“Hắn cảm thấy lòngthành trẻ con, hắn muốn làm nũng với Thị như làm nũng với mẹ…Ôi sao mà hắn hiền!Hắn thèm lương thiện - Hắn khát khao làm hòa với mọi người”…Từ một con quỷ dữ, nhờThị Nở
Trang 1Dưới một ngọn bút tài hoa, linh hoạt, giàu biến hoá: khi kể, khi tả, khi sắc lạnh tànnhẫn, lúc hài hòa bỡn cợt, lúc trữ tình thắm thiết, khi triết lý sắc bén, khi quằn quại đauđớn cuộc sống cứ hiện lên với biết bao tình huống, bao cảnh ngộ, bao chi tiết sống động.Đôi khi, chỉ một cử chỉ, một lời nói, một phác thảo đơn sơ mà hiện lên một chân dung,
lộ nguyên hình một tính cách Cứ thế, tác phẩm tạo nên một sức lôi cuốn hấp dẫn từdòng đầu tiên cho đến dòng kết thúc Gấp sách lại rồi, ta vẫn bị ám ảnh không thôi bởitiếng kêu cứu của một con người bị tước mất quyền làm người Một tiếng nói khát khaomuốn trở về lương thiện nhưng bị chặn đứng ở mọi nẻo, và một kết thúc bi thảm đắng cay
“Bi kịch của một con người bị khước từ quyền làm người” đó là chủ đề xuyên suốttoàn bộ hình tượng của tác phẩm, được nhà văn đặt ra như một tiếng kêu cứu thảm thiết,bức xúc, tạo nên giá trị nhân đạo đặc sắc của tác phẩm Chí Phèo
Khác với các nhà văn hiện thực phê phán đương thời, trong tác phẩm Chí Phèo, NamCao không đi sâu miêu tả quá trình đói cơm rách áo, bần cùng khốn khổ của người nôngdân, mặc dù trong thực tế, đó cũng là một hiện thực phổ biến Nam Cao trăn trở, bănkhoăn suy ngẫm nhiều hơn về một hiện thực còn thảm khốc, bức xúc hơn cả đói rét bầncùng, đó là hiện thực về sự tha hóa, một mối đe dọa thảm khốc trong xã hội đương thời;
về nhân phẩm bị vùi dập, chà đạp bởi cả một guồng máy thống trị bạo tàn Vấn đề nhân
Trang 2phẩm, vấn đề quyền con người được đặt ra, chi phối cảm hứng sáng tạo trong nhiều sángtạo của Nam Cao, trong đó Chí Phèo là tác phẩm thể hiện trực tiếp, tập trung và mãnh liệthơn cả.
Mở đầu tác phẩm là tiếng chửi ngoa ngoắt, thách thức của Chí Phèo đang ngậtngưỡng trên đường say, đập vào ý thức người đọc một ấn tượng mạnh mẽ Hãy nghe nhàvăn miêu tả: “Hắn vừa đi vừa chửi Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi Bắt đầuhắn chửi trời Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời Thế cũng chẳng sao:đời là tất cả nhưng cũng chẳng là ai Tức mình, hắn chửi tất cả làng Vũ Đại Nhưng cảlàng Vũ Đại, ai cũng tự nhủ: “Chắc nó trừ mình ra!” Không ai lên tiếng cả Tức thật! Tứcthật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nàokhông chửi nhau với hắn Nhưng cũng không ai ra điều Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không?Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đếnnông nỗi này? A ha! Phải đấy, hắn cứ thế mà chửi, hắn cứ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thânhắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo”
Đây là tiếng chửi của một tên say rượu, một tiếng chửi vô thức Nhưng nhiều khitrong vô thức, con người lại thể hiện chính mình nhiều hơn khi tỉnh
Qua tiếng chửi của Chí Phèo, người đọc cảm thấy như đang đối diện với một con
“người - vật” quái gỡ đơn độc ở tận cùng của sự khổ đau, đang trút lên cuộc đời - tất cảcuộc đời - tiếng nói hằn học, phẫn uất, đầy thống khổ của mình
Và cũng qua tiếng chửi của Chí Phèo, cùng một lúc người đọc nhận ra ba thái độ khácnhau: thái độ hằn học thù địch của Chí; thái độ khinh miệt dửng dưng của người đời; thái
độ phẫn uất thương cảm của tác giả thể hiện qua giọng văn vừa xót xa vừa tàn nhẫn Đằngsau một tiếng chửi vô thức của người say, hay rõ hơn, hòa nhập vào tiếng chửi vô thức ấy,
