Phương pháp tổ chức chơi trò chơi hiện nay là một trong nhữngphương pháp phổ biến trong dạy học nói chung và dạy học môn Ngữ Vănnói riêng nhằm hướng tới mục tiêu vừa hình thành năng lực
Trang 1Phương pháp tổ chức chơi trò chơi hiện nay là một trong nhữngphương pháp phổ biến trong dạy học nói chung và dạy học môn Ngữ Vănnói riêng nhằm hướng tới mục tiêu vừa hình thành năng lực phẩm chất, vừa phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh.Người giáo viên khi áp dụngphương pháp này vào dạy học sẽ tạo ra không khí lớp học sôi nổi, tạo môitrường, điều kiện cho nhiều học sinh được tham gia hoạt động học tập hơn( kể cả những học sinh trung bình, yếu, kém)
Phương pháp tổ chức chơi trò chơi trong dạy học sẽ phát huy tinhthần, định hướng học tập trong giai đoạn mới hiện nay đó là : “Chủ động,sáng tạo”, “Học mà chơi, chơi mà học” Qua quá trình học tập, hợp tác,nghiên cứu, tìm hiểu nội dung bài học hầu hết các em học sinh sẽ nêu caotinh thần đoàn kết, ý thức tự giác, chủ động tự học, tự sáng tạo, có kĩ năng
tự xử lí tình huống, tiếp nhận thông tin, giải quyết các vấn đề thực tiễnphát sinh Như vậy quá trình học tập sẽ vừa sôi nổi, hào hứng vừa vuichơi, vừa học tập một cách có hiệu quả
Học tập qua trò chơi còn rèn cho học sinh tinh thần đoàn kết gắn bó,biết hỗ trợ giúp đỡ nhau trong quá trình học tập, tiếp thu kiến thức Có sự
Trang 2phối kết hợp nhịp nhàng, linh hoạt giữa các thành viên trong đội nhómtrong học tập, hình thành ở các em lòng nhân ái, tình yêu thương mọingười trong cuộc sống hàng ngày.
Phương pháp chơi trò chơi là một phương pháp dạy học mới, có tínhtích cực, không áp đặt, gò ép người học theo một khuôn mẫu được địnhsẵn, cho trước và nếu sử dụng thành công khả năng sáng tạo của học sinh
sẽ được phát huy tuyệt đối vì học qua trò chơi thì học sinh sẽ tiếp thu bàihọc một cách tự nhiên, chủ động nhất so với khả năng có thể của bản thânmình Khi người học tự mình tìm hiểu, nắm bắt thông tin, tiếp thu kiếnthức thì quá trình học tập, ghi nhớ nội dung bài học sẽ dễ dàng và sâu sắc,
cụ thể hơn so với cách học thông thường
Một trong những ưu điểm nổi bật của phương pháp chơi trò chơi làgiúp học sinh có được tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát, có sự nhạy béntrong hoạt động học tập Bản chất của trò chơi là sự ganh đua, là kết quảthắng, thua giữa các nhóm các đội Vì vậy khi dùng trò chơi trong dạy học
sẽ kích thích sự tập trung, tinh thần hăng say, nhiệt tình tham gia học tậpcủa học sinh Qua trò chơi học sinh sẽ được rèn luyện khả năng lựa chọn,quyết định cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp với tình huống quatrò chơi học sinh được hình thành năng lực quan sát, được rèn luyện kĩnăng nhận xét, đánh giá hành vi, giúp tăng cường khả năng giao tiếp giữahọc sinh với học sinh, giữa giáo viên với học sinh
Như vậy: Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thựchiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sángtạo và gây hứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạtđộng trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức
Trang 3như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng tráchnhiệm
Đó là những lí do để chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Một số biện
pháp phát triển năng lực học sinh thông ua các trò chơi trong dạy học Ngữ văn 6” với mong muốn được góp phần vào quá trình đổi mới phương
pháp dạy học ở trường THCS hiện nay
2 Cơ sở thực tiễn
Với những hiệu quả giáo dục mà phương pháp trò chơi mang lạihướng tới mục tiêu “Học mà chơi, chơi mà học” thì bất cứ ai, giáo viênnào cũng biết nhưng để vận dụng và biết cách tổ chức, tiến hành các hìnhthức, hoạt động giúp học sinh học – chơi, chơi – học thì không phải aicũng làm được Giáo viên tuy có ý thức đổi mới phương pháp dạy họcnhưng nhìn chung vẫn còn chịu nhiều ảnh hưởng của phương pháp dạyhọc trước đây Điều này dẫn đến việc học sinh phải học tập một cách thụđộng, gò ép thiếu sáng tạo, không có hứng thú, say mê trong học tập đặcbiệt là với bộ môn Ngữ Văn thì sẽ càng nặng nề và áp lực hơn rất nhiều Trong những năm gần đây, hiện trạng học sinh lười học, chán học ở cáctrường không phải là ít Nhiều học sinh không có hứng thú với môn họcnên hầu hết các giờ học thường thấy mệt mỏi, buồn ngủ, tiếp thu chậm từ
đó dẫn đến việc nói chuyện, làm việc riêng trong các giờ học Điều nàygây ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục
Từ trước tới nay nhiều người giáo viên vẫn thường quan niệm : tròchơi thì chỉ áp dụng hiệu quả đối với bác bộ môn khác như : ngoại ngữhay các môn Khoa học tự nhiên….Còn với bộ môn Ngữ Văn – Một bộ
Trang 4môn dạy làm người với những đặc thù, tính chất riêng thì hiệu quả ápdụng cũng không cao.
