1. Trang chủ
  2. » Giáo Dục - Đào Tạo

LÝ LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MAC LENIN VỀ VẤN đề NHÀ NƯỚC VÀ VẤN đề XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ở VIỆT NAM HIỆN NAY

56 23 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Tiêu đề Lý luận của Triết học Mác – Lenin về vấn đề nhà nước và vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay
Tác giả Nguyễn Trung Nguyờn, Hồ Hói Đăng, Lõm Thành Phỏt, Bựi Bảo Trung, Dương Đói Phỳc
Người hướng dẫn GVC. TS. Lấ ĐỨC SƠN
Trường học Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh - Trường Đại Học Bách Khoa
Chuyên ngành Triết học và Chính trị
Thể loại Bài tập lớn môn Triết học Mác – Lenin
Năm xuất bản 2022
Thành phố TP. Hồ Chí Minh
Định dạng
Số trang 56
Dung lượng 720,25 KB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Cấu trúc

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài (4)
  • 2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu (5)
  • 3. Phương pháp nghiên cứu (5)
  • 4. Mục tiêu nghiên cứu (5)
  • 5. Bố cục đề tài (5)
  • CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MAC-LENIN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (6)
    • 1. Quan điểm triết học Mac-Lenin về vấn đề nhà nước (6)
      • 1.1. Nội dung học thuyết Mac-Lenin về vấn đề nhà nước (6)
    • 2. Quan điểm triết học Mac-Lenin về Nhà nước Pháp quyền Xã hội chủ nghĩa (15)
      • 2.1. Sự hình thành và phát triển của tư tưởng nhà nước pháp quyền (15)
      • 2.2. Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước Pháp quyền (18)
      • 2.3. Tính phổ biến của nhà nước pháp quyền (23)
      • 2.4. Tính đặc thù của nhà nước pháp quyền ở mỗi quốc gia (24)
  • CHƯƠNG II VẤN ĐỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY (30)
    • 1. Tình hình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân trong thời gian qua (30)
      • 1.1. Những kết quả đạt được (30)
      • 1.2. Những hạn chế, yếu kém (42)
      • 1.3. Nguyên nhân của hạn chế, yếu kém (43)
    • 2. Bài học và những phương hướng cơ bản tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền chủ nghĩa xã hội của dân do dân vì dân (44)
      • 2.1. Tăng cường dân chủ XHCN (44)
      • 2.2. Đổi mới và nâng cao hiệu quả nhà nước (48)

Nội dung

Tóm lại, theo cách hiểu của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhà nước là một bộ máy, công cụ quyền lực đặc biệt, là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, bộ máy để thực hiện nền chuyên chí

Tính cấp thiết của đề tài

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế cũng như giao lưu văn hóa, chuyển giao khoa học- công nghệ thì điều đó đòi hỏi các quốc gia phải có những quy định pháp lý chung những chế tài pháp luật nhằm điều chỉnh quan hệ quốc tế Và để hội nhập quốc tế, Việt Nam phải cấp thiết xây dựng bộ máy nhà nước hoàn thiện, trong sạch, vững mạnh, hoạt động linh hoạt có tính hiệu quả theo hướng lấy pháp luận làm phương tiện quản lý nhà nước và điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Xây dựng nhà nước Pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa không chỉ là một cuộc cách mạng, nó là một cuộc cách mạng chưa từng có tiền lệ trong lịch sử Cuộc đại cách mạng ấy lại được tiến hành trong bối cảnh đất nước đang trong thời kỳ còn muôn vàn khó khăn về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội,…Vì vậy, đây là quá trình lâu dài, khó khăn, phức tạp phải có sự chuẩn bị chu đáo cả về phương diện lý luận lẫn thực tiễn, phải tìm bước đi thích hợp, xây dựng những phương pháp, từng bước hoàn thiện lý luận, đẩy nhanh tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tư tưởng về nhà nước có một vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống lý luận của V.I.Lê-nin, bởi nó không thuần túy là những lý thuyết khoa học mà gắn bó chặt chẽ với quan điểm chính trị; nó không đơn giản là những suy tư tinh thần mà gắn liền với những hoạt động thực tiễn sinh động của ông Chính vì vậy, tìm hiểu những tư tưởng của V.I.Lê-nin về nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chúng ta trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay Nghiên cứu quan điểm của V.I.Lê-nin về nhà nước đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng mô hình nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay, bởi lẽ những quan điểm ấy đã được hiện thực hóa, trở thành một thực thể sống động trong thực tiễn đời sống.

