Giá trị nhân đạo thể hiện ở tình cảm xót thương của tác giả đối với những người sống ởphố huyện nghèo: – Ông xót xa trước cảnh nghèo đói của những con người nơi đây: + Những “đứa trẻ con
Trang 1Giá trị nhân đạo trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam Ngữ văn 11
Dàn bài chi tiết
I ĐẶT VẤN ĐỀ
– Thạch Lam là một trong những cây bút viết truyện ngắn tài hoa Dẫu là viết về cuộcsống vất vả, cơ cực, bế tắc của người nông dân, người thị dân nghèo hay viết về nhữngkhía cạnh bình thường mà nên thơ của cuộc sống thì những trang văn của ông cũng chanchứa tình người
– Hai đứa trẻ là một truyện ngắn đặc sắc của Thạch Lam, in ở tập Nắng trong vườn(1938)
– Hai đứa trẻ của Thạch Lam có giá trị nhân đạo thật sâu sắc
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Giá trị nhân đạo thể hiện ở tình cảm xót thương của tác giả đối với những người sống ởphố huyện nghèo:
– Ông xót xa trước cảnh nghèo đói của những con người nơi đây:
+ Những “đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ”, “chúng nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre haybất cứ cái gì đó có thể dùng được của các người bán hàng để lại”
+ Thương mẹ con chị Tí, ngày mò cua bắt tép; tối đến mới dọn hàng nước dưới gốc câybàng Cuộc sống của chị vất vả, mòn mỏi, quẩn quanh, leo lét như ngọn đèn của chị, ánhsáng chỉ đủ toả ra một vùng nhỏ mà thôi
+ Thương bà cụ Thi xuất hiện với tiếng cười khanh khách, với dáng điệu đi lảo đảo, độngtác uống rượu thì khác lạ “Cụ ngửa cổ ra đàng sau, uống một hơi cạn sạch”
+ Thương bác phở Siêu bán phở gánh Thu nhập quá ít ỏi vì phở là món quà xa xỉ phẩm,hàng của bác thật ế ẩm
+ Thương gia đình bác xẩm Cuộc sống gia đình bác lay lắt như ngọn đèn trước gió Giatài của bác là chiếc đàn bầu và chiếc thau để xin tiền Cuộc sống của bác bấp bênh Cáiđói, cái chết luôn kề cận
+ Thương chị em Liên Cuộc sống của chị em Liên cũng chẳng khá hơn cuộc sống củamọi người Cửa hàng tạp hoá của chị em Liên “nhỏ xíu” Hàng hoá thì lèo tèo mà khách
Trang 2+ Họ là những người giàu lòng thương yêu Liên thương những đứa trẻ đi nhặt nhạnhnhững thứ người ta bỏ lại lúc chợ tàn.
3 Giá trị nhân đạo thể hiện ở sự trân trọng của nhà văn trước những ước mơ của ngườidân nghèo về một cuộc sống tốt đẹp hơn
– Ông trân trọng những hoài niệm, mơ ước của chị em Liên: Hai chị em mong ước đượcthấy ánh sáng của đoàn tàu, nhớ về quá khứ tươi đẹp khi gia đình còn sống ở Hà Nội.Đoàn tàu như đem đến cho hai chị em Liên “một chút thế giới khác”
– Ông muốn thức tỉnh những con người ở phố huyện nghèo, hướng họ tới một cuộc sốngtốt đẹp hơn
III KẾT THÚC VẤN ĐỀ
– Giá trị nhân đạo được thể hiện thật sâu sắc trong tác phẩm: xót thương những con ngườinghèo khổ, phát hiện và miêu tả được những phẩm chất tốt đẹp của người lao động, trântrọng những ước mơ về cuộc sống tốt đẹp hơn của họ
– Cùng với những truyện ngắn khác của ông, Hai đứa trẻ đã góp phần thể hiện sự tài hoa,xuất sắc của Thạch Lam trong viết truyện ngắn trước Cách mạng tháng Tám 1945
Bài văn mẫu:
Thạch Lam là một trong những cây bút chủ lực của nhóm “Tự lực văn đoàn” Sángtác của ông bao gồm nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí sự, phê bình…Nhưng lĩnhvực thành công nhất của ông là truyện ngắn.Trong những truyện ngắn có khuynh hướnghiện thực cuộc sống của Thạch Lam có thể nói “Hai đứa trẻ” là một tác phẩm thành công
Trang 3tiêu biểu.Truyện không có những tình tiết hấp dẫn, li kì, gây cấn chỉ xoay quanh sinh hoạtcủa người dân ở một phố huyện nghèo trong khoảng thời gian ngắn ngủi nhưng qua đóThạch Lam đã đặt ra những vấn đề có ý nghĩa XH sâu sắc.
