Xé rào ưu đãi đầu tư của các tỉnh trong bối cảnh mở rộng phân cấp ở Việt Nam "sáng kiến" hay "lợi bất cập hại" potx

Toâm tùưtTûđ nùm 2001 ăïịn nùm 2005, chñnh quýìn ắa phûúng úê 32 trong söị 64 tónh thađnh cuêa Viïơt Nam ăaô vi phaơmchñnh saâch ăíìu tû cuêa chñnh quýìn trung ûúng vò coâ nhûông ûu ăaôi

Xế râo ûu àậi àêìu tû cuãa cấc tĩnh trong bưëi cẫnh múã rưång

phên cêëp úã Viïåt Nam:

“sấng kiïën” hay “lúåi bêët cêåp hẩi”?

Vuä Thânh Tûå Anh, Lï Viïët Thấi, Vộ Têët Thùỉng

Hâ Nưåi, thấng 11 nùm 2007

LLúúđđii ttûûơơaa

Ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi ăoâng vai trođ quan troơng trong chiïịn lûúơc phaât triïín kinh tïị cuêa Viïơt Nam trong giaiăoaơn ăöíi múâi Caâc nhađ ăíìu tû nûúâc ngoađi mang ăïịn nhiïìu vöịn, cöng nghïơ, sûơ tiïịp cíơn thõ trûúđng quöịc tïị vađnhûông thöng lïơ quaên lyâ töịt hún cíìn thiïịt cho Viïơt Nam Chñnh quýìn ắa phûúng nhíơn thûâc ặúơc roô caâc lúơi ñchcuêa ăíìu tû nûúâc ngoađi ăöịi vúâi nïìn kinh tïị cuêa ắa phûúng hoơ, caơnh tranh vúâi nhau ăïí thu huât caâc nhađ ăíìu tûăïịn vúâi tónh vađ quíơn, huýơn cuêa mònh Caơnh tranh luön lađnh maơnh, nhûng víịn ăïì ăùơt ra lađ liïơu chñnh quýìncaâc cíịp úê ắa phûúng coâ hiïíu vïì nhu cíìu cuêa caâc nhađ ăíìu tû khöng Nïịu hoơ khöng hiïíu, hoơ coâ thïí ặa ranhûông hònh thûâc ûu ăaôi khöng thu huât ặúơc ăíìu tû mađ laơi taâc ăöơng xíịu ăïịn ngín saâch cuêa ắa phûúng vađ trungûúng

Baâo caâo ăöịi thoaơi chñnh saâch nađy cuêa UNDP ăïì cíơp ăïịn víịn ăïì caơnh tranh ăïí coâ ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi

úê Viïơt Nam Baâo caâo nhíơn ắnh rùìng nhiïìu tónh ăaô ặa ra nhûông hònh thûâc ûu ăaôi sûê duơng vöịn ngín saâchngoađi quy ắnh nhùìm thu huât caâc cöng ty nûúâc ngoađi Tuy nhiïn, taâc ăöơng cuêa nhûông ûu ăaôi nađy ăöịi vúâi quýịtắnh choơn núi ăíìu tû cuêa caâc cöng ty khöng ăaâng kïí Caâc cöng ty quýịt ắnh núi ăíìu tû trïn cú súê caâc nhíntöị cú baên nhû tiïịp cíơn ăíịt ăai vađ tađi nguýn thiïn nhiïn, cú súê haơ tíìng, viïơc coâ lao ăöơng coâ tay nghïì vađ chíịtlûúơng quaên trõ cuêa ắa phûúng Nhûông ûu ăaôi bùìng thúị ngoađi quy ắnh lađm giaêm thu ngín saâch nhûng khöngtùng ặúơc ăíìu tû nûúâc ngoađi vađo caâc tónh “xeâ rađo”

Nhíơn ắnh nađy coâ yâ nghôa quan troơng ăöịi vúâi chñnh saâch phín cíịp cuêa Viïơt Nam Caâc chñnh quýìn ắa phûúngsûê duơng caâc ûu ăaôi ngoađi quy ắnh do hoơ thiïịu khaê nùng hay nùng lûơc ăïí giaêi quýịt nhûông víịn ăïì cú baên húnnhû phaât triïín cú súê haơ tíìng vađ caêi thiïơn chíịt lûúơng giaâo duơc vađ daơy nghïì Do ăoâ, cíu traê lúđi ăöịi vúâi nhûông ûuăaôi ngoađi quy ắnh khöng míịy nùìm úê viïơc thûơc thi nhûông quy ắnh mađ úê viïơc caêi thiïơn caâc chñnh saâch giaâoduơc vađ ăíìu tû cöng úê cíịp trung ûúng vađ ắa phûúng

Caâc Baâo caâo ăöịi thoaơi chñnh saâch cuêa UNDP ăoâng goâp vađo cuöơc thaêo luíơn chñnh saâch quan troơng úê Viïơt Namthöng qua viïơc ăaânh giaâ khöng phiïịn diïơn tònh hònh phaât triïín cuêa ăíịt nûúâc vađ yâ nghôa chñnh saâch cuêa nhûôngphaât hiïơn ăöịi vúâi tûúng lai Muơc ăñch cuêa chuâng töi lađ khuýịn khñch sûơ thaêo luíơn vađ tranh luíơn dûơa trïn cú súêcoâ ăíìy ăuê thöng tin thöng qua viïơc baâo caâo trònh bađy nhûông thöng tin vađ bùìng chûâng thu thíơp ặúơc möơt caâchroô rađng vađ khaâch quan

Chuâng töi xin caâm ún Trûúđng Quaên lyâ Nhađ nûúâc John F Kennedy cuêa ăaơi hoơc Harvard vađ Chûúng trònh Giaêngdaơy Kinh tïị Fulbright úê Viïơt Nam ăaô thûơc hiïơn nghiïn cûâu cho Baâo caâo ăöịi thoaơi chñnh saâch nađy

Mùơc duđ quan ăiïím ặúơc ặa ra trong baâo caâo khöng nhíịt thiïịt phaên aânh quan ăiïím chñnh thûâc cuêa UNDP,chuâng töi hy voơng rùìng viïơc xuíịt baên baâo caâo seô khuýịn khñch viïơc nghiïn cûâu vađ phín tñch nhiïìu hún nûôavïì caâc víịn ăïì quan troơng nađy

SSeettssuukkoo YYaammaazzaakkiiG

Giiaaââmm ăăööịịcc QQuuööịịcc ggiiaa C

Chhûûúúnngg ttrròònnhh PPhhaaââtt ttrriiïïíínn LLiiïïnn HHúúơơpp QQuuööịịcc ttaaơơii VViiïïơơtt NNaamm

Lúđi caâm ún

Lúđi caâm ún

Nghiïn cûâu nađy ặúơc Chûúng trònh Giaêng daơy Kinh tïị Fulbright (FETP) úê thađnh phöị Höì Chñ Minh vađTrûúđng Quaên lyâ Nhađ nûúâc John F Kennedy cuêa ăaơi hoơc Harvard thûơc hiïơn, vúâi sûơ höî trúơ tađi chñnh cuêaChûúng trònh Phaât triïín Liïn Húơp Quöịc (UNDP) trong dûơ aân 5088790-01, “Caâc baâo caâo thaêo luíơn UNDP-Viïơt Nam vïì nhûông chuê ăïì liïn quan ăïịn Phín cíịp vađ Hiïơu quaê kinh tïị.”

Nhoâm nghiïn cûâu göìm:

Vuô Thađnh Tûơ Anh, Chûúng trònh Giaêng daơy Kinh tïị Fulbright

Lï Viïịt Thaâi, Viïơn Quaên lyâ Kinh tïị Trung ûúng

Voô Tíịt Thùưng, Trûúđng Ăaơi hoơc Kinh tïị thađnh phöị Höì Chñ Minh

Caâc taâc giaê xin caêm ún nhûông yâ kiïịn ăoâng goâp ăíìy trñ túơ cuêa David Dapice vađ Ben Wilkinson - ăöìngnghiïơp cuêa chuâng töi taơi Chûúng trònh Viïơt Nam vađ Trûúđng Fulbright Chuâng töi cuông xin bađy toê lođng biïịt

ún vïì nhûông thaêo luíơn vađ nhíơn xeât quyâ baâu tûđ nhûông ăaơi biïíu tham gia Diïîn ăađn Nùng lûơc Caơnh tranhchíu AÂ (Trûúđng Ăaơi hoơc Quöịc gia Singapore, thaâng 5 nùm 2007) Caâc taâc giaê cuông xin caêm ún vïì nhûôngnhíơn xeât quyâ baâu cuêa ngûúđi phaên biïơn – öng Nguýîn Ăònh Cung – Trûúêng ban Chñnh saâch Kinh tïị Vô mö,Viïơn Quaên lyâ Kinh tïị Trung ûúng Tuy nhiïn, nhoâm nghiïn cûâu chõu traâch nhiïơm hoađn toađn vïì nhûông nöơidung trònh bađy trong nghiïn cûâu nađy