Tuy nhiên cho đến nay, xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam là một vấn đề rất lớn, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu toàn diện cả về lý luận và thực tiễn. Để gúp phần vào quỏ trỡnh nghiờn cứu đú, nhúm chỳng em chọn đề tài : ô Lý

Luận Của Triết Học Mac-Lenin Về Vấn Đề Nhà Nước Và Xây Dựng NhàNước Phỏp Quyền Xó Hội Chủ Nghĩa Ở Việt Nam Hiện Nay ằ.

Phương pháp nghiên cứu

Để làm rõ đề tài nhóm đã lựa chọn dựa trên cơ sỡ lý luận của quan điểmTriết học Mac-Lenin về nhà nước và lí luận nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam kết hợp sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp, tra cứu,thu thập tham khảo, phân tích tài liệu giáo trình và các tài liệu trên các tạp chí,….

Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu hiểu rõ lý luận Triết học Mac-Lenin về vấn đề nhà nước và xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Vận dụng nội dung trên để khẳng định những giá trị bền vững của chủ nghĩa Mác – Lênin và bảo vệ hệ thống quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác -Lênin về vấn đề nhà nước chống lại những luận điệu xuyên tạc, phủ nhận hiện nay.

Bố cục đề tài

Chương I : Quan điểm triết học Mac-Lenin về nhà nước và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Chương II : Vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay.

QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MAC-LENIN VỀ NHÀ NƯỚC VÀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Quan điểm triết học Mac-Lenin về vấn đề nhà nước

1.1 Nội dung học thuyết Mac-Lenin về vấn đề nhà nước.

1.1.1.1 Sự xuất hiện của nhà nước

Bằng phương pháp duy vật lịch sử, học thuyết Mác - Lênin đã khẳng định, nhà nước là một phạm trù lịch sử, nó luôn mang dấu ấn của một quốc gia cụ thể, và sự ra đời, biến đổi của các hình thái nhà nước khác nhau là do trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định Ph.Ăngghen viết: “Nhà nước tồn tại không phải là mãi mãi từ ngàn xưa Đã từng có những xã hội không cần đến nhà nước, không có một khái niệm nào về nhà nước và chính quyền nhà nước cả. Đến một giai đoạn phát triển kinh tế nhất định, giai đoạn tất nhiên phải gắn liền với sự phân chia xã hội thành giai cấp thì sự phân chia đó làm cho nhà nước trở thành một tất yếu” 1

Nhà nước ra đời không phải xuất phát từ mục đích tự thân mà xuất phát từ nhu cầu tồn tại và phát triển xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp, vì vậy, Ph.Ăngghen viết: “Vì nhà nước nảy sinh ra từ những nhu cầu phải kiềm chế những đối lập giai cấp, vì nhà nước đồng thời cũng nảy sinh ra giữa cuộc xung đột của các giai cấp, cho nên theo lệ thường, nhà nước là của giai cấp có thế lực nhất, của các giai cấp thống trị về mặt kinh tế và nhờ có nhà nước mà cũng trở thành giai cấp thống trị về chính trị ” 2

Kế thừa quan điểm của C.Mác và Ph Ăngghen, V.I.Lênin đã làm rõ hơn về điều kiện ra đời, hình thành và phát triển của nhà nước, đó là: “Nhà nước là

1 C.Mác, & Ph.Ăngghen(1995), Toàn tập, t.21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, p 257-258.

2 C.Mác, & Ph.Ăngghen(1995), Toàn tập, t.21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, p 255.

3 sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Bất cứ đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được, thì nhà nước xuất hiện Và ngược lại: sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được” 3 Như thế, nhà nước là một hiện tượng lịch sử, sự tồn tại và tiêu vong của nó là tùy thuộc vào những điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, “nhà nước chỉ là một tổ chức thống trị của một giai cấp” 4 và “bất cứ nhà nước nào cũng là một bộ máy để một giai cấp này trấn áp giai cấp khác” 5