Đọc “Hai đứa trẻ” chúng ta thấy bao trùm lấy câu chuyện là cuộc sống xơ xác, tiêuđiều của một phố huyện nghèo Cuộc sống đó đã được tác giả miêu tả ở một thời điểm hếtsức tiêu biểu-thời điểm ngày lụi tàn: “Trống thu không từng tiếng một vang lên”, “phươngTây đỏ rực như lửa cháy”, “những đám mây ánh hồng như những hòn than sắp tàn”,
“ngoài ruộng tiếng ếch nhái kêu rang vọng vào phố chợ ” Một khoảng không gian mênhmông của đồng ruộng vừa đẹp lại vừa buồn gợi ra trước mắt người đọc
Trên nền của bức tranh ấy, cuộc sống của người những người dân phố huyện đượcThạch Lam miêu tả hết sức đặc sắc: Khi trời nhá nhem tối, mẹ con chị Tí bày cái hàngnước ra dưới gốc cây bàng Liên dọn dẹp của hiệu tạp hóa rồi cộng sổ tính tiền Bà cụ Thiđến cửa hàng Liên mua một cút rượu, ngửa cổ uống sạch rồi biến đi lẫn vào trong bóng tốivới tiếng cười khanh khách Đám trẻ con tụ họp chơi đùa trên các thềm nhà Bác Siêu dọngánh hàng phở ra bên bếp lửa bập bùng Gia đình bác Xẩm ngồi trên manh chiếu, trướccái thau trắng chờ có khách để hát kiếm tiền
Qua ngòi bút chấm phá tinh tế của Thạch Lam chúng ta thấy cuộc sống ở phố huyệnnghèo ấy hiện ra như một thế giới đang hấp hối, tàn lụi
Trong bối cảnh ấy, hai chị em Liên và An cũng như những người dân phố huyện vừanáo nức vừa khắc khoải, mòn mỏi chờ đợi chuyến tàu từ Hà Nội về đi ngang qua phốhuyện Đêm nào cũng vậy, khi trời vừa bắt đầu tối thì hai chị em đã thấp thỏm chờ đợichuyến tàu Rồi chuyến tàu đến như hằng đêm nó vẫn thường đến với sức hấp dẫn kì lạđối với hai chị em Liên-An cũng như người dân nghèo của phố huyện
Tàu đến với tiếng còi và tiếng rầm rộ của bánh xe Liên dắt em đứng lên để nhìnchuyến tàu vụt qua, chuyến tàu đầy sức hấp dẫn bởi nó tràn ngập ánh sáng Ở những toađèn sáng trưng chiếu ánh cả xuống đường Những toa thuộc hạng sang trọng lố nhố người;đồng và kềnh lấp lánh Cái nguồn sáng ấy vút qua, biến vào đêm tối để lại những đómthan nhỏ bay tung tóe trên mặt đường…
Trang 4Chuyến tàu đêm ấy đã khơi gợi lên trong hồn Liên bao biến động Đó là hoài niệm về
Hà Nội thuở xa xăm Hà Nội sáng rực, vui vẻ và huyên náo Đối với Liên, con tàu như đãđem một chút thế giới khác đi qua Thế giới ấy khác hẳn với thế giới mà Liên đang sống,khác hẳn với vầng sáng nhỏ nhoi của ngọn đèn chị Tí và ánh lửa bập bùng trong gánghàng của bác Siêu…
Nhìn lại toàn bộ câu chuyện, người đọc không khỏi thắc mắc vì sao hằng đêm chị emLiên-An cứ mòn mỏi đợi chuyến tàu đi ngang qua phố huyện? Vì sao hình ảnh con tàutràn ngập ánh sáng lại dấy lên trong tâm hồn Liên bao biến động? Bởi vì trong cuộc sốngthường ngày ở phố huyện xơ xác, tiêu điều ấy, họ không thể tìm đâu ra niềm vui Cuộcsống diễn ra chung quanh họ hết sức đơn điệu, nhạt nhẽo, vô vị…Chuyến tàu sáng rực đốivới người dân phố huyện là hình ảnh của một thế giới khác hẳn, đối lập hoàn toàn với cáithế giới mà Liên và An đang sống- đó là thế giới của văn minh, niềm vui và hạnh phúc
Từ đó mà ta cũng nắm bắt được vấn đề sâu sắc mà Thạch Lam gửi gắm vào truyện:
Đó là khát vọng vươn ra thế giới văn minh, hạnh phúc của những con người nhỏ bé-giá trịnhân đạo sâu sắc của tác phẩm
Bên cạnh giá trị về mặt chủ đề, “Hai đứa trẻ” còn nổi bật lên những đặc sắc về nghệthuật, thể hiện tập trung qua ngòi bút miêu tả của Thạch Lam trong việc tả người, tả cảnhcũng như miêu tả tâm trạng của con người Gắn liền với nghệ thuật miêu tả là thủ phápđối lập đã được nhà văn sử dụng hết sức thành công trong truyện Trước hết là sự đối lậpgiữa ánh sáng và bóng tối, đối lập giữa tĩnh và động Thủ pháp đối lập này đã góp phầnđắc lực cho Thạch Lam trong việc làm nổi bật chủ đề tác phẩm
“Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn đặc sắc và rất tiêu biểu cho phong cách Thạch Lam.Qua tác phẩm chúng ta thấy rõ tấm lòng nhân đạo của Thạch Lam đối với con người vànhất là những con người nhỏ bé trong xã hội Chuyện đượm buồn nhưng đó là nỗi buồncần thiết bởi nó có giá trị thanh lọc tâm hồn con người
Bài văn mẫu 2
"Loại văn chương không đáng thờ là loại văn chương chỉ chuyên chú ở văn chương,loại văn chương đáng thờ là loại chuyên chú ở con người" (Nguyễn Văn Siêu) Đúng như
Trang 5vậy! Văn chương là món ăn tinh thần của nhân loại Chính vì vậy, văn chương luôn phảiphản ánh chính xác cuộc sống con người, luôn phải hướng về con người và đồng cảm vớicon người Đó cũng chính là hai giá trị lớn của văn chương là hiện thực và nhân đạo.Trong nền văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945, hai giá trị này lại được nâng cao vị trícủa mình để phản ánh chính xác cuộc sống của con người Một trong số những tác phẩmnhư vậy đó chính là tác phẩm "Hai đứa trẻ" (Thạch Lam).
