* Người phụ nữ với nhiều phẩm chất tốt đẹp và khao khát yêu thương: + Trong bà thơ của Hồ Xuân Hương, hình ảnh phụ nữ còn hiện lên nỗi bật với niềm khao khátyêu thương và khao khát được
Trang 1Ngữ văn 11: Dàn ý hình ảnh người phụ nữ việt nam qua bài thơ Tự Tình II và
Thương Vợ
Mở bài:
- Giới thiệu hình ảnh người phụ nữ trong văn học nói chung
- Cảm hứng về người phụ nữ trong thơ Hồ Xuân Hương và Trần Tế Xương
Thân bài:
* Người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi, gian nan, vất vả:
+ Ở bài " Thương Vợ" là hình ảnh người phụ nữ chịu thương chịu khó, lặn lội sớm khuya, vất
vả quanh năm vì những gánh nặng cơm áo gạo tiền của gia đình
+ Ở bài "Tự Tình II" là nỗi buồn về thân phận, về chuyện tình duyên, về hạnh phúc giađinh-nhưng điều rất quan trọng và vô cùng có ý nghĩa đối với những người phụ nữ
* Người phụ nữ với nhiều phẩm chất tốt đẹp và khao khát yêu thương:
+ Trong bà thơ của Hồ Xuân Hương, hình ảnh phụ nữ còn hiện lên nỗi bật với niềm khao khátyêu thương và khao khát được yêu thương mạnh mẽ
+ Ở bài 'Thương Vợ", hình ảnh bà Tú nổi bật với vẻ đẹp của người phụ nữ truyền thống ViệtNam nhân hậu, đảm đang, giàu đức hi sinh, yêu chồng thương con hết mực
Kết bài
- Người phụ nữ xưa phải chịu nhiều bất hạnh và sự hạn chế của ý thức xã hội
- Nhắc nhở con người phải biết trân trọng hạnh phúc của ngày hôm nay
Bài mẫu 1: Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam qua bài thơ Tự Tình II và Thương Vợ
Hình ảnh người phụ nữ luôn là đề tài quen thuộc của văn học dân gian Mảng đề tài đầy cảmhứng nhân văn này đã làm nên giá trị của nền văn học nói chung, gương mặt của các tác giả nóiriêng Tiêu biểu là Hồ Xuân Hương với “Tự Tình II” (II) và Tú Xương với “Thương Vợ”
Đúng như vậy, hai bài thơ với hai người phụ nữ đều khát khao một mái ấm gia đình Xong cuộcđời lại lắm éo le trắc trở Họ phải chịu đựng số phận hẩm hiu chế độ phong kiến mục nát Cáichế độ mà khi nhắc tới ai ai cũng thấy bất bình tĩnh Là phụ nữ thì sao chứ? Chẳng lẽ phụ nữkhông phải con người trong xã hội? Hà cớ gì cứ phải bắt người phụ nữ làm những thứ họ không
Trang 2muốn từ những hủ tục lạc hậu: cha mẹ đặt đâu con ngồi đó, trọng nam khinh nữ, người phụ nữkhông có quyền hành gì trong gia đình.
Trước hết, thơ của Hồ Xuân Hương là những lời than thân từ nỗi niềm riêng của một cá thể,chất chứa những vấn đề mang tầm phổ quát của thân phận người phụ nữ Hay nói cách khác,bằng việc viết lên tiếng nói cá nhân Hồ Xuân Hương làm sống lên hình ảnh người phụ nữ ViệtNam xưa “Tự Tình II” (II) nằm trong chùm thơ Tự Tình II gồm ba bài viết bằng chữ Nôm Đó
là sự đau khổ vì không là chủ được thân phận mình Trong khung cảnh lúc nửa đêm nổi bật chỉ
là âm thanh “văng vẳng” của trống canh dồn, tiếng trống dồn dập, gấp gáp như hối thúc dội vàolòng người Âm thanh văng vẳng không chỉ đơn thuần là sự cảm nhận bằng thính giác mà còn
là cảm nhận của xúc giác về thời gian “Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn” Nhức nhối mộttâm sự “trơ cái hồng nhan với nước non” vẻ đẹp của người phụ nữ trong đêm trơ trọi, im ắng,gợi lên hình ảnh “hồng nhan” trở nên rẻ rúng, không có giá trị Chắc hẳn ai trong tình cảnh của
Hồ Xuân Hương cũng cảm thấy quạnh hiu, đau nhói, buồn phiền Hình ảnh “cái hồng nhan” với
“nước non” càng cho thấy tâm trạng bẽ bàng tủi hổ của người phụ nữ Cùng với nỗi buồn đènặng lên con người nhỏ bé trong xã hội, đè lên thân phận của họ Hồ Xuân Hương là con ngườirất mạnh mẽ, bà không cam chịu và muốn thoát khỏi “Chén rượu hương đưa” là một phươngtiện giải sầu, tuy không phải phương tiện duy nhất nhưng là tốt nhất vào lúc này Tìm quêntrong chén rượu, say rồi lại tỉnh, càng uống càng nhận thức mọi thứ rõ ràng hơn Nó như mộtvòng luẩn quẩn khiến người phụ nữ ấy nhận ra sự cô đơn trĩu nặng hơn Hướng tới vầng trăngmong tìm người bạn tri âm tri kỉ giữa đất trời nhưng “khuyết chưa tròn” lại còn “bóng xế”.Ngoại cảnh và con người g đây như một Người phụ nữ tự hỏi đến bao giờ trăng mới tròn đếnbao giờ người mới có được tình yêu cho mình Trăng đã sắp tàn mà vẫn chưa tròn, tuổi xuânqua đi mà nhân duyên chưa tới Người phụ nữ đang chơi vơi giữa một thế giới mênh mông,hoang vắng, muốn thoát khỏi nhưng bất lực trước nỗi cô đơn trơ trọi với chính mình