là tiếng nói đầy ý thức nhân văn của nhà nghệ sĩ, tiếng nói phản kháng mãnh liệt đối vớihiện thực, tiếng nói xót xa đau đớn trước số phận bi thảm của con người Và chính tiếngnói ấy, ngay từ trang đầu tiên đã thực sự đánh thức tấm lòng nhân ái nơi người đọc
Và cứ thế, cuộc đời Chí Phèo, theo lời kể của nhà văn, hiện lên dần như một cuộn phim bithảm
Trang 3Kể từ khi hắn là một đứa trẻ trần truồng và xám ngắt bên cái lò gạch cũ bỏ không, chođến khi hắn bơ vơ, đi ở cho người này đến người khác rồi làm canh điền cho Lý Kiến vàcuối cùng bị bắt giam vô cớ và tù tội oan uổng Nhà văn không miêu tả thật chi tiết quátrình Chí Phèo bị đối xử ra sao trong suốt chặng đường dài ấy, nhà văn chỉ tập trung miêu
tả cái kết cục, cái hậu quả thảm khốc của nó
Qua một kết cấu không theo trình tự thời gian - chủ yếu theo mạch dẫn dắt tâm lý củangười kể chuyện - người đọc hiểu ra: trước kia Chí vốn là người lương thiện Chỉ sau khi
ở tù về, hắn mới hoá thành một người khác hẳn, bị tước mất cả nhân tính lẫn nhân hìnhvới “cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hớn, cái mặt thì đen và rất cong cong, hai mắtgườm gườm trông gớm chết” Với vẻ dường như lạnh lùng, nhà văn viết: “Bây giờ thì hắn
đã trở thành người không tuổi rồi Ba mươi tám hay ba mươi chín? Bốn mươi hay là ngoàibốn mươi? Cái mặt hắn không trẻ cũng không già; nó không còn phải là mặt người; nó làmặt một con vật lạ, nhìn mặt những con vật có bao giờ biết tuổi?” Sau khi ở tù về, hắn đãtrở thành con quỉ dữ của làng Vũ Đại mà không tự biết Cuộc đời hắn không có ngàytháng bởi những cơn say triền miên “Hắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say, thức dậyvẫn còn say, đập đầu rạch mặt, chửi bới doạ nạt trong lúc say, uống rượu trong lúc say, đểrồi say nữa, say vô tận Chưa bao giờ hắn tỉnh và có lẽ chưa bao giờ hắn tỉnh táo để nhớrằng hắn có ở đời Có lẽ hắn cũng không biết rằng hắn là con quỉ dữ của làng Vũ Đại đểtác quái cho bao nhiêu dân làng Hắn biết đâu hắn đã phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nátbao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của baonhiêu người lương thiện
Tất cả dân làng đều sợ hắn và tránh mặt hắn mỗi lần hắn qua”… Đoạn văn chất chứabiết bao nỗi thống khổ của một thân phận đã không còn được sống cuộc sống của một conngười Những năng lực vốn có của con người - năng lực cảm xúc, ý thức - hầu như bị tiêuhủy, chỉ còn lại một năng lực đâm chém, phá phách Bị đối xử tàn bạo Chí Phèo đã phảnkháng lại bằng sự bạo tàn Đó là “sự phẫn nộ tối tăm” như Lênin đã từng nói Trong tácphẩm Chí Phèo, Nam Cao đã chỉ ra rằng Chí Phèo không phải là một ngoại lệ Cùng vớihắn còn có Binh Chức, Năm Thọ Đó là kết quả tất yếu của một lôgic: một khi đã có Bá
Trang 4Kiến, Lý Cường, Đội Tảo… thì ắt là sẽ có Chí Phèo, Năm Thọ, Binh Chức Đó khôngphải chỉ là sản phẩm của sự thống trị mà thậm chí còn là một phương tiện tối cần thiết đểthống trị “Không có những thằng đầu bò thì lấy ai mà trị những thằng đầu bò” Chính BáKiến đã rút ra kết luận quan trọng ấy Như thế, xã hội không chỉ đẻ ra Chí Phèo mà còntiếp tục nuôi dưỡng Chí Phèo, biến những con người như Chí Phèo thành một công cụthống trị của chúng Nguy cơ và thảm hại thay, những người nông dân vốn lương thiện, bịhuỷ hoại về nhân cách, bị biến thành công cụ, phương tiện thống trị cho kẻ thù mà không