Xuất phát từ những thực tiễn đó thiết nghĩ nếu chúng ta không mạnhdạn thử đổi mới, áp dụng phương pháp trò chơi vào dạy học thì làm saobiết được có hiệu quả hay không? Và làm sao biết được cần áp dụng thếnào cho hợp lí và kết quả tốt
3.Mục đích của việc áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Ngữ Văn
Trong Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt
động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động của học sinh.Căn cứ vào mục tiêu trên cùng với việc dựa vào đặc điểm tâm sinh lý củalứa tuổi học sinh THCS: ham tìm hiểu, tiếp cận, thích cái mới lạ nhưng lạichóng chán Do đó việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Ngữvăn là hết sức cần thiết và có ích Trò chơi sẽ có tác dụng giúp học sinh:+ Tăng cường khả năng chú ý nắm bắt nội dung bài học phát huy tínhnăng động của các em
+ Nâng cao hứng thú cho người học, góp phần làm giảm mệt mỏi, căng thẳng trong học tập của học sinh Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết vàkhả năng suy luận
Trang 5+ Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học.
+ Thu hút cả lớp theo dõi tham gia các hoạt động
Trò chơi là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổimới phương pháp dạy học, nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo và gâyhứng thú trong giờ học của học sinh Ngoài ra thông qua hoạt động tròchơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tìnhđoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Do
vậy quan điểm “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt động
học tập” là phù hợp với từng lứa tuổi, từng môn học đặc biệt là đối với
môn Văn
B NỘI DUNG
I Quy trình thực hiện giải pháp
1 Chuẩn bị trước khi lựa chọn và thiết kế trò chơi.
Để sử dụng trò chơi học tập hiệu quả thì một việc không thể thiếutrước khi tiến hành chính là chuẩn bị Công việc này được thực hiện trướcgiờ lên lớp, trong quá trình soạn giáo án
- Trước khi thiết kế trò chơi, giáo viên phải nghiên cứu kĩ bài dạy,
nắm được mục tiêu, chuẩn kiến thức - kĩ năng của bài học
- Sau đó, giáo viên cần xác định được trò chơi sẽ được sử dụng vàohoạt động nào trong giờ dạy (hoạt động khởi động, hoạt động hình thànhkiến thức mới, hoạt động luyện tập hay hoạt động vận dụng) Giáo viênlựa chọn nội dung đơn vị kiến thức sẽ được sử dụng trò chơi
- Giáo viên tìm hiểu kĩ về điều kiện cơ sở vật chất của từng lớp học để sửdụng các phương tiện hỗ trợ khi thiết kế trò chơi Nếu lớp học có trang bị máy
Trang 6chiếu, máy tính và các phương tiện công nghệ khác thì có thể sử dụng côngnghệ để thiết kế trò chơi Nếu lớp học không được trang bị những thiết bị hiệnđại thì giáo viên có thể thiết kế trò chơi bằng những dụng cụ đơn giản như giấyA0, giấy màu, băng dính, bút dạ…Các phương tiện hỗ trợ trong trò chơi cầnđảm bảo tính thẩm mĩ, khoa học, phù hợp.