Đến với Tú Xương là đến với những bài thơ tràn đầy tình yêu thương, cảm động viết về người
vợ đang còn sống Bài thơ “Thương Vợ” thể hiện tâm thế và vị thế của một người mẹ, mộtngười vợ đảm đang Bà Tú có thể đã phải chịu nhiều nghiệt ngã của cuộc đời nhưng bà lại cóniềm hạnh phúc mà bao kiếp người vợ xưa không có được Vì chồng, thương con mà cam chịucuộc sống khó khăn vất vả Quanh năm suốt tháng, ngày này qua ngày khác không có lấy mộtngày nghỉ, ngày mưa cũng như ngày nắng, Bà Tú lam lũ buôn bán trên một mảnh đất nhô lên ởlòng sông Cái nơi bấp bênh, gập ghềnh hiện lên hình ảnh tần tảo, tất bật ngược xuôi của bà Tú
“Quanh buôn bán ở mom sông” Cái nền không gian, thời gian ấy, cuộc mưu sinh đầy khó khăncủa bà Tú được ông Tú phác họa “Lặn lội thân cò khi quãng vắng” Hình ảnh “thân cò” là hìnhảnh tượng trưng cho người phụ nữ trong xã hội xưa Ông Tú đã dùng hình ảnh đó để nói về nỗi
Trang 3vất vả của bà Tú, đồng thời cũng gợi lên số kiếp, nỗi đau thân phận Thân cò “lặn lội” trongmột khoảng không gian “khi quãng vắng” vừa chỉ ra cái rợn ngợp của thời gian, vừa chỉ ra cáirợn ngợp của không gian Hình ảnh bà Tú trở nên rõ nét hơn về sự vật lộn với cuộc sống “Eosèo mặt nước buổi đò đông” Cảnh bươn chải, chen chúc nhau của những người buôn bán rấtkhó khăn “Buổi đò đông” đâu có giống như “khi quãng vắng” Nó không chỉ có những lời cãi
cọ, mè nheo, sự chen lấn xô đẩy mà còn có những bất trắc nguy hiểm Biết là vậy nhưng bà Túvẫn đi trên chuyến đò đó để dành miếng cơm manh áo cho chồng con Dù vắng hay đông bà Túcũng thui thủi một “thân cò”
Tuy rằng số phận ràng buộc họ nhưng nhờ đó những phẩm chất cao quý của người phụ nữ đượchiện diện
Dù đau đớn thế nào, dù yếu ớt đến đâu thì trong sâu thẳm trái tim Hồ Xuân Hương cũng ánhlên ngọn lửa khao khát, hi vọng, không chịu khuất phục mà muốn vùng lên đấu tranh thay đổicuộc sống của mình “Xiên ngang mặt đất rêu từng đám./Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn”.Tâm trạng con người như muốn nói lên nỗi phẫn uất, ngang ngạnh, bướng bỉnh Thiên nhiêntrong mắt Hồ Xuân Hương tiềm ẩn một sức sống đang bị đè nén và đang vươn lên mạnh mẽ
“Rêu”, “đá” chỉ là những vật nhỏ bé, hèn mọn nhưng không hề yếu đuối bởi rêu xiên ngang mặtđất, đá đâm toạc chân mây Điều đó càng chứng tỏ Hồ Xuân Hương muốn bứt phá rào cản để đitìm hạnh phúc cho mình, muốn giải thoát số phận hoàn cảnh, thể hiện cá tính táo bạo của nữ sĩ.Tuy lòng đầy canh cánh nhưng bà vẫn nhìn cảnh vật với con mắt yêu đời Yêu đời là thế, sứcsống là thế mà cuộc đời riêng thì vẫn “xuân đi xuân lại lại” Cái vòng quẩn quanh đáng ghétcủa cuộc đời không thể tránh khỏi tiếng thở than chua xót Càng chua xót hơn khi giữa cái tuầnhoàn thời gian ấy là một “mảnh tình” nhỏ vụn đã vỡ nhưng nay vẫn bị sẻ đi sẻ lại Đối với tráitim thiết tha yêu thương kia, điều đó như một vết thương cứa sâu đau nhức nhối, khao khát mộttình yêu trọn vẹn
Dù có vất vả, đau xót, chán chường đến thế nào thì người phụ nữ Việt Nam xưa vẫn là nhữngcon người có phẩm chất đẹp đẽ Không chỉ vẻ bề ngoài mà còn cả bên trong Đó là lòng yêuthương, lòng nhân hậu, một lòng một dạ vì chồng vì con “Nuôi đủ năm con với một chồng”
“Nuôi đủ năm con” là việc hiển nhiên của một người mẹ nhưng còn chồng, cớ sao lại phải đếm
“một chồng”? Là vì chồng, bà Tú cũng phải nuôi và đáp ứng đầy đủ nhu cầu cần thiết cho ông
Tú Bà Tú phải thắt lưng buộc bụng nuôi dưỡng năm đứa trẻ vất vả, vậy mà phải nuôi thêm mộtông Tú trong nhà nữa thì gánh nặng đè lên đôi vai nhỏ của bà tăng gấp đôi Sự khéo léo Đảmđang của bà thể hiện ở việc lựa chọn ông Tú mà sống, khéo léo chiều sự khó tính khó nết củaông để trong ấm ngoài êm Bà Tú nhẫn nhục chịu đựng cái nợ đời như một sự tất yếu không thể
Trang 4không chấp nhận “Một duyên hai nợ âu đành phận” Điều kì diệu là người mẹ, người vợ nàykhông hề ý thức rằng đó là sự hi sinh Sự vất vả “năm nắng mười mưa” càng thể hiện được đứctính chịu thương chịu khó, hết lòng vì chồng vì con mà bà đâu “dám quản công” một lời Bà tựnguyện gánh vác trách nhiệm chăm lo cho gia đình Dù vất vả trăm điều nhưng bà vẫn âm thầmchịu đựng Phải chăng đó chính là đức hi sinh – vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ ViệtNam?