1.1.1.3 Các hình thức xuất hiện

Học thuyết mác - xít khác biệt về chất so với các học thuyết phi mác - xít về nguồn gốc ra đời của nhà nước Sự khác biệt này không phải nằm ở chỗ thừa nhận hay không thừa nhận sự tồn tại của nhà nước mà nằm ở chỗ chỉ ra nhà nước ra đời từ đâu, ra đời để làm gì và ra đời để phục vụ ai? Học thuyết mác - xít đã lý giải tất cả những câu hỏi này bằng cơ sở hiện thực của nhà nước, đó là cơ sở kinh tế - xã hội đã quy định sự ra đời, hình thành, phát triển và tiêu vong của nhà nước Vì thế, nhà nước là một hiện tượng xã hội nhưng đây không là hiện tượng xã hội bất biến, thụ động mà nhà nước là thiết chế xã hội đặc biệt, năng động, sáng tạo và chỉ xuất hiện khi xã hội loài người phát triển đến một giai đoạn nhất định và sẽ tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự tồn tại của nó mất đi.

1.1.2 Bản chất giai cấp của nhà nước.

Từ xưa đến nay, các vấn đề về nhà nước luôn là tâm điểm tranh luận của triết học, luật học, chính trị học trên thế giới, bởi lẽ nhà nước là một hiện tượng xã hội rất phức tạp, đa dạng, và đặc biệt luôn vận động và thay đổi theo thời gian. Bản chất nhà nước là điều cốt lõi trong nhà nước, quy định sự vận động, tồn tại và phát triển của nhà nước, quy định nội dung, hoạt động và mục đích tồn tại của nhà nước.

3 V.I.Lênin(1976), Toàn tập, t.33, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, p 9.

4 V.I.Lênin(1981), Toàn tập, t.32, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, p 303.

5 V Lênin(1981), Toàn tập,t.37, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1981, p 122.

Theo học thuyết Mác – Lênin, bản chất nhà nước được thể hiện ở hai phương diện là vai trò xã hội (tính xã hội) và tính giai cấp Hai phương diện này lại tiếp tục được thể hiện một cách rõ nét thông qua những đặc điểm, những chức năng cơ bản, bộ máy nhà nước, ở hình thức, chế độ chính trị Cũng giống như các hiện tượng xã hội khác, hai phương diện này vừa có sự thống nhất, vừa có sự mâu thuẫn nội tại.

Tính giai cấp của nhà nước

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhà nước nào cũng có tính giai cấp sâu sắc Hay nói cách khác, tính giai cấp của nhà nước cũng là một thuộc tính khách quan và phổ biến tồn tại ở mọi nhà nước Điều này thể hiện ở những nội dung sau:

Thứ nhất, nhà nước chỉ ra đời trong xã hội có giai cấp Hay nói cách khác trong chế độ cộng sản nguyên thủy, khi chưa có tư hữu xuất hiện, chưa có sự phân hóa giai cấp, thì ở đó chưa có nhà nước.

Thứ hai, nhà nước là do giai cấp thống trị xã hội tổ chức nên, phục vụ quyền lợi chủ yếu, trước hết là cho giai cấp thống trị xã hội Từ khi nhà nước xuất hiện đến nay thì tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố như chế độ chính trị, tương quan lực lượng giai cấp, những điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội, đảng phái, bối cảnh kinh tế, quốc tế vv… mà mức độ thể hiện cũng như phương diện thực thi tính giai cấp luôn có sự khác nhau nhất định.

Chẳng hạn, trong nhà nước phong kiến Việt Nam, tính giai cấp được thể hiện ở chỗ nhà nước là do giai cấp thống trị tổ chức nên, bảo vệ quyền lợi cho nhà vua, giai cấp địa chủ Thông qua việc phong cấp đất cho quý tộc, pháp luật cũng có sự ưu ái cho những quan lại trong bộ máy nhà nước, ví dụ Điều 3 của Bộ luật Hồng Đức về chế độ Bát nghị Tuy nhiên, xét toàn diện thì mức độ thể hiện, mức độ thực thi quyền lực ở các triều đại ở Việt Nam cũng không hoàn toàn giống nhau Trong lịch sử Việt Nam có những triều đại xuất hiện những vị vua anh minh, tiến hành nhiều cuộc cải cách thành công như dưới thời trị vì của vua

Lý Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Lê Thánh Tông và nhiều vị vua khác.