Muơc luơc

D

Daannhh ssaaââcchh ccaaââcc bbaaêênngg bbiiïïííuu vvaađđ hhööơơpp ii

TTooââmm ttùùưưtt 1

11 GGiiúúââii tthhiiïïơơuu 3

22 TTööíínngg qquuaann vvïïìì pphhíínn ccííịịpp úúêê VViiïïơơtt NNaamm 5

2.1 Khaâi niïơm vïì phín cíịp 5

Phín cíịp chñnh trõ 5

Phín cíịp hađnh chñnh 5

Phín cíịp ngín saâch .5

Phín cíịp kinh tïị (phín cíịp thõ trûúđng) 5

2.2.Phín cíịp úê Viïơt Nam nhòn tûđ goâc ăöơ khaâc nhau 6

Phín cíịp úê Viïơt Nam nhòn tûđ goâc ăöơ lõch sûê vađ vùn hoaâ 6

Phín cíịp trong quaâ trònh Ăöíi Múâi 7

Tiïíu kïịt 8

33 PPhhíínn ccííịịpp qquuaaêênn llyyââ FFDDII úúêê VViiïïơơtt NNaamm 12

44 HHiiïïơơnn ttûûúúơơnngg xxeeââ rraađđoo ccuuêêaa ccaaââcc ttóónnhh ttrroonngg vviiïïơơcc ăặûaa rraa ccaaââcc ûûuu ăăaaôôii cchhoo ccaaââcc ddûûơơ aaâânn FFDDII 15

4.1.Ăùơc ăiïím cuêa caâc tónh xeâ rađo? 15

4.2.Caâc hònh thûâc xeâ rađo phöí biïín 16

4.3.Lyâ giaêi nguýn nhín vađ caâch thûâc xeâ rađo 17

4.4.Ăöơng cú cuêa xeâ rađo 18

4.5.Ăöịi saâch cuêa chñnh quýìn trung ûúng vađ sûơ tuín thuê cuêa chñnh quýìn ắa phûúng 19

55 ĂĂaaâânnhh ggiiaaââ ttaaââcc ăăööơơnngg ttiiïïììmm ttaađđnngg ccuuêêaa ccaaââcc ûûuu ăăaaôôii ăăííììuu ttûû 20

5.1.Chi phñ vađ lúơi ñch tiïìm tađng cuêa caâc ûu ăaôi ăíìu tû 20

5.2.Caâc taâc ăöơng tiïìm tađng cuêa ûu ăaôi thu huât FDI 20

66 ĂĂaaâânnhh ggiiaaââ tthhûûơơcc nngghhiiïïơơmm vvïïìì hhiiïïơơuu qquuaaêê ccuuêêaa ccaaââcc ûûuu ăăaaôôii ăăííììuu ttûû ttrroonngg vviiïïơơcc tthhuu hhuuââtt FFDDII 23

6.1.Mö hònh kinh tïị lûúơng 23

6.2.Mö taê söị liïơu 23

6.3.Caâc kïịt quaê ûúâc lûúơng 26

77 KKïïịịtt lluuííơơnn 29

TTaađđii lliiïïơơuu tthhaamm kkhhaaêêoo 30

Danh saâch caâc baêng biïíu

Baêng 1: Kïịt quaê cuêa phín cíịp trong thu vađ chi ngín saâch (tó ăöìng VN) 9

Baêng 2: Tònh hònh cíịp Giíịy pheâp ăíìu tû cuêa UBND vađ caâc KCN, KCX taơi caâc ắa phûúng 13

Baêng 3: Caâc dûơ aân ăíìu tû ặúơc UBND tónh cíịp pheâp 13

Baêng 4: Toâm tùưt thöịng kï vïì caâc tónh xeâ rađo so vúâi caâc tónh khöng xeâ rađo 15

Baêng 5: Khung thúđi gian cuêa viïơc xeâ rađo 18

Baêng 6: Kïịt quaê ûúâc lûúơng (1) 27

Baêng 7: Kïịt quaê ûúâc lûúơng (2) 27

Höơp 1: Phín cíịp nguöìn thu cho caâc chñnh quýìn ắa phûúng trong giai ăoaơn 1996-2002 10

Höơp 2: Phín cíịp nguöìn thu kïí tûđ Luíơt Ngín saâch nùm 2002 10

Höơp 3: Nhûông cöơt möịc quan troơng trong phín cíịp quaên lyâ FDI 12

Höơp 4: Ăöíi múâi chñnh saâch hay caơnh tranh xuöịng ăaây 15

Höơp 5: Ăöịi saâch cuêa chñnh quýìn Trung Ûúng 19

Toâm tùưt

Tûđ nùm 2001 ăïịn nùm 2005, chñnh quýìn ắa phûúng úê 32 trong söị 64 tónh thađnh cuêa Viïơt Nam ăaô vi phaơmchñnh saâch ăíìu tû cuêa chñnh quýìn trung ûúng vò coâ nhûông ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh ăöịi vúâi caâc nhađ ăíìu tûnûúâc ngoađi Tònh traơng vi phaơm trađn lan nađy (cođn ặúơc goơi lađ “xeâ rađo trong ûu ăaôi ăíìu tû”) ăaô gíy ra nhûôngxung ăöơt giûôa chñnh quýìn trung ûúng vađ chñnh quýìn ắa phûúng, vađ díîn ăïịn sûơ caơnh tranh giûôa baên thíncaâc tónh trong viïơc thu huât vöịn ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi (FDI) Hiïơn tûúơng nađy lađm naêy sinh yâ tûúêng nghiïncûâu vïì nhûông nhín töị quýịt ắnh ắa ăiïím ăíìu tû úê Viïơt Nam Nghiïn cûâu nađy lađ nöî lûơc ăíìu tiïn trong viïơc sûêduơng caâc phûúng phaâp kinh tïị lûúơng (cuơ thïí lađ kyô thuíơt phín tñch “sai biïơt trong sai biïơt” – difference-in-difference) ăïí giaêi quýịt hai víịn ăïì coâ quan hïơ vúâi nhau: (i) Nhûông nhín töị chuê ýịu nađo aênh hûúêng maơnh ăïịnkïịt quaê thu huât FDI cuêa caâc tónh? vađ (ii) Liïơu nhûông xeâ rađo trong ûu ăaôi ăíìu tû coâ giuâp cho caâc tónh thu huâtnhiïìu FDI hún hay khöng? Nhûông ăiïím sau toâm tùưt nhûông phaât hiïơn vađ khuýịn nghõ chñnh saâch cuêa chuângtöi:

1 Nhûông ýịu töị cùn baên, tûâc lađ tađi nguýn, nguöìn nhín lûơc, cú súê haơ tíìng cûâng, vađ chíịt lûúơng quaên lyâ nhađnûúâc cuêa tónh, tíịt caê ăïìu goâp phíìn quan troơng vađo viïơc thu huât FDI ăùng kyâ cuông nhû thûơc hiïơn

2 Vïì vai trođ cuêa haơ tíìng cûâng vađ haơ tíìng mïìm, mùơc duđ haơ tíìng cûâng giuâp caâc tónh thu huât vöịn FDI ăùngkyâ, nhûng chñnh haơ tíìng mïìm múâi quýịt ắnh viïơc thûơc hiïơn FDI

3 Sau khi ăaô tñnh ăïịn caâc ýịu töị cùn baên, caâc ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh mađ 32 tónh thađnh ặa ra khöngnhûông ăaô khöng giuâp cho hoơ thu huât thïm FDI, mađ cođn lađm tùng thïm gaânh nùơng ngín saâch cuêa hoơ Do víơy,sûơ caơnh tranh giûôa caâc tónh thađnh nađy ăaô díîn ăïịn möơt “ăiïìu lúơi bíịt cíơp haơi” trong khi laơi khöng ăaơt ặúơc muơctiïu thu huât thïm vöịn FDI

4 So vúâi nhûông tónh khöng “xeâ rađo”, nhûông tónh xeâ rađo ăïìu ngheđo hún, keâm phaât triïín hún, vađ ñt coâ ăiïìukiïơn hún Vúâi mûâc FDI, mûâc ăíìu tû trong nûúâc vađ viïơn trúơ phaât triïín chñnh thûâc trïn ăíìu ngûúđi úê caâc tónh giađuhún cuông coâ xu hûúâng cao hún, ăiïìu nađy coâ nghôa lađ sûơ chïnh lïơch giûôa caâc tónh giađu vađ ngheđo seô ngađy cađnglúân hún

5 Möơt söị nguýn nhín ăaô díîn ăïịn viïơc xeâ rađo trong thúđi gian 2001-2005 Viïơc phín cíịp ngín saâch ngađycađng tùng tûđ nùm 1996 ăaô buöơc chñnh quýìn caâc tónh phaêi ăaêm nhíơn thïm nhiïìu traâch nhiïơm vïì chi tiïu hún,trong khi möơt söị nguöìn thu truýìn thöịng laơi giaêm suât Ngoađi ra, söị ngûúđi tòm viïơc lađm ngađy cađng tùng do sûơbuđng nöí dín söị tûđ nùm 1975 vađ xu hûúâng ăö thõ hoaâ gíìn ăíy ăaô ăùơt ra nhûông thaâch thûâc ăöịi vúâi caâc chñnhquýìn ắa phûúng Tíịt caê nhûông ýịu töị nađy goâp phíìn giaêi thñch taơi sao caâc chñnh quýìn ắa phûúng laơi thñchặa ra nhûông ûu ăaôi röơng raôi ăïí thu huât ăíìu tû vúâi hi voơng giaêi quýịt ặúơc caê hai víịn ăïì vïì ngín saâch vađ taơocöng ùn viïơc lađm Tuy nhiïn, coâ thïí líơp luíơn rùìng viïơc xeâ rađo nađy coâ thïí ăaô khöng xaêy ra nïịu khöng coâ viïơcphín cíịp trong quaên lyâ FDI ăi cuđng vúâi xu hûúâng trïn Trïn möơt goâc ăöơ nađo ăoâ, viïơc phín cíịp chñnh thûâc ăaôgoâp phíìn lađm cho viïơc phín cíịp khöng chñnh thûâc (de-factor decentralization) thûơc sûơ diïîn ra