tự biết Đúng như nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh đã nói: “Khi Chí Phèo ngất ngưởngbước ra từ những trang sách của Nam Cao thì người ta liền nhận ra rằng đây mới là hiệnthân đầy đủ những gì gọi là khốn khổ tủi nhục nhất của người dân cày ở một nước thuộcđịa: bị giày đạp, bị cào xé, bị huỷ hoại, từ nhân tính đến nhân hình Chị Dậu bán chó, báncon, bán sữa nhưng chị còn được là con người Chí Phèo phải bán cả diện mạo và linhhồn của mình để thành con quỉ dữ của làng Vũ Đại” Chỉ ra hậu quả thảm khốc của sự bạotàn, lên tiếng chất vấn và tố cáo gay gắt sự thống trị bạo tàn, nhà văn đã soi sáng vào quátrình miêu tả một cảm hứng nhân văn sâu sắc
Nhưng điều đặc sắc và đáng quí hơn nữa ở Nam Cao là ngay trong khi miêu tả nhânvật bị tha hóa đến chỗ tận cùng, Nam Cao vẫn phát hiện trong chiều sâu của nhân vật bảntính tốt đẹp vốn có, chỉ cần một chút tình thương chạm khẽ vào là có thể sống dậy mãnhliệt, tha thiết Sự xuất hiện của nhân vật Thị Nở trong tác phẩm có một ý nghĩa thật đặcsắc Con người xấu “ma chê quỷ hờn” ấy, kỳ diệu thay, lại là nguồn ánh sáng duy nhất đãrọi vào chốn tăm tối của Chí Phèo, thức tỉnh, gợi dậy bản tính người nơi Chí Phèo, thắpsáng một trái tim đã bị ngủ mê qua bao ngày tháng bị vùi dập, hắt hủi Sau cuộc gặp gỡngắn ngủi với Thị Nở, Chí Phèo giờ đây đã nhận ra nguồn ánh sáng ngoài kia rực rỡ biếtbao, nghe ra một tiếng chim vui vẻ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng laoxao của người đi chợ bán vải… Những âm thanh ấy bao giờ chả có Nhưng hôm nay Chímới nghe thấy Chao ôi là buồn, trong cái phút tỉnh táo ấy, Chí Phèo như đã thấy tuổi giàcủa hắn, đói rét, ốm đau và cô độc - cái này còn sợ hơn đói rét và ốm đau
Cũng may Thị Nở mang bát cháo hành tới Nếu không, hắn đến khóc được
Trang 5mất…Nhìn bát cháo bốc khói mà lòng Chí xao xuyến bâng khuâng “Hắn cảm thấy lòngthành trẻ con, hắn muốn làm nũng với Thị như làm nũng với mẹ…Ôi sao mà hắn hiền!Hắn thèm lương thiện - Hắn khát khao làm hòa với mọi người”…Từ một con quỷ dữ, nhờThị Nở, đúng hơn nhờ tình thương của Thị Nở, Chí thực sự được trở lại làm người, với tất
cả những năng lực vốn có của con người: thương yêu, cảm xúc, ao ước…Té ra, chỉ cầnmột chút tình thương, dù là tình thương của một con người dở hơi, bệnh hoạn, thô kệch,xấu xí…cũng đủ để làm sống dậy cả một bản tính người nơi Chí Thế mới biết sức cảmhóa của tình thương kỳ diệu biết chừng nào!
Bằng chi tiết này, Nam Cao đã soi vào tác phẩm một ánh sáng nhân đạo thật đẹp đẽ Nhà văn như muốn hòa vào nhân vật để cảm thông, chia sẻ những giây phút hạnh phúcthật hiếm hoi của Chí Phèo…
-Nhưng, bi kịch và đau đớn thay, rốt cuộc thì ngay Thị Nở cũng không thể gắn bó vớiChí Phèo Một chút hạnh phúc nhỏ nhoi cuối cùng vẫn không đến được với Chí Và thật
là khắc nghiệt, khi bản tính người nơi Chí trỗi dậy, cũng là lúc Chí hiểu rằng mình khôngcòn trở về với lương thiện được nữa Xã hội đã cướp đi của Chí quyền làm người và vĩnhviễn không trả lại Những vết dọc ngang trên mặt, kết quả của bao nhiêu cơn say, baonhiêu lần đâm chém, rạch mặt ăn vạ… đã bẻ gãy chiếc cầu nối Chí với cuộc đời Và, như
Đỗ Kim Hồi nói, “một khi người được nếm trải chút ít hương vị làm người thì cái xúccảm người sẽ không thể mất… Đấy là mối bi thảm tột cùng mà cách giải quyết chỉ có thể
là cái chết” (Tạp chí Văn học số 3, 1990 trang 32)
Cái chết bi thảm của Chí Phèo là lời kết tội đanh thép cái xã hội vô nhân đạo, là tiếngkêu cứu về quyền làm người, cũng là tiếng gọi thảm thiết cấp bách: Hãy cứu lấy conngười! Hãy yêu thương con người! Đó là giá trị nhân văn đặc sắc khiến cho tác phẩm ChíPhèo luôn luôn mới
Bài làm 2
Nam Cao là một nhà văn hiện thực lớn của nền văn học Việt Nam trước Cách mạng.Sau Cách mạng, ông hăng hái tham gia làm báo kháng chiến Ông có nhiều đóng gópquan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam ở nửa
Trang 6đầu thế kỷ 20.
