Nhan đề Hạnh phúc của một tang gia trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng - Một nhan đề lạ lung, mang đến sự chú ý cho người đọc - Hạnh phúc, tang gia là chết mà sao hạnh phúc - Một tình huống t
Trang 1Phân tích tác phẩm Hạnh phúc của một tang gia - Vũ Trọng Phụng Ngữ
văn 11
Dàn ý Phân tích tác phẩm Hạnh phúc của một tang gia
I Mở bài: Giới thiệu Hạnh phúc của một tang gia trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng
Ví dụ:
Vũ Trọng Phụng là một nhà văn nổi tiếng, xuất sắc trong nên văn học của ViệtNam Đa số các tác phẩm của ông nói về các mảnh đời bất hạnh trong cuộc sốnghay phê phán những lối sống lệch lạc của con người một trong những tác phẩmnổi tiếng của ông đó là Số đỏ, trong chương trình học phổ thông chúng ta đượchọc một đoạn trích mang tên Hạnh phúc một tang gia Đoạn trích phê phán lốisống lệch lạc và đua đòi của một gia đình, chúng ta cùng đi tìm hiểu đoạn trích
II Thân bài: Phân tích Hạnh phúc của một tang gia trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng
1 Nhan đề Hạnh phúc của một tang gia trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng
- Một nhan đề lạ lung, mang đến sự chú ý cho người đọc
- Hạnh phúc, tang gia là chết mà sao hạnh phúc
- Một tình huống trào phúng chủ yếu của tác giả
2 Niêm hạnh phúc của mọi người trong gia đinh khi cụ cố tổ chết
- Niềm vui chung là được chia tài sản của những người trong gia đình
- Đối với mỗi người thì có niềm vui riêng như: diễn trò già yếu, được chia thêmtiền, diện váy đẹp,
- Đối với người ngoài: được xem đám tang, được nhìn cô Tuyết,…
3 Cảnh đám tan:
- Đám tang diễn ra nhố nhăng, lố bịch
- Có sự mâu thuẫn giữa bên ngoài và sự thật bên trong
- Phê phán thói khoe khoang, lối sống bất cần, ô nhục của một gia đình
III Kết bài: nêu cảm nhận của em về Hạnh phúc của một tang gia trong Số
đỏ của Vũ Trọng Phụng
Trang 2Văn mẫu lớp 11
Phân tích tác phẩm Hạnh phúc của một tang gia: Bài làm 1
Mỗi khi nhắc tới Vũ Trọng Phụng người ta đều nhớ tới ông là “ông vua phóng
sự của đất Bắc Kì” Đúng vậy, ông có một công trình đồ sộ về phóng sự và tiểuthuyết, với các tác phẩm bất hủ như: Cạm Bẫy Người (1993), Giông tố(1936)…Nhưng có lẽ bạn đọc nhớ nhất đến tiểu thuyết “Số Đỏ” của ông Vớinhững sự thật xã hội bấy giờ được tác giả thêu dệt lại qua lăng kính của mình.Đặc biệt đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” đã nêu lên được những nétchủ đạo của câu chuyện và thấy được bút pháp trào phúng đặc sắc của Vũ TrọngPhụng
Trong đoạn trích này chủ yếu nói về cái chết và đám tang Cụ tổ được tái hiệnlên như một màn hài kịch Có rất nhiều tình tiết và các bộ mặt khác nhau trongđám ma điều này dẫn đến một đám ma đau thương trở thành một đám ma đángcười xót xa Chính cái chết của cụ tổ cho thấy đây là một cái chết vừa đáng cườivừa đáng khóc Vì sao lại vậy? Khóc vì đạo đức của một bộ phận con người suyđồi đến cực độ, cha chết, ông chết mà “bọn con cháu vô tâm ai cũng sung sướngthỏa thích” “Cái chết của ông già hơn 80 tuổi” đã làm cho nhiều người sungsướng lắm” Ai cũng nghĩ đến cái lợi cho mình, như vậy, đúng với cái nhan đềcủa đoạn trích tưởng như lố bịch của cuộc sống đời thường, nhưng không “Hạnhphúc của một tang gia” lại đúng khi cụ tổ mất Những tiếng khóc, sự “báo hiếu”của con cháu thực chất là sự khoe giàu sang với thiên hạ Bằng ngòi bút tràophúc, châm biếm, đả kích của tác giả, làm cho đoạn trích các nhân vật được hiệnlên rất đáng cười, những tiếng cười ra nước mắt
Để thấy được hạnh phúc của gia đình khi cụ tổ mất tác giả đã đi vào từng nhânvật để thấy được họ đang xót thương đau buồn hay biến đám ma của cụ cố tổvào mục đích của bản thân?