Đầu tiên, "Hai đứa trẻ" mang một giá trị hiện thực sâu sắc Vậy giá trị hiện thực là gì?Giá trị hiện thực là phạm vi hiện thực đời sống mà tác phẩm phản ánh Một tác phẩm vănhọc nào cũng có giá trị hiện thực vì văn học bắt nguồn từ đời sống, bắt nguồn từ hiện thựcđời sống sinh hoạt hàng ngày, bắt nguồn từ hiện thực, tình cảm, tâm lí Trong tác phẩmvăn học, giá trị hiện thực là sự phản ánh chân thực, sâu sắc cuộc sống cơ cực, nỗi khổ vềvật chất hay tinh thần của những con người bé nhỏ, bất hạnh; chỉ ra nguyên nhân gây đaukhổ cho con người và miêu tả tinh tế vẻ đẹp tiềm ẩn trong con người Ở mỗi tác phẩm cụthể, giá trị hiện thực được miêu tả đa dạng Truyện ngắn "Hai đứa trẻ" là một tác phẩmnhư thế
Trước tiên, chất hiện thực thể hiện rất rõ ở bức tranh phố huyện nghèo nàn với nhữngcảnh đời mòn mỏi, quẩn quanh và bế tắc Bức tranh mở ra bằng âm thanh của tiếng trốngthu không Thứ âm thanh không vô tình và chất chứa cả nỗi niềm của con người Tiếngtrống vang xa gọi chiều về nhưng cũng gọi về cả một nỗi niềm xao xác Tiếng trống thukhông như một bức thông điệp báo hiệu chiều về là âm thanh của ngày tàn nơi phố huyện
"từng tiếng một vang xa để gọi buổi chiều" Tiếng trống đời thực mà xa xăm như vọng vềnhững chiều quê muôn thuở "Chiều, chiều rồi" Đó không phải là giọng của Thạch Lam
mà là giọng của Liên, một tiếng kêu ngậm ngùi trước cảnh ngày tàn Lại một buổi chiềunữa Liên phải chứng kiến cảnh vật thiên nhiên trong ánh mặt trời đang lụi tàn đỏ rực nhưlửa đang cháy khiến cho những đám mây ánh hồng lên như "hòn than sắp tàn" Tiếp đến
là những lũy tre làng đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời Đó là một buổi chiều (êm ảnhư ru) trong những âm thanh "văng vẳng râm ran của tiếng ếch nhái ngoài đổng ruộng"được ngọn gió nhẹ hoang vu mang vào phố huyện Hòa vào đó là tiếng muỗi vo ve thật
Trang 6gợi buồn Cảnh vật thiên nhiên trên phố huyện lúc chiều xuống càng trở nên ám ảnh khi
"mùi âm ẩm bốc lên hòa vào hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi cát bụi" Đối với hai chị
em Liên đó là "mùi riêng của đất", của quê hương bình dị, quen thuộc Đêm xuống âmthanh có vẻ mờ nhạt hơn đến nỗi Liên chỉ nghe thấy hoa bàng rụng xuống trên vai mìnhkhe khẽ Phố huyện giờ đây chìm ngập trong bóng tối dày đặc và mênh mông "Tối hết cảcon đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng xầmđen hơn nữa" Cảnh vật thật đẹp nhưng buồn, thấm thía vào tâm hồn chúng ta Chỉ bằngvài nét phác họa nhưng cũng để cho ta thấy có một nỗi buồn bâng khuâng, man mác, mơ
hồ trong khung cảnh làng quê
Trên cái nền của bức tranh thiên nhiên ấy, lần lượt hiện ra những mảnh đời thật tộinghiệp Đó là hình ảnh của kiếp người lam lũ, tàn tạ, sống mòn mỏi, héo hắt trong mongđợi mơ hồ, xa xôi Thạch Lam đã cho ta thấy cảnh sống nơi phố huyện: không ồn ào, totát, chỉ bằng những mảnh đời nhỏ bé như những lát cắt của cuộc sống, nhà văn đã tái hiệnchân thực cảnh sống quẩn quanh, nhàm tẻ nơi phố huyện nghèo Giữa cái cảnh ngày tàn,chợ tàn hiện ra mấy đứa trẻ nghèo lom khom đi nhặt nhạnh những thanh nứa, thanh tregiữa những "rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía" Bác Hồ đã từng nói:
"Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan"
Trẻ thơ là nơi khơi đầu của biết bao mơ mộng, tươi sáng cho tương lai Thế nhưng lũtrẻ ở cái phố huyện này lại phải đi kiếm miếng ăn trang trải cuộc sống hàng ngày Tuổithơ của những đứa trẻ ở đây đã phải sớm giã từ nhìn thấy cảnh ấy, Liên động lòng thươngnhưng chính Liên cũng không có tiền để cho chúng nó
Khi trời nhá nhem tối, khung cảnh phố huyện xuất hiện thêm mẹ con chị Tí với gánhhàng nước Cảnh đó hiện lên qua đôi mắt của Liên - Một ánh mắt trẻ con: "Thằng cu béxách cái điếu đóm và khiêng hai cái ghế trên lưng ở trong ngõ đi ra, mẹ nó theo sau, độicái chõng trên đầu và tay không biết mang theo bao nhiêu đồ đạc, tất cả cái cửa hàng củachị" Cuộc sống của gia đình chị cũng thật vất vả Ngày thì mò cua bắt tép, tối dọn hàng.Dẫu chẳng kiếm được là bao nhưng ngày nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến đêm
Trang 7Cả gia tài của chị cũng chỉ là một chõng hàng Đây chính là một điển hình cho cuộc sốnglay lắt ngoi ngóp giữa phố huyện Đó chỉ là sự cầm chừng, sự tồn tại trong vô vọng,không phải là cuộc sống thực sự.
Tiếp đến là hình ảnh cụ Thi điên mang đến và mang theo một tiếng cười khanh kháchnhỏ dần Một cụ Thi điên cuộc đời không rõ ràng Giọng nói, lời khen, cử chỉ xoa đầu thật hiền Nhưng cái cách ngửa cổ uống một hơi cạn sạch, cái dáng lảo đảo, điệu cườikhanh khách rõ ràng đang ẩn chứa một nỗi lòng u uất cứ chìm dần vào trong bóng đêm Phải chăng đó chính là sản phẩm của cuộc sống mòn mỏi, quẩn quanh Người điên, ngườithì còn đó nhưng đời đã tàn quá nửa rồi! Thật đáng thương!