- Giáo viên cần nắm được đặc điểm của học sinh trong lớp mình phụtrách giảng dạy để lựa chọn thiết kế trò chơi phù hợp, vừa sức, phát huyđược khả năng của mọi đối tượng học sinh
2 Lựa chọn trò chơi
- Trò chơi có thể được lựa chọn từ nhiều nguồn khác nhau:
+ Trò chơi sưu tầm: Những trò chơi này đã được in thành sách; đượcgiới thiệu trên truyền hình, báo chí Thậm chí cả những trò chơi trongcộng đồng mà bản thân GV được tham gia, quan sát Các trò chơi đượcngười khác phổ biến lại
+ Trò chơi được sáng tạo: GV có thể sáng tạo nhiều trò chơi khácnhau sao cho phù hợp với mục tiêu bài học, phù hợp với đối tượng HS…
- Đối với trò chơi học tập sử dụng trong tiết dạy học Ngữ văn đòi hỏigiáo viên phải tư duy, sáng tạo lựa chọn hình thức chơi cho phù hợp vớimục đích, yêu cầu từng tiết học, từng nội dung của bài học từng hoạtđộng, từng đối tượng sao cho đạt được kết qua hoạt động cao nhất
- Trò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp, phải bám vào “Chuẩn kiếnthức- kĩ năng” của bài học
- Các quy luật và quy tắc chơi phải rõ ràng, đơn giản, dễ hiểu, dễthực hiện, không đòi hỏi thời gian dài cho việc hướng dẫn Giáo viên có
Trang 7thể chiếu luật chơi lên máy chiếu để học sinh dễ quan sát, ghi nhớ và thựchiện.
- Tên trò chơi phải gây sự chú ý tò mò đối với học sinh
- Mỗi trò chơi phải có liên quan đến một nội dung phần học cụ thể(Có thể là kiến thức cần kiểm tra bài cũ, kiến thức bài mới, kiến thức thựchành, luyện tập…)
- Trò chơi phải củng cố được kĩ năng, kiến thức của bài học
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc củacác tiết học phải gây hứng thú, góp phần hình thành, củng cố hoặc hệthống kiến thức
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (từ 5 - 7 phút), thích hợpvới môi trường học tập, nội dung bài học, đối tượng học sinh
- Trò chơi có sức hấp dẫn, thu hút được sự chú ý, tham gia của họcsinh, tạo không khí vui vẻ, thoải mái cho giờ học
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi họcsinh THCS, phù hợp với đơn vị kiến thức lựa chọn để tổ chức trò chơi vàphải phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học (về không gian, mức độnhận thức của học sinh, cơ sở vật chất)…
- Trò chơi phải hướng tới học sinh, tạo điều kiện cho tất cả mọi đốitượng học sinh trong lớp học đều được tham gia, đặc biệt là những họcsinh có học lực trung bình, yếu và những em nhút nhát Tuy nhiên đối vớinhững em học sinh học còn yếu, nhút nhát giáo viên chỉ nên chỉ định thamgia vào những trò chơi dễ để tạo cơ hội cho các em hoàn thành đượcnhiệm vụ của mình, từ đó có thể khích lệ tinh thần học tập, giúp các em tựtin, mạnh dạn hơn trong học tập
Trang 8- Trong mỗi trò chơi, giáo viên cần xác định rõ:
+ Số lượng người tham gia trò chơi: Chơi cả lớp, chơi theo nhóm hay cánhân
+ Người quản trò ( giáo viên hoặc học sinh); trọng tài ( nếu có)
+ Nội dung trò chơi và đáp án
+ Cách thức chơi
+ Những phương tiện hỗ trợ cần thiết
3 Quy trình thiết kế trò chơi
Khi thiết kế trò chơi, giáo viên thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định mục đích trò chơi: để kiểm tra kiến thức cũ hay thực
hành, khắc sâu kiến thức mới
Bước 2: Lựa chọn tình huống chơi: Chơi vào lúc nào, chơi trong phần nào
Bước 4: Dự kiến trang thiết bị cần thiết: tùy theo nội dung của trò chơi, GV
dự kiến phải sử dụng những vật dụng, phương tiện gì phù hợp với tình huống
đã được chọn
Bước 5: Biên tập trò chơi: câu hỏi, bài tập cần sử dụng.
* Chú ý:
Trang 9- Để trò chơi thêm sinh động, hấp dẫn, giáo viên cần ứng dụng côngnghệ thông tin, sử dụng các phần mềm chuyên dụng để thiết kế trò chơi,kết hợp khéo léo âm thanh và hình ảnh Tuy nhiên, cũng không được lạmdụng công nghệ làm cho học sinh mất tập trung trong quá trình tham giatrò chơi.
- Trò chơi cần được thiết kế đơn giản để học sinh dễ thực hiện.Nhiệm vụ thực hiện của từng nhóm trong trò chơi phải tương đương nhau
- Sử dụng triệt để yêu cầu, nội dung kiến thức cơ bản cũng như đồdùng, phương tiện có sẵn của môn học, lớp học
- Luôn thay đổi trò chơi để thu hút học sinh Tuy nhiên phải dựa vàokiểu bài và mục đích của từng hoạt động cụ thể để thiết kế trò chơi chophù hợp
- Giáo viên cần thể hiện tiến trình của trò chơi trong giáo án
- Dự kiến những tình huống có thể nảy sinh trong khi tổ chức tròchơi để khi gặp có thể giải quyết một cách chủ động
4 Quy trình tổ chức trò chơi.
Để tổ chức trò chơi hiệu quả trong các giờ dạy học Ngữ văn, giáo
viên cần thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: GV giới thiệu tên, mục đích của trò chơi
Có thể làm cách nào đó để HS thấy được sự hấp dẫn, hứng thú củatrò chơi Tuy nhiên, GV cần giới thiệu một cách ngắng gọn, rõ ràng, dễhiểu
Bước 2: Hướng dẫn chơi.
