Một thế giới khác hẳnđối với Liên, khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa của bác Siêu.Đêm tối dường như vẫn bao bọc chung quanh, đêm của đất quê, và ngoài kia, đồngruộng
Trang 1Văn mẫu lớp 11
Ý kiến của em về chủ đề của truyện ngắn Hai đứa trẻ
1 Đề bài
Nêu ý kiến của em về chủ đề của truyện ngắn Hai đứa trẻ Theo anh/chị, đó
là câu chuyện về một ngày tàn, một phiên chợ tàn và những cuộc đời tàn tạ hay làcâu chuyện về niềm khát khao vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn?
(Nhà văn Thạch Lam cho rằng: "Thiên chức của nhà văn cũng như nhữngchức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều côngbằng, thương yêu hơn" Em hãy dựa vào quan niệm này của tác giả để nhận xét chủ
đề xuyên suốt qua tác phẩm Hai đứa trẻ.)
2 Dàn ý nêu ý kiến của em về chủ đề của truyện ngắn Hai đứa trẻ
II Thân bài
- Nêu đoạn văn có thể giúp bạn đọc tìm kiếm được chủ đề của tác phẩm:
“Liên lặng theo mơ tưởng Hà Nội xa xăm, Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyênnáo Con tàu, như đã đem đến một chút thế giới khác đi qua Một thế giới khác hẳnđối với Liên, khác hẳn cái vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa của bác Siêu.Đêm tối dường như vẫn bao bọc chung quanh, đêm của đất quê, và ngoài kia, đồngruộng mênh mang và yên lặng”
Trang 2a Những dòng liên tưởng của Liên
– Dòng mơ tưởng của Liên khi con tàu đã rời ga phố huyện đem theo ánhsáng của cuộc sống kinh thành mà cô hằng khao khát Niềm vui chợt đến lại mất đingay, chỉ còn lại sự tiếc nuối, khiến Liên lặng theo mơ tưởng Một chữ “lặng” thôi
mà như nói được bao điều buồn vui lẫn lộn của cô gái, diễn tả đúng tâm trạng củacon người vừa được một cái gì lại mất đi ngay cái đó
+ Đoàn tàu đã đi khuất xa lắm rồi, nhưng hiện thực trước mắt không cònnữa – dù hiện thực đó chỉ có giá trị như một mơ ước
+ Liên chỉ còn biết mơ tưởng về một Hà Nội xa xăm, một Hà Nội ở đó đãsáng rực vui vẻ và huyên náo Đó là Hà Nội trong kí ức tuổi thơ của Liên, củanhững kỉ niệm mà đã bấy lâu nay Liên khao khát muốn được sống lại những ngàyhạnh phúc ấy, dù chỉ trong khoảnh khắc
+ Con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua, thế giới sôi động, sầmuất, vang dội đủ thứ âm thanh của cuộc sống đời thường Chỉ cần một chút thế thôi,Liên cũng cảm thấy lòng mình rộn rã hẳn
+ Sống trong cảnh buồn chán, tẻ nhạt nơi phố huyện, Liên khao khát ánhsáng và sự hoạt động biết bao! Chỉ có sự háo hức chờ đợi tàu mỗi đêm là có thểgiúp Liên như giải thoát nỗi buồn lặng lẽ ở nơi phố huyện nghèo này mà thôi
- Nhưng cả Hà Nội xa xăm, cả con tàu đi qua phố huyện đều chỉ là ước mơcủa cô bé tội nghiệp
+ Cuối cùng thì dòng mơ tưởng ấy lại quay về với hiện thực mà Liên đangphải sống, quay về với vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa của bác Siêu.Khác hẳn với ánh sáng nơi kinh thành, đây chỉ là vầng sáng leo lót của ngọn đèn
Trang 3con trên chõng hàng chị Tí và ánh lửa yếu ớt trong bếp lửa bác Siêu chỉ chiếu sángmột vùng đất nhỏ, còn xung quanh thì bóng tối vẫn bao phủ kín mít.