Thứ ba, sự thống trị của giai cấp được thể hiện trên ba mặt là kinh tế, chính trị và tư tưởng Xét một cách lô-gích, thông qua nhà nước, giai cấp thống trị về kinh tế trở thành giai cấp thống trị về chính trị Cũng vì nắm được quyền lực nhà nước, hệ tư tưởng của giai cấp thống trị trở thành hệ tư tưởng thống trị xã hội Quyền lực chính trị do nhiều tổ chức thực hiện, nhưng nhà nước là công cụ chủ yếu của quyền lực chính trị.

Tóm lại, theo cách hiểu của chủ nghĩa Mác – Lênin, nhà nước là một bộ máy, công cụ quyền lực đặc biệt, là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, bộ máy để thực hiện nền chuyên chính của giai cấp thống trị xã hội, đảm bảo thực hiện những nhiệm vụ giai cấp và những nhiệm vụ chung nảy sinh từ bản chất của xã hội.

1.1.3 Đặc trưng của nhà nước.

Các nhà nước trong lịch sử có sự khác nhau về bản chất, nhưng tất cả các nhà nước đều có những đặc trưng (dấu hiệu) cơ bản chung Những đặc trưng này để phân biệt nhà nước với các tổ chức chính trị – xã hội, với tổ chức thị tộc nguyên thủy trước kia Hiện nay có nhiều quan niệm khác nhau về những đặc trưng chủ yếu của nhà nước, nhưng về cơ bản có hai luồng quan điểm cơ bản sau đây:

Thứ nhất, Nhà nước là tổ chức quyền lực chính trị công cộng đặc biệt với bộ máy thực hiện cưỡng chế và quản lý đời sống xã hội: Khi xuất hiện nhà nước đã lập nên quyền lực chính trị đặc biệt Nhà nước là tổ chức quyền lực đặc biệt, không còn hoà nhập với dân cư nữa Không những thế, nhà nước còn có bộ máy cưỡng chế gắn liền vớiquân đội, cảnh sát, nhà tù, trại giam và những cơ quan cưỡng chế khác Đây là những cơ quan mà không tồn tại trong chế độ thị tộc nguyên thủy cũng như trong các tổ chức khác.Bản chất của quyền lực chính trị của nhà nước thuộc về một thiểu số giai cấp thống trị Cùng với sự phát triển của xã hội, bộ máy nhà nước đã được hoàn thiện để thực hiện quản lý xã hội.

Quan điểm triết học Mac-Lenin về Nhà nước Pháp quyền Xã hội chủ nghĩa

2.1 Sự hình thành và phát triển của tư tưởng nhà nước pháp quyền.

Lịch sử hình thành, phát triển tư tưởng về nhà nước pháp quyền gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển tư tưởng về dân chủ, nhân quyền, thiết lập, tổ chức và xây dựng các hoạt đông của nhà nước đồng thời loại trừ chuyên chế, độc tài, vô chính phủ Tư tưởng nhà nước pháp quyền đã xuất hiện từ thời cổ đại mà đại diện tiêu biểu là các nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại như Salon, Platon, Aristot, Xixeron trong bối cảnh xã hội có đầy rẫy những áp bức bất công, những quyền tự nhiên vốn có của con người hàng ngày hàng giờ bị xâm phạm, mà chủ thể thường xuyên xâm phạm đến những quyền tự nhiên vốn có ấy chính là nhà nước - thiết chế quyền lực công của xã hội mà đáng lẽ, quyền lực công ấy phải bảo đảm, bảo vệ chính những giá trị về quyền tự nhiên vốn có và phẩm giá của con người. Theo quan điểm của các nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại, nhà nước pháp quyền chính là một xã hội trong đó các quyền tự nhiên vốn có của con người phải được đề lên thành pháp luật Đồng thời, Nhà nước - thiết chế quyền lực công cũng phải tuân thủ, chịu sự cai trị hệ thống pháp luật ấy.