Cụ cố Hồng - con trai cả của cụ tổ thì rất sung sướng vì cái chết của cha mình vàcho đây là một cơ hội để tỏ ra già yếu khi lo cho cái chết của cha mình Nhânvật này đã làm nổi bật được những sự lố lăng mà ngu dốt ham danh trong xã hộiphong kiến
Trang 3Bên cạnh cụ cố Hồng là Văn Minh và ông TYPN lại tỏ ra vui mừng khôn xiếttrước cái chết của ông nội và đây cũng là một cơ hội để ông đưa nền văn minhÁ-Âu vào quảng cáo ở đám tang Thật đau lòng thay, một đám ma hay là mọtphiên chợ để con cái mang ra quảng cáo, kinh doanh Hay chính bà văn Minh thìlại vui mừng vì đây là dịp để chưng diện đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng,viền đen Đúng là sự vô ơn bạc nghĩa của những kẻ vô học thức.
Trong đoạn trích tác giả còn nói về cô Tuyết, đến đám ma nhưng lại mặc bộ yphục gây thơ “Cái áo voan mỏng trong cooc-sê, hở cả nách cả vú” tưởng như tácgiả tả hơi quá, nhưng không chỉ ở cách ăn mặc mà cô Tuyết này còn thể hiện ở
cả tính cách, sự lẳng lơ, tưởng như vẻ mặt buồn vì đám tang, nhưng đây là nỗibuồn nhớ người tình
Hết đến cô Tuyết lại đến cậu Tú Tấn, vui mừng vì cái máy ảnh đã được đem ra
sử dụng vì Cậu mua đã lâu mà không dùng, thật ngỗ nghịch khi đám ma mà lạigiẫm lên các ngôi mộ để chụp ảnh, tạo kiểu như một nhà nhiếp ảnh gia chuyênnghiệp
Hay chính ông Phán Mọc Sừng vui mừng vì cái sừng trên đầu mình được hưởngthêm tiền sau khi đám ma xong Trong khi đó Xuân Tóc Đỏ thì danh tiếng lạicàng nhiều hơn và càng được nhiều người tôn trọng vì đã có công trong cái chếtcủa cụ Tổ
Không chỉ có những người nhà của cụ cố tổ sung sướng ra mặt mà còn nhữngngười ở ngoài cũng góp một phần vào niềm hạnh phúc của gia đình khi đang cótang Là đám ma nhưng lại có kiệu bát cống, có lợn quay che lọng như thế khácnào một đám rước? Hay có cả kèn ta, kèn tây sự lố lăng của sự “âu hóa” Hay tạichính đám ma này cũng là cơ hội cho những “nam thanh nữ tú” “chim cò” nhau.Thật đáng lên án thay
Qua việc thêu dệt lại các nhân vật bằng lăng kích của tác giả đã thể hiện rõ được
sự lố bịch, tây-ta lẫn lộn của những học giả đòi làm sang Bằng ngòi bút châmbiếm trào phúng cay độc Lúc thì phóng đại lúc thì biếm họa Lúc tưởng nhưđáng đau buồn đau thương nhất nhưng lại là những niềm hạnh phúc được vỡ àocủa những con cháu bất nhân, bất hiếu Hay đáng lẽ là sự đau thương, đau buồn,thì lại là sự phô của, sự tình tứ nhau…Từ trang chủ, bọn con cháu, hay chínhnhững người quan khách đến viếng đều là những vai hề Không phải tự nhiên
mà Vũ Trọng Phụng lại viết “Người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉmcười sung sướng nếu không gật gù cái đầu.” Đây là một chi tiết nhỏ nhưng cũng
để cho người đọc thấy được giọng điệu mỉa mai của tác giả
Như vậy, qua đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” cho người đọc thấy hiệnthực xã hội lúc đương thời, sự đáng cười nhưng cũng chính là sự đáng thươngcủa một bộ phận con người trong xã hội lúc bấy giờ Những tiếng cười ra nướcmắt vì đạo đức con người bị suy thoái, sự ấu hóa tây ta lẫn lộn làm nên sự lốbịch Từ đó, đáng lên án, phê phán gay gắt bộ phận này trong xã hội Đồng thời,
Trang 4cũng qua đây cho ta thấy được sự tinh tế, đặc sắc trong việc lột tả hiện thực xãhội của Vũ Trọng Phụng bằng ngòi bút trào phúng sắc sảo.