6 Hiïơn tûúơng xeâ rađo trađn lan ăaô chûâng toê nhûông nöî lûơc maơnh meô vađ quýịt tím cuêa caâc tónh ngheđo hún trongviïơc thu huât FDI ăïí taơo ăiïìu kiïơn cho tùng trûúêng kinh tïị cuêa tónh mònh Ăïí coâ thïí giuâp caâc tónh nađy möơt caâchhiïơu quaê, chñnh quýìn trung ûúng nïn höî trúơ caâc tónh nađy bùìng viïơc cíịp vöịn xíy dûơng cú súê haơ tíìng, ăíìu tûvađo nguöìn nhín lûơc, vađ baêo hiïím chöịng laơi nhûông ruêi ro ngoaơi sinh Hún nûôa, ăïí coâ hiïơu quaê, caâc dûơ aân cúsúê haơ tíìng ặúơc trung ûúng cíịp vöịn phaêi coâ caâch tiïịp cíơn vuđng vađ khöng nïn ặúơc sûê duơng lađm phûúng tiïơnăïí ăem laơi ûu ăaôi khöng húơp lyâ cho caâ nhín möơt vađi tónh nađo ăoâ

7 Caâc tónh khoâ khùn nïn chuê ăöơng tûơ cûâu mònh bùìng caâch xíy dûơng nguöìn nhín lûơc, caêi thiïơn chíịt lûúơngquaên lyâ nhađ nûúâc cuêa tónh, taơo ra möơt möi trûúđng ăíìu tû töịt úê tónh, vađ taơo ăiïìu kiïơn cho viïơc phaât triïín khu vûơc

tû nhín

8 Viïơc gíìn möơt nûêa söị tónh trïn caê nûúâc coâ hiïơn tûúơng xeâ rađo lađm naêy sinh möơt cíu hoêi nghiïm tuâc vïì tñnhhúơp lyâ cuêa khuön khöí quy ắnh vïì FDI cho ăïịn nùm 2005 vađ baên chíịt cuêa phín cíịp Do ăoâ, thay vò ăún giaên

Toâm tùưt

lađ xûê lyâ caâc tónh coâ vi phaơm, chñnh phuê nïn cín nhùưc cíín thíơn nhûông lyâ do khiïịn caâc tónh coâ ăöơng cú ăïí xeârađo Coâ thïí nguýn nhín cuêa víịn ăïì khöng nùìm úê hađnh ăöơng xeâ rađo, mađ laơi nùìm úê chñnh baên thín caâi hađngrađo ăoâ Hún nûôa, viïơc hiïíu roô nhûông khña caơnh tñch cûơc (hay tiïu cûơc) cuêa caâc hoaơt ăöơng xeâ rađo coâ thïí giuâpchuâng ta xaâc ắnh ặúơc nhûông chñnh saâch hiïơu quaê (hay khöng hiïơu quaê) mađ nïn ặúơc khuýịn khñch (haykhöng khuýịn khñch) úê caâc tónh khaâc

9 Trong nghiïn cûâu nađy, möơt tónh ặúơc goơi lađ “xeâ rađo” nïịu tónh nađy bõ nïu tïn trong Quýịt ắnh söị 1387ngađy 29 thaâng 12 nùm 2005 cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê Do ăoâ, hađnh ăöơng “xeâ rađo” nhû ặúơc sûê duơng trongbaâo caâo nađy khöng nhíịt thiïịt coâ nghôa tiïu cûơc Noâi cho cuđng, hiïơn tûúơng xeâ rađo trađn lan tûđ ăíìu thúđi kyđ Ăöíimúâi trong nhûông nùm 1980 ăaô taơo ra möơt söị caâc ăöíi múâi chñnh saâch ríịt thađnh cöng Bïn caơnh ăoâ, khi möơt tónhặúơc coi lađ “khöng xeâ rađo” (vò khöng coâ tïn trong Quýịt ắnh 1387 ngađy 29/12/2005 cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê),thò ăiïìu ăoâ chó coâ nghôa lađ tónh ăoâ chûa bõ phaât hiïơn lađ ăaô chñnh thûâc ban hađnh nhûông quy ắnh ngoađi phaâpluíơt; tíịt nhiïn ríịt coâ thïí lađ tónh ăoâ ăaô vi phaơm nhûng chûa bõ phaât hiïơn mađ thöi

1.Giúâi thiïơu

Gíìn ăíìy, chñnh quýìn cuêa 32 trong söị 64 tónh thađnh cuêa Viïơt Nam ăaô vi phaơm chñnh saâch ăíìu tû cuêa chñnhquýìn trung ûúng vò ăaô ặa ra nhûông ûu ăaôi traâi hoùơc vûúơt quaâ khuön khöí quy ắnh cho caâc nhađ ăíìu tû, ăùơcbiïơt lađ trong caâc khu cöng nghiïơp Hiïơn tûúơng vi phaơm trađn lan nađy, thûúđng ặúơc goơi lađ hiïơn tûúơng “xeâ rađotrong ûu ăaôi ăíìu tû” (hay chó ngùưn goơn lađ “xeâ rađo”) ăaô taơo ra sûơ míu thuíîn giûôa chñnh quýìn tónh vađ chñnhquýìn trung ûúng cuông nhû möơt sûơ caơnh tranh giûôa baên thín caâc tónh.1 Mùơc duđ chñnh quýìn trung ûúng coiviïơc ặa ra nhûông ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh roô rađng lađ vi phaơm luíơt, nhûng caâc chñnh quýìn ắa phûúng laơicho rùìng nhûông ûu ăaôi ăoâ lađ cíìn thiïịt ăïí thu huât thïm ăíìu tû, lađ ăiïìu kiïơn tiïn quýịt ăïí taơo cöng ùn viïơc lađmvađ tùng trûúêng kinh tïị

Sûơ caơnh tranh giûôa caâc tónh trong thu huât ăíìu tû ăaô lađm naêy sinh yâ tûúêng vïì viïơc nghiïn cûâu nhûông ýịu töịquýịt ắnh ắa ăiïím ăíìu tû úê Viïơt Nam Muơc ăñch chñnh cuêa nghiïn cûâu nađy lađ ăaânh giaâ taâc ăöơng cuêa viïơc ặa

ra nhûông ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh ăöịi vúâi mûâc ăöơ ăíìu tû mađ caâc tónh nhíơn ặúơc Cuơ thïí, nghiïn cûâu nađy cöịgùưng tòm lúđi giaêi cho nhûông cíu hoêi sau: nhûông ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh coâ giuâp caâc tónh thu huât thïm ăíìu

tû hay khöng? Cođn nhûông nhín töị nađo khaâc aênh hûúêng ăaâng kïí ăïịn khaê nùng thu huât FDI cuêa caâc tónh? Ăïítraê lúđi nhûông cíu hoêi nađy, chuâng töi cuông khaêo saât vai trođ cuêa cú súê haơ tíìng cûâng vađ cú súê haơ tíìng mïìm vađcuêa giaâo duơc vađ ăađo taơo ăöịi vúâi nhûông quýịt ắnh vïì ắa ăïím ăíìu tû cuêa caâc dûơ aân FDI

Coâ thïí líơp luíơn rùìng coâ möơt vađi ýịu töị ăaô gíy nïn tònh traơng xeâ rađo trađn lan gíìn ăíy Viïơc phín cíịp ngín saâchngađy cađng tùng tûđ nùm 1996 ăaô buöơc caâc tónh phaêi chõu traâch nhiïơm chi tiïu lúân hún Tó lïơ chi tiïu cuêa caâcchñnh quýìn ắa phûúng trong töíng chi ăaô tùng díìn tûđ 26% nùm 1992 lïn túâi 43% nùm 1998, vađ túâi 48% nùm