Xixeron coi nhà nước là "một cộng đồng pháp lí", "một cộng đồng được liên kết với nhau bằng sự nhất trí về pháp luật và quyền lợi chung" và ông đã đề xuất nguyên tắc "Sự phục tùng pháp luật là bắt buộc đối với tất cả mọi người" 8

Xoocrat cho rằng: “Xã hội không thể vững mạnh và phồn vinh nếu pháp luật hiện hành không được tuân thủ, giá trị của công lí (pháp luật) chỉ có được trong sự tôn trọng pháp luật Xã hội không thể tồn tại nếu đạo luật bất lực;

12 không tuân thủ pháp luât thì không thể có nhà nước; công dân tuân thủ pháp luật thì nhà nước sẽ vững mạnh và phồn vinh” 8

Platon (472 - 347 tr.CN) khẳng định: “Tôi nhìn thấy sự sụp đổ nhanh chóng của Nhà nước ở nơi nào mà pháp luật không có hiệu lực và nằm dưới quyền của một ai đó Còn ở nơi nào mà pháp luật đứng trên các nhà cầm quyền và các nhà cầm quyền chỉ là nô lệ của pháp luật thì ở đó tôi thấy có sự cứu thoát của nhà nước” 9

Arixtot cho rằng: "Pháp luật cần thống trị trên tất cả" 8

Các nhà tư tưởng cổ đại Hy Lạp đã có công rất lớn trong việc phát hiện ra quan điểm, học thuyết về nhà nước pháp quyền, phát hiện ra các quyền tự nhiên vốn có của con người và đòi hỏi những quyền tự nhiên ấy phải được đề lên thành pháp luật và sử dụng pháp luật ấy buộc nhà nước phải tuân thủ, thực hiện Tuy nhiên, các nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại chưa thấy được nguồn gốc của những áp bức bất công ấy xuất phát từ chế độ tư hữu, từ bản chất giai cấp của nhà nước và pháp luật Chưa tìm ra được giải pháp hữu hiệu để xây dựng nhà nước pháp quyền trong thực tiễn.

Vào thời kỳ trung cổ, sự kết hợp giữa thần quyền và thế quyền tạo ra sự cản trở vô cùng lớn cho các ngành khoa học cũng như các tư tưởng tiến bộ của nhân loại, trong đó có tư tưởng về nhà nước pháp quyền Tuy nhiên, những khát khao của nhân loại về tự do, dân chủ, về hạnh phúc vẫn tồn tại Trong bối cảnh lịch sử xã hội đen tối bao phủ bởi thần học vẫn có những tư tưởng tiến bộ biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: Thánh Saint Augustin (354-430) khẳng định, quyền lực nhà nước phải được thực hiện như một thứ quyền lực phục vụ. Đó là công cụ để thực hiện tình yêu và sự công bằng,…Saint Thomas D’Aquin (1225-1274) cho rằng trật tự pháp lí đem đến cho con người cái thuộc về họ và làm cho họ có thể đạt đến sự dồi dào về vật chất, tinh thần, xã hội công dân sẽ thay thế xã hội thần dân.

Vào thời kỳ cận đại, hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa ra đời mang lại những giá trị to lớn cho nhân loại trong bối cảnh lúc bấy giờ, tạo tiền đề cho

9 V T Bình, "Tư tưởng pháp quyền - Phát hiện vĩ đại của nhân loại" Truy cập từ: http://truongchinhtribentre.edu.vn/noi-dung/tu-tuong-phap-quyen-phat-hien-vi-dai-cua-nhan-loai

13 sự phát triển mạnh mẽ các ngành khoa học cả tự nhiên và xã hội Các nhà tư tưởng tư sản mà đại diện tiêu biểu là: J Locke (1632-1704), T Hobbs (1588-

… đã bổ sung, phát triển tư tưởng pháp quyền, đưa tư tưởng pháp quyền lên tầm cao mới Ngày nay, tư tưởng nhà nước pháp quyền không chỉ đạt được những tiến bộ to lớn mà còn được các nước tư bản vận dụng để xây dựng nhà nước pháp quyền tư sản với những thành công rực rỡ Ví dụ có thể kể đến một số tư tưởng triết học về nhà nước pháp quyền thời cận đại tây Âu và cổ điển Đức (Lý thuyết pháp quyền tự nhiên của Xpinôda; lý thuyết về tự do của Lốccơ; lý thuyết về tam quyền phân lập của Môngtexkiơ; lý thuyết về chủ quyền nhân dân và khế ước xã hội của Rútxô; lý thuyết về triết học pháp quyền của Cantơ và Hêghen).