Phân tích tác phẩm Hạnh phúc của một tang gia: Bài làm 2
Số đỏ là cuốn tiểu thuyết trào phúng được viết theo khuynh hướng hiện thực chủnghĩa Tác phẩm đã phát huy cao độ tài năng châm biếm, đả kích sắc sảo của VũTrọng Phụng trước những thói xấu xa, giả dối của xã hội thực dân, phong kiếnnửa đầu thế ki XX Dưới ngòi bút kì tài của Vũ Trọng Phụng, chương nào, đoạnnào cũng thú vị, hấp dẫn như một màn hài kịch trọn vẹn Đặc biệt gây ấn tượng
là chương Hạnh phúc của một tang gia
Ý nghĩa châm biếm gửi cả trong cái tên của chương truyện Một gia đình cótang, thậm chí đại tang ắt phải tiếc thương, sầu não đến chừng náo, ấy vậy màlại hạnh phúc Mới nghe có vẻ ngược đời nhưng trong hoàn cảnh cụ thể của giađình này thì điều ấy lại chân thực, hợp lí Ở đám tang cụ Tổ, mọi người đều vuinhư Tết: con cái, cháu chắt, họ hàng thân thích, người quen biết… ai cũng thấyđây là một dịp may hiếm có để thoả mãn một nguyện vọng, một ý đồ nào đó
Vũ Trọng Phụng vạch rõ chân tướng nhố nhăng, lố bịch của những hạng ngườimang danh là thượng lưu, quý phái, văn minh, tân tiến nhưng thực chất lại lànhững cặn bã, quái thai của cái xã hội dở Tây dở ta buổi ấy
Trong chương này, tác giả đã xây dựng thành công những tình huống điển hình
để bộc lộ những tính cách đặc sắc Trước hết, phải nói đến thái độ của những kẻ
có quan hệ ruột rà với cụ Tổ
Cái chết của cụ chẳng làm cho đứa con, đứa cháu nào tiếc thương bởi đã từ lâu,
họ mong cụ chết cho nhanh để chia gia tài Thay vào sự tiếc thương, cái chết của
cụ đã đem đến cho họ niềm vui to lớn không che giấu nổi - một “hạnh phúc”:Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm Bọn con cháu vô tâm aicũng vui sướng thoả thích… Người ta tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọiphường kèn, thuê xe đám ma… Tang gia ai cũng vui vẻ cả…
Cậu tú Tân, cháu nội cụ Tổ hào hứng, phấn khởi thật sự vì cậu có dịp trổ tài sửdụng cái máy ảnh mà mãi cậu không được dùng đến Vợ Văn Minh (cháu dâu)mừng rỡ vì sẽ được mặc đồ xô gai tân thời và đội cái mũ mấn trắng viền đen…
để quảng cáo cho một kiểu đồ tang mới lạ của cửa hàng Âu hoá vừa mới chế ra.Còn người con trai cả của cụ Tổ thì sung sướng vì một lí do khác lớn hơn Cụ cốHồng mơ màng đến cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạcvừa khóc mếu để cho thiên hạ bình phẩm, ngợi khen: úi kìa, con giai nhớn đãgià đến thế kia kìa Văn Minh (cháu nội), đã từng du học tận bên Tây bao năm,
về nước không có lấy một mảnh bằng, chỉ nhăm nhăm nghĩ tới chuyện chia giatài thì thích thú ra mặt vì cái chúc thư kia đã vào thời kì thực hành chứ khôngcòn là lý thuyết viển vông nữa Riêng người cháu rể (Phán mọc sừng) lại khấp
Trang 5khởi, sướng rơn trong bụng vì đã được bố vợ nói nhỏ vào tai rằng sẽ chia chocon gái và con rể thêm một số tiền vài nghìn đồng Chính ông không ngờ rằnggiá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại to đến thế!