Hai người phụ nữ đẹp đều tìm thấy sức mạnh, ý chí để vượt lên hoàn cảnh Nhưng trong cuộcthoát thân họ còn cô đơn quá, vì thế mà thất bại Một người muốn bứt phá, thoát khỏi cuộc sốngngột ngạt Một người cam chịu , nhẫn nại để làm tròn bổn phận một người mẹ, một người vợ.Một người được đồng cảm, sẻ chia Một người cô đơn một mình, buồn đau trước số phận hẩmhiu Chỉ khi những người phụ nữ biết đoàn kết, biết đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng họmới có thể thay đổi được số phận, làm chủ được cuộc đời mình
Người phụ nữ thời xưa phải chịu nhiều thiệt thòi, bất công, ngang trái và bị hạn chế bởi xã hộiphong kiến Còn người phụ nữ ngày nay được quyền bình đẳng, quyền học tập, quyền lựa chọntình yêu và quyền làm chủ cuộc đời Họ không còn bị đối xử như trước nữa Tuy người phụ nữngày xưa có cuộc đời éo le nhưng hình ảnh sâu thẳm trong họ không bao giờ bị mất đi Dù hoàncảnh có ra sao thì tâm hồn cao đẹp của họ vẫn sáng lên Và điều đó khiến ta luôn tự hào vềngười phụ nữ Việt Nam
Bài mẫu 2: Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam qua bài thơ Tự Tình II và Thương Vợ
Thời xưa, dưới chế độ phong kiến suy tàn, mục nát, số phận người phụ nữ luôn bị vùi dập vàovũng lầy đau khổ, luôn bị trói buộc bởi xã hội bất công, một xã hội “trọng nam khinh nữ”, mộtchế độ đa thê… Họ gặp nhiều đau khổ, tình duyên trắc trở, số phận hẩm hiu Trong kho tàngvăn học Việt Nam có rất nhiều bài thơ nói lên thân phận của người phụ nữ phong kiến xưa Họkhông có quyền quyết định cuộc đời mình, chỉ biết sống cam chịu và phục tùng Cảm thông vớithân phận và phẩm chất của người phụ nữ, hình ảnh đó đã được thể hiện rất tài tình qua hai bàithơ Tự Tình II II của Hồ Xuân Hương Và Thương Vợ của Trần Tế Xương
Họ là những người phụ nữ có tài có sắc, có phẩm chất cao đẹp nhưng thân phận của họ lại vôcùng nhỏ bé, cuộc đời của những người phụ nữ này long đong lận đận Họ phải sống trong mộtchế độ xã hội phong kiến lạc hậu, trọng nam khinh nữ, không có chỗ đứng và địa vị trong xãhội
Với bản lĩnh của mình và cũng là nạn nhân trong xã hội đó, Hồ Xuân Hương đã mạnh dạn nóilên nỗi lòng của những người phụ nữ xưa Thơ bà là tiếng nói đòi quyền sống tự do và thể hiện
Trang 5cao độ của bản thân, đồng thời cũng là tâm trạng chung của bao phụ nữ cùng cảnh ngộ trong xãhội phong kiến.
Đây là một cảnh trong đêm khuya, vắng lặng, yên tĩnh, bà một mình không ngủ, thiếu thốn yêuthương Đó là sự khổ đau vì không làm chủ được số phận của mình:
“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồnTrơ cái hồng nhan với nước non.”
Mở đầu là một âm thanh vang vọng, đầy hối hả: Trống canh dồn Nhưng dù mãnh liệt đến mấy,tiếng trống cũng chỉ là âm thanh duy nhất trong đêm vắng Cái động đã đươc sử dụng để tôn lêncái tĩnh, cái cô độc, trống trải của đêm khuya Nửa đêm là thời gian sum họp của vợ chồng, làthời điểm hạnh phúc lứa đôi, ấy vậy mà lại có người phụ nữ tĩnh dậy vào đúng thời khắc thiêngliêng ấy, hay vì cả đêm người phụ nữ không ngủ được vì thiếu vắng một điều gì đó, vì tâmtrạng đang mang nặng một nỗi đau? Bà khắc khoải đợi chờ, tâm trạng khi đó thật rối bời, lo âu,buồn bã Hồ Xuân Hương cảm nhận được sự bẽ bàng của duyên phận Chính trong bối cảnh ấy
đã hiện ra một con người cô độc, trơ trọi ''Hồng nhan'' là cách gọi chỉ người con gái đẹp, rộnghơn là chỉ chung giới nữ Nhưng gọi là cái hồng nhan có nghĩa là đã hạ nó xuống ngang hàngvới những vật vô tri vô giác khác ''Trơ'' trơ trọi, cô đơn, trơ đến mất cả cảm giác Câu thơ cùngthể hiện một tâm trạng cô đơn, quạnh quẽ rất mực của con người trong 1 không gian rộng lớn.Tưởng như nghe được từ 2 câu thơ ấy cả những tiếng thở dài ngao ngán, tủi hổ về duyên phậnhẩm hiu của một người phụ nữ đa tài đa tình