Đêm xuống, phố huyện có thêm gánh phở của bác Siêu Gánh phở như hi vọng sẽkiếm được chút gì để tồn tại, để cầm cự với sự sống Bác Siêu xuất hiện với những chấmlửa nhỏ và vàng lơ lửng đi trong đêm, mất đi rồi lại hiện ra Trong đêm tối, bóng bácmênh mông ngả xuống đất và kéo dài đến tận hàng rào Cuộc đời con người giống như cáibóng, cái bóng ấy cứ kéo dài mãi mà lại ẩn hiện để thấy được một kiếp người lam lũ, mờnhạt và buồn tẻ của con người Tưởng tằng cái món hàng này rất sáng sủa nhưng cũng rất
ế ẩm bởi phở trở thành một món quà xa xỉ ở cái phố huyện này
Cùng với đó là gia đình nhà bác Xẩm thu gọn trên manh chiếu chật hẹp, bám sát mặtđất trong bóng tối của đêm khuya Ở cái phố huyện này, cơm còn đang chẳng có mà ănhuống chi đi nghe gẩy đàn bầu Chính vì vậy, cuộc sống của họ gần với cuộc sống củaloài bò sát hơn là cuộc sống của con người khi bác Xẩm sờ soạng trên manh chiếu rách vàđứa con nghịch ngợm rác bẩn ngoài đất "góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu bần bậttrong im lặng" hàm chứa sự đau đớn run rẩy tủi hờn của cái nghèo khổ hiu hắt
Cuối cùng, nổi bật lên thật ấn tượng và ám ảnh nhất giữa những mảnh đời ấy là chị
em Liên Chiều tàn, Liên ngồi lặng bên quả thuốc sơn đen, cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, tối,muỗi, gian hàng bé thuê lại của bà lão móm, ngăn bằng tấm phên nứa, gián giấy nhật trình.Cha của hai em mất việc phải rời từ Hà Nội về quê kiếm sống nên hai em phải giúp mẹbán hàng và trông coi gian hàng nhỏ xíu, nghèo nàn Nhớ lại cuộc sống phong lưu giữa
"một vùng sáng rực" của Hà Nội khiến hai em càng buồn hơn cho hiện tại Thấp thoáng
Trang 8sau những người đó còn là bà Lực, cụ Chi, người mẹ tảo tần, người cha mất việc, bà lãomóm, những con người dân quê chỉ có tiền mua chịu nửa bánh xà phòng, chủ nhân củagian hàng có tấm phên nứa, gián giấy nhật trình, cảnh sống bần hàn hiện lên quaq từngđường nét với nhịp sống tẻ nhạt, buồn bã.
Chừng ấy mảnh đời, kiếp người đã làm sống dậy hiện thực xã hội Việt Nam thời Phápthuộc, một xã hội sa sút, tiêu điều, trì trệ, một cái xã hội "mọc mốc" Đó là xã hội củanhững hình nhân biết cử động trong thiên truyện ý tưởng của Xuân Diệu: "Tỏa nhị Kiều"
Họ thực sự là những con người sống một cuộc đời tẻ nhạt như những con tàu không đổichuyến Những kiếp người quẩn quanh đó đã đi vào trong thơ của Huy Cận:
"Quanh quẩn mãi giữa vài ba dáng điệu
Tới hay lui cũng chừng ấy mặt người
Vì quá thân nên quá đỗi buồn cười
Môi nhắc lại chỉ có ngần ấy chuyện "
Không đi vào xung đột gay gắt, những số phận thê thảm như những nhà văn hiện thực,Thạch Lam đã lặng lẽ, góp nhặt những mảnh đời thường nhật, những nhịp sống quennhàm, bình lặng những đốm sáng nhỏ bé, leo lét trong bóng tối tịch mịch để làm nên bứctranh hiện thực khó quên
Bức tranh hiện thực có sức ám ảnh bởi lẽ Thạch Lam đã vẽ bằng bút pháp lãng mạn.Bút pháp giàu cảm xúc, yêu thiên nhiên, cái tôi tự ý thức, cảm nhận cái vô nghĩa của cuộcsống quanh mình Trong bóng tối, hai chị em ngồi chõng ngắm sao, ngắm phố hướng vềnhững nguồn sáng Khi trời vào đêm, hai chị em ngước nhìn những vì sao Mỗi đêmchúng sống một hiện thực đầy mộng tưởng Hai đứa trẻ nghèo không có tài sản gì, trừbóng tối và từ bóng tối ấy dấy lên những đốm lửa để soi rọi tâm hồn chúng Ba lần hướng
về ánh sáng cho đở buồn, lần thứ tư ánh sáng đoàn tàu mới là sựu mong mỏi của chị emLiên, để từ đó cháy lên niềm khát khao về một thế giới tươi sáng hơn Đẹp mà lành, dịu
mà xót, yên ả mà khuấy động, Thạch Lam có nói gì nhiều đâu, còn Liên và An hay ngữngngười dân phố huyện chỉ yên lặng lắng nghe và lặng nhìn Vậy mà mỗi thời khắc đi quađều đẻ lại những dư vị khó quên, xao xuyến như thịt da, sâu thẳm như tâm hồn, khẽ gợi
Trang 9trong ta bao niềm thổn thức.