Không khí của đám ma là không khí của một ngày hội Đây cũng chính là mâuthuẫn trào phúng gây cười ra nước mắt xuyên suốt hoạt cảnh này Đám ma rất to,
to chưa từng thấy ở đất Hà Thành xưa nay., Có đủ cả kiệu bát cống, lợn quay…
đi lọng, vài ba trăm câu đối, bức trướng, vòng hoa phúng điếu, vài trăm ngườiđưa đám nghiêm nghị, thành kính đi sát ngay sau linh cữu cụ Tổ, trong đủ thứtiếng kèn huyên náo: kèn ta, kèn Tây, kèn Tàu, có cả âm thanh chói tai, rộn rãcủa lốc bốc xoảng và bu-dích…
Đám ma cụ Tổ trở thành dịp may hiếm có để trưng bày và quảng cáo các mốtquần áo Âu hoá mới nhất của tiệm may vợ chồng Văn Minh – sản phẩm độc đáocủa nhà thiết kế mĩ thuật Typn Cô Tuyết cháu gái cụ Tổ với bộ y phục ngây thơkhá hở hang và nét mặt cố tạo ra một vẻ buồn lãng mạn, rất đúng mốt một nhà
có đám, khiến cho bao nhiêu vị khách đàn ông khi trông thấy làn da trắng thậpthò trong làn áo voan trên cánh tay và ngực Tuyết phải xúc động còn hơn nghetiếng kèn… ai oán, não nùng Bộ đồ tang đã được cách tân của vợ Văn Minhcũng làm cho mọi người phải xuýt xoa, trầm trồ…
Ngoài những thân nhân của người quá cố phải nói đến đám bạn bè, quan kháchcủa tang chủ, đi đưa đám không phải để chia buồn mà là cốt khoe ngực đầynhững huy chương như: Bắc Đẩu bội tinh, Long bội tinh, Cao Mên bội tinh,Vạn Tượng bội tinh… trên mép và cằm đều đủ râu ria, hoặc dài hoặc ngắn,hoặc đen hoặc hung hung, hoặc lún phún hay rầm rậm, loàn quản…Đám phụ nữquý phái, đám trai thanh gái lịch đang theo đuổi, học đòi phong trào Âu hoá,vừa đi đưa ma vừa cười tình với nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau, hẹn hònhau… Và mỉa mai thay, họ làm tất cả những chuyện ấy bằng vẻ mặt buồn rầucủa những người đi đưa ma (!) Điều đó chứng tỏ họ hoàn toàn dửng dưng vớingười chết, tất cả đều thản nhiên, vui vẻ và dối trá
Người dân hai bên đường đổ xô ra xem đám ma như xem một sự lạ Đám ma tođến nỗi những người trong tang gia cảm thấy hết sức sung sướng và hàng phốnhốn nháo cả lên khen đám ma to Nhà văn lạnh lùng bình luận: Đám ma to tát
có thể làm cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng,nếu không gật gù cái đầu Thật là mỉa mai, chua chát!
Đằng sau sự phô trương, cố làm ra vẻ long trọng, danh giá ấy là sự rởm đời đếnmức lố lăng, là thói háo danh đến trơ trẽn của bọn người giàu sang, hãnh tiến vàbao trùm lên tất cả là thói đạo đức giả, tự lừa mình và lừa người
Song song với việc mô tả hình thức đám ma với đủ các nghi thức trọng thể, VũTrọng Phụng không quên đi sâu thể hiện, phanh phui mặt trái của nó Ngòi bútsắc sảo của nhà văn trưng lên liên tiếp những bức biếm hoạ trước mắt người đọc,
để rồi giúp người đọc nhận ra rằng cái đám ma to tát ấy chỉ thiếu một cái duy
Trang 6nhất mà cũng quan trọng nhất của đám ma – đó là tình người Thiếu lòngthương tiếc chân thành đối với người đã khuất thì tất cả những hình thức loè loẹt,
om sòm kia đều trở thành vô nghĩa, thành trò cười cho thiên hạ Những kẻ cómặt trong đám ma giống nhau ở chỗ đều giả dối và vô đạo đức
Xuân Tóc Đỏ xuất hiện, đẩy sự lố lăng, dị hợm của đám ma cụ Tổ lên tới đỉnhcao Hắn chọn đúng lúc để có mặt, trước sự chú ý của mấy trăm con người vàgây ấn tượng mạnh với hai vòng hoa đồ sộ, sáu chiếc xe kéo sang trọng và mộtđám sư, cùng loại sư của báo Gõ mõ Điều này khiến cho bà cố Hồng càng thêmsung sướng: Ấy, giả không có món ấy thì là thiếu chưa được to, may mà ôngXuân đã nghĩ hộ tôi Còn cô Tuyết, người yêu của Xuân Tóc Đỏ cũng phải cảmđộng mà liếc mắt đưa tình với hắn
Mấy chi tiết đặc tả cảnh hạ huyệt càng mỉa mai, trào phúng Vũ Trọng Phụng tả