=> Cái vầng sáng và ánh lửa của những con người nhỏ bé tội nghiệp sốnglầm lũi nơi phố huyện nghèo nàn tăm tối không đẩy lùi được bóng tối đang bủa vây
và đè nặng lên cuộc đời họ Đó cũng là cuộc sống hiện tại của hai chị em Liên,cuộc sống đơn điệu đến nhàm chán và ngưng đọng
+ Trong những dòng mơ tưởng đẹp đẽ về một Hà Nội kia, dường như tâmtrạng của cô bé Liên buồn vui lẫn lộn trước những gì thuộc về quá khứ, trước hiệntại đáng buồn và hướng về một tương lai mơ hồ, xa xôi…
- Dòng mơ tưởng của Liên trong tác phẩm như mang một ý nghĩa nhân văn
và nhân đạo sâu sắc: Con người ta bao giờ cũng hướng đến những cuộc sống tốtđẹp hơn, có ý nghĩa hơn chứ không hề muốn sống cam chịu một cuộc sống vô vị,nhạt nhẽo
+ Tuy ở đây chưa có những hành động cụ thể để thay đổi cuộc sống (nhàvăn lãng mạn Thạch Lam chưa thể làm được điều này), nhưng dòng mơ tưởng củaLiên ở đây có giá trị như những ước mơ nhân đạo của con người Và nhà vănThạch Lam như muốn nhắn nhủ rằng chừng nào con người còn có ước mơ thay đổicuộc sống thì chừng đó con người rất đáng được trân trọng
+ Dòng mơ tưởng đó còn mang ý nghĩa rất hiện thực khi Liên nhớ đến vầngsáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa của bác Siêu
=> Bản thân hai hình ảnh này vốn mang ý nghĩa tượng trưng cho những kiếpngười nhỏ bé tội nghiệp trong chế độ cũ, vì vậy khi Thạch Lam đưa nó vào dòng
mơ tưởng của Liên thì giá trị khái quát càng cao, ý nghĩa hiện thực càng lớn
Trang 4+ Có thể nói rằng dòng ý nghĩa hiện thực đó lại càng rõ nét hơn khi nhà vănkhép lại dòng mơ tưởng của Liên bằng bóng tối của phố huyện, đưa nhân vật vềvới cuộc sống mà Liên đang phải sống: Đêm tối vẫn bao bọc chung quanh, đêmcủa đất quê, và ngoài kia, đồng ruộng mênh mang và yên lặng.
b Chủ đề của tác phẩm
- Đoạn văn trên có thể xem như là sự cô đúc chủ đề của tác phẩm đặc sắc
“Hai đứa trẻ” ở đây có hiện thực và ước mơ, có bóng tối và ánh sáng, có hai thếgiới khác hẳn nhau, hai cuộc sống khác hẳn nhau với những con người nhỏ bé tộinghiệp: hai chị em Liên và An, chị Tí, bác Siêu… Những hình ảnh mang ý nghĩatượng trưng sâu sắc: Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyên náo đối lập với vầng sángngọn đèn của chị Tí, ánh lửa của bác Siêu và đêm tối nơi phố huyện Tất cả đã cho
ta thấy rõ nội dung và chủ đề của truyện
- Đầu tiên và trên nhất đó là số phận của những con người sống âm thầm, laylắt, tàn lụi trong bóng tối của cuộc đời cũ Họ như hiện thân là những kiếp ngườinhỏ bé vô danh, không bao giờ được biết đến ánh sáng và hạnh phúc, cuộc sốngmãi mãi bị chôn vùi trong tăm tối, nghèo đói, buồn chán nơi phố huyện và nói rộng
ra, trên đất nước còn chìm dần trong cảnh nô lệ, đói nghèo tại thời điểm đó Ngườiđọc đồng cảm sâu sắc với niềm xót thương vô hạn của Thạch Lam đối với nhữngcon người bất hạnh đó
- Tiếp sau nữa, thì qua dòng mơ tưởng của Liên, qua hình ảnh “hai đứa trẻ”,truyện còn muốn nói lên một điều có ý nghĩa nhân văn sâu sắc: cuộc sống của conngười đâu phải chỉ có miếng cơm, manh áo mà còn là cuộc sống tinh thần, tìnhcảm Cuộc sống đơn điệu, buồn chán và ngưng đọng ở cái phố huyện nghèo nàntăm tối quả thực là một điều đáng sợ cho hai đứa trẻ và cũng là điều khiến ta phải
Trang 5suy nghĩ Qua tâm trạng Liên, tác phẩm muốn lay tỉnh ở những tàm hồn uể oải,đang lụi tắt, đốt lên trong lòng họ ngọn lửa của lòng khao khát được sống một cuộcsống có ý nghĩa hơn, khao khát thoát khỏi cuộc đời tăm tối đang muốn chốn vùi họ.Truyện đã đem đến cho ta ước mơ thật đẹp của những con người sống trong cảnhđời cũ.