“Chén rượi hương đưa say lại tỉnhVầng trăng bóng xế khuyết chưa trònXiên ngang mặt đất, rêu từng đámĐâm toạc chân mây, đá mấy hònNgán nỗi xuân đi xuân lại lạiMảnh tình san sẻ tí con con”
Thấy trống vắng cô đơn, để quên đi nỗi buồn trơ trọi này, bà đã nhờ đến rượu mượn chút hươngnồng Nhưng càng uống, bà càng tỉnh ''Say lại tỉnh'' gợi vòng luẩn quẩn, bế tắc của số phận xót
xa của tác giả Đến câu thơ tiếp theo, nỗi đau lại tiếp tục được thể hiện rõ ràng và đậm nét
"Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn" có vẻ như Hồ Xuân Hương đã ngồi một mình bên chénrượu như thế đến hết đêm, như mong chờ một sự đồng cảm và sẻ chia Nhưng bà có thấy sựđồng cảm ở đâu đó? Hay bà chỉ thấy số phận dở dang của mình đang hiện diện trong một vầngtrăng khuyết? Trăng vốn là một biểu tượng của hạnh phúc, là hình ảnh đại diện cho cho nhữngước mơ và hy vọng Nhưng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương lại xót xa đến mức “khuyết chưa
Trang 6tròn”, tuổi xuân đã qua mà hạnh phúc không hề trọn vẹn,một cuộc đời còn dang dở với những
éo le, trắc trở trong tình duyên Bà cảm thấy xót xa, cay đắng cho số phận dở dang, nhân duyên
lỡ làng Ngày tháng cứ vô tình chồng chất thêm hy vọng, đợi chờ, khao khát Nhưng hp vẫn mùtăm Càng cô đơn, càng mong đợi thì đau buồn lại càng lắng đọng thêm Đó chính là bi kịchcủa người phụ nữ có thân phận hẩm hiu Dù phải trải qua nhiều bi kịch nhưng bà vẫn cố gắnggượng với đời Phản ứng của bà tuy mạnh mẽ và dữ dội nhưng thực tại vẫn đắng cay, chua chát.Phải sống trong 1 xã hội trọng nam khinh nữ, xem phụ nữ là hạ đẳng, chẳng chút gì trân trọngyêu thương thì bà phải lâm vào cảnh ngộ ''lạnh lùng'' chua xót là điều tất yếu Thấm thía nỗibuồn đau riêng ấy của mình, nhà thơ muốn cất lên tiếng nói nhằm đấu tranh cho nữ giới đềuđược sống, được yêu thương, được 1 cuộc sống hạnh phúc Nhưng việc ấy đâu phải dễ dàng,bởi ngay chính bà vẫn phải đang gánh chịu 1 duyên phận hẩm hiu Tâm sự trĩu nặng nỗi buồn,thân phận và duyên phận của bà không biết ngỏ cùng ai nên càng cuộn xoáy, day dứt trong lònggiữa đêm khuya Nhưng dù bị phũ phàng hay quên lãng thì bà vẫn k tuyệt vọng, vẫn khao khátsống, vẫn ước ao có một hạnh phúc tròn đầy
Còn đối với bài ''Thương Vợ'' của Trần Tế Xương, ông đứng dưới khía cạnh một người đàn ông,cảm thông cho người vợ của mình, luôn chịu cơ cực gian truân nhưng không dám phản kháng
Họ luôn sống cam chịu, hi sinh cho chồng con:
“Quanh năm buôn bán ở mom sống,Nuôi đủ năm con với một chồngLặn lội thân cò khi quãng vắng,
Eo sèo mặt nước buổi đò đông
Một duyên hai nợ âu đành phận,Năm nắng mười mưa dám quản công
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc,
Có chồng hờ hững cũng như không!”
Những câu thơ trên có thể coi là 1 chân dung tương đối hoàn chỉnh của người phụ nữ trong xãhội phong kiến Hình ảnh đầu tiên của người phụ nữ Việt Nam đó là hình tương người phụ nữchịu nhiều đau khổ, vất vả trong cuộc sống Đó là hình ảnh bà Tú vất vả, gian truân kiếm sống,tất bật ngược xuôi “Quanh năm buôn bán ở mom sông” để ''nuôi đủ 5 con với 1 chồng'' Câuthơ đã nói lên một hoàn cảnh làm ăn vất vả, lam lũ của bà, làm việc vất vả suốt cả năm, không
kể mưa nắng trên mom sông- cái đất nhô ra chênh vênh, đầy nguy hiểm Đông con, nuôi lũ conđông ấy đã đành, bà còn phải nuôi chồng Năm con với một chồng là sáu người Nhưng nuôi đủvẫn hiểu là vừa đủ, không thiếu nhưng cũng chẳng thừa Vất vả quanh năm đến vậy mà cũng
Trang 7chỉ vừa đủ nuôi chồng, nuôi con, vậy mới thật là vất vả, Thấm thía nỗi vất vả, gian truân của vợ,
Tú Xương đã mượn hình ảnh con cò trong ca dao để nói về bà Tú Có điều hình ảnh con còtrong ca dao đầy tội nghiệp mà hình ảnh con cò trong thơ Tú Xương con tội nghiệp hơn Con