nó như một vở kịch mà bận tay dàn dựng của đạo diễn quá ư lộ liễu, trắng trợn:cậu Tú Tân bắt từng người phải chống gậy, gục đầu, cong lưng, lau mắt… đểcậu chụp ảnh, trong khi bạn hữu của cậu rầm rộ nhảy lên những ngôi mả khác
mà chụp để cho ảnh khỏi giống nhau Chất bi hài của cảnh khiến người đọc cười
ra nước mắt Chỉ có một tiếng khóc lớn nhất bật lên là của ông Phán mọc sừng:ông oặt người đi, khóc mãi không thôi và tiếng khóc của ông thật đặc biệt: Hức!Hức! Hức Ông thương cho người đã khuất chăng? Không phải! Ông đang đóngkịch trước mặt mọi người Thực ra, cụ Tổ chết ông ta rất mừng vì được chiaphần khá nhiều, kể cả cái giá của bộ sừng mà cô vợ ông đã cắm lên đầu ông.Miệng khóc, tay ông Phán dúi nhanh vào tay Xuân Tóc Đỏ một cái giấy bạcnăm đồng gấp làm tư… để trả công hắn đã gọi ông là Phán mọc sừng trước họhàng nhà vợ, nhờ đó mà ông ta có thêm được một món tiền lớn
Qua chương Hạnh phúc của một tang gia, Vũ Trọng Phụng bộc lộ xuất sắc tài
kể chuyện của mình Bút pháp của Vũ Trọng Phụng giỏi ở chỗ phóng đại mànhư không phóng đại, làm cho mọi việc đều như thật và hơn thật, ông chú ý đếncác mâu thuẫn giữa hiện tượng và bản chất, khai thác triệt để nhằm gây nênnhững tràng cười có ý nghĩa phê phán sâu sắc Cảnh đám ma hiện ra như mộtmàn hài kịch sinh động, một bức biếm hoạ khổng lồ và chi tiết về cái xã hội tựxưng là thượng lưu, sang trọng ở Hà Nội thời đó đang phơi bày tất cả cái bảnchất lố lăng và đồi bại trước mắt mọi người
Bài văn mẫu 3
Ở đời, có mấy ai là "sung sướng", "hạnh phúc", "vui vẻ" trước cái chết của conngười, trừ khi đó là cái chết của kẻ thù không đội trời chung Huống chi đó lại làcái chết của người thân, là sự ra đi của các đấng sinh thành, thì làm sao có thểlấy làm hạnh phúc được? Thế mà kỳ lạ và mỉa mai thay, có một "tang gia" trongtiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng lại "hạnh phúc" thật, lại "nhiều ngườisung sướng lắm", lại "ai cũng vui vẻ cả" !
Trang 7Nghệ thuật trào phúng, suy cho cùng, là nghệ thuật phát hiện và diễn tả đượcnhững cái bất thường, kỳ dị chứa đựng trong nó mâu thuẫn trào phúng, rồicường điệu, phóng to những cái bất thường, kỳ dị ấy lên để gây cười Viết về cái
"tang gia" "hạnh phúc" trong tiểu thuyết của mình, nhà văn của "rừng cười nhiệtđới" đã tỏ ra rất thoải mái, ung dung trong khi làm chủ thứ nghệ thuật này.Thậm chí, ông còn nắm được nhiều bí quyết tạo tiếng cười Chỉ cần đọc kĩ mộtchương, chương XV chẳng hạn, cũng thấy rõ điều này
Nội dung chương truyện có thể tóm tắt như sau: Cụ Tổ họ Hồng đã ngoài támmươi tuổi mà cứ "sống mãi" (!) Đám con cháu hám danh hám lợi trong nhà chỉmong cho ông lão này sớm chết Ước mong này thành hiện thực khi Xuân Tóc
Đỏ - trong một lần "nổi giận" vì tự ái, đã om sòm "tố cáo" trước mặt mọi ngườirằng ông Phán dây thép, cháu rể cụ Tổ (chồng cô Hoàng Hôn) là "một ngườichồng mọc sừng" Việc tố cáo đó - thực ra, do ông Phán dây thép thuê Xuân làmvới giá 10 đồng - đã trực tiếp gây ra cái "chết thật" của cụ cố Tổ và có cái đámtang kì lạ này
Tên đầy đủ của chương truyện này có vẻ rườm rà và thiếu mạch lạc một cáchđầy dụng ý: Hạnh phúc của một tang gia - Văn Minh nữa cũng nói vào - Mộtđám ma gương mẫu Thật là một cái tên xứng với những gì mà nhà văn miêu tả,trần thuật và muốn nói trong chương truyện Nó chứa đựng cái bất thường mangmâu thuẫn trào phúng ("Hạnh phúc của một tang gia ".), nó dự báo những bấtđồng giữa "phái trẻ", "phái già" cần phải hòa giải (Văn Minh nữa cũng nóivào ), và nó bao hàm cả cái "chuẩn mực" đáng hãnh diện và đáng cho nhữngđám ma khác phải noi theo (Một đám ma gương mẫu)