Chí Phèo là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của nền văn học hiện thực ViệtNam trước Cách mạng Bằng ngòi bút sắc sảo, nghệ thuật khắc họa nhân vật đặc sắc, NamCao đã làm nổi bậc tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của nhân vật Chí Phèo
Qua nhân vật Chí Phèo, nhà văn đã lí giải thành công nguyên nhân vì sao người nôngdân hiền lành bị tha hóa từ nhân tính đến nhân hình một cách tàn tệ đến vậy
Quá trình tha hóa của nhân vật Chí Phèo trải qua hai giai đoạn Mỗi giai đoạn là mộtbước chuyển biến mạnh mẽ sức sống trong nhân vật
Thứ nhất, từ một anh nông dân hiền lành như cục đất Chí Phèo bị đẩy vào tù Khôngtội lỗi gì, bất ngờ Chí bị đẩy vào vòng lao lí, bị tước đoạt quyền sống Bước ra khỏi nhà tù,Chí Phèo trở thành một "con quỷ" gớm ghiếc, côn đồ và tàn bạo
Thứ hai, khi Thị Nở đánh thức khát vọng sống lương thiện và mong muốn trở lại vớimọi người, Chí Phèo lại hiền lành như lúc ban đầu Cánh cửa bước vào cuộc đời rộng mởtrước mắt Chí Phèo Thế nhưng, trớ trêu thay, chỉ vì sự cản trở của bà cô, Thị Nở đã đoạntuyệt tình nghĩa với Chí sau năm ngày chung sống hạnh phúc Chí Phèo hụt hẫng, bất lực
và bế tắc Cánh cửa phục thiện đóng sầm trước mặt hắn, lạnh lùng và tàn nhẫn Một lầnnữa, Chí Phèo bị cự tuyệt quyền làm người Bi kịch cuộc đời Chí Phèo bị đẩy đến mứccùng cực
Khắc họa tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của nhân vật Chí Phèo, Nam Cao
đã tỏ ra rất vững vàng và bản lĩnh Lần đầu tiên trên trang văn, người ta thấy một kẻ dịdạng nhân hình bước ngật ngưỡng trong cơn say Lần đầu tiên, người ta thấy một nhân vật
bị hủy hoại tàn bạo và khủng khiếp đến như vậy Nhân vật Chí Phèo đã thực sự mất hếttính người, sống bằng kiếp thú vật, hoàn toàn bản năng Chí Phèo ngập ngụa trong cơnsay triền miên từ ngày này qua ngày khác Không có sự đê hèn và tàn ác nào mà Chí Phèokhông dám làm
Nam Cao đã dũng cảm ghi nhận hiện thực cuộc sống dù biết rằng dó là một hiện thựctàn nhẫn có thể khiến người ta thấy đau lòng và khiếp sợ Ông không hề lảng tránh hay tô
vẽ nó bằng sắc màu giả tạo của nghệ thuật ngôn từ Ông muốn mỗi trang văn phải là "cái
Trang 7sự thật ở đời" chân thực và chính xác.
Không để nhân vật rơi vào sự tầm thường, dung tục, Nam Cao đã phát hiện vẻ đẹp ẩnsâu bên trong họ Bên trong cái điên cuồng của Chí Phèo là khát vọng lương thiện bị đènén khủng khiếp Nó thôi thúc con người vươn lên tìm kiếm nguồn sống Nhưng trướcnhững trở lực quá lớn của xã hội thực dân nửa phong kiến, nó không có cách nào khác làphản kháng một cách tiêu cực Sự phản kháng tự phát ấy không mang lại kết quả tốt đẹpnào Cuối cùng, nhân vật thực sự rơi vào tuyệt vọng
Trước đây, Chí Phèo là một chàng trai nông dân hiền lành, lương thiện và có lòng tựtrọng Chỉ vì cái thói ghen bóng ghen gió của cụ Bá Kiến, Chí Phèo đã bị cụ thẳng tay đẩyvào nhà tù Trải qua bảy, tám năm bị đầy đọa, chung sống với lớp người dưới đáy xã hội,tâm hồn Chí Phèo đã bị nhuộm đen Từ một anh Chí Phèo hiền lành, lương thiện, ra tùbiến thành Chí Phèo với bộ mặt gớm giếc, linh hồn chất đầy thù hận và tội lỗi Phầnngười trong Chí Phèo đã bị thui chột đi Từ mặt mũi, nhân cách đều biến tướng thật đáng
sợ Cái đầu thì trọc lóc, cái răng cạo trắng cỡn, cái mặt thì đen và rất câng câng, hai mắtgườm gườm gớm giếc
Trong cái xã hội tàn bạo ấy, càng hiền lành,nhẫn nhục bao nhiêu thì lại càng bị chàđạp bấy nhiêu Hắn muốn sống thì phải cướp giật, ăn vạ, gây gổ với mọi người Muốn thếthì phải cao, phải mạnh, phải hung bạo Thế là Chí Phèo tìm đến rượu như một cứu cánhgiúp hắn quên đi cuộc đời Hắn sống trong những cơn say triền miên và làm bất cứ cái gìngười ta sai hắn làm Cùng với thời gian, Chí Phèo mất đi khả năng nhận thức Hắn khôngcòn nhận ra nổi cái bóng của mình, không nhớ nổi mình là ai, bao nhiêu tuổi Mọi ngườiđều cho Chí Phèo là một con vật chứ không phải là con người nữa
Những chuỗi ngày say sưa vô tận, những tiếng chửi vô lí,những hành động liều lĩnhhung hãn chính là sự giãy dụa tuyệt vọng của một con người muốn tìm về con đườnglương thiện mà không được
Trước những hành động điên cuồng và hình dáng quái dị của Chí Phèo, ta chỉ thấyđáng thương hơn là đáng giận Bởi lẽ chính nhà tù thực dân, sự áp bức bốc lột nặng nềcủa giai cấp thống trị, những định kiến tồi tệ và thái độ hắt hủi nhục mạ của những người
Trang 8xung quanh đã đẩy Chí Phèo đến con đường đó Đẻ ra anh Chi Phèo hiền lành là một bà
