi, hất hủi.Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với Thị Nở, Chí Phèo giờ đây đã nhận ra nguồn ánhsáng ngoài kia rực rỡ biết bao, nghe ra một tiếng chim vui vẻ, tiếng anh thuyềnchài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng lao xao của người đi chợ bán vải Những âmthanh ấy bao giờ chả có Nhưng hôm nay Chí mới nghe thấy Chao ôi là buồn,trong cái phút tỉnh táo ấy, Chí Phèo như đã thấy tuổi già của hắn, đói rét, ốmđau và cô độc - cái này còn sợ hơn đói rét và ốm đau Cũng may Thị Nở mangbát cháo hành tới Nếu không, hắn đến khóc được mất trong tâm trạng như thế Nhìn bát cháo bốc khói mà lòng Chí Phèo xao xuyến bâng khuâng: Hắn cảmthấy lòng thành trẻ con, hắn muốn làm nũng với thị như làm nũng với mẹ Ôisao mà hắn hiền! "Hắn thèm lương thiện - Hắn khát khao làm hòa với mọingười" Từ một con quỉ dữ, nhờ Thị Nở, đúng hơn nhờ tình thương của Thị

Nở, Chí thực sự được trở lại làm người, với tất cả những năng lực vốn có Mộtchút tình thương, dù là tình thương của một con người dở hơi, bệnh hoạn, thôkệch, xấu xí, cũng đủ để làm sống dậy cả một bản tính người nơi Chí Phèo.Thế mới biết sức cảm hóa của tình thương kỳ diệu biết nhường nào!

Bằng chi tiết này, Nam Cao đã soi vào tác phẩm một ánh sáng nhân đạo thậtđẹp đẽ - Nhà văn như muốn hòa vào nhân vật để cảm thông, chia sẻ những giâyphút hạnh phúc thật hiếm hoi của Chí Phèo

Nhưng, bi kịch và đau đớn thay, rốt cuộc thì ngay Thị Nở cũng không thể gắn

bó với Chí Phèo Chút hạnh phúc nhỏ nhoi cuối cùng vẫn không đến được với