Trong thời đại hiện đại, tư tưởng về nhà nước pháp quyền ngày càng được mở rộng và phát triển ở nhiều quốc gia, đặc biệt ở khu vực châu Âu, hình thành một hình thức tổ chức quyền lực của nhà nước dựa trên pháp luật Ở Pháp và Đức từ đầu thế kỷ XX, nhà nước pháp quyền được hiểu là một chế độ pháp quyền dưới sự quản lý của trật tự pháp lý hiện hành: chính quyền chỉ được sử dụng các công cụ do hệ thống pháp lý ban hành, trong khi các cá nhân có thể sử dụng các biện pháp tư pháp để chống lại sự lạm quyền có thể xảy ra từ phía chính quyền Tư tưởng này được thể hiện rõ qua hai lý thuyết tiêu biểu của thời kỳ này, minh họa cho cách cơ cấu quyền lực và quyền tự do công dân được bảo đảm bằng pháp luật.

Học thuyết nhà nước pháp quyền khẳng định rằng mọi hoạt động của các cơ quan nhà nước chỉ được thực hiện dựa trên tư cách pháp lý và mọi hành vi sử dụng sức mạnh vật chất phải căn cứ trên quy phạm pháp luật Việc thực thi quyền lực nhà nước được xác định bởi thẩm quyền do luật pháp thiết lập và đóng khung, và các cơ quan nhà nước có nghĩa vụ tuân thủ các quy phạm pháp luật Nhà nước pháp quyền đòi hỏi trước tiên sự tôn trọng và tuân thủ pháp luật bởi chính quyền, từ đó đảm bảo quyền lực nhà nước được thực hiện trong khuôn khổ pháp lý và vì lợi ích công chúng.

Theo Hans Kelsen, Nhà nước pháp quyền được xây dựng trên trật tự các quy phạm theo cấp bậc; mỗi quy phạm chỉ có hiệu lực khi tuân thủ các quy phạm ở mức cao hơn Sự tồn tại của một trật tự có thứ bậc các quy phạm tạo nên một cơ chế kiểm soát và bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp lý Trong khuôn mẫu này, quyền lực pháp lý được ràng buộc bởi các quy phạm tối cao và mọi quy phạm dưới phải phù hợp với chúng, đảm bảo tính nhất quán, ổn định và công bằng cho cả xã hội và tổ chức nhà nước.

Thẩm quyền của các cơ quan Nhà nước phải được xác định rõ ràng, và các quy phạm do họ ban hành chỉ có hiệu lực khi tuân thủ đầy đủ toàn bộ các quy phạm có hiệu lực cao hơn trong hệ thống pháp luật Hiến pháp là văn bản cao nhất, làm khuôn khổ và tiêu chuẩn đánh giá mọi quy phạm pháp luật khác Do đó, sự tương thích giữa các quy phạm từ trung ương đến địa phương là yếu tố then chốt để bảo đảm trật tự pháp lý, quyền lực được thực thi đúng quy định và quyền lợi của người dân được bảo đảm.

2.2 Những đặc trưng cơ bản của Nhà nước Pháp quyền.

Nhà nước pháp quyền là hình thức tổ chức nhà nước trong đó pháp luật có vai trò tuyệt đối, bảo đảm quyền lực nhà nước thể hiện lợi ích và ý chí của đại đa số nhân dân, và duy trì mối quan hệ hữu cơ giữa trách nhiệm và quyền hạn của nhà nước với công dân.

Cụ thể, các đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền được trình bày dưới nhiều dạng thức khác nhau bởi các nhà lý luận, phụ thuộc vào lập trường chính trị - pháp lý và quan điểm học thuật của từng người; tuy nhiên, có thể hệ thống hóa thành một số giá trị cốt lõi sau: tôn trọng quyền và tự do của công dân, phân chia và kiểm soát quyền lực nhà nước, thượng tôn và bình đẳng trước pháp luật, hệ thống tư pháp độc lập và công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động của nhà nước, bảo đảm quyền con người và các quyền tự do căn bản, cùng với sự nhất quán của hệ thống pháp lý thông qua pháp điển hóa.