mẹ tội nghiệp và khốn nạn đã lén lút vứt con mình ở cái lò gạch cũ Còn đẻ ra thằng lưumanh Chí Phèo , mất hết tính người là cái xã hội thực dân phong kiến đầy rẫy bất công,
vô nhân đạo
Nếu nhân vật chị Dậu trong tác phẩm "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố đã phải bán con, bánsữa nhưng chị còn được là con người, còn Chí Phèo phải bán cả diện mạo và linh hồn củamình để trở thành con quỹ dữ của làng Vũ Đại Tất cả chỉ để được tồn tại mà thôi
Nhưng, ở đáy sâu của tâm hồn cằn cõi và lạnh lẽo ấy vẫn còn có những mầm mốngtốt đẹp mà hoàn cảnh phủ phàng của xã hội kia chưa đủ sức làm thui chột hết Nam Cao
đã không bỏ rơi nhân vật của mình Ông dõi theo từng bước chân của Chí Phèo trong đêmtối, trong cơn say, trong giấc ngủ, nhìn ngắm nhân vật bằng tấm lòng đồng cảm sâu sắc.Trong cái thân xác đáng thương ấy, Nam Cao đã phát hiện ra có một mầm lương thiện hãycòn thổn thức Nó muốn vực dậy, muốn trào ra nhưng không thể tự mình làm được
Cuộc gặp gỡ giữa Chí Phèo và Thị Nở sau cuộc rượu say ở nhà Tư Lãng phải chăng làsắp đặt của tạo hóa? Tình cờ mà như là định mệnh đã sẵn bày Cái tình mềm mại của Thị
Nở và bát cháo hành ấm nóng tình người đã đánh thức dậy những tình cảm tốt đẹp, nhữngkhát khao ước mơ khi xưa của Chí Phèo về một gia đình đầm ấm, hạnh phúc Nó như mộtthứ phép màu xoa dịu mọi khổ đau, hàn gắn mọi vết thương và làm rung động mọi tế bàocủa Chí Phèo Sau cái đêm hạnh phúc, Chí phèo cứ thấy có cái gì đó lâng lâng khắp ngườikhó lí giải
Thì ra, đó là cảm giác hạnh phúc Hắn hạnh phúc vì có một người phụ nữ ở bên canh,dịu dàng và yêu thương hắn hạnh phúc vì lần đầu tiên có một người không sợ hãi, khôngchạy trốn khỏi hắn Cũng là lần đầu tiên có một người cho hắn một bữa ăn ngon lành màtrước đây hắn phải rạch mặt ăn vạ hoặc cướp giật mới có được Những quyền lợi ấy có gì
to tát đối với con người đâu? Nhưng chao ôi, đối với Chí Phèo thì đó là cả một ân huệ lớnlao
Chút tình thương yêu mộc mạc của Thị Nỡ đã đốt cháy lên ngọn lửa lương tri còn leolét nơi đáy lòng của Chí Phèo, đánh thức dậy bản chất lương thiện vốn có trong hắn Con
Trang 9người xấu xí "ma chê quỹ hờn" ấy kì lạ thay lại là nguồn ánh sáng duy nhất đã rọi vàochốn tăm tối của Chí Phèo Thức tỉnh, gợi dậy bản tính người ở hắn, thắp sáng một tráitim đã bị ngủ mê qua bao tháng ngày bị dập vùi, hắt hủi.
Một thành công nổi bật của Nam Cao trong tác phẩm "Chí Phèo" là đã phát hiện,miêu tả được những phẩm chất tốt đẹp của Chí ngay khi hắn đã bị biến chất, tha hóa.Ngay khi Chí Phèo điên cuồng như một con thú, tưởng chừng như lòng thương đã cạnkiệt thì vẫn còn có một người biết thương cảm hắn Ở cái làng Vũ Đại, Thị Nở là ngườiduy nhất hiểu Chí Phèo, đồng cảm với Chí Phèo Thị vốn là người xấu xí, đã gánh chịunhiều điều miệt thị, khinh bỉ của con người nên dễ dàng thấu cảm cho nỗi khổ đau đangcuộn xé trong con người của Chí - một kẻ cô đơn, bị người đời ruồng bỏ
Bát cháo hành của Thị Nở, Chí Phèo xúc động và muốn khóc, giúp Chí Phèo nhận ra:cái đau khổ lớn nhất của con người, không phải là sự đói cơm rách áo, mà sự thiếu thốntình thương Bát cháo hành chính là liều thuốc thần làm sống dậy sự rung cảm mà bấy lâutưởng chừng như đã chất trong tim Chí phèo, đánh thức dậy trong hắn khát vọng sống vàsống tốt đẹp
Cuộc gặp gỡ với Thị Nở đã thức tỉnh ở Chí Phèo niềm mơ ước của một thuở xa xưachồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải, cố dồn vốn để nuôi thêm con lợn Chí Phèo mongmuốn Thị Nở sẽ là chiếc cầu nối, đưa Chí Phèo trở về, hòa nhập với cộng đồng xã hội.Sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với Thị Nở, tâm trạng Chí Phèo hoàn toàn thay đổi ChíPhèo giờ đây đã nhận ra nguồn ánh sáng ngoài kia rực rỡ biết bao Nghe thấy tiếng chimhót vui vẻ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá trên sông, tiếng cười nói bàn táncủa những người đàn bà đi chợ về bao nhiêu âm thanh quen thuộc của cuộc sống bấylâu nay vậy mà giờ đây Chí Phèo mới nghe thấy bởi hắn luôn chìm ngập trong những cơnsay
Hôm nay, những âm thanh ấy, vọng đến tai hắn, bỗng trở thành tiếng gọi của sức sông
và đã lay động sâu xa tâm hồn Chí Phèo Trái tim tưởng chừng như trái đá của hắn đã dầndần sống dậy Cái phần người trong Chí Phèo cũng hồi sinh "hắn thèm lương thiện, hắnkhao khát làm hòa hòa với mọi người" Từ một "con quỷ dữ", nhờ có tình thương yêu của
Trang 10Thị Nở - dù đó là tình thương của một con người xấu xa, thô kệch, dở hơi cũng đủ để làmsống dậy một bản tính người nơi Chí Phèo Thế mới biết, sức cảm hóa của tình thương kìdiệu đến chừng nào.