cò trong thơ không chỉ xuất hiện trong cái rợn ngợp của không gian mà còn là rợn ngợp củathời gian Hình ảnh thân cò như một sự sáng tạo đưa từ lặn lội lên đầu câu, thay con cò bằngthân cò cũng làm tăng thêm nỗi vất vả, gian truân của bà Tú, càng khơi dậy cả nỗi đau thânphận sâu sắc, thấm thía hơn Như vậy là bà Tú phải lo rất nhiều, phải làm rất nhiều nhưng ''âuđành phận'', ''dám quản công'' bà vẫn chấp nhận không hề kêu ca, phàn nàn, than thân tráchphận hay oán hận Bà âm thầm coi đó là định mệnh đã an bài, bà sẵn sàng, tự nguyện gánh khổcực vì chồng con Nổi lên là đức hi sinh thầm lặng cao quý, giàu đức hi sinh, bà là người đảmđang, tháo vát, chu đáo vs chồng con Dù có vất vả, đau xót đến mức nào, thì người phụ nữ ViệtNam xưa vẫn là những con người có những phẩm chất đẹp đẽ, không chỉ ở vẻ bề ngoài mà còn
là ở tình yêu thương, lòng nhân hậu, một lòng, một dạ vì chồng, vì con Qua đó, ông Tú cũng tựtrách mình, tự nhận mình làm chồng mà vô tích sự, tự mắng mình là gánh nặng của vợ Ôngcòn chửi thói đời bạc bẽo, chửi cả xã hội trọng nam khinh nữ Vì quá Thương Vợ, có lẽ ông Tú
đã hóa thân vào vợ mình để thông cảm và thấu hiểu bà Lấy chồng mà chẳng được nhờ vả, cậydựa, lấy phải ông chồng hờ hững thì quả thật có cũng như không mà thôi
Cả 2 bài thơ, 2 người phụ nữ, họ đều cảm nhận được thân phận, số phận của mình 1 cách rõràng Cùng ý thức được về bản thân và cuộc sống của mình Song cuộc đời lại lắm éo le trắc trở
Họ phải chịu số phận hẩm hiu Họ đều là những người phụ nữ tần tảo, nhẫn nại, cam chịuduyên phận, biết mà không thể làm gì được để thoát khỏi cuộc sống tù túng, ngột ngạt đến bếtắc ấy Họ mất tự do, không được sống cho chính mình 2 bài thơ cùng 1 đề tài và cùng toátlên thân phận nhỏ bé, phụ thuộc rất đáng thương của người phụ nữ trong xã hội phongkiến xưa
Đó là những hiện thân cho những khổ đau của con người trong xã hội xưa, đồng thời là kết tinhcủa những đức tính tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam qua hàng thế kỉ Trong cả hai bài thơ làhình tượng người phụ nữ Việt Nam chịu nhiều đau đớn, tủi cực dưới chế độ phong kiến nhưng
ở họ toát lên sự đấu tranh mạnh mẽ, vượt lên số phận để làm tốt bổn phận của một người phụ
nữ trong gia đình, một người phụ nữ dám vượt lên trên đớn đau để tìm hạnh phúc mà mìnhhằng khao khát
Bài mẫu 3: Hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong xã hội cũ qua Tự Tình II II và Thương Vợ
Trang 8“Thân em như củ ấu gai Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen
Ai ơi nếm thử mà xem Nếm ra mới biết rằng em ngọt bùi”
Đã từ lâu, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam xưa đã xuất hiện nhiều qua những câu ca dao vớinhững vẻ đẹp, hình tượng khác nhau Nhưng ở họ đều có chung đức tính truyền thống đẹp đẽ
mà dân tộc Việt Nam đã tích luỹ được qua hàng ngàn năm lao động và đấu tranh Hình ảnh đócũng được thể hiện rất tài tình qua hai bài thơ Tự Tình II II của Hồ Xuân Hương Và Thương
“Lặn lội thân cò khi quãng vắng”
Đưa từ lặn lội lên đầu câu, thay con cò bằng thân cò cũng làm tăng thêm nỗi vất vả, gian truâncủa bà Tú, càng khơi dậy cả nỗi đau thân phận sâu sắc, thấm thía hơn:
“Eo sèo mặt nước buổi đò đông”
Câu thơ gợi nên một sự chen chúc, bươn chải trên sông nước của những người buôn bán nhỏ,
sự cạnh tranh đến mức sát phạt nhau nhưng cũng không thiếu lời qua tiếng lại Buổi đò đôngđâu phải là ít lo âu, nguy hiểm hơn khi quãng vắng mà đó còn là sự chen lấn, xô đẩy chứa đầybất trắc, nguy hiểm Những câu thơ đã làm nổi rõ lên những vất vả, cực nhọc mà bà Tú vàngười phụ nữ Việt Nam xưa phải chịu đựng, trải qua
Còn với bài thơ Tự Tình II II của Hồ Xuân Hương thì đó là sự khổ đau vì không làm chủ được
số phận của mình:
“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn Trơ cái hồng nhan với nước non.”