III Kết bài
- “Hai đứa trẻ” một truyện không có chuyện, mà tràn đầy không khí tâmtrạng Không khí một cảnh quê, nơi có một ga xép nhờ một chuyến tàu đúng giờ ấy,khắc ấy chạy qua mà mang một chút dư âm, dư vị, đưa con người vào một tâmtrạng buồn vui lẫn lộn không xác định được ranh giới Khi trước “một cái gì thuộc
về quá khứ, vừa hướng tới tương lai” (Phong Lê)
3 Bài văn mẫu nêu ý kiến của em về chủ đề của truyện ngắn Hai đứa trẻ
3.1 Bài mẫu 1
Hành trình của văn học là hành trình đi từ trái tim đến những trái tim Vì vậy,mỗi nhà văn khi đã cầm bút đều có thiên chức của mình Như Thạch Lam quanniệm: "Thiên chức của nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là phải nâng
đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn" Ý thức đượcsâu sắc nhiệm vụ thiêng liêng đó, mỗi tác phẩm của Thạch Lam luôn nâng đỡnhững yêu thương cao quý ở đời "Hai đứa trẻ" là chút "Nắng trong vườn" vừa làcâu chuyện về một ngày tàn, một phiên chợ tàn và những cuộc đời tàn tạ vừa là câuchuyện về niềm khát kháo vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn
Mỗi tác phẩm văn học ra đời đều có một chủ đề khác nhau Chủ đề là vấn đề
cơ bản, trung tâm được nêu lên trong tác phẩm Nó thể hiện được chiều sâu tư
Trang 6tưởng, khả năng nắm bắt những vấn đề cuộc sống của người viết Qua đó biểu hiệnnhận thức, sự đánh giá và tư tưởng của tác giả đối với đời sống hiện thực Trongtruyện ngắn "Hai đứa trẻ", Thạch Lam không chỉ tái hiện số phận của những conngười sống âm thầm, lay lắt, tàn lụi trong bóng tối của cuộc đời cũ nơi phố huyệnnghèo mà còn gửi gắm giá trị nhân văn sâu sắc Đó là niềm tin vào cuộc sống vàlòng khao khát được sống một cuộc sống có ý nghĩa hơn, khát khao thoát khỏicuộc sống tăm tối mù mịt hiện tại Chính vì thế, “Hai đứa trẻ" không chỉ là câuchuyện về một ngày tàn, một phiên chợ tàn và những cuộc đời tàn tạ mà còn là câuchuyện về niềm khát kháo vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trước hết, truyện ngắn “Hai đứa trẻ” là câu chuyện về một ngày tàn “Chiều,chiều rồi Một chiều êm ả như ru.” “Tiếng trống thu không trên cái chợ của huyệnnhỏ; từng tiếng một vang xa” gọi buổi chiều nơi phố huyện Trong ánh mặt trờidần lụi tàn ở "phương tây đỏ rực như lửa cháy", cảnh vật cũng dần bước vào trạngthái tàn lụi: “những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn” và dãy tre làng “đenlại”, “cắt hình rõ rệt trên nền trời” Cả không gian ngập tràn âm thanh “văng vẳngrâm ran của tiếng ếch nhái ngoài đồng ruộng”, tiếng muỗi vo ve trong cửa hàng tối.Bóng tối lan dần, nuốt chửng lấy cả phố huyện “tối hết cả con đường thăm thẳm rasông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa”.Trong bóng tối mênh mông ấy, chỉ có chút ánh sáng “le lói, lập loè, yếu ớt” củađàn đom đóm, một “quầng sáng lờ mờ” của ngọn đèn hàng nước chị Tí và những