Nhưng đau đớn thay, chút tình thương của Thị Nở không đủ mạnh để cứu lấy ChíPhèo Bởi ngoài Thị Nở ra, không hề có lấy một cơ manh nào, chẳng hề có một bàn taythân thiện nào chìa ra dắt Chí Phèo trở về cuộc sống lương thiện Con đường trở lại làmngười của hắn vừa mới hé mở đã bị đóng sầm lại Một chút hạnh phúc nhỏ nhoi cuối cùngvẫn không đến được với Chí Phèo Khắc nghiệt làm sao khi bản tính người trổi dậy nơiChí Phèo cũng là lúc Chí Phèo hiểu rằng mình không còn trở về với lương thiện được nữa
Xã hội đã cướp đi của Chí Phèo quyền làm người và vĩnh viễn không trả lại
Những vết dọc ngang trên mặt - kết quả bao cơn say, bao lần đâm thuê chém mướn,rạch mặt ăn vạ, đã ngăn cản Chí trở về với cuộc đời lương thiện Những định kiến của
xã hội đã không cho phép Chí đặt chân lên nhịp độ hi vọng Con đường trở về với cuộcsống lương thiện vừa mới kịp lóe lên trong đầu hắn, như một ngọn lửa chỉ kịp le lói đã bịcuộc đời dội gáo nước lạnh làm cho tắt ngầm
Chí Phèo một lần nữa bị hắt hủi và ruồng bỏ một cách phủ phàng Chí đã bị chính Thị
Nở cự tuyệt, người mà hắn nghĩ sẽ là cây cầu duy nhất đưa hắn về với cuộc sống lươngthiện Thị Nở không phải không yêu hắn, không phải không muốn lấy hắn nhưng vì bà cô
và những định kiến xã hội đã níu giữ lấy Thị, không cho Thị được kết duyên với Chí Phèo.Chí Phèo đã cố níu lấy tay Thị Nở lúc Thị vùng vằng ra về nhưng bất lực Hắn hụt hẫng
và rơi vào vực thẳm tuyệt vọng: "ôm mặt khóc rưng rức"
Một lần nữa, Chí Phèo tìm đến rượu Nhưng lần này Chí Phèo càng uống lại càng tỉnhCàng tỉnh lại càng thấm thía sâu sắc nổi đau bi kịch của mình Trong cơn đau đớn phẫnuất, Chí Phéo quyết định trả thù Hắn vác dao đến nhà Bá Kiến đòi lương thiện Đau đớn
và thống thiết thay, là tiếng phẫn uất của Chí Phèo: "Ta muốn làm người lương thiện, aicho ta lương thiện Làm thế nào cho mất được những vết mảnh trại trên mặt này Taokhông thể là người lương thiện được nữa Biết không, chỉ còn một cách biết không ".Căm thù cao độ và không còn lối thoát nào khác, Chí Phèo đã giết Bá Kiến rồi tự sát, lấy
Trang 11sự hủy diệt đời mình để giải quyết bế tắc của số phận.
Qua truyện ngắn Chí Phèo Nam Cao đã khái quát một hiện tượng xã hội ở nông thônViệt Nam trước năm 1945, một bộ phận nông dân lao động lương thiện bị đẩy vào conđường tha hóa, lưu manh hóa Nhà văn đã kết án đanh thép cái xã hội tàn bạo tàn phá cảthể xác và tâm hồn người nông dân lao động, đồng thời khẳng định bản chất lương thiệncủa họ, ngay trong khi họ bị vùi dập mất cả nhân hình, nhân tính
Chí Phèo chính là tiếng kêu cứu thiết tha của những người bất hạnh; là tiếng nói bảo
vệ và đấu tranh cho quyền được làm người của những con người lương thiện; là mongước được sống và sống hạnh phúc, không còn những thế lực đen tối của xã hội đẩy họ vàochỗ khốn cùng, bế tắc, đầy bi kịch xót xa của lớp người nông dân khốn cùng
Bài làm 3
Bình luận về nhân vật Chí Phèo một nhà phê bình văn học viết: "Khi chị Dậu, anhPha xuất hiện trên những trang sách của dòng văn học hiện thực phê phán, người ta cứnghĩ nỗi khổ của người nông dân ở một nước thuộc địa nửa phong kiến đến như thế làcùng Nhưng khi Chí Phèo khật khưỡng bước ra từ những trang sách của Nam Cao, người
ta liền mới nhận ra rằng đây là hiện thân của những gì khốn khổ, tủi nhục nhất" Chị Dậuphải bán chó, bán con, bán cả dòng sữa ngọt ngào của đời mình nhưng dầu sao chị vẫnđược gọi là người Còn Chí Phèo phải bán cả diện mạo và linh hồn của mình để trở thànhcon quỷ dữ của làng Vũ Đại Và khi ý thức nhân phẩm được trở về thì lại bị xã hội lạnhlùng cự tuyệt để phải tìm đến cái chết thảm thương Tấn bi kịch thê thảm và độc đáo củanhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên được Nam Cao diễn tả thấm thía và cảm động
là ở chỗ đó
Lai lịch = đoạn đời 1 - xuất thân của Chí Phèo là một người nông dân lương thiện.Lai lịch của Chí Phèo là một số không tròn trĩnh Hắn là một thằng không cha, không
mẹ, không bà con thân thích, không một tấc đất cắm dùi Ngay từ khi mới sinh ra, hắn đã
bị vứt bên cái lò gạch cũ bỏ không Hắn được một người thả ống lươn mang về nuôi, sau
đó cho người đàn bà goá mù Và người đàn bà goá mù bán cho bác Phó Cối Suốt quãngđời niên thiếu, Chí Phèo không có tuổi thơ Hắn phải sống kiếp bơ vơ đi ở cho hết nhà
Trang 12này sang nhà nọ Đến tuổi trưởng thành, Chí Phèo làm anh canh điền cho nhà Bá Kiến,một tên địa chủ kiêm cường hào khét tiếng độc ác, gian hùng Tuy phải làm thân trâungựa, bị áp bức bóc lột thậm tệ nhưng đã có một thời Chí Phèo là người nông dân lươngthiện, khoẻ mạnh về thể xác, lành mạnh về tâm hồn.