2002 (Phaơm Lan Hûúng, 2006) Sûơ phín cíịp ngín saâch nađy cađng ngađy cađng ăùơt möơt sûâc eâp lúân hún cho caâctónh trong viïơc phaêi tùng nguöìn thu, ăùơc biïơt lađ caâc tónh ngheđo Thöng thûúđng, nguöìn thu cuêa caâc tónh ngheđohún chuê ýịu dûơa vađo caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađ cíịp phaât tûđ chñnh quýìn trung ûúng, trong khi caâc tónhkhaâ hún laơi coâ khaê nùng thu thúị tûđ caâc dûơ aân FDI, caâc doanh nghiïơp tû nhín, vađ caâc giao dõch kinh doanhbíịt ăöơng saên Song song vúâi sûơ phín cíịp ngađy cađng tùng nađy, viïơc cöí phíìn hoaâ caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâccuông ặúơc ăííy maơnh, coâ nghôa lađ nhiïìu tónh giúđ ăíy coâ ñt khaê nùng dûơa vađo caâc doanh nghiïơp nhađ nûúâc vađvöịn cíịp phaât ăïí coâ nguöìn thu Bïn caơnh ăoâ, viïơc ngađy cađng coâ nhiïìu ngûúđi tòm kiïịm viïơc lađm do sûơ buđng nöídín söị sau nùm 1975 vađ xu thïị ăö thõ hoaâ gíìn ăíy luön lađ nhûông thaâch thûâc ăöịi vúâi chñnh quýìn ắa phûúng.Tíịt caê nhûông nhín töị nađy goâp phíìn giaêi thñch taơi sao caâc chñnh quýìn tónh laơi muöịn ặa ra nhûông ûu ăaôi röơngraôi ăïí thu huât nhiïìu nhađ ăíìu tû hún nhùìm giaêi quýịt khoâ khùn vïì ngín saâch cuông nhû aâp lûơc taơo viïơc lađm Tuynhiïn, trong phíìn sau, chuâng töi seô líơp luíơn rùìng viïơc xeâ rađo coâ thïí seô khöng diïîn ra nïịu khöng coâ xu hûúângphín cíịp trong quaên lyâ FDI Theo möơt goâc ăöơ nađo ăoâ, chuê trûúng phín cíịp cuêa chñnh phuê ăaô goâp phíìn taơo

ra nhûông ăiïìu kiïơn ăïí phín cíịp phi chñnh thûâc (coâ nghôa lađ hiïơn tûúơng xeâ rađo) diïîn ra

Caâc phíìn cođn laơi cuêa baâo caâo nađy ặúơc böị cuơc nhû sau Phíìn thûâ hai trònh bađy töíng quan vïì quaâ trònh phíncíịp úê Viïơt Nam Phíìn nađy bùưt ăíìu bùìng viïơc thaêo luíơn nhûông hònh thûâc phín cíịp khaâc nhau, vađ sau ăoâ phíntñch viïơc phín cíịp tûđ goâc ăöơ kinh tïị, chñnh trõ vađ vùn hoaâ Phíìn nađy líơp luíơn rùìng viïơc phín cíịp chñnh thûâc lađ

1 Trong baâo caâo nađy, “xeâ rađo” khöng nhíịt thiïịt mang nghôa tiïu cûơc Noâi cho cuđng, hiïơn tûúơng xeâ rađo trađn lan tûđ ăíìu thúđi kyđ Ăöíi múâi trong nhûông nùm 1980 ăaô taơo ra möơt söị caâc ăöíi múâi chñnh saâch ríịt thađnh cöng Trong nghiïn cûâu nađy, möơt tónh ặúơc goơi lađ xeâ rađo nïịu tónh nađy ặúơc nïu tïn trong Quýịt ắnh söị 1387 ngađy 29 thaâng 12 nùm 2005 cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê Hún nûôa, khi möơt tónh ặúơc coi lađ khöng xeâ rađo, thò ăiïìu ăoâ chó coâ nghôa lađ tónh ăoâ chûa bõ phaât hiïơn ăaô chñnh thûâc ban hađnh nhûông quy ắnh ngoađi phaâp luíơt; tíịt nhiïn ríịt coâ thïí lađ tónh ăoâ ăaô vi phaơm nhûng chûa bõ phaât hiïơn mađ thöi.

Giúâi thiïơu

möơt hiïơn tûúơng tûúng ăöịi múâi trong lõch sûê phaât triïín cuêa Viïơt Nam Trïn thûơc tïị, suöịt möơt thúđi gian dađi tronglõch sûê phaât triïín cuêa ăíịt nûúâc, sûơ quaên lyâ chñnh trõ vađ kinh tïị cuêa Viïơt Nam thïí hiïơn möơt mûâc ăöơ tíơp trunghoaâ chñnh thûâc ríịt cao, ăi ăöi vúâi möơt mûâc ăöơ phín cíịp khöng chñnh thûâc nhíịt ắnh

Phíìn thûâ ba mö taê nhûông ăöơng thaâi cuêa viïơc phín cíịp trong quaên lyâ FDI úê Viïơt Nam kïí tûđ khi Luíơt Ăíìu tûNûúâc ngoađi ăíìu tiïn ặúơc ban hađnh vađo nùm 1987 Phíìn nađy cuông ặa ra lyâ giaêi cho viïơc töìn taơi hiïơn tûúơngxeâ rađo húơp phaâp phöí biïịn, tûâc lađ viïơc chia caâc dûơ aân lúân thađnh nhiïìu dûơ aân nhoê hún ăïí traânh nhûông phiïìn hađcuêa hïơ thöịng quaên lyâ FDI vöịn ríịt cöìng kïình

Phíìn thûâ tû nghiïn cûâu nhûông khña caơnh khaâc nhau cuêa caâc ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh mađ nhiïìu tónh úê ViïơtNam ăaô aâp duơng trong 5 nùm trúê laơi ăíy Ăíìu phíìn nađy toâm tùưt nhûông söị liïơu thöịng kï vïì caâc tónh xeâ rađo sovúâi caâc tónh khöng xeâ rađo Phíìn nađy chó ra rùìng nhoâm caâc tónh xeâ rađo coâ xu hûúâng ngheđo hún, keâm phaât triïínhún, vađ coâ ñt ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi hún Sau ăoâ, phíìn nađy cuông mö taê nhûông thöng lïơ xeâ rađo phöí biïịn nhíịt mađ

32 tónh ăang aâp duơng Sau khi phín tñch vïì ăöơng cú vađ nhûông xu hûúâng phaât triïín cuêa hiïơn tûúơng xeâ rađo, phíìnnađy kïịt luíơn rùìng hiïơn tûúơng xeâ rađo coâ thïí ăaô khöng xaêy ra trađn lan ăïịn víơy nïịu nhû trûúâc ăoâ khöng coâ sûơphín cíịp ngín saâch vađ phín cíịp trong quaên lyâ FDI ngađy cađng tùng Phíìn nađy kïịt thuâc bùìng viïơc thaêo luíơnvïì ăöịi saâch cuêa chñnh phuê trûúâc lađn soâng xeâ rađo vađ sûơ “tuín thuê giaê hiïơu” cuêa caâc chñnh quýìn cuêa caâc tónhxeâ rađo

Phíìn thûâ nùm xem xeât caâc chi phñ vađ lúơi ñch cuêa caâc ûu ăaôi ăíìu tû Phíìn nađy cuông töíng kïịt laơi nhûông phaâthiïơn cuêa caâc nghiïn cûâu lyâ thuýịt vađ thûơc nghiïơm vïì vai trođ cuêa caâc ûu ăaôi ăíìu tû trong viïơc thu huât FDI Cuơthïí, phíìn nađy cöị gùưng giaêi ăaâp cíu hoêi: liïơu caâc ûu ăaôi thúị coâ thu huât ặúơc ăíìu tû nûúâc ngoađi hay khöng?Kïịt luíơn chñnh cuêa phíìn nađy lađ mùơc duđ caâc ûu ăaôi vïì thúị coâ thïí lađ möơt ăiïìu kiïơn cíìn ăïí thu huât FDI, songchuâng khöng thïí lađ nhûông ăiïìu kiïơn ăuê

Phíìn saâu lađ möơt ăaânh giaâ thûơc nghiïơm vïì taâc ăöơng cuêa caâc ýịu töị, trong ăoâ coâ caâc ûu ăaôi traâi quy ắnh, ăöịivúâi mûâc FDI thûơc hiïơn vađ FDI ăùng kyâ úê caâc tónh Phíìn nađy khùỉng ắnh thïm möơt líìn nûôa vïì tíìm quan troơngcuêa caâc ýịu töị cùn baên nhû tađi nguýn, cú súê haơ tíìng, nguöìn nhín lûơc, vađ quaên trõ ăiïìu hađnh ăöịi vúâi viïơc thuhuât FDI Phíìn nađy cuông chó ra rùìng caâc ûu ăaôi traâi quy ắnh ăaô khöng coâ hiïơu quaê trong viïơc taơo ăiïìu kiïơn chonhûông luöìng FDI chaêy maơnh hún vađo caâc tónh xeâ rađo.2Phíìn baêy kïịt luíơn vađ thaêo luíơn vïì möơt söị ăiïím ýịu cuêanghiïn cûâu nađy Phíìn nađy cuông ặa ra ắnh hûúâng cho nhûông nghiïn cûâu tiïịp theo

2 Möơt nghiïn cûâu chung giûôa Trûúđng Ăaơi hoơc Kinh tïị thađnh phöị HCM vúâi Dûơ aân Saâng kiïịn Nùng lûơc caơnh tranh Viïơt Nam nùm 2004 (Nguýîn Thõ Caênh vađ caâc taâc giaê, 2004) cuông coâ nhûông kïịt quaê tûúng tûơ Nghiïn cûâu nađy chó ra rùìng khi ặa ra caâc quýịt ắnh ăíìu tû, caâc ûu ăaôi vïì thúị thu nhíơp doanh nghiïơp ăoâng vai trođ ñt quan troơng hún nhiïìu ăöịi vúâi caâc cöng ty tû nhín trong nûúâc so vúâi caâc ýịu töị cùn baên khaâc, tûâc lađ cú súê haơ tíìng töịt, nguöìn nhín lûơc vađ lao ăöơng coâ tay nghïì, khaê nùng tiïịp cíơn thõ trûúđng, vađ chíịt lûúơng cuêa caâc quy ắnh úê ắa phûúng Nghiïn cûâu nađy cuông cho thíịy gíìn 85% doanh nghiïơp nhíơn ặúơc ûu ăaôi thúị thu nhíơp doanh nghiïơp coâ thïí hoùơc chùưc chùưn seô víîn coâ nhûông quýịt ắnh ăíìu tû nhû víơy duđ khöng ặúơc ûu ăaôi thúị Nghiïn cûâu nađy ûúâc tñnh rùìng sûơ khöng cíìn thiïịt cuêa caâc ûu ăaôi ăíìu tû thúị thu nhíơp doanh nghiïơp lađ gíìn 83%, cođn sûơ khöng cíìn thiïịt cuêa caâc trúơ cíịp cuêa nhađ nûúâc lađ tûđ 62% ăïịn 75%.