Bên cạnh giá trị hiện thực đầy sâu sắc thì "Hai đứa trẻ" còn mang một giá trị nhân đạosâu sắc Vậy giá trị nhân đạo là gì? Giá trị nhân đạo là đạo lí hướng tới con người, vì conngười, là tình yêu thương giữa người với người Một nhà văn chân chính là nhà văn nhânđạo chủ nghĩa, phất cao ngọn cờ đấu tranh giải phóng con người và bênh vực quyền sốngcho con người Trong tác phẩm văn học, giá trị nhân đạo là tình cảm, thái độ của chủ thểnhà văn đối với cuộc sống của con người được miêu tả trong tác phẩm thể hiện cụ thể ởlòng xót thương những con người bất hạnh, phê phán những thế lực hung ác áp bức, chàđạp con người, trân trọng những phẩm chất, khát vọng tốt đẹp của con người, đòi quyềnsống, quyền hạnh phúc cho con người Đồng thời tư tưởng nhân đạo còn thể hiện quacác hình tượng nghệ thuật, qua cảm hứng, cảm xúc, giọng điệu Cảm hứng nhân đạocùng với cảm hứng yêu nước là hai sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ nền văn học Việt Nam
Về cơ bản có những biểu hiện chung song ở mỗi thời kì, giai đoạn, do hoàn cảnh lịch sử,
xã hội, do ý thức hệ tư tưởng của các nhà văn khác nhau nên có những biểu hiện riêng
"Hai đứa trẻ" của Thạch Lam là tác phẩm điển hình thể hiện cảm hứng nhân đạo sâu sắc,mới mẻ của văn học hiện đại Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945
Đầu tiên, "Hai đứa trẻ" thể hiện thái độ đồng cảm, xót thương với số phận bất hạnhtrong xã hội cũ trước năm 1945 Qua khung cảnh phố huyện nghèo đói, lụi tàn, ThạchLam muốn bày tỏ niềm xót thương đối với những kiếp người nhỏ bé, vô danh, không baogiờ biết đến ánh sáng của hạnh phúc Họ phải sống cuộc đời tẻ nhạt, vô nghĩa, đời sốngcạn kiệt, mòn mỏi cả về vật chất lẫn tinh thần Chị Tí ngày nào cũng dọn hàng, cứ nhịp ấy
dù chẳng bán được bao chị vẵn dọn hàng từ chập tối cho đến đêm Bác Siêu thì đêm nàocũng bán phở và rất ế ẩm Cụ Thi điên ngày nào cũng ghé qua hàng của Liên để muarượu Và đặc biệt là Liên - một cô bé mới lớn Buổi chiều nào em cũng phải chứng kiếncái cảnh đượm buồn của ngày tàn, khi đêm đến thì lại chứng kiến cái "ao đời phẳng lặng".Tâm hồn của Liên vốn dĩ rất tinh tế, rất nhạy cảm nên em luôn cảm nhận được mọi thứdiễn ra xung quanh mình Nhưng cứ sống mãi trong cái cảnh bình lặng này thì tâm hồnLiên sẽ dần bị chai sạn, sẽ dần bị đông cứng Những người trong phố huyện này sống
Trang 10một cách rất tẻ nhạt, vô vị, họ như tồn tại theo chiều quay của kim đồng hồ vậy, cứ hếthôm nay lại đến ngày mai Cuộc sống này đã được Xuân Diệu nói: "hết cơm mai rồi lạicơm chiều" Cuộc sống thì thiếu thốn đủ thứ cả về cái ăn, cái mặc, đến cái tinh thần Thạch Lam đã cảm thấy đau đớn, xót xa thay cho những cảnh đời sống một cách tẻ nhạtđến vô vị như vậy.
Thạch Lam trân trọng tình người, đồng cảm với những ước mơ, nguyện vọng chínhđáng, ý thức cuộc sống hạnh phúc cá nhân của con người Qua "Hai đứa trẻ", Thạch Lammuốn đánh thức, lay tỉnh những tâm hồn đang uể oải, lụi tàn ngọn lửa của lòng khát khaocuộc sống có ý nghĩa hơn, khao khát được thoát ra khỏi cuộc sống tăm tối, tù đọng, mònmỏi đang muốn chôn vùi họ Sống giữa phố huyện nghèo và đầy bóng tối nên nhữngngười nơi phố huyện trong đó có chị em Liên vẫn luôn "mong đợi một cái gì tươi sánghơn cho sự sống nghèo khopor hàng ngày" Đó chính là lí do khiến chị em Liên đêmđêmvẫn cố thức đợi chuyến tàu đêm đi qua Chuyến tàu chỉ vụt qua nhưng đã mang đếncho họ một thế giới khác hẳn vầng sáng ngọn đèn của chị Tí và ánh lửa trong gian hàngcủa bác Siêu Bởi lẽ đó mà Liên "dù buồn ngủ díu cả mắt" vẫn cố thức, còn An "đã nằmxuống, mi mắt sắp sửa rơi xuống" vẫn không quên dặn chị "tàu đến chị đánh thức em dậynhé" Đó là sự mong muốn được cải cách về tinh thần Chúng cố thức đợi tàu không phải
là vì mục đích bán hàng như lời mẹ dặn, bởi lẽ năm nay mùa màng kém, người buôn bán,người đi lại ít Nếu có khách họ chỉ mua bao diêm hoặc phong thuốc lào là cùng, hai chị
em thức chờ tàu xuất phát từ cuộc sống tinh thần
Khi con tàu rầm rộ đến, Liên gọi em dậy Mặc dù đang ngủ say, An vội bật dậy dụimắt và tỉnh hẳn Dù chỉ trong chốc lát nhưng hình ảnh "các toa đèn sáng trưng, chiếu ánh
cả xuống đường Liên thoáng trông thấy những toa hạng trên sang trọng lố nhố nhữngngười, đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng" thì đọng lại mãi Đứng ngắm lặng contàu đi qua, Liên không trả lời câu hỏi của em, trong tâm hồn cô, cơn xúc động vẵn chưalắng xuống: "Liên lặng theo mơ tưởng Hà Nội xa xăm, Hà Nội sáng rực vui vẻ và huyênnáo " Cùng với con tàu hai chị em trở về quá khứ đẹp tươi, con tàu chạy từ Hà Nội, chạytới từ tuổi thơ đã mất, con tàu chính là tia hồi quang về quá khứ Cũng cùng với con tàu
Trang 11hai chị em còn được sống trong một thế giới mới tốt hơn, một thế giới sáng sủa và sôiđộng hơn rất nhiều lần so với cuộc sống hiện tại của chúng bây giờ.