Trang 9Mở đầu là một âm thanh vang vọng, đầy hối hả: Trống canh dồn Nhưng dù mãnh liệt đến mấy,tiếng trống cũng chỉ là âm thanh duy nhát trong đêm vắng, nếu không có nó thì đem khuya sẽtrở nên vô cùng vắng lặng Cái động đã đươc sử dụng để tôn lên cái tĩnh, cái cô độc, trống trảicủa đêm khuya Nửa đêm là thời gian sum họp của vợ chồng, là thời điểm hạnh phúc lứa đôi,
ấy vậy mà lại có người phụ nữ tĩnh dậy vào đúng thời khắc thiêng liêng ấy, hay vì cả đêmngười phụ nữ đã không ngủ được vì thiếu vắng một điều gì đó, vì tâm trạng đang mang nặngmột nỗi đau? Tiếng trống canh âm vang từ xa vọng lại như đang thúc giục thời gian qua mau,gọi đến một điều đáng sợ đối với một người đàn bà vẫn còn thân đơn gối chiếc, đó là tuổi già.Tuổi già càng đến gần nghĩa là hi vọng càng tuột xa, mọi mong mỏi, khát khao càng trở nên vôvọng Tiếng trống dồn dập cứ xoáy sâu vào tâm con người phụ nữ, nó âm vang trong tâm tưởng,
âm vang trong suy nghĩ không tài nào dứt được Dồn dập, hối hả, tiếng trống không chỉ baotrùm lên không gian mà còn lên cả thời gian nữa, và tự hỏi: đây có thật là tiếng trống hiện hữutrong thực tại hay phải chăng đó là tiếng trống cất lên từ tiếng lòng thổn thức của tác giả, tiếngtrống ám ảnh về một bi kịch đang ngày càng đến gần hơn với bà:
“Trơ cái hồng nhan với nước non”
Khi thời gian cứ lướt qua càng lúc càng dồn dập thì cũng là lúc “hồng nhan” ngày một trơ ravới đời “Hồng nhan” chính là nhan sắc, gương mặt xinh đẹp của người phụ nữ Đó là điều màbất cứ người phụ nữ nào cũng hết sức tự hào, coi trọng, nâng niu Nhưng từ “cái” gắn liền với
“hồng nhan” như một hòn đá kéo nặng cả câu thơ xuống “Hồng nhan” để làm gì khi nữa đêmphải tĩnh giấc trong cái trống trãi, lặng lẽo đến đắng cay? “Hồng nhan” để làm gì khi nó đâuphải là vĩnh cữu mà sẽ nhanh chóng vỡ tan theo từng nhịp trống dồn Câu thơ như lời đaynghiến, mỉa mai chính bản thân mình, đáng thương cho những người phụ nữ đương thời bị đènén, áp bức với những thủ tục phong kiến đến mức xơ xác, héo mòn cả một phận hồng nhan
Đó còn là nỗi đau vì cô quạnh, thiếu vắng hạnh phúc lứa đôi, không người yêu thương, thôngcảm
“Chén rượi hương đưa say lại tỉnh Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”
Hai câu thơ vẽ nên một khung cảnh rất thật và cũng chứa chan bao nỗi niềm tác giả Một ngườiphụ nữ mà phải ngồi uống rượu một mình, cô đơn với đêm khuya, với vầng trăng lạnh Câu thơ
là ngoại cảnh mà cũng là tâm cảnh, tạo nên sự đồng nhất giữa trăng với người Khi muốn quênsầu là lúc người ta ở trong tâm trạng cay đắng nhất, khi xung quanh không có ai để có thể chia
sẽ nỗi niềm và ta chỉ còn biết quên đi nỗi niềm trong men rượu, một mình Nhưng liệu chénrươu có thể làm quên đi bảo nỗi cô đơn, tủi nhục trong lòng hay Hồ Xuân Hương uống rượu mà
Trang 10như uống đi bao giọt sầu mà người uống chẳng đổ đi được khi mà có thể lặng lẽ, âm thầm nuốtvào cổ họng, để đau khổ cũng chẳng mất đi đâu mà trở lại chính trong tâm trí mình Ở đây cảnhtình Xuân Hương được thể hiện chứa đựng bi kịch Tuổi xuân đã trôi qua mà nhân duyên khôngđược trọn vẹn Trăng vốn là biểu tượng của hạnh phúc, là hình ảnh đại diện cho ước mơ và hivọng Nhưng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương lại xót xa đến mức “khuyết chưa tròn” - một hạnhphúc không hề trọn vẹn, một cuộc đời còn dang dở, éo le với những trắc trở trong tình duyên.Hạnh phúc của bà chỉ như vầng trăng khuyết mà bà không thể biết trước ngày mai trăng sẽkhuyết tiếp hay tròn Ánh trăng sáng mà lạnh lẽo vô cùng khi ẩn hiện trong đó một nỗi cô đơn,trống vắng Và bóng xế đi kèm với trăng lại gợi nên một nỗi niềm trong lòng tác giả: nỗi lo sợtrước tuổi xuân đang mất đi Trăng đã xế mà vẫn khuyết chưa tròn, giống như tuổi xuân củaXuân Hương đang mất đi mà tình duyên chưa được trọn vẹn Hình ảnh mặt trăng là hình ảnh ẩn
dụ vô cùng độc đáo và đặc sắc, miêu tả chính xác và vô cùng sinh động ngoại cảnh mà cũngbộc lộ được tâm cảnh, những suy nghĩ, tâm tư đang hiện hữu trong bà
Nhưng dù có vất vả, đau xót, chán chường đến mức nào, thì người phụ nữ Việt Nam xưa vẫn lànhững con người có những phẩm chất đẹp đẽ, không chỉ ở vẻ bề ngoài mà còn là ở tình yêuthương, lòng nhân hậu, một lòng, một dạ vì chồng, vì con:
“Nuôi đủ năm con với một chồng”
Câu thơ là gánh nặng gia đình đặt lên vai bà Tú, vất vả quanh năm chẳng nề hà như vậy là đểnuôi cả nhà Đông con, nuôi lũ con đông ấy đã đành, bà còn phải nuôi chồng Năm con với mộtchồng là sáu người Một phải gánh sáu, thế là nặng, phải gánh và gánh được, thế là đảm đang.Nhưng nuôi đủ vẫn hiểu là vừa đủ, vừa đủ nuôi, không thiếu nhưng cũng chẳng thừa Vất vảquanh năm đến vậy mà cũng chỉ vừa đủ nuôi chồng, nuôi con, vậy mới thật là vất vả, đã gắnghết sức rồi Vậy mới thật là đảm, nặng đến thế mà cũng gánh xong, khó thế mà cũng chu toàn.Câu thơ thể hiện sự vất vả, gian lao đức tính chịu thương, chịu khó, hết lòng vì chồng, vì concủa bà Tú nói riêng và của người phụ nữ Việt Nam nói chung
Còn với Tự Tình II II, dù đớn đau đến mức nào thì trong sâu thẳm trái tim bà, dù yếu ớt đếnđâu cũng loé lên ánh lửa khát khao, hi vọng, không chịu khuất phục mà muốn vùng lên đấutranh thay đổi cuộc sống của mình:
“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.”