“hột sáng” nhỏ nhoi lọt qua phên nứa nơi gian hàng của chị em Liên Cái buồn củangày tàn lặng lẽ len lỏi vào cả những con người cũng đang dần chìm trong bóng tối
và thấm thía vào tâm hồn Liên: “Đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồncủa buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chị Liên không hiểu vì sao
Trang 7nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn” Khung cảnhngày tàn được tái hiện qua những câu văn êm dịu, uyển chuyển, tinh tế Mỗi câunhư một nét vẽ đơn sơ, mộc mạc không cầu kỳ không kiểu cách nhưng lại gợi đượccái hồn của cảnh vật và cái thần thái của thiên nhiên Có thể nói, không gian phốhuyện lúc chiều tàn hiện lên tuy buồn nhưng thơ mộng, mang dáng hình của mộthồn quê Việt Nam quen thuộc, gần gũi vô cùng bình dị Qua đó gửi gắm tình cảmgắn bó của Thạch Lam.
Trong không gian của ngày tàn còn có cả một câu chuyện về một phiên chợtàn nơi xã hội thu nhỏ này Phiên chợ đã "vãn từ lâu", "người về hết và tiếng ồn àocũng mất", chỉ còn lại sự nghèo nàn, xơ xác với những "rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lánhãn và lá mía", chỉ còn lại "mùi âm ẩm bốc lên", hơi nóng ban ngày, mùi cát bụiquen thuộc” Cuộc sống tẻ nhạt, nghèo khổ từng nét hiện ra qua vẻ xác xơ, tiêuđiều của phiên chợ tàn
Và trên phông nền thời gian, không gian tàn lụi của một ngày tàn và mộtphiên chợ tàn là những cuộc đời tàn tạ, những kiếp người đang âm thầm hoà mìnhchìm trong bóng tối Chân dung những con người nghèo khổ lam lũ của phố huyệnhiện dần ra Đó là “mấy đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặtđất đi lại tìm tòi nhặt nhạnh những thanh nứa thanh tre hay bất cứ cái gì có thểdùng được của các người bán hàng để lại” Chợ đã vãn từ lâu, chúng tìm được gì ởnơi đã tàn ấy? Cuộc sống nghèo khổ gieo rắc bất hạnh lên những kiếp người, cướp
đi tuổi thơ của chúng và trả về gánh nặng mưu sinh
Không một ai thoát khỏi cảnh tù túng nơi phố huyện nghèo Mẹ con chị Tí,
“ngày mò cua bắt tép” tối đến lại lễ mễ đội chõng xách điếu đóm ra dọn hàng Dùkhông kiếm được bao nhiêu, nhưng ngày nào chị cũng dọn giống như đang chờ đợi
Trang 8một điều gì đó Còn gia đình bác Xẩm, họ ngồi trên manh chiếu với cái thau sắt đểtrước mặt, rồi không khách không tiền Mệt mỏi, họ lăn ra đất và như đã lẫn vàotrong đất Bác Siêu với gánh hàng phở ế ẩm khốn khó Hai chị em Liên với cửahàng tạp hoá nhỏ xíu mở ra từ ngày cả nhà rời Hà Nội về phố huyện này Bà cụ Thiđiên nghiện rượu, bà cười “khanh khách” rồi lảo đảo đi vào trong đêm tối gợi chongười đọc nỗi buồn thương về những kiếp người đang dần bị vùi lấp trong cáinghèo khố tối tăm và sự lãng quên của cuộc đời Tất cả đều là những kiếp sống lầmthan, khổ cực và tàn tạ.