Bi kịch 1 = đoạn đời 2 - Chí Phèo đặt ra vấn đề xã hội: người nông dân bị tha hoá,đầy đoạ, lăng nhục
Nhưng quãng đời lương thiện của Chí Phèo đã bị chấm dứt nhanh chóng bởi bàn tayđộc ác của giai cấp thống trị Chỉ vì một cớ ghen tuông vu vơ, Bá Kiến đã đẩy Chí Phèovào tù Mỉa mai thay, nhà tù, cái công cụ cải tạo con người của chế độ thực dân đã tiếp taycho bọn cường hào phong kiến để giết chết phần người trong Chí Phèo Từ làng Vũ Đạivào tù, Chí Phèo là một con người; ở tù ra, về làng Vũ Đại, Chí Phèo là một con quỷ Saubảy, tám năm biệt tích trở về, Chí Phèo xuất hiện trước mắt dân làng với một bộ dạng rất
kì quái: "cái đầu trọc lóc, cái răng cạo trắng hớn, hai con mắt gườm gườm trông gớm chết.Nhìn mặt hắn người ta nghĩ là mặt của một con vật lạ"
Nam Cao vốn là một nhà văn chú trọng đi sâu vào đời sống nội tâm nhân vật hơn làchú trọng vẻ bề ngoại, rất ít khi ông tả ngoại hình nhân vật kĩ lưỡng như tả Chí Phèo lúcnày Bởi một khi đã trở thành quỷ dữ, Chí Phèo không thể mang khuôn mặt khoẻ mạnh vàlành như đất của anh Chí ngày nào Quá trình tha hoá, lưu manh hoá của hắn là quá trìnhdiễn ra trên cả hai phương diện: ngoại hình và tính cách, nhân hình và nhân tính Trênđường đến nhà Bá Kiến, tay cầm cổ chai, Chí Phèo vừa đi vừa chửi bới, nguyền rủanhưng dường như đằng sau tiếng chửi lảm nhảm của Chí Phèo là ý thức mơ hồ về bi kịch
về cuộc đời mình, là nỗi căm phẫn vật vã, tuyệt vọng của một con người thèm khát đượcgiao tiếp với đồng loại Mà tội nghiệp thay, khát khao được giao tiếp của Chí đơn giản chỉ
là có được một tiếng người chửi lại hắn Làng Vũ Đại để mặc hắn trong sự im lặng đáng
sợ Trong nỗi cô đơn, đáp lại hắn hoạ may chỉ có mấy con chó Thành ra Chí Phèo cũngchỉ là một con vật sống giữa sự lạnh nhạt của xã hội loài người
Giờ đây, để tồn tại với bọn cường hào (ăn thịt người không biết tanh), Chí Phèokhông thể hiền lành nhẫn nhục như trước nữa Bởi càng hiền lành, nhẫn nhục thì càng bị
Trang 13nhấn xuống bùn Muốn sống phải gây gổ, cướp giật, ăn vạ, muốn thế phải liều lĩnh, mạnh
mẽ, những thứ ấy Chí Phèo tìm thấy ở rượu Cho nên, cuộc đời Chí Phèo giờ đây đượctính bằng những cơn say, những tội ác Đó là một cuộc đời sống vô thức, một công cụ tội
ác trong tay bọn thống trị "Hắn say thì hắn làm bất cứ việc gì người ta sai hắn làm Hắn tác oai tác quái cho bao nhiêu dân lành, phá bỏ bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát baonhiêu cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của baonhiêu người dân lương thiện" Mọi hành động, tội ác của Chí Phèo là sự phản ứng gay gắt,quyết liệt của người nông dân lương thiện bị dồn tới bước đường cùng Nhưng tính chấttha hoá, lưu manh của Chí Phèo đã làm cho những phản ứng đó trở nên mất phươnghướng, tiêu cực, rất nguy hiểm, dễ bị kẻ thù mua chuộc, lợi dụng Càng ngày, Chí Phèocàng rơi sâu vào vực thẳm của đau thương và tội lỗi, trượt dài trên con đường tha hoá, lưumanh không lối thoát Hắn lâm vào một tấn bi kịch đầy nghịch lí: vừa là nạn nhân đauthương của giai cấp thống trị, vừa là con quỷ dữ đối với dân làng Vũ Đại Mọi người đều
sợ và tránh mặt Chí Phèo mỗi lần hắn đi qua