VẤN ĐỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngày đăng: 23/12/2022, 07:39

Nguồn tham khảo

Tài liệu tham khảo Loại Chi tiết
[1] C.Mác, & Ph.Ăngghen(1995), Toàn tập, t.21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, pp.257-258 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: Karl Marx, Friedrich Engels
Nhà XB: Nxb Chính trị quốc gia
Năm: 1995
[2] C.Mác, & Ph.Ăngghen(1995), Toàn tập, t.21, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, p.255 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: Karl Marx, Friedrich Engels
Nhà XB: Nxb Chính trị quốc gia
Năm: 1995
[3] V.I.Lênin(1976), Toàn tập, t.33, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, p. 9 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: V.I.Lênin
Nhà XB: Nxb Tiến bộ
Năm: 1976
[4] V. Lênin(1981), Toàn tập, t.32, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, p. 303 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: V. Lênin
Nhà XB: Nxb Tiến bộ
Năm: 1981
[5] V. Lênin(1981), Toàn tập,t.37, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1981, p. 122 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: V. Lênin
Nhà XB: Nxb Tiến bộ
Năm: 1981
[6] C.Mác, & Ph.Ăngghen(1994), Toàn tập, t.20, Nxb Chính trị quốc gia - Sự Thật, Hà Nội.51 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: C.Mác, Ph.Ăngghen
Nhà XB: Nxb Chính trị quốc gia - Sự Thật
Năm: 1994
[7] V.I.Lênin(1977), Toàn tập, t.45, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, p. 453 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Toàn tập
Tác giả: V.I. Lênin
Nhà XB: Nxb Tiến bộ
Năm: 1977
[9] V. T. Bình, "Tư tưởng pháp quyền - Phát hiện vĩ đại của nhân loại". Truy cập từ:http://truongchinhtribentre.edu.vn/noi-dung/tu-tuong-phap-quyen-phat-hien-vi-dai-cua-nhan-loai Sách, tạp chí
Tiêu đề: Tư tưởng pháp quyền - Phát hiện vĩ đại của nhân loại
Tác giả: V. T. Bình
[10] B. X. Đức, & N. V. Thảo, Phân tích nhà nước pháp quyền và vận dụng nó trong thực tế tổ chức bộ máy lập pháp, hành pháp, tư pháp của một số nước tư bản và một số nước Đông Nam Á hiện nay, trong xây dựng nhà nước pháp quyền, Hà Nội: Nxb Tư pháp, 1998 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Phân tích nhà nước pháp quyền và vận dụng nó trong"thực tế tổ chức bộ máy lập pháp, hành pháp, tư pháp của một số nước tư bản và một số"nước Đông Nam Á hiện nay, trong xây dựng nhà nước pháp quyền
Nhà XB: Nxb Tưpháp
[11] V. K. Linh, Quyền con người – Tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học, tập 1, Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội, 2010 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Quyền con người – Tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học
Nhà XB: Nxb Khoa học xã hội
[12] Điều 118 Hiến pháp nước cô ̣ng hòa XHCN Viê ̣t Nam (sửa đổi), Giới thiê ̣u chung –Kiểm toán nhà nước. Truy câ ̣p từ:https://www.sav.gov.vn/SMPT_Publishing_UC/ThongTinTinh/PrintGioiThieu.aspx?idb=2&ItemID=24 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Điều 118 Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (sửa đổi), Giới thiệu chung – Kiểm toán nhà nước
[13] Ban nô ̣i chính trung ương (2013), Viê ̣c thí điểm không tổ chức Hô ̣i đồng nhân dân quâ ̣n, huyê ̣n, phường.Truy câ ̣p từ: https://noichinh.vn/nghien-cuu-trao-doi/201308/viec-thi-diem-khong-to-chuc-hoi-dong-nhan-dan-quan-huyen-phuong-291989/ Sách, tạp chí
Tiêu đề: Việc thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân quận, huyện, phường
Tác giả: Ban Nội Chính Trung ương
Năm: 2013
[14] Trang “Quản lý nhà nước”(2019), Vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước theo Hiến pháp năm 2013. Truy câ ̣p từ: https://www.quanlynhanuoc.vn/2019/09/30/van-de-kiem-soat-quyen-luc-nha-nuoc-theo-hien-phap-nam-2013 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước theo Hiến pháp năm 2013
Nhà XB: quanlynhanuoc.vn
Năm: 2019
[15] GS.TS Thái Vĩnh Thắng (2015), Những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 so với Hiến pháp năm 1992. Truy câ ̣p từ:https://moj.gov.vn/qt/cacchuyenmuc/ctv/news/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemId=13 Sách, tạp chí
Tiêu đề: Những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 so với Hiến pháp năm 1992
Tác giả: GS.TS Thái Vĩnh Thắng
Năm: 2015

TỪ KHÓA LIÊN QUAN

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w