Phố huyện nghèo kéo theo những kiếp người gần tàn vào bóng tối mênhmông mờ mịt Ánh sáng âm ỉ trong bóng tối bao trùm, mong manh tới nỗi chỉ là
“hột sáng” hắt ra từ ngọn đèn con của chị Tí, bếp lửa của bác Siêu, ngọn đèn Hoa
Kì vặn nhỏ của chị em Liên Chút ánh sáng ấy không làm cho đêm tối trở nên sángsủa hơn mà ngược lại chỉ càng làm thêm mịt mù u tối Với nghệ thuật đối lập khimiêu tả ánh sáng và bóng tối, Thạch Lam đã khắc họa thành công nhịp sống tẻ nhạt,
u buồn lay lắt của con người nơi phố huyện nghèo Trong khi bóng tối nuốt chửng
cả phố huyện thì ánh sáng xuất hiện là “hột sáng”, “khe ánh sáng”, “đốm sáng”,
“vệt sáng” thật bé nhỏ, chúng “mất đi rồi lại hiện ra trong đêm tối” Ánh sáng nhỏnhoi, yếu ớt đó le lói cùng những phận người bấp bênh, trôi nổi Nhịp sống ấy lặp
đi lặp lại quẩn quanh, đơn điệu từ ngày này sang ngày khác
“Quanh quẩn mãi với vài ba dáng điệu, Tới hay lui vẫn chừng ấy mặt người”.
Nhưng “Công việc của nhà văn là phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không ai ngờtới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trôngnhìn và thưởng thức” (Thạch Lam) Dưới cái nhìn đầy yêu thương của Thạch Lam,
Trang 9"Hai đứa trẻ" còn là một câu chuyện về niềm khát khao vươn tới một cuộc sống tốtđẹp hơn của những cuộc đời tàn tạ Ngày tàn, phiên chợ cũng đã tàn nhưng khôngche lấp đi niềm tin và khao khát của những cuộc đời Trong hoàn cảnh tàn tạ, conngười vẫn ước mơ, vẫn hi vọng Cuộc sống của họ vẫn tiếp diễn lặp lại dù họ biếtmình không nhận được bao nhiêu Nhưng dường như, họ vẫn luôn chờ đợi, chờ đợiđiều gì đó chưa đến “Chừng ấy con người sống trong bóng tối mong đợi một cái gìtươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ” Và họ chờ, chờ chuyến tàucuối ngày ngang qua phố huyện.
Trong cảnh chờ tàu, Thạch Lam đã sử dụng thủ pháp tương phản rất tự nhiên
có sức khơi gợi về cuộc sống đời thường: tẻ nhạt, đơn điệu nhưng lại chứa bêntrong nhũng vận động đến xôn xao Ánh sáng bừng lên trong bóng tối, cái đẹp ẩntrong cái bình thường, nỗi khao khát và ước mơ ẩn mình trong cam chịu, sự xaođộng nằm trong sự tĩnh lặng, cái tăm tối lại hiển hiện những kỉ niệm sáng tươi và
hé mở một tương lai hi vọng dù cho còn mơ hồ xa xăm Đó là nhìn của một nhàvăn lãng mạn nhưng giàu lòng nhân hậu với con người và cuộc đời Hai đứa trẻchờ đợi tàu trong vui buồn phức tạp Thạch Lam đã khéo léo tái hiện “những rungđộng cực điểm của những tâm hồn thơ dại” khi miêu tả sự thiết tha chờ tàu chạyqua tới mức An đã buồn ngủ nhíu cả mắt mà vẫn dặn chị: “Tàu đến chị gọi em dậynhé!”