Một hình tượng thiên nhiên dữ dội, đầy cựa động như tính cách buớng bỉnh, không chịu khuấtphục điều gì của chính tác giả vậy Ở đây, Hồ Xuân Hương, sự buồn tủi bao giờ cũng gợi nên
Trang 11vận mệnh, cho dù những cố gắng đó mới chỉ dừng lại trong suy nghĩ Hai câu thơ tưởng như chỉmiêu tả cảnh vật xung quanh, nhưng chính những đặc điểm cuả cảnh vật đó đã được dùng đểbộc lộ tâm trạng của con người Hàng loạt những động từ mạnh đầy sắc thái biểu cảm như xiên,đâm được đảo lên đầu câu Những sinh vật bé nhỏ, hèn mọn, còn hèn mọn hơn cả “nội cỏ hoahèn” như đám rêu kia mà cũng không chịu mềm yếu Nó phải mọc xiên, mà là “xiên ngang mặtđất” Đá đã rắn chắc lại phải rắn chắc hơn, nó phải “đâm toạc chân mây” Biện pháp nghệ thuậtđảo ngữ trong hai câu dã làm nổi bật sự phẫn uất của thân phận đất đá, cỏ cây mà cũng là sựphẫn uất của tâm trạng Chỉ những cảnh vật bình thường không có gì đặc biệt như rêu và đá,nhưng qua cách nhìn đấy bất mãn, ấm ức của tác giả, chúng trở nên vô cùng sống động Cựđộng, nổi loạn, phá phách, muốn đập tan những gì gò bó đẻ dược tự do vùng vẫy giữa đất trời,thiên nhiên hoà hợp với con người, đặc điểm thiên nhiên cũng chính là nỗi niềm nhân vật Và tacũng thấy được tâm trạng của Hồ Xuân Hương phẫn uất trước những tục lệ phong kiến, cũngnhư những số phận hẩm hiu đang tàn nhẫn ra tay bóp chết hạnh phúc của bà; những uất hận ấy
bị đè nén, gò ép trong lòng bà đến mức không chịu nổi chỉ chực vỡ oà ra, bà khao khát muốnđập tung tất cả, muốn đập đổ mọi thứ, muốn tự do biết nhường nào Nhưng dù sao, bà cũng chỉ
là một người phụ nữ phong kiến, một thân phận nữ nhi cô độc, dù phá phách, dù nổi loạn đếnđâu thì cũng chỉ trong giới hạn ngôn từ Bà không thể làm gì hơn được nữa Mặc dù vậy, taphải công nhận đây là một cách suy nghĩ vô cùng mới mẻ, một tư tưởng đi trứoc thời đại, mộttính cách hoàn toàn khác biệt so với người phụ nữ lúc bấy giờ Đó là một bản lĩnh, một cá tínhXuân Hương đáng trân trọng:
“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại Mảnh tình san sẻ tí con con”
Ngán là chán ngán, là ngán ngẩm Hồ Xuân Hương ngán lắm rồi nỗi đời éo le, bạc bẽo Xuân đirồi xuân lại, tạo hoá chơi một vòng luẩn quẩn Từ xuân mang hai nghĩa, vừa là mùa xuân, vừa
là tuổi xuân Mùa xuân đi rồi, mùa xuân trở lại với thiên nhiên, với muôn nghìn hoa cỏ, lá cây,nhưng với con người tuổi xuân qua là không bao giờ trở lại Hai từ “lại” trong cụm từ “xuân đixuân lại lại” mang hai ý nghĩa khác nhau Từ lại thứ nhất nghĩa là thêm lần nữa, từ lại thứ hainghĩa là trở lại Sự trở lại của mùa xuân lại đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân Nghệ thuậttăng tiến làm cho nghịch cảnh càng éo le hơn: Mảnh tình-san sẻ-tí con con Mảnh tình đã bé lạicòn san sẻ ra thành ít ỏi, chỉ còn tí con con nên càng xót xa, tội nghiệp Câu thơ được viết ra cóthể là tâm trạng của người mang thân đi làm lẽ Đau xót biết mấy, khi mảnh tình là một thứđược chia năm xẻ bảy, nhận dược duy nhất một mảnh tí con con Hạnh phúc của bà chẳngnhững không trọn vẹn mà còn nhỏ bé, ít ỏi đến mức độ tội nghiệp Tình duyên như thế có đểlàm gì, chỉ càng thêm tủi nhục, đắng cay Cách dùng từ giản đơn mà vẫn vô cùng độc đáo đã
Trang 12cực tả nỗi niềm của tác giả Hồ Xuân Hương ngang tàng, thách thức đầy nổi loạn trên là thế,nhưng cuối cùng tất cả vẫn chỉ chìm vào vô vọng trong sự bất lực tột cùng và chán chường, mệtmỏi Những cố gắng vùng vẫy của bà chỉ là vô ích, bởi phận của bà vốn đã là một bi kịch vàmãi mãi chỉ là bi kịch mà thôi Có lẽ trong giờ phút ấy, bà đã muốn buông xuôi, muốn bỏ mặccho tất cả số phận đưa đẩy, bà đã mất hết hi vọng “Giọt nước mắt em âm thầm buông rơi,đêm sầu đơn côi trong tim em ôm trọn một nỗi sầu bơ vơ đành khóc vậy thôi…” Liệu HồXuân Hương có thể vượt qua tất cả để trở lại là một người phụ nữ yêu đời mạnh mẽ, không sợ
gì cả như ngày nào? Đó vẫn là câu hỏi còn dở dang của người phụ nữ đem thân đi làm lẽ, phậnngười mà hạnh phúc không bao giờ trọn vẹn mà chỉ nhỏ nhoi như mảnh gương vỡ Câu thơdiễn đat sâu sắc đỉnh điểm, bi kịch của Hồ Xuân Hương và cũng là của người phụ nữ thời bấygiờ