Tuy nhiên, chỉ riêng sáu chữ Hạnh phúc của một tang gia thôi cũng đã cô đặctrong đó những cái bất thường và những mâu thuẫn trào phúng của toàn bộ mànhài kịch hoành tráng mà các nhân vật Số đỏ đang diễn trong chương này
Mất người thân là mất mát không gì bù đắp được, nỗi buồn của tang gia thườngđược xem là nỗi buồn sâu sắc nhất - thành ngữ dân gian thường ví von "buồnnhư cha chết", "buồn như nhà có đám"; còn chủ nhân những nhà có đám tangthường được xem là "khổ chủ" - cho nên, hai chữ tang gia thường gợi lên cả mộtcộng đồng gia đình khổ đau, bất hạnh
Nhưng cái tang gia này thì lại không thế: Cả tang gia ai cũng hạnh phúc, vuisướng Niềm hạnh phúc, vui sướng toát ra từ không khí và bức tranh toàn cảnhcủa đám tang, đặc biệt là những nhận xét, những lời bình, lời kể hài hước củatác giả, kiểu như "Cái chết kia làm cho nhiều người sung sướng lắm" hay "tanggia ai cũng vui vẻ cả", "người ta tưng bừng đi đưa giấy cáo phó, thuê kèn đámma", được sử dụng khá dày đặc trong đoạn trích
Niềm hạnh phúc, vui sướng của tang gia, khi thì lộ liễu, khi lại kín đáo, toát ra
từ từng khuôn mặt khôi hài, tạo thành những bức biếm họa độc đáo ÔngPhán-mọc-sừng, ông cháu rể "quý hóa" của "người chết" thì sung sướng vì với
Trang 8sự giúp đỡ của Xuân Tóc Đỏ, kế hoạch tận dụng sự hoang dâm tai tiếng của vợông làm vũ khí "đào mỏ", đã thành công mỹ mãn không ngờ Nhờ có cái "chếtthật" của ông nội vợ mà ông cháu rể này "đã được cụ cố Hồng nói nhỏ vào tairằng sẽ chia cho con gái và rể thêm một số tiền là vài nghìn đồng" Chính ông tacũng "không ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại tođến như thế".
Cụ cố Hồng, ông con trai trưởng "chí hiếu" của "người chết" thì sung sướng đếnngây ngất, vì nhờ cái "chết thật" của cha mình, nhờ có đám tang này mà cáidanh giá sang trọng của ông sẽ được nâng lên nhiều bậc Cụ "nhắm nghiền mắtlại để mơ màng đến cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạcvừa khóc mếu, để cho thiên hạ phải chỉ trỏ: - Úi kìa, con giai nhớn đã già đếnthế kia kìa!" Và, "cụ chắc cả mười phần rằng ai cũng phải ngợi khen một cáiđám ma như thế, một cái gậy như thế "
Văn Minh (chồng), ông cháu đích tôn "chí hiếu" của "người chết" thì chỉ nónglòng "mời luật sư đến chứng kiến cái chết của ông nội mà thôi" Ông sungsướng, vì nhờ cái "chết thật" của ông nội mình mà "cái chúc thư" chia của kia sẽ
có hiệu lực thật sự "chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa"
Rồi, cậu Tú Tân sung sướng vì nhờ cái "chết thật" của ông nội mà sắp đượcdùng đến mấy cái máy ảnh mới mua; Văn Minh (vợ) sung sướng bởi sắp đượcchưng diện mốt tang phục mới; ông Typn sung sướng bởi được báo chí lăng xêcác mẫu thời trang mà ông dày công thiết kế cho đám tang, v.v
Con cháu trong nhà, mỗi người một niềm hạnh phúc riêng đã đành, ngay đếncác ông cảnh sát Min Đơ, Min Toa cũng nhờ cái "chết thật" của cụ tổ mà đượcthơm lây: họ "sung sướng cực điểm", "vì được có đám thuê", "đã trông nom rấthết lòng" Sư cụ Tăng Phú thì "sung sướng và vênh váo ngồi trên một chiếc xe,
vì sư cụ chắc rằng trong số thiên hạ đứng xem ở các phố, thế nào cũng có ngườinhận ra rằng sư cụ đã đánh đổ được Hội Phật giáo "
Cụ bà thì "sung sướng vì ông đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đám, phúngviếng đến thế, và đám ma như thế kể đã là danh giá nhất tất cả" Đó là chưa kể,các "giai thanh gái lịch" Hà thành, nhờ có đám tang mà được "chim nhau, cườitình với nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau, ";các quý ông "tai to mặt lớn" thì được dịp phô diễn râu ria đủ kiểu trên cằm trênmép, khoe huân chương, huy chương đủ hạng trên ngực, trên mình v.v