Đoàn tàu ngang qua đem đến cho phố huyện không khí náo nhiệt, rạo rựcbởi âm thanh, hình ảnh, màu sắc và ánh sáng của nó Tiếng còi gióng lên hối hả,tiếng các toa tàu dồn dập, tiếng xe rít mạnh vào ghi, tiếng người đi lại ồn ào huyênháo Trên những toa tàu, đèn điện sáng trưng: “Đồng và kền lấp lánh ở những ôcửa kính sáng” Chuyến tàu ở Hà Nội mang cho phố huyện cả một thế giới hoa lệ
Trang 10“như đã đem một chút thế giới khác đi qua” Một thế giới tươi sáng khác hẳn vớichút ánh sáng le lói nơi đây Chuyến tàu mang theo nuối tiếc về “Hà Nội xa xăm,
Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyên náo” Nó thức dậy trong Liên một trời kỉ niệm đãqua để Liên sống với tuổi thơ trong chốc lát, sống lại một thời xa xôi nay chỉ còntrong hồi ức, thời mà thầy chưa mất việc, sống ở Hà Nội “chủ nhật được đi bờ hồuống những cốc nước xanh đỏ” Tàu đến rồi lại đi, lao về phía trước mở ra mộtchân trời tương lai khác mà không biết bao giờ con người mới đến được Chị emLiên đứng nhìn theo con tàu mãi
Qua khung cảnh đầy cảm động ấy, Thạch Lam với sự thức tỉnh ý thức cánhân sâu sắc đã bày tỏ lòng xót thương vô hạn đối với những kiếp người nhỏ bé vôdanh không bao giờ biết đến ánh sáng và hạnh phúc Trái tim của một nhà vănchân chính - "nhà nhân đạo từ trong cốt tủy" đã nâng niu và trân trọng niềm tin củacon người, dù cho niềm tin ấy vô cùng mong manh
Trong thiên truyện ngắn của mình, Thạch Lam đã sử dụng thành công ngônngữ truyện giàu cảm xúc, giọng văn thủ thỉ điềm tĩnh, nhẹ nhàng như ẩn chứa mộttâm sự kín đáo có sức khơi gợi sâu vào cảm xúc người đọc kết hợp nghệ thuật đốilập tương phản, nghệ thuật miêu tả nội tâm nhân vật Từ đó sáng tạo thành côngmột câu chuyện không có cốt truyện nhưng lại như một thứ thơ bằng văn xuôi ấntượng “Hai đứa trẻ” là bức tranh phác họa cảnh phố huyện nghèo trong một ngàytàn, qua một phiên chợ tàn và những cuộc đời tàn tạ, chân thật trong từng chi tiết
và trong chiều sâu tinh thần của Liên Bên cạnh niềm cảm thương chân thành đốivới những người lao động nghèo khổ sống quẩn quanh bế tắc, tối tăm, Thạch Lamcòn khẳng định và ngợi ca niềm khát khao vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn của
họ Để rồi "Hai đứa trẻ" không những là tác phẩm tiêu biểu cho cây bút tài năng
Trang 11của "Tự lực văn đoàn" mà còn tiêu biểu cho tấm lòng nhân đạo, yêu thương vànâng đỡ con người của Thạch Lam.