Như vậy, đẻ ra người nông dân lương thiện là một bà mẹ hiền lành, tội nghiệp nào đólén lút vứt đứa con vào một cái lò gạch bỏ không Nhưng đẻ ra một thằng Chí Phèo lưumanh, tha hoá bị đầy đoạ, lăng nhục, bị cướp cả nhân tính và nhân hình, bị đối xử nhưmột con vật là toàn bộ xã hội thực dân phong kiến bất công, tàn bạo, vô nhân đạo thời bấygiờ
Bi kịch 3 = đoạn đời 3: bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
Nhưng bi kịch của Chí Phèo không chỉ dừng lại ở đó Chí Phèo còn lâm vào một tấn
bi kịch đau đớn hơn: bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người Giữa bóng tối mênh mông củacuộc đời, vào một đêm trăng thơ mộng, Chí Phèo được gặp Thị Nở, một người đàn bà xấuđến ma chê quỷ hờn Được sự săn sóc giản dị bằng tình yêu thương mộc mạc, chân thànhkhông tính toán của người đàn bà khốn khổ là Thị Nở, bản chất người nông dân lao độnglương thiện trong Chí Phèo đã thức dậy Nam Cao đã giành cho Chí Phèo những trang vănxuôi cảm động đầy chất thơ để miêu tả tình yêu và qúa trình thức tỉnh chất người tronghắn Lần đầu tiên tỉnh dậy sau những cơn say vô tận, Chí Phèo lắng nghe từng âm thanh
Trang 14náo nức của cuộc sống vang động vào tâm hồn mình: những âm thanh quen thuộc nhưtiếng chim hót, tiếng gõ mái chèo anh thuyền chài đuổi cá trên sông, tiếng chuyện trò củamấy người đàn bà đi chợ về Đó là âm thanh cuộc sống gia đình hạnh phúc ngày nàocũng diễn ra nhưng chỉ hôm nay Chí Phèo mới nghe thấy Bởi sau một thời gian dài, ChíPhèo bị xã hội thực dân phong kiến với bọn cường hào độc ác, nhà tù tàn bạo làm cho mùđiếc tâm hồn Giờ đây tâm hồn hắn đã được Thị Nở với bát cháo hành chứa đựng bêntrong hương vị của tình yêu chân thành và hạnh phúc giản dị thấm thía làm cho sáng tỏ.Lần đầu tiên hắn biết buồn vì sự cô độc; cũng là lần đầu tiên hắn biết nhớ, biết hồi tưởng
về quá khứ với ước mơ một gia đình hạnh phúc, yên vui, bình dị Cuộc gặp gỡ với Thị Nở
có ý nghĩa như một tia chớp loé lên trong cuộc đời tăm tối triền miên của Chí Phèo Nógiúp Chí Phèo nhận ra tình trạng bi đát và tuyệt vọng của số phận mình:
"Nhìn phía trước người thân chẳng có
Ngó sau lưng quá khứ rợn ghê người"
Tình yêu thương đã thức tỉnh con người, khơi dậy trong hắn nỗi khát khao lươngthiện Chí Phèo rưng rưng cảm động Chí Phèo muốn làm hoà với mọi người biết bao,nghĩa là hắn vô cùng tha thiết muốn kết nạp trở lại cái xã hội bằng phẳng của những conngười lương thiện Thị Nở là cái cầu đưa Chí Phèo trở về cuộc sống lương thiện và câu trảlời của Thị Nở quyết định số phận của Chí: được kết nạp trở lại xã hội loài người hay vĩnhviễn bị đầy đoạ trong kiếp sống thù hận Chí Phèo hồi hộp hi vọng Nhưng cánh cửa hivọng vừa hé mở thì lại bị đóng sầm ngay lại vì bà cô của Thị không cho Thị đâm đầu đilấy một thằng chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ Nhưng trách gì bà cô - bà cô là hiện thâncủa thành kiến, định kiến bất công, vô nhân đạo của làng Vũ Đại, của xã hội cũ Lâu nay,mọi người trong làng quen coi hắn là quỷ dữ mất rồi! Chí Phèo đã sống những giây phúthạnh phúc nhất của cuộc đời trong tình yêu, lại rơi vào những giây phút đau đớn nhất củatấn bi kịch tinh thần Rượu không thể làm hắn say "hắn cứ thoang thoảng thấy hơi cháohành" - cái hương vị của tình người, tình thương yêu mà Chí không thể quên được dù chỉnếm trải trong một lần ngắn ngủi; hắn ôm mặt khóc rưng rức Giọt nước mắt của Chí Phèo
là sự thể hiện cao nhất đỉnh điểm của nỗi đau đớn khi nhận ra mình đã bị cự tuyệt quyền