Thậm chí, đến cả "cụ tổ" cũng nhờ cái "chết thật" của chính mình mà được sungsướng: "Thật là một đám ma to tát có thể làm cho người chết nằm trong quan tàicũng phải mỉm cười sung sướng, nếu không gật gù cái đầu !" Nỗi sung sướng,hạnh phúc bất thường, kỳ dị, thậm chí quái gở này, qua ngòi bút Vũ TrọngPhụng, như có sức lây lan rất rộng, rất sâu: từ người bề trên đến người bề dưới,
từ người trong tang gia đến người ngoài tang gia, từ "khổ chủ" đến khách "điđưa" đám, từ người sống đến "người chết"
Trang 9Nó lại được duy trì bền bỉ đậm đặc từ hết trang nọ tới trang kia theo diễn biếncủa đám tang, từ lúc "phát phục" đến khi "cất đám", "đưa đám", và đến cả khi
"hạ huyệt" Xem thế đủ thấy niềm hạnh phúc mà cái chết kia mang lại thật là vô
bờ bến và niềm sung sướng đúng là không còn bỏ sót ai Vũ Trọng Phụng quả làngười thích đùa và rất biết đùa
Trong đám ma, niềm vui là thật, nỗi buồn là giả, cũng có nghĩa rằng cái đám makia tất cả là giả Cái khó của nhà văn là phải lật tẩy sao cho người ta thấy rõ cáigiả ấy đã đành mà còn phải thấy cả tính chất lập lờ giữa cái giả với cái thật Đã
là cái giả, cái rởm thì phải mô phỏng cái thật, cố tình giống thật nhưng thườngkhông bao giờ hoàn toàn giống thật Thế là xuất hiện mâu thuẫn Rốt cuộc thìrồi chân tướng thật, giả cũng đến lúc phải tự phơi bày
Một đám ma mà thiếu sự buồn đau và lòng thương tiếc chân thành, thì dù "totát", "danh giá" đến đâu, cũng chỉ là thứ trò diễn nhố nhăng, không thể gọi làđám ma đã đành mà cũng không thể gọi là đám rước đám hội Mâu thuẫnthật-giả được nhà văn khai thác khá triệt để nhằm phóng to cái bất thường, kỳ dịlàm bật ra tiếng cười phê phán
Quả thật, trong cái xã hội "số đỏ" đầy rẫy những thứ rởm đời bấy giờ, không cócái gì là không làm giả, làm rởm được Một khi đã có bằng sắc rởm; nghệ thuật,thi ca, khoa học rởm; văn minh "Âu hóa" rởm; tôn giáo rởm, thì cũng có thể
có chuyện buồn đau, tang chế rởm lắm chứ Tuy nhiên, dưới ngòi bút tinh tường,sắc sảo của nhà văn, tất cả, cuối cùng, sự thật đã trở lại đúng với bản chất củanó
Câu văn mở đầu đoạn trích hàm chứa một sự đối chiếu thật - giả rất thâm thúy:
"Ba hôm sau, ông cụ già chết thật." Nhìn từ phía tác giả, câu văn này ẩn giấumột nụ cười châm biếm (chết mà cũng có "chết thật", chết giả?) Nhìn từ phíanhân vật (đám cháu con chí hiếu) nó ẩn giấu một tiếng reo mừng Cụ tổ hẳn đã
có những phen "chết giả" làm cho đám cháu con kia hụt hẫng thất vọng, và cảtang gia đã chờ đợi cái "chết thật" này quá lâu rồi Cho nên, khi ông cụ "chếtthật" thì người ta tất phải vui sướng hạnh phúc tột cùng Và, tang gia "ai cũng"
"hạnh phúc", "vui vẻ cả" , nhận xét này đã vang lên trong chương truyện như làmột điệp khúc đầy mỉa mai
Mỉa mai hơn, trong khi "đưa đám" người ta cũng thoáng thấy đây đó nhữnggương mặt buồn, nhưng buồn hoàn toàn là vì những cớ khác Ông Văn Minh có
vẻ mặt "đăm chiêu" buồn là vì ông mải nghĩ đến việc "thực hành" cái "chúc thưkia" Tuyết buồn "lãng mạn" là vì "không thấy bạn giai đâu cả" Các quí ông "tai
to mặt lớn" cảm động không phải vì nghe "tiếng kèn Xuân nữ ai oán não nùng",
mà vì trông thấy "làn da trắng thập thò" trên cánh tay và trên ngực tuyết,
Lúc hạ huyệt, người ta cũng nghe thấy có tiếng khóc Nhưng chỉ là tiếng khócnhằm thu hút sự chú ý của mọi người, không phải xuất phát từ trái tim, cất lên từđáy lòng Cụ Hồng khóc là cốt để người ta phải chú ý đến và khen cái gậy trong
Trang 10tay cụ và trầm trồ khen rằng "con giai nhớn đã già đến thế kia" Ong Phán mọcsừng khóc "Hứt ! Hứt ! Hứt !", "oặt cả người đi" là cốt để người ta phảitưởng rằng, ông là một chàng cháu rể "quý hóa".