Truyện ngắn "Hai đứa trẻ" với chủ đề nhân văn cao đẹp, mang theo thiênchức cao quý của người cầm bút giống như viên ngọc sáng được thời gian mài giũa.Cho đến tận hôm nay, nó vẫn âm thầm sống mãi trong lòng độc giả với tuyên ngônvăn học của một nhà văn chân chính: “Đối với tôi, văn chương không phải là mộtcách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên; trái lại, văn chương là mộtthứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một thếgiới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”
2 Bài mẫu 2
Thạch Lam được biết đến là một cây viết cứng và khỏe của nhóm Tự lực vănđoàn Các tác phẩm của ông luôn khiến độc giả và rất nhiều nhà phê bình phải lưutâm và nó để lại dấu chấm hỏi lớn đáng suy ngẫm Những tác phẩm của ông được
ví như “truyện mà không có cốt truyện”, song hàm chứa trong nó lại là những bănkhoăn, trăn trở mà tác giả gửi gắm Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” được coi là một dấu
ấn lớn trong sự nghiệp của Thạch Lam Có ý kiến băn khoăn “truyện là câu chuyện
về một ngày tàn, một phiên chợ tàn và những cuộc đời tàn hay là câu chuyện vềniềm khát khao vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn?” Vậy theo bạn ý kiến củabạn là gì?
Truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam chủ yếu hướng về cuộc sống quẩnquanh bế tắc đến tội nghiệp của những người dân nghèo khổ nơi phố huyện Đó làtàn dư của chế độ thực dân nửa phong kiến mà con người phải hứng chịu trướccách mạng tháng Tám - 1945 Vì thế có thể khẳng định trước hết đó là câu chuyện
về một ngày tàn, một phiên chợ tàn và một cuộc đời tàn
Trang 12Mở đầu câu chuyện đó là khung cảnh của một phiên chợ tàn vùng quê nghèo
xơ xác “Chiều chiều rồi, một chiều êm ả như ru văng vẳng tiếng ếch nhái kêu râmran ngoài đồng ruộng theo gió nhẹ đưa vào” Đó cũng là một buổi chiều với tiếngtrống thu không như gọi chiều yên ả và tĩnh mịch đến cô liêu Hình ảnh mặt trời đỏrực, những cây tre quen thuộc,… Như càng tô đậm vẻ tịch liêu đến hoang xơ nơivùng quê yên bình Đó cũng là dấu hiệu bắt đầu của màn đêm buông xuống, “mộtđêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát” Tất cả khung cảnh vũ trụ chìmvào bóng đen mịt mờ bóng tối bao trùm mọi cảnh vật
Nỗi buồn đó càng được khắc họa rõ nét qua cảm nhận của nhân vật Liên
“Liên không hiểu vì sao nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc củangày tàn” Dẫu không có bất cứ lời văn nào u uất hay thấm đẫm buồn thương thếnhưng Thạch Lam đã phần nào khiến người đọc mường tượng ra được không gianmột buổi chiều tà đầy lặng lẽ buồn thương đến nao lòng
Đây cũng là lúc mọi hoạt động của con người dường như cũng tạm ngưng
Nó càng khiến cho lòng người trở nên ảm đạm và chan chứa nỗi niềm xúc động
Ai đó đã từng nói “muốn biết tình hình đời sống của một khu dân cư chỉ cầnnhìn vào buổi chợ của những con người nơi đó” Những thứ xót lại của buổi chợtiêu điều này sẽ cho bạn cảm nhận được về cuộc sống con người nơi đây “Trên đấtchỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và bã mía” Đó là những thứ biểu trưngcho sự nghèo nàn xơ xác đời sống khốn khó của người dân nơi đây Những dư vịcòn xót lại của phiên chợ chỉ còn là mùi đất xộc lên Chao ôi cái mùi vị của cuộcsống nghèo khó, lầm than đến xót xa tội nghiệp
Hòa cùng với khung cảnh tiêu điều đó là những mảnh đời héo hon đến tộinghiệp Lầm lũi trong bóng đêm càng tô đậm sự cô tịch Mấy đứa trẻ con nhà
Trang 13nghèo lom khom mặt đất lạnh nhặt nhạnh những thanh nứa thanh tre hay bất thứcái gì có thể dùng được của những người bán hàng để lại” Đáng nhẽ ở cái tuổi ấychúng sẽ được đến trường, được vui chơi tận hưởng một cuộc sống vui vẻ thếnhưng lại phải bon chen đánh vật với cuộc sống mưu sinh Hình ảnh những ngườilớn cũng chẳng khá khẩm hơn bao nhiêu Chị Tí mò cua bắt tép đến tối lại dọn cáichõng tre ra bán nước, bác phở Siêu với gánh hàng phở ế ẩm khốn khó, anh phu xe,chị hàng gạo… Những mảnh đời bé nhỏ bất hạnh như chìm vào trong bóng tối củamàn đêm ảm đạm.