2 Töíng quan vïì phín cíịp úê Viïơt Nam

22 11 KKhhaaââii nniiïïơơmm vvïïìì pphhíínn ccííịịpp

Phín cíịp quaên lyâ nhađ nûúâc, theo nghôa röơng nhíịt, lađ möơt hònh thûâc chuýín giao quýìn haơn vađ traâch nhiïơmtrong viïơc thûơc thi caâc nhiïơm vuơ cöng tûđ caâc cú quan cíịp trung ûúng xuöịng caâc cú quan cíịp ắa phûúng, hayviïơc giao nhûông nhiïơm vuơ ăoâ cho khu vûơc tû nhín, nhúđ ăoâ khiïịn cho chñnh phuê gíìn vúâi dín hún vađ taơo raphaơm vi ăïí linh hoaơt trong caâc chûúng trònh cuêa chñnh phuê vïì líơp ngín saâch vađ cíịp vöịn Ngađy nay khaâi niïơmphín cíịp ặúơc sûê duơng cho nhiïìu hoađn caênh, nhiïìu hiïơn tûúơng khaâc nhau trong xaô höơi Mùơc duđ cođn coâ nhiïìucuöơc tranh luíơn vïì khaâi niïơm phín cíịp, nhûng ríịt nhiïìu quöịc gia, nhiïìu chuýn gia thöịng nhíịt vúâi nhau viïơcphaêi phín biïơt giûôa möơt söị hònh thûâc phín cíịp sau:

P

Phhíínn ccííịịpp cchhññnnhh ttrrõõ

Phín cíịp vïì chñnh trõ hay dín chuê nhùìm muơc ăñch taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi hún cho ngûúđi dín ặúơc tham giavađo bíịt kyđ quaâ trònh hoaơch ắnh chñnh saâch nađo taơi cíịp ắa phûúng Thöng qua viïơc phín cíịp vïì chñnh trõ,caâc chñnh quýìn ắa phûúng, nhûông ngûúđi ặúơc bíìu trûơc tiïịp, seô phaêi chõu traâch nhiïơm giaêi trònh cao hún trûúâccaâc ngûúđi dín ắa phûúng

P

Phhíínn ccííịịpp hhaađđnnhh cchhññnnhh

Phín cíịp hađnh chñnh lađ viïơc phín chia quýìn haơn ăïí thûơc hiïơn caâc nhiïơm vuơ cöng túâi caâc cú quan nhađ nûúâc

úê caâc cíịp Nhû víơy, thöng qua quaâ trònh phín cíịp hađnh chñnh, cöng taâc kïị hoaơch, quy hoaơch, quaên lyâ ăiïìuhađnh vađ möơt phíìn tađi trúơ cho cú súê haơ tíìng vađ cung cíịp caâc dõch vuơ cöng seô ặúơc chuýín giao tûđ cíịp trungûúng xuöịng caâc cú quan hađnh chñnh ắa phûúng Phín cíịp hađnh chñnh ặúơc chia thađnh 3 nhoâm:

Phi tíơp trung hay taên quýìn (deconcentralisation) lađ hònh thûâc phín chia quýìn quýịt ắnh vađ traâch nhiïơm chocaâc ăún võ ăaơi diïơn chñnh quýìn trung ûúng úê caâc vuđng (vñ duơ vùn phođng ăaơi diïơn böơ úê caâc vuđng) Hònh thûâcnađy lađ hònh thûâc thíịp nhíịt trong caâc hònh thûâc phín cíịp hađnh chñnh (thíơm chñ coâ chuýn gia cho ăíy khöngphaêi lađ hònh thûâc phín cíịp búêi viïơc chuýín giao nađy chó diïîn ra trong nöơi böơ cíịp trung ûúng)

Uyê quýìn (delegation) lađ hònh thûâc phín cíịp hađnh chñnh mađ chñnh quýìn trung ûúng chuýín giao quýìn quýịtắnh vađ traâch nhiïơm ăiïìu hađnh cho cú quan ắa phûúng song chñnh quýìn trung ûúng víîn chõu traâch nhiïơmvïì caâc quýịt ắnh nađy

Phín quýìn (devolution) lađ hònh thûâc cao nhíịt trong phín cíịp hađnh chñnh Vúâi hònh thûâc nađy, toađn böơ quýìnhaơn trong viïơc ra quýịt ắnh, tađi trúơ vađ quaên lyâ ặúơc chñnh quýìn trung ûúng giao cho caâc cú quan ăöơc líơpcuêa chñnh quýìn ắa phûúng (local government) Phín quýìn coâ nghôa lađ trao quýìn cho ắa phûúng trongviïơc sa thaêi vađ tuýín duơng caân böơ ắa phûúng, nhúđ ăoâ lađm cho caâc caân böơ ắa phûúng phaêi chõu traâch nhiïơmgiaêi trònh trûúâc nhûông ăaơi diïơn ặúơc dín bíìu, mađ khöng phaêi xin yâ kiïịn cíịp chñnh quýìn cao hún

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

P

Phhíínn ccííịịpp nnggíínn ssaaââcchh

Phín cíịp tađi khoaâ lađ cíịu phíìn troơng tím cuêa moơi biïơn phaâp phín cíịp Möîi ăún võ phín cíịp chó coâ thïí ăöơc líơpthûơc hiïơn caâc nhiïơm vuơ ặúơc phín cíịp khi hoơ coâ ặúơc caâc nguöìn lûơc cíìn thiïịt vađ khi hoơ coâ quýìn ặa ra caâcquýịt ắnh chi tiïu Caâc dõch vuơ do chñnh quýìn ắa phûúng cung cíịp chó coâ thïí ặúơc cíịp vöịn búêi möơt söịnguöìn nhíịt ắnh, bao göìm (nhûng khöng giúâi haơn úê) nhûông nguöìn tađi chñnh tûđ chñnh quýìn trung ûúng, nguöìnthu phñ tûđ nhûông ngûúđi sûê duơng dõch vuơ theo nguýn tùưc buđ ăùưp chi phñ, ăöìng tađi trúơ tûđ nhûông ngûúđi sûê duơng,thúị mađ ắa phûúng ặúơc pheâp thu theo luíơt ắnh, vay tñn duơng theo luíơt ắnh

P

Phhíínn ccííịịpp kkiinnhh ttïïịị ((pphhíínn ccííịịpp tthhõõ ttrrûûúúđđnngg))

Bïn caơnh nhûông hònh thûâc trïn cođn coâ hònh thûâc phín cíịp kinh tïị (cođn ặúơc goơi lađ phín cíịp thõ trûúđng, khaâiniïơm nađy khaâc hùỉn vúâi khaâi niïơm phín cíịp quaên lyâ nhađ nûúâc vïì kinh tïị) Khaâi niïơm nađy ặúơc sûê duơng khi Nhađnûúâc chuýín giao möơt söị chûâc nùng tûđ khu vûơc cöng sang khu vûơc tû nhín, nhû víơy möơt söị nhiïơm vuơ seô khöngặúơc caâc cú quan nhađ nûúâc thûơc hiïơn mađ seô chuýín giao cho khu vûơc kinh tïị tû nhín, húơp taâc xaô, caâc hiïơphöơi, vađ caâc töí chûâc phi chñnh phuê thûơc hiïơn Hònh thûâc nađy ặúơc phín thađnh 2 nhoâm, trong ăoâ: (1) “tû nhínhoaâ”: chuýín giao viïơc cung ûâng möơt söị saên phíím vađ dõch vuơ tûđ nhađ nûúâc sang caâc chuê thïí tû nhín vađ (2)giaêi quy chïị: giaêm caâc rađo caên hađnh chñnh, taơo ăiïìu kiïơn cho caâc chuê thïí tû nhín tham gia vađo thõ trûúđng.22 22 PPhhíínn ccííịịpp úúêê VViiïïơơtt NNaamm nnhhòònn ttûûđđ ccaaââcc ggooââcc ăăööơơ kkhhaaââcc nnhhaauu