Trang 10- Tổ chức người tham gia chơi: Số người tham gia, số đội tham gia,quản trò, trọng tài.
- Các phương tiện dùng để chơi ( nếu có)
- Cách chơi: từng việc cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thờigian chơi, những điều người chơi không được làm
- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, giải thưởng ( nếucó)
Bước 3: Cho hs chơi thử ( nếu cần).
Bước 4: Học sinh thực hiện trò chơi.
- HS tham gia trò chơi với sự giám sát, điều khiển của GV hoặc của
HS do lớp cử ra
- HS phải thực hiện đúng luật chơi Nếu phạm luật thì sẽ bị trừđiểm hoặc bị loại khỏi trò chơi
Bước 5: Giáo viên nhận xét sau cuộc chơi.
- Giáo viên nhận xét về thái độ tham gia chơi của từng đội, nhữngviệc làm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm
- Trọng tài ( có thể là giáo viên hoặc do HS bầu ra) công bố kết quảchơi của từng đội, từng cá nhân và trao phần thưởng ( nếu có)
II Sử dụng phương pháp trò chơi trong các hoạt động dạy học tiết Ngữ văn 6.
Giáo viên sử dụng phương pháp trò chơi linh hoạt trong chuỗi cáchoạt động dạy học nhưng được thực hiện chủ yếu ở hoạt động khởi động,hoạt động luyện tập và vận dụng Trong một số bài giáo viên có thể sửdụng trong hoạt động hình thành kiến thức mới
Trang 111 Sử dụng trò chơi trong hoạt động khởi động.
Hoạt động khởi động bài học thường chỉ vài phút đầu giờ nhưng có
ý nghĩa rất quan trọng trong việc kích hoạt sự tích cực của người học.Hoạt động khởi động có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh và hơnthế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với mônhọc Một khởi động bài học hiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các em tự làmsống lại những kiến thức nền đã có, cần thiết cho việc học bài mới, tạo ramâu thuẫn nhận thức cho người học Đây là tiền đề để thực hiện một loạtcác hoạt động tìm tòi, giải quyết vấn đề
Phương pháp phổ biến nhất để đáp ứng được yêu cầu của hoạt độngkhởi động là tổ chức trò chơi như đuổi hình bắt chữ, giải ô chữ, ngôi saomay mắn, vòng quay kì diệu, tiếp sức, ai nhanh hơn, đoán tranh …
Thời gian để tổ chức trò chơi trong hoạt động khởi động khoảng 5-6phút
Để sử dụng hiệu quả trò chơi trong hoạt động khởi động, giáo viêncần:
- Xác định được những kiến thức trong bài cũ cần huy động ở họcsinh Những kiến thức đó cần liên quan đến bài mới
- Trò chơi phải tạo được mâu thuẫn nhận thức để học sinh chú ý giảiquyết trong giờ học
- GV lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung kiến thức trong từngbài học
Trang 12- Ngoài việc đảm bảo tiến trình của trò chơi, sau khi HS đã hoànthành trò chơi, GV cần có thao tác kết nối với bài mới bằng câu hỏi nêuvấn đề, tạo mâu thuẫn nhận thức Từ đó giáo viên giới thiệu vào bài mới
*Ví dụ 1: Trong hoạt động khởi động của tiết dạy Thực hành Tiếng
Việt(Từ và cấu tạo từ tiếng Việt), tôi sử dụng trò chơi Ai nhanh hơn- kể tên các loài động vật.
- Mục đích: Giúp học sinh có kĩ năng khéo léo, nhanh nhẹn, phối hợp nhịpnhàng
- Chuẩn bị: GV chuẩn bị một tờ giấy A0, chia thành hai cột
- Cách thức tiến hành:
+ Giáo viên chọn 2 đội chơi Mỗi đội 7 học sinh
+ GV phổ biến luật chơi: Sau khi nghe hiệu lệnh, lần lượt từng thành viêncủa các đội chạy lên bảng ghi nhanh câu trả lời của cột tương ứng trêngiấy A0 Thời gian chơi là 4 phút Hết thời gian, đội nào có nhiều đáp ánđúng hơn thì chiến thắng
+ HS trả lời: Có từ gồm 1 tiếng, có từ gồm hai tiếng
+ GV chốt, giới thiệu bài mới