Thạch Lam sống gắn bó và nặng lòng với tầng lớp thị dân nghèo, những kiếp ngườinhỏ bé sống quẩn quanh Nên ông viết về họ với một niềm chân tâm, chân cảm, thấu hiểutột cùng với muôn nỗi khốn khó trong cuộc sống của họ Trước đây, văn học chú ý đến cáiđói vật chất thì giờ đây văn học của ý thức cá nhân mới chạm đến được cái buồn chán cánhân, tới nỗi đau riêng của mỗi con người Cái nghèo là cái đói vật chất, cái buồn chán làcái đói tinh thần, âm ỉ, tê tái hơn Nỗi đau tinh thần của con người nơi phố huyện đượcThạch Lam miêu tả bằng một sắc thái nhẹ nhàng nhưng gieo vào lòng người được rấtnhiều bận bịu Ngòi but Thạch Lam tin yêu con người nên trong tác phẩm của ông dùnhân vật phải sống mòn mỏi, tù túng thì nhà văn vẫn dẫn dắt nhân vật hướng về phía ánhsáng của sự sống Vì thế, "Hai đứa trẻ" mang âm hưởng lãng mạn bay bổng
Để thể hiện rõ giá trị của văn bản thì nghệ thuật cũng là một phần quan trọng Truyệnngắn "Hai đứa trẻ" không có cốt truyện nó như một bài thơ Thạch Lam chú trọng đi sâuvào nội tâm nhân vật với những cảm xúc, cảm giác mơ hồ, mong manh Thạch Lam đã sửdụng thành công thủ pháp đối lập tương phản, đối giữa ánh sáng và bóng tối, giữa quákhứ và hiện thực Điều đó sau những dòng chữ, ta lại thấy một tâm hồn Thạch Lam đônhậu, tinh tế, nhạy cảm với mọi biến thái của lòng người
Cùng yêu thương con người, tôn trọng con người nhưng Thạch Lam chưa chỉ ra conđường để nhân vật của mình đi từ thung lũng đau thương ra cánh đồng vui của cuộc đờimới Họ nhìn đời, nhìn người bằng con mắt tình thương nhưng chưa gắn với tinh thần đấutranh cách mạng, kết thúc truyện vẵn là chi tiết phố huyện trùm trong tĩnh mịch và bóngtối
Nhà văn Nguyễn Tuân đã có một lời nhận xét rất độc đáo "Hai đứa trẻ" có một hương
vị thật man mác Nó gợi một nỗi niềm thuộc về quá vãng đồng thời cũng gióng lên mộtcái gì còn ở trong tương lai Nơi cái thế giới của một đôi trẻ ở một phố quê, hình ảnh đoàntàu và cái tiếng còi tàu đã trở thành thói quen của cảm xúc và ước vọng Đọc "Hai đứatrẻ" thấy bận bịu vô hạn về một tấm lòng quê hương êm mát và sâu kín Nói theo lời
Trang 12Nguyễn Tuân, ta có thể thêm: đọc tác phẩm của Thạch Lam, thấy bận bịu vô hạn về mộtước mơ, một khát vọng tràn đầy tinh thần nhân văn, nhân bản từ hiện thực cuộc sống.
Bài làm 3
Thạch Lam là một cây bút truyện ngắn tài hoa xuất sắc trong giai đoạn văn học 1930-1945 Những truyện ngắn của Thạch Lam được đánh giá như những bài thơ trữ tìnhđượm buồn vì vừa đậm chất trữ tình vừa thể hiện cảm quan hiện thực sâu sắc.- Hai đứa trẻ(in trong tập Nắng trong vườn) là một truyện ngắn đặc sắc của Thạch Lam, vừa tiêu biểucho bút pháp của nhà văn, vừa thể hiện giá trị tư tưởng sâu sắc và mới mẻ
Giá trị nhân đạo: là một trong những phương diện quan trọng tạo nên giá trị nội dung
tư tưởng của tác phẩm, thể hiện thái độ của nhà văn trước hiện thực cuộc sống (sự thấuhiểu, cảm thương, trân trọng, bất bình ) Với Hai đứa trẻ, Thạch Lam đã cất lên tiếng nóinhân đạo mới mẻ, sâu sắc của mình từ một bức tranh cuộc sống tẻ nhạt, đơn điệu nơi phốhuyện nghèo
Tác phẩm đưa người đọc vào một bức tranh liên hoàn (từ buổi chiều hoàng hôn chạngvạng đến đêm khuya) nhằm khắc họa cuộc sống buồn tẻ, tù đọng nơi phố huyện nghèo.Nơi ấy, hiện dần lên những hoạt động âm thầm, lặng lẽ của những kiếp người nhỏ bé,sống cuộc sống mờ mờ nhân ảnh Đó là cảnh phiên chợ chiều đã vãn nghèo nàn, tiêu điềucùng hình ảnh mấy đứa trẻ con nhà nghèo lom khom nhặt nhạnh Đó là mẹ con chị Tí bánhàng nước, cứ bày ra rồi lại thu vào vì vắng khách Đó gánh phở của bác Siêu - một thứquà xa xỉ ở nơi này, đang ế khách Đó là vợ chồng bác Xẩm có đứa con đang bò lê nghịchnhững rác bẩn ven đường …
Nổi bật lên trong tác phẩm là chị em cô bé Liên với tâm trạng đợi tàu Ngày này qua ngàykhác, cuộc sống của chị em Liên trôi qua trong tẻ nhạt ở cửa hàng tạp hóa với những mónhàng nhỏ nhoi không hề thay đổi… Bởi thế, việc đợi một chuyến tàu đêm – hoạt động khánổi bật nơi này, dường như đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu, thành một biểutượng cho những mong mỏi tội nghiệp được thay đổi cuộc sống (cảnh đợi tàu của chị em
cô bé Liên được miêu tả khá tỉ mỉ: từ sự ngóng đợi, tâm trạng háo hức khi đoàn tàu đến,nỗi tiếc nuối, dòng mơ tưởng về một Hà Nội xa xăm, một Hà Nội sáng rực vui vẻ và
Trang 13huyên náo khi đoàn tàu đi qua…)
Thạch Lam thể hiện tấm lòng cảm thông, xót thương đối với những kiếp người nhỏ bé,