P

Phhíínn ccííịịpp úúêê VViiïïơơtt NNaamm nnhhòònn ttûûđđ ggooââcc ăăööơơ llõõcchh ssûûêê vvaađđ vvùùnn hhooaaââ

Khoâ coâ thïí xaâc ắnh möơt caâch roô rađng víịn ăïì phín cíịp trong lõch sûê phaât triïín cuêa Viïơt nam Nhòn vađo lõch sûêphaât triïín cuêa Nhađ nûúâc Viïơt Nam (tûđ khi Ngö Quýìn giađnh laơi ăöơc líơp dín töơc vađo thïị kyê thûâ X), chuâng ta dïîcoâ caêm giaâc rùìng tûđ chïị ăöơ phong kiïịn, thúđi bõ thûơc dín ăö höơ ăïịn thúđi kyđ chïị ăöơ cöơng hoađ, cíịu truâc cuêa chñnhquýìn ăïìu coâ xu hûúâng tíơp trung nhiïìu hún phín cíịp Chñnh quýìn trung ûúng luön nùưm híìu hïịt quýìn lûơcmang tñnh quýịt ắnh, hònh thûâc phín quýìn (devolution) ặúơc sûê duơng chó vúâi möơt giúâi haơn ríịt nhoê, sûơ lïơ thuöơccuêa chñnh quýìn ắa phûúng vađo chñnh quýìn trung ûúng ríịt lúân (caê vïì chñnh saâch, ngín saâch vađ nhín sûơ).Biïơn phaâp uyê quýìn (delegation) chó ặúơc sûê duơng ăöịi vúâi möơt söị hoaơt ăöơng vađ hònh thûâc taên quýìn(deconcentralisation) híìu nhû chó ặúơc sûê duơng cho möơt töí chûâc (phaâi ăoađn) trong thúđi gian ngùưn haơn (nhûquan khím sai ăaơi thíìn thúđi phong kiïịn hoùơc caâc phaâi ăoađn ăùơc phaâi viïn cuêa Chñnh phuê) Duđ rùìng do nhûôngnguýn nhín khaâc nhau, song caê trûúâc kia líîn hiïơn nay ngín saâch nhađ nûúâc víîn coâ mûâc ăöơ tíơp trung tûúngăöịi cao, ắa phûúng luön phaêi tröng chúđ trung ûúng trúơ giuâp vïì ngín saâch Ăiïìu ăoâ ăaô lađm tùng thïm mûâc ăöơlïơ thuöơc cuêa ắa phûúng vađo trung ûúng ăöìng thúđi thu heơp hún nûôa khaê nùng ra quýịt ắnh cuêa chñnh quýìnắa phûúng

Tuy víơy, trong ăúđi söịng thûơc tiïîn, bïn caơnh cíịu truâc tíơp trung ăoâ, neât “vùn hoaâ lađng” cuêa Viïơt nam ăaô ặúơcthïí hiïơn ríịt roô neât Lađng cuêa Viïơt Nam coâ möơt “quýìn lûơc” vađ möơt võ thïị ríịt quan troơng trong xaô höơi Nhûôngcíu tuơc ngûô nhû “pheâp vua thua lïơ lađng” hoùơc nhíơn ắnh “Viïơt Nam coâ möơt thúđi gian dađi bõ míịt nûúâc nhûngchûa bao giúđ bõ míịt lađng” lađ nhûông minh chûâng ríịt roô rađng cho sûâc maơnh vùn hoaâ cuêa lađng Hûúng ûúâc cuêalađng (phaâp luíơt cuêa lađng) lađ möơt ăiïím ăùơc biïơt trong hïơ thöịng luíơt phaâp Viïơt Nam trong nhûông thïị kyê trûúâc.Nhûng, duđ Lađng coâ võ thïị nhû víơy nhûng coâ leô (?) Lađng chûa bao giúđ ặúơc thûđa nhíơn lađ möơt ăún võ hađnh chñnhcuêa böơ maây chñnh quýìn, lyâ trûúêng (trûúâc kia) vađ trûúêng thön (ngađy nay) khöng ặúơc chñnh thûâc coi lađ möơtcöng chûâc trong hïơ thöịng hađnh chñnh (mùơc duđ coâ ặúơc hûúêng trúơ cíịp tûđ ngín saâch), búêi víơy quýìn lûơc cuêalađng chó mang tñnh phi hònh thûâc vađ chó coâ thïí giaêi quýịt ặúơc möơt söị víịn ăïì vúâi quy mö, phaơm vi nhoê Mùơcduđ víơy, Lađng vúâi tû caâch lađ möơt cöơng ăöìng mang ñt nhiïìu mađu sùưc “tûơ quaên”, ăaô thay cho Nhađ nûúâc giaêi quýịtkhöng ñt víịn ăïì xaô höơi trong giai ăoaơn ăöíi múâi vûđa qua, nhíịt lađ nhûông víịn ăïì liïn quan trûơc tiïịp vúâi lúơi ñch cuêangûúđi dín (nhûông hoaơt ăöơng höî trúơ ngûúđi ngheđo, khuýịn hoơc, )

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

P

Phhíínn ccííịịpp ttrroonngg qquuaaââ ttrròònnhh ĂĂööííii MMúúââii

Ngay tûđ giai ăoaơn ăíìu cuêa Ăöíi Múâi, víịn ăïì phín cíịp ăaô ặúơc Ăaêng nhòn nhíơn möơt caâch nghiïm tuâc vađ ặúơcặa ngay vađo Nghõ quýịt cuêa Ăaơi höơi Ăaêng líìn thûâ VI (1986):

“Phaêi líơp laơi tríơt tûơ, kyê cûúng trong quaên lyâ kinh tïị, xaô höơi Chñnh cú chïị quaên lyâ cođn nùơng tñnh chíịt tíơp trungquan liïu, vûđa gođ boâ cíịp dûúâi, vûđa lađm giaêm hiïơu lûơc quaên lyâ tíơp trung lađ nguýn nhín trûơc tiïịp lađm röịi loaơntríơt tûơ, kyê cûúng Vò víơy, khöng thïí khùưc phuơc sûơ röịi ren bùìng caâch quay trúê laơi cú chïị cuô, mađ phaêi kiïnquýịt thûơc hiïơn phín cíịp quaên lyâ theo nguýn tùưc tíơp trung dín chuê

Viïơc phín cíịp quaên lyâ phaêi baêo ăaêm quýìn lađm chuê cuêa ba cíịp: quýìn quýịt ắnh cuêa trung ûúng (baogöìm caê caâc ngađnh trung ûúng) ăöịi vúâi nhûông lônh vûơc then chöịt, nhûông víịn ăïì coâ yâ nghôa chiïịn lûúơc, baêoăaêm cho sûơ phaât triïín cín ăöịi cuêa toađn böơ nïìn kinh tïị; quýìn chuê ăöơng cuêa caâc ắa phûúng trong viïơc thûơchiïơn traâch nhiïơm quaên lyâ kinh tïị - xaô höơi trïn ắa bađn laônh thöí; quýìn tûơ chuê saên xuíịt - kinh doanh cuêa caâcăún võ kinh tïị cú súê vađ vai trođ lađm chuê cuêa caâc tíơp thïí lao ăöơng Trong sûơ phín cöng, phín cíịp quaên lyâ,traâch nhiïơm phaêi ăi ăöi vúâi quýìn haơn, nghôa vuơ gùưn liïìn vúâi lúơi ñch.”3

Mùơc duđ ăaô ặúơc sûơ quan tím song nhûông víịn ăïì vïì lyâ luíơn phín cíịp, ăùơc biïơt lyâ luíơn vïì vai trođ cuêa Nhađ nûúâctrong nïìn kinh tïị chûa ặúơc nghiïn cûâu möơt caâch kyô lûúông vađ cuơ thïí, do víơy sau caê möơt thúđi gian dađi, phíncíịp víîn chó ặúơc hiïíu theo nghôa ríịt heơp cuêa phín cíịp hađnh chñnh Ăiïìu ăoâ ăaô díîn ăïịn nhûông hiïơn tûúơngphín cíịp thiïịu ăöìng böơ vađ toađn diïơn (nhiïìu lônh vûơc chó phín cíịp nhiïơm vuơ mađ khöng phín cíịp vïì tađi chñnh,phín cíịp vïì quaên lyâ nhín sûơ) vađ lađm aênh hûúêng tiïu cûơc ăïịn quaâ trònh phín cíịp úê Viïơt Nam Quaâ trònh phíncíịp úê Viïơt Nam thûúđng ặúơc thûơc hiïơn theo möơt söị nguýn tùưc, trong ăoâ coâ 2 nguýn tùưc chuê ýịu sau: Nguýn tùưc ăíìu tiïn lađ “phín cíịp tûđ trïn xuöịng”, coâ nghôa lađ nhûông gò úê cíịp trïn khöng cíìn lađm thò cíịp dûúâiseô thûơc hiïơn” (tûđ trïn xuöịng), hoađn toađn khöng tûúng ûâng vúâi nguýn tùưc phín cíịp phöí biïịn trïn thïị giúâi lađ