Trong khi kể về "hạnh phúc" của "tang gia", một mặt, tôn trọng hiện thực, VũTrọng Phụng cố tình tạo ra sự mập mờ giữa cái thật và cái giả đúng như cái hiệnthực xã hội vốn có: vàng thau lẫn lộn, đen trắng mập mờ Nhưng mặt khác, ôngcũng tỉnh táo vạch ra những đường biên cần thiết, giữa vàng thau, đen trắng vàlật tẩy cái giả một cách thật tài tình
Cả đám tang thực ra chỉ là một màn kịch, một trò diễn lớn, được dàn dựng theođúng ý của người nọ người kia Các cụm từ "đúng với ý muốn ", "như ý "trong đoạn văn sau được dùng rất ý vị nhằm lật tẩy tính chất trò diễn ấy của đámma:
"Cả một thành phố đã nhốn nháo lên khen đám ma to, đúng với ý muốn của cụ
cố Hồng Thiên hạ chú ý đặc biệt vào những kiểu quần áo tang của tiệm may Âuhoá như ý ông Typn và bà Văn Minh.",
"Ý muốn của cụ cố Hồng", "ý ông Typn và bà Văn Minh" gợi nhớ đến ý của cậu
Tú Tân qua hành vi: "bắt bẻ từng người một, hoặc chống gậy, hoặc gục đầu,hoặc cong lưng, hoặc lau nước mắt như thế này, như thế nọ, để cậu chụp ảnh
kỉ niệm lúc hạ huyệt." Vũ Trọng Phụng như nhà nhiếp ảnh đã "chụp nghĩa là bấm đúng lúc- và lật tẩy được tất cả Nói chung, sự lật tẩy của tác giảcàng bất ngờ thì càng thú vị, hài hước
ảnh"-Đọc chương truyện, có cảm giác như không một hành vi giả tạo nào của đámcon cháu "chí hiếu" - dù rất nhỏ - qua được mắt ông Nhưng điều đặc biệt thú vị
là sự lật tẩy của nhà văn thường tạo được bất ngờ Nhờ thế, tiếng cười mỉa maibật ra một cách tự nhiên, sâu sắc Ông lật tẩy Văn Minh chồng:
"Ông phân vân, vò đầu rứt tóc, lúc nào mặt cũng đăm đăm chiêu chiêu, thànhthử lại thành ra hợp thời trang, vì mặt ông thật đúng với cái mặt một người lúcgia đình đương là tang gia bối rối." Ông lật tẩy cô Tuyết: "Hôm nay, Tuyết mặc
bộ y phục Ngây thơ - cái áo dài voan mỏng trong có coócsê, trông như hở cảnách và nửa vú - nhưng mà viền đen, và đội một cái mũ mấn xinh xinh
Thấy thiên hạ đồn mình hư hỏng nhiều quá, Tuyết bèn mặc bộ Ngây thơ để chothiên hạ phải biết rằng mình chưa đánh mất cả chữ trinh Với cái tráp trầu cau vàthuốc lá, Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt lại có vẻ buồn lãngmạn rất đúng mốt một nhà có đám." Ông lật tẩy "các ông tai to mặt lớn": " Nhiều ông tai to mặt lớn thì sát ngay với linh cữu, khi trông thấy làn da trắngthập thò trong làn áo voan trên cánh tay và ngực Tuyết, ai nấy cũng đều cảmđộng hơn những khi nghe tiếng kèn Xuân nữ ai oán, não nùng."