Đó là những hiện thân cho những khổ đau của con người trong xã hội xưa, đồng thời là kết tinhcủa những đức tính tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam qua hàng thế kỉ Trong cả hai bài thơ làhình tượng người phụ nữ Việt Nam chịu nhiều đau đớn, tủi cực dưới chế độ phong kiến nhưng
ở họ toát lên sự đấu tranh mạnh mẽ, vượt lên số phận để làn tốt bổn phận của một người phụ nữtrong gia đình, một người phụ nữ dám vượt lên trên đớn đau để tìm hạnh phúc mà mình hằngkhao khát
Bài mẫu 4: Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam qua bài thơ Tự Tình II và Thương Vợ mẫu
Trong những năm từ thế kỉ mười bảy đến cuối thế kỉ mười chín, dưới sự suy tàn mục nát củachế độ phong kiến, số phận người phụ nữ bị gần như bị vùi dập trong vũng bùn đau khổ bởi lễgiáo phong kiến “trọng nam khinh nữ” hà khắc Họ phải chịu chói buộc trong chế độ xã hộinam quyền độc đoán, đa thê… cùng với sự áp đặt của lễ giáo phong kiến: “Tam tòng, tứ đức”( tam tòng là: tại gia tòng phụ), xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử; tứ đức là: công, dung, ngôn,hạnh) Họ hầu như không có quyền quyết định cuộc đời mình mà phải an phận, phục tùng vàcam chịu Vì thế, họ gặp rất nhiều đau khổ trong cuộc sống, tình duyên thì lận đận, phải chịucuộc đời làm lẻ, làm thiếp cho người ta… Cảm thông với số phận của người phụ nữ trong xãhội cũ, nhiều nhà văn nhà thơ đã thay họ đứng lên nói lên tiếng lòng của mình Trong đó có HồXuân Hương với “Tự Tình II” và Trần Tế Xương cùng “Thương Vợ”
Hai tác phẩm trên là lời khẳng định về nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong chế độ xưa
Họ đều là những con người đa tài, đa sắc như Hồ Xuân Hương đã gọi “hồng nhan” hay là tảotần, thủy chung, và giàu đức hi sinh như Tú Xương lên tiếng
Nếu như Bà chúa thơ Nôm với cái tài và cái ngông của mình dám thách thức với cả trời đất,thiên nhiên để nói lên cái đẹp cái tài hoa của người phụ nữ trong xã hội bấy giờ:
Trang 13“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồnTrơ cái hồng nhan với nước non”
(Tự Tình II II)Thì đến với Tú Xương lại thể hiện tâm thế và vị thế của một người mẹ hiền một người vợ đảm
Vì chồng, thương con mà bà cam chịu với cuộc sống khó khăn, vất vả:
“Lặn lội than cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông”
(Thương Vợ)
Nhưng dân gian ta đã có câu: “Hồng nhan bạc phận” Hồ Xuân Hương càng thể hiện cái tài, cáihồng nhan bao nhiêu thì lại càng làm nổi lên tâm trạng buồn đau, oán hận, cô độc trong đêmkhuya vắng Sự bẽ bàng, tủi hổ của Hồ Xuân Hương nói riêng cũng chính là của người phụ nữViệt Nam trong thời đại ấy nói chung
Những con người hạnh phúc ít ỏi, duyên nợ hẩm hiu: “Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”.Tuổi xuân thì qua đi mà hạnh phúc vẫn không trọn vẹn như vầng trăng đến lúc xế bóng mà vẫnchưa tròn Mang than phận của một người vợ lẻ, tình yêu thì bị chia năm sẻ bảy chỉ còn lại tícon con: “Mảnh tình san sẻ tí con con” Hồ Xuân Hương đã nói lên nỗi lòng của mình trước cáibất công của xã hội phong kiến Còn với Tú Xương, ông đứng trên phương diện từ người đànông, người chồng, người con để thể hiện sự cảm thông, thương xót cho số phận của người phụnữ:
“Một duyên, hai nợ âu đành phận Năm nắng, mười mưa dám quản công”
Câu thơ vừa nói lên đức hy sinh cao quý của người phụ nữ mà cụ thể hơn ở đây là bà Tú, lạivừa thể hiện sự cam chịu trước số phận của mình Nếu như đứng ở góc độ đạo lý, ta thấy rằng
sự cam chịu của bà Tú chính là việc bà đang tuân thủ theo bổn phận làm vợ, làm mẹ của mình.Thế nhưng, theo góc độ tình cảm, ta thấy, việc bà Tú cam chịu, hi sinh tất cả vì chồng vì con thì
ở bà lại hiện lên vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam Đó chính là sự đảm đang,chịu thương chịu khó, đức hi sinh âm thầm vì chồng vì con
Cảm thông trước sự vất vả của người vợ, Tú Xương đã lên tiếng oán trách thói đời, trách xã hộibất công:
“Cha mẹ thói đời ăn ở bạc
Có chồng hờ hững cũng như không”.