“nhûông gò cíịp dûúâi khöng lađm ặúơc thò cíịp trïn múâi phaêi lađm” (tûđ dûúâi lïn) Nguýn tùưc phín cíịp tûđ trïn xuöịngăaô ăííy ăïịn hiïơn tûúơng “cíịp dûúâi luön caêm thíy bõ gođ boâ vađ cíịp trïn luön úê trong tònh traơng “quaâ taêi” vađ khöngthïí kiïím soaât ặúơc, ăöìng thúđi tiïịp tuơc lađm tùng tñnh “yê laơi” úê chñnh quýìn cíịp dûúâi

Nguýn tùưc quan troơng thûâ hai cuêa phín cíịp úê Viïơt Nam lađ phín cíịp theo quy mö, hay cođn goơi lađ “nùưm to,buöng nhoê” Ăíy lađ möơt trong nhûông tiïu chñ chuê ăaơo trong quaâ trònh phín cíịp úê Viïơt Nam, ăùơc biïơt trong víịnăïì quaên lyâ ăíìu tû Song quy mö ăíìu tû khöng phaêi luâc nađo cuông tûúng ûâng vúâi tñnh chíịt vađ mûâc ăöơ aênh hûúêngcuêa dûơ aân ăíìu tû Chñnh nguýn tùưc phín cíịp nađy ăaô gíy khoâ khùn khöng nhoê cho caâc ắa phûúng vađ ăoâ cuônglađ möơt trong nhûông nguýn nhín buöơc hoơ phaêi tòm nhûông biïơn phaâp “xeâ rađo” trong viïơc thu huât ăíìu tû nûúâcngoađi (seô trònh bađy úê dûúâi ăíy)

Tuy nhiïn, coâ thïí khùỉng ắnh rùìng baên chíịt cuêa quaâ trònh caêi caâch úê Viïơt Nam trong vođng 20 nùm qua lađ möơtquaâ trònh chuýín ăöíi vai trođ cuêa nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị Sau hai thíơp kyê caêi caâch, nhòn chung, Viïơt Namăaô thađnh cöng trong viïơc chuýín ăöíi nïìn kinh tïị kïị hoaơch hoaâ tíơp trung sang nïìn kinh tïị phi tíơp trung theoắnh hûúâng thõ trûúđng (xem biïíu ăöì phín loaơi phín cíịp) Trïn thûơc tïị, nhiïìu thađnh tûơu trong söị nhûông thađnhtûơu nöíi bíơt nhíịt cuêa quaâ trònh Ăöíi múâi coâ ặúơc möơt phíìn lađ nhúđ hònh thûâc phín cíịp nađy Coâ thïí kïí ra ăíy möơtvađi vñ duơ ăiïín hònh Sûơ chuýín ăöíi cuêa khu vûơc nöng thön trong giai ăoaơn cuöịi thíơp niïn 1980 lađ kïịt quaê trûơctiïịp cuêa quýịt ắnh cuêa nhađ nûúâc trong viïơc ăöíi múâi vai trođ chó ăaơo vađ võ trñ ăöơc quýìn trong saên xuíịt vađ phínphöịi luâa gaơo Chó sau möơt vađi nùm, Viïơt Nam ăaô thoaât khoêi tònh traơng nhíơp khííu lûúng thûơc ăïí trúê thađnh möơttrong nhûông nûúâc xuíịt khííu gaơo lúân nhíịt thïị giúâi

3 Vùn kiïơn Ăaêng toađn tíơp, tíơp 47, trang 747

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

Möơt thađnh tûơu nûôa cuêa cöng cuöơc Ăöíi múâi ặúơc ghi nhíơn vađo ăíìu nhûông nùm 1990 khi khöịi Xö-viïịt suơp ăöí úêchíu Íu, cuđng vúâi noâ lađ nguöìn viïơn trúơ nûúâc ngoađi lúân nhíịt cuêa Viïơt Nam Cuông trong thúđi gian ăoâ, vò quanhïơ Viïơt - Myô chûa ặúơc bònh thûúđng hoaâ, nïn cíịm víơn cuêa Hoa Kyđ víîn cođn aâp duơng ăöịi vúâi Viïơt Nam ViïơtNam gíìn nhû hoađn toađn bõ cö líơp khoêi thïị giúâi bïn ngoađi Möơt líìn nûôa, khu vûơc tû nhín (líìn nađy lađ doanhnghiïơp) laơi ặúơc giaêi phoâng Luíơt Doanh nghiïơp tû nhín ặúơc ban hađnh vađo nùm 1990 nhùìm cöng nhíơn súêhûôu tû nhín vađ vai trođ cuêa khu vûơc tû nhín trong sûơ phaât triïín cuêa Viïơt Nam Nhúđ ăoâ, Viïơt Nam ăaô coâ thïí ặângvûông trïn ăöi chín cuêa mònh vađ xíy dûơng nïìn moâng cho sûơ phaât triïín maơnh meô trong tûúng lai Kïí tûđ ăoâ, nhađnûúâc ăaô díìn díìn tûđ boê võ trñ ăöơc tön cuêa mònh trong caâc ngađnh chïị taơo vađ dõch vuơ

Viïơc thöng qua Luíơt Doanh nghiïơp nùm 1999 ăaô ăaânh díịu möơt bûúâc tiïịn kïị tiïịp theo hûúâng phín cíịp thõtrûúđng Sau khi Luíơt nađy ặúơc ban hađnh, möơt con söị kyê luơc caâc doanh nghiïơp tû nhín ăaô ặúơc thađnh líơp nhúđthuê tuơc ăùng kyâ kinh doanh giúđ ăíy ăaô trúê nïn dïî dađng hún Khöịi lûúơng vöịn khöíng löì trong nûúâc ặúơc caâcdoanh nghiïơp nađy huy ăöơng ăaô giuâp cho Viïơt Nam höìi phuơc sau cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị khu vûơc nùm 1997-

1998 vađ duy trò möơt töịc ăöơ tùng trûúêng cao kïí tûđ nùm 2000

Tûđ nhûông thađnh cöng trong phín cíịp thõ trûúđng nađy, coâ thïí ruât ra möơt bađi hoơc lađ, nïịu nhû ngay tûđ giai ăoaơnăíìu cuêa cöng cuöơc Ăöíi múâi, víịn ăïì lyâ luíơn vïì vai trođ Nhađ nûúâc trong nïìn kinh tïị, lyâ luíơn vïì phín cíịp (theonghôa röơng) ặúơc nghiïn cûâu möơt caâch nghiïm tuâc thò Viïơt Nam coâ thïí thiïịt kïị ặúơc möơt löơ trònh tûúng ăöịi roôrađng cho quaâ trònh chuýín ăöíi ăöìng thúđi coâ thïí haơn chïị ặúơc ríịt nhiïìu nhûông sai líìm taơi möơt söị chûúng trònhăíìu tû thiïịu hiïơu quaê trong suöịt 20 nùm qua

TTiiïïííuu kkïïịịtt

Quaâ trònh phín cíịp phuơ thuöơc vađo caâc ýịu töị vùn hoaâ, chñnh trõ úê möîi quöịc gia Xeât vïì lõch sûê, hïơ thöịng chñnhquýìn Viïơt Nam mang nùơng “díịu íịn” tíơp trung hún phín cíịp Tuy víơy, vïì vùn hoaâ, tûđ líu ăúđi nay, Lađng úê ViïơtNam laơi coâ nhûông neât tûúng ăöịi ăíơm cuêa ýịu töị “tûơ quaên” Nhûông ăùơc ăiïím nađy cíìn ặúơc nghiïn cûâu kyô lûúônghún ăïí tòm ra nhûông biïơn phaâp phín cíịp phuđ húơp vúâi tònh hònh cuêa Viïơt Nam

Phín cíịp lađ möơt víịn ăïì ăaô ặúơc ăïì cíơp úê Viïơt Nam tûđ tûúng ăöịi líu, song víịn ăïì nađy víîn chûa ặúơc nghiïncûâu möơt caâch kyô lûúông vađ cú baên Baên thín khaâi niïơm “phín cíịp” víîn chûa ặúơc hiïíu möơt caâch thöịng nhíịttrong giúâi nghiïn cûâu vađ giúâi quaên lyâ.4

Do thiïịu nhûông nghiïn cûâu cú baên vađ nghiïn cûâu kinh nghiïơm nûúâc ngoađi nïn nhiïìu kiïịn nghõ vïì phín cíịpvíîn chó lađ phín cíịp trïn nïìn nhiïơm vuơ cuô (khöng xem xeât ăïí loaơi boê nhûông nhiïơm vuơ mađ Nhađ nûúâc khöngnhíịt thiïịt phaêi thûơc hiïơn) Ăiïìu ăoâ ăaô díîn ăïịn sûơ haơn chïị trong quaâ trònh thûơc hiïơn phín cíịp vađ víîn tiïịp tuơcgíy laông phñ nguöìn lûơc xaô höơi Bïn caơnh ăoâ, viïơc thûơc hiïơn phín cíịp theo nhûông nguýn tùưc khöng phuđ húơpăaô díîn ăïịn hiïơn tûúơng phín cíịp thiïịu toađn diïơn vađ ăöìng böơ, phín cíịp chûa phuđ húơp vúâi nùng lûơc cuêa böơ maâychñnh quýìn cíịp dûúâi ăöìng thúđi thiïịu sûơ giaâm saât cuêa cíịp trïn, gíy ra hiïơn tûúơng “aâch tùưc vađ laông phñ” trongquaâ trònh thûơc hiïơn phín cíịp

22 33 KKhhaaââii llûûúúơơcc pphhíínn ccííịịpp nnggíínn ssaaââcchh úúêê VViiïïơơtt NNaamm

Phíìn nađy thaêo luíơn vïì möơt söị khña caơnh cuêa phín cíịp ngín saâch liïn quan ăïịn viïơc phín cíịp trong quaên lyâFDI vađ viïơc ặa ra nhûông ûu ăaôi ăíìu tû traâi quy ắnh cuêa nhiïìu tónh trong nhûông nùm gíìn ăíy

4 Do ăoâ, nhiïìu cú quan chñnh phuê (kïí caê caâc böơ ngađnh) ăaô gùơ phaêi möơt söị khoâ khùn trong quaâ trònh thûơc hiïơn Nghõ quýịt söị 08/2004 cuêa chñnh phuê vïì caâc dûơ aân múê röơng phín cíịp.