Trong cái hoàn cảnh đó, Liên và An cũng không thoát ra được cái nghèo Từngày bố mất việc rời Hà Nội về sống với mảnh đất nghèo khó này Mẹ chúng lănlộn với gánh hàng xáo, hai chị em trông coi cái cửa hàng tạp hóa bé xíu Tuổi thơcủa chúng cũng không được học hành tử tế, thậm chí đối với hai chị em bát phởcủa bác Siêu cũng trở thành những món quà vặt đầy xa xỉ
Không gian tiêu điều của phố huyện càng được tô điểm bởi những hột sánghắt ra từ ngọn đèn Hoa Kì vặn nhỏ của chị em Liên, của ánh đèn của chị Tí và bácPhở Siêu Tưởng rằng những thứ ánh sáng ấy có thể khiến không gian sáng sủahơn nhưng nó chỉ làm cho bóng đêm trở nên thăm thẳm hơn Hình ảnh ngọn đèncon ở chõng tre của chị Tí đã trở thành những hình ảnh có sức gợi đặc biệt Nó tôđậm sự nhỏ nhoi của những mảnh đời khiến tâm trạng người đọc trở nên u buồnday dứt
Cái ngày tàn của phố huyện sẽ là những chuỗi ngày nối tiếp nhau dài bất tận,ngày mai, ngày kia và hôm nào cũng thế Thế nhưng dường như sự nghèo đóikhông khiến ước mơ của con người bị dập tắt Bởi con người nếu không có hi vọng
sẽ không thể tồn tại được Họ vẫn mong chờ vào một thứ gì thật tươi sáng mặc dù
Trang 14đó là những thứ rất mơ hồ Hình ảnh những đứa trẻ ngóng chờ sự xuất hiện củađoàn tàu đêm càng khắc họa mảnh đời bất hạnh ở đó.
Sự đối lập giữa khung cảnh bên ngoài với sự nhộn nhịp của đoàn tàu càngkhiến khung cảnh bên ngoài thêm đìu hiu Họ chờ đợi để bán hàng dù chỉ đôi baodiêm gói thuốc thế nhưng nó mang đến giá trị tinh thần lớn lao Đã là thứ khátvọng gửi gắm vào thứ ánh sáng phồn hoa kia dù nó rất mơ hồ Khát vọng vì mộtngày mai tươi sáng những mảnh đời bất hạnh sẽ không còn lầm than nữa Đâychính là dụng ý nghệ thuật cũng là sự nhạy cảm về tâm hồn của Thạch Lam
Có thể nói trong tác phẩm này Thạch Lam đã khắc họa thành công một buổichợ tàn, một buổi chiều tàn và một cuộc đời tàn bên cạnh đó còn gửi gắm nhữngkhát vọng vì cuộc sống tươi sáng Hình ảnh đoàn tàu mang ý nghĩa ẩn dụ lớn laothể hiện giá trị tinh thần nhân đạo mà nhà văn gửi gắm vào tác phẩm của mình
Trước hết, chúng ta tìm hiểu chủ đề của câu chuyện Chuyện kể về một phốhuyện nghèo nàn vào một buổi chiều tối với những nhân vật như chị Tí, bà Lực, cụ