vô danh ở phố huyện nghèo, nói rộng hơn là của những con người nhỏ bé sống trong xãhội cũ; trân trọng trước những ước mơ, khát vọng muốn được thay đổi cuộc sống củanhững con người tưởng như chưa bao giờ được biết đến niềm vui, ánh sáng và hạnh phúc.Hai đứa trẻ thể hiện giá trị nhân đạo mới mẻ, sâu sắc của Thạch Lam Đặt trong bốicảnh xã hội lúc ấy, tác phẩm không chỉ thể hiện mối quan tâm sâu sắc của nhà văn trướcnhững mảnh đời nhỏ bé mà còn có tác dụng tích cực, góp phần làm lay tỉnh những tâmhồn uể oải, đang lụi tàn
Bài làm 4
Thạch Lam là một cây bút nổi tiếng trong dòng văn học hiện thực Việt Nam Nhữngtác phẩm của ông luôn chứa đựng những tình cảm dịu dàng, lắng đọng, những lãng mạn,tinh tế của cuộc sống thường ngày Ông kể những câu chuyện không phải chuyện, chủ yếukhai thác nội tâm nhạy cảm của nhân vật, để phản ánh nỗi lòng, tâm tư của mình vàotrong câu chuyện, vừa dung dị, nhẹ nhàng, lại vô cùng thâm trầm, sâu sắc Hai đứa trẻ làmột tác phẩm tiêu biểu cho phong cách của Thạch Lam Ông đã dựng lên một bức tranhcủa một phố huyện nghèo điển hình của Việt Nam và đặt vào trong đó những suy tư, suyngẫm của mình cũng niềm cảm thương sâu sắc cho số kiếp của mỗi con người Đó chính
là điều tạo nên giá trị nhân đạo sâu sắc cho tác phẩm Hai đứa trẻ
Giá trị nhân đạo là niềm cảm thông sâu sắc của tác giả dành cho những nhân vật trongtác phẩm của mình, là sự trân trọng những phẩm chất tốt đẹp trong tâm hồn con ngườiđồng thời trân trọng, tin tưởng vào những ước mơ của những con người đó Tác phẩm Haiđứa trẻ của Thạch Lam không chỉ bày tỏ quan điểm của cá nhân ông mà còn là niềmthương cảm sâu sắc của ông dành cho những kiếp người, những nhân vật trong tác phẩm.Chính vì vậy mà Hai đứa trẻ mang một giá trị nhân đạo hết sức sâu sắc Nó được thể hiệntrong niềm cảm thông, xót thương của Thạch Lam dành cho những kiếp người tàn trongphố huyện nghèo đói ấy, là sự phát hiện những phẩm chất cao đẹp của những con ngườilao động nghèo nơi đây, là sự trân trọng những khát vọng của những kiếp người lao động
Trang 14nghèo, đồng thời sâu kín trong đó là sự lên án một xã hội thực dân Pháp thuộc đang đày ảingười dân Việt Nam.
Đọc Hai đứa trẻ, người ta thấy bao trùm lên cả câu chuyện là một cuộc sống vớinhững kiếp người nghèo tới xơ xác, những kiếp đời tàn giữa một phố huyện đầy u tối, thêlương Cái khung cảnh của phố huyện ấy cũng hiện ra ở một thời điểm mà ngày sắp tàn,sắp kết thúc, tuy đẹp đẽ nhưng lại chỉ là chút ánh nắng cuối ngày, chỉ kịp lóe rạng rồi biếnvào trong đêm đen, giống như những con người ở đây với khát vọng của họ Không gianhiện lên với sự huy hoàng, đẹp rực rỡ của hoàng hôn buông trải "Phương tây đỏ rực nhưlửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn", khung cảnh đẹp rực rỡ, lộnglẫy là thế nhưng nó chỉ là một cảnh ngày tàn, như "một hòn than sắp tàn" trong bếp lửacháy, gợi ra trước mắt người đọc chúng ra là một nỗi buồn man mác
Trên cái nền cảnh nhá nhem tối ấy, con người hiện lên cũng thật đơn sơ Hình ảnh củamột chị Tí cùng đứa con bày một gian hàng nước còm cõi, một bác Siêu với gánh phở trênvai, hai chị em Liên với cái gian hàng tạp hóa "nhỏ xíu", cụ Thi điên say rượu với tiếngcười khanh khách trong đêm, gia đình bác xẩm mù đang ngồi dưới nền đất, … Tất cả hòaquyện tạo nên một bức tranh trầm buồn cùng với không gian lặng lẽ, u tối của nơi phốhuyện nghèo này Ngòi bút chấm phá của Thạch Lam chỉ điểm vài nét trên bức tranh vớigam màu đỏ đen hỗn độn ấy nhưng lại khiến cho chúng ta như thấy được cả một làng quêViệt Nam tiêu biểu cho xã hội ta dưới thời thực dân Pháp đô hộ Và từ đấy, người ta thấyđược nỗi thương cảm của Thạch Lam dành cho con người
Đầu tiên khi đọc Hai đứa trẻ, người ta thấy được một nỗi xót thương sâu sắc vô cùngcủa Thạch Lam dành cho những kiếp người tàn nơi phố huyện nghèo này Ông xót xatrước những cảnh đói nghèo xơ xác của nơi đây Hình ảnh những đứa trẻ ấy hiện lên trênnền cái chợ tàn "chợ họp giữa phố đã vãn từ lâu Người về hết và tiếng ồn ào cũng mất.trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía" Trên cái khung cảnh tàn tạ ấy,
"những đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi Chúngnhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ cái gì đó có thể dùng được của các người bánhàng để lại" Cuộc sống của những đứa trẻ đang tuổi đến trường, tuổi ăn tuổi chơi lại phải
Trang 15quanh quẩn trên cái đống rác rưởi của người ta để lại Những kiếp sống của chúng rồicũng sẽ lụi tàn như bố mẹ chúng, bởi cái đói cái nghèo đã cướp đi hết của chúng niềm vui,
sự ngây thơ của con trẻ Chúng quanh quẩn bên cái chợ tàn, "tìm tòi, nhặt nhạnh", gieoniềm hi vọng trên đống rác của người ta để lại Thạch Lam đã tinh tế gieo vào lòng chúng
ta một nỗi thương cảm sâu sắc dành cho những đứa trẻ nhỏ, cũng từ đó mà ta nhận rađược cái tình cảm thương mến mà ông dành cho chúng Ông thương cảm đời của chúng
mà xót xa trước cái nghèo mà chúng đang phải chịu đựng Và chính ông đã hóa thân vàoLiên đã mà chứng kiến mà "động lòng thương" cho những đứa trẻ ấy Ông muốn mang tớicho chúng một chút gì đó, bù đắp cho chúng thế nhưng lại bất lực vô cùng khi "chính chịcũng chẳng có tiền để mà cho chúng"
Không chỉ cảm thương cho số phận của những đứa trẻ nhà nghèo ven cái chợ tàn, ôngcòn xót thương cho những mảnh đời còm cõi khác như mẹ con chị Tí chẳng hạn Chị Tí
là một kiếp người điển hình trong phố huyện ấy, một kiếp đời vất vả suốt năm tháng màkhông thoát nổi cái đói nghèo, tăm tối Chị Tí là hình ảnh của một thân cò, quanh năm lặnlội, tảo tần, sáng chị đi mò cua bắt tép, tối về lại bày biện cái quán hàng nước bé tí xíu đểkiếm thêm Cái quán nước của chị cũng còm cõi, nhỏ nhoi như chính chị, bởi tất cả đồ đạccủa cái quán ấy, chị đều có thể mang, vác, đội, xách được Cái quán ấy chỉ có vài bát nướcchè xanh, vài điếu thuốc lào, khách có đến cũng chỉ là bác phu, chú lính lệ,…hay nhữngcon người cũng mang cái số kiếp như chị Vất vả là thế nhưng cũng "chả kiếm được làbao", như cái câu nói chị trả lời cho Liên "ối chao, sớm muộn cũng có ăn thua gì!" Đó làtiếng thở dài ngao ngán cho một đời người bế tắc, mòn mỏi, quẩn quanh, đơn điệu VàThạch Lam đã cúi xuống kiếp người như chị Tí để mà thương cảm, mà xót thương cho sốkiếp của chị Bởi ông hiểu rằng, cuộc sống của chị cũng chỉ nhỏ bé, le lói như cái quầngsáng đèn ở cái chõng nước của chị mà thôi
Rồi đến cảnh đời của bác Siêu, Thạch Lam cũng đã vô cùng xót xa khi nhìn thấy cuộcsống của bác Cái gánh phở nhỏ bé trên đôi vai rong ruổi là một "thứ quà xa xỉ, nhiềutiền" mà không phải ai cũng có đủ tiền để mua Chính vì thế, gánh hàng của bác luôn bị ếhàng Thế nhưng, chiều nào cũng thế, gánh phở của bác cứ chiều tối lại xuất hiện, nhóm
Trang 16lửa, đến đêm lại gánh trở lại làng Nhịp sống của bác cứ quẩn quanh cái bếp lửa ấy, đơnđiệu, tẻ nhạt như chính cuộc đời của bác và Thạch Lam đã cảm thấy xót thương vô cùngcho những con người như bác Ông hiểu rằng, mỗi lần nhóm lửa lên, bác Siêu nhóm tất cảniềm hi vọng của mình, thứ hi vọng về một ngày mai khác hơn, về một tương lai tốt đẹphơn, để đến khi bếp lửa lụi tàn, bác lại trở về với cuộc sống tăm tối, mòn mỏi của chínhmình.
Gia đình bác xẩm mù cũng vậy Một người mù làm nghề hát rong, cả gia tài chỉ có
"manh chiếu, cái thau sắt trắng", cùng với chiếc đàn mà phải gánh vác cả một gia đình.Cuộc sống của gia đình bác là những ngày tha phương cầu thực, lấy gầm cầu, vỉa hè làmnhà, còn đứa con chỉ có thể nghịch ngợm "nhặt rác trên nền đất bẩn" Kiếp sống của giađình bác cũng tối tăm như thế, cũng nghèo đói như thế
Rồi bà cụ Thi điên – một cụ già nghiện rượu và "bị điên" Cụ là biểu tượng cho mộtkiếp người đã đi gần hết cuộc đời mình trong cái kiếp đời tàn tạ, tăm tối đến thê lương ấy.Thạch Lam đã lưu lại hình ảnh trong lòng chúng ta về cụ Thi điên là "tiếng cười khanhkhách nhỏ dần về phía làng" Tiếng cười ấy phải chăng là tiếng cười chua chát của mộtcon người đã đi gần hết cái số kiếp tăm tối của chính mình? Và Thạch Lam đã thật đồngcảm với nỗi đau khổ ấy của một kiếp người, ông xót thương cho cụ, cho bác Siêu, bácxẩm mù, cho tất cả những con người nơi phố huyện tù túng này mà đặc biệt là chị emLiên
Chị em Liên An vốn có cuộc sống dư dả trên Hà Nội nếu như thầy Liên không mấtviệc mà đẩy cả gia đình vào bế tắc Cả gia đình phải tạm xa Hà Nội, trở về quê, chị emLiên An thì trông hàng tạp hóa giúp mẹ, mẹ của Liên thì phải đi làm hàng xáo Cái gianhàng "tạp hóa bé xíu" của hai chị em đã khắc thành ấn tượng trong lòng người đọc về cáinghèo của nơi phố huyện này Cái gian hàng ấy chỉ có vài bánh xà phòng, cút rượu, mấyquả sơn đen, , mà bán suốt của "ngày phiên" lẫn ngày thường "mà bán cũng chẳng ănthua gì" Cuộc sống của hai chị em Liên là chuỗi ngày sáng dọn ra tối dọn vào, đơn điệu,
tẻ nhạt như chính cuộc đời của hai chị em Những niềm vui con trẻ cũng chẳng còn thấytrên gương mặt non nớt của hai chị em Liên An nữa Thạch Lam thương lắm, xót xa lắm