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

Nguöìn: Chñnh phuê vađ caâc taâc giaê (2000 vađ 2005)

Phín cíịp ngín saâch (hay viïơc phín chia caâc chûâc nùng vađ traâch nhiïơm tađi chñnh) úê Viïơt Nam bùưt ăíìu vúâi viïơcban hađnh Luíơt Ngín saâch nùm 1996 Luíơt Ngín saâch ặúơc sûêa ăöíi nùm 1998, vađ sau ăoâ ặúơc sûêa ăöíi ăaângkïí nùm 2002 Nhûông thay ăöíi nađy nhùìm muơc ăñch taơo ăiïìu kiïơn hún nûôa cho viïơc phín cíịp ngín saâch tûúngûâng vúâi vai trođ thay ăöíi cuêa nhađ nûúâc (nhû ặúơc phaên aânh trong hïơ thöịng tađi chñnh cöng)

Nhû coâ thïí thíịy trong baêng 1, tó lïơ phíìn trùm cuêa chñnh quýìn ắa phûúng trong töíng chi quöịc gia ăaô tùng tûđ40% nùm 1997 lïn 48% nùm 2002 Tó lïơ nađy ăaô giaêm vađo nùm 2003 vađ nùm 2004 do suơt giaêm ăaâng kïí trong

tó lïơ tùng chi ắa phûúng vïì caê tuýơt ăöịi vađ tûúng ăöịi so vúâi töíng chi cuêa caê nûúâc Ăiïìu nađy ăaânh díịu sûơ ăaêongûúơc cuêa xu thïị trûúâc ăoâ trong ăoâ sûơ tùng trûúêng cuêa chi ắa phûúng ăaô cao hún ríịt nhiïìu so vúâi töịc ăöơ tùngcuêa chi nhađ nûúâc trong nhiïìu nùm Mùơc duđ coâ sûơ suơt giaêm trong tó lïơ phíìn trùm cuêa chi ắa phûúng, tó lïơ nađyvíîn cao hún nhiïìu so vúâi thúđi kyđ ăíìu nhûông nùm 1990 trûúâc khi Luíơt Ngín saâch ặúơc ban hađnh

Ăiïìu cöịt ýịu úê ăíy lađ nhúđ coâ sûơ phín cíịp ngín saâch, caâc chñnh quýìn ắa phûúng ngađy nay phaêi chõu traâchnhiïơm nhiïìu hún vïì chi tiïu cuêa hoơ Ăiïìu nađy coâ thïí seô khöng lađ víịn ăïì gò ăöịi vúâi caâc tónh vúâi caâc nguöìn thucao vađ tûúng ăöịi öín ắnh nhû Hađ Nöơi, thađnh phöị Höì Chñ Minh, hay Bònh Dûúng, nhûng laơi lađ möơt thaâch thûâcthûơc sûơ ăöịi vúâi caâc tónh ngheđo hún vúâi nhûông nguöìn thu ñt oêi vađ ñt bïìn vûông hún, mùơc duđ tó lïơ cíịp phaât cuêachñnh quýìn trung ûúng trong töíng chi ắa phûúng ăaô tùng lïn

B

Baaêênngg 11:: KKïïịịtt qquuaaêê ccuuêêaa mmúúêê rrööơơnngg pphhíínn ccííịịpp ttrroonngg tthhuu vvaađđ cchhii nnggíínn ssaaââcchh ((ttóó ăăööììnngg VVNN))

11 TThhuu

Trong ăoâ: thu ngín saâch ắaphûúng

Tó lïơ trong töíng tu ngín saâch nhađ nûúâc

Tó lïơ tùng

-Thu ngín saâch nhađ nûúâc

Thu ngín saâch ắa phûúng

33 TTóó llïïơơ ggiiûûôôaa cchhii XXDDCCBB ăắõaa pphhûûúúnngg vvaađđ

cchhii tthhûûúúđđnngg xxuuyýïnn ăắõaa pphhûûúúnngg

44 CCííịịpp pphhaaââtt ttûûđđ nnggíínn ssaaââcchh nnhhaađđ nnûûúúââcc

Tó lïơ tùng

Tó lïơ trong töíng chi ắa phûúng

65.352 19.26429,5

4,8 8,5 70.749 28.039 39,9 7.499 20.540

10,7 19,1 93,8

9,964 35,4 35,5

70.61220.280 28,7

8 5,3 74.761 31.808 42,5 9.424 22.203

5,0 13,4 91,3

12,290 23,3 38,6

78.489 19.571 24,9

11,2 -3,5 84.817 39.040 46,0 14.129 24.806

17,0 22,7 78,9

20,510 66,9 52,5

90.749 22.269 24,5

15,6 13,8 103.151 45.082 43,7 14.557 30.346

13,5 15,5 73,4

26,601 29,7 59,0

73.518 19.827 27,1

10,2 8,3 80.804 33.503 41,5 10.345 23.065

10,9 17,1 89,2

15,345 31,9 42,1

03.773 25.463 2,5

14,4 14,3 119.403 56.043 46,9 20.112 36.070

19,1 24,3 70,6

23,553 -11,5 42,0

121.716 30.545 25,1

17,3

20 135.490 64.573 47,7 24.147 39.627

14,2 15,2 77,1

35,278 49,8 54,6

141.930 38.683 27,3

16,6 26,6 177.150 66.254 37,4 20.786 45.468

19,5 2,6 85,1

38,040 7,8 57,4

149.320 44.743

30

5,2 15,7 187.670 67.184 35,8 20.708 43.981

5,9 1,4 101,7

35,048 -7,9 52,2

1997 1998 1999 2000 Trung bònh 2001 2002 2003 2004

1996-2000 (dûơ baâo) (kïị hoaơch)

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

Vïì thu, tó lïơ thu ngín saâch ắa phûúng trong töíng thu ngín saâch nhađ nûúâc tûúng ăöịi öín ắnh úê mûâc 27% tûđnùm 1996 Ăöịi vúâi caâc chñnh quýìn ắa phûúng, sûơ öín ắnh trong tó lïơ thu, cuđng vúâi viïơc tùng trong söị chi, coânghôa lađ hoơ ăang phaêi ăöịi mùơt vúâi möơt mûâc thím huơt ngín saâch ngađy cađng tùng Coâ túâi ba phíìn tû söị tónh liïntuơc bõ thím huơt ngín saâch trong möơt thúđi gian dađi Theo ûúâc tñnh, ngay caê khi chñnh quýìn trung ûúng chó thutûđ díìu thö vađ thúị xuíịt nhíơp khííu, vađ tíịt caê caâc loaơi thúị cođn laơi seô ặúơc ăïí laơi cho ngín saâch ắa phûúng,thò khoaêng hai phíìn ba söị tónh víîn seô phaêi lïơ thuöơc vađo höî trúơ tađi chñnh tûđ ngín saâch trung ûúng Thûơc tïị nađylađ möơt nguýn nhín quan troơng díîn ăïịn cú chïị “xin-cho” trong viïơc phín böí caâc nguöìn lûơc cuêa chñnh quýìntrung ûúng, möơt cú chïị ăùơc trûng trong möịi quan hïơ giûôa trung ûúng vađ ắa phûúng trong möơt thúđi gian dađi.Nhû coâ thïí thíịy roô trong baêng 1, mùơc duđ töịc ăöơ tùng trong chuýín giao tûđ chñnh quýìn trung ûúng cho chñnhquýìn ắa phûúng ăaô giaêm trong thíơp kyê vûđa qua, tó lïơ cuêa söị tiïìn cíịp phaât trong töíng chi ắa phûúng laơi tùngmaơnh, tûđ 35,5% nùm 1997 lïn 52,2% nùm 2004

H

Hööơơpp 11:: PPhhíínn ccííịịpp nngguuööììnn tthhuu cchhoo ccaaââcc cchhññnnhh qquuyýïììnn ăắõaa pphhûûúúnngg ttrroonngg ggiiaaii ăăooaaơơnn 11999966 22000022

Nguöìn thu cuêa ngín saâch cíịp tónh göìm:

(1) Caâc khoaên thu 100%, bao göìm tiïìn cho thú ăíịt; tiïìn cho thú vađ tiïìn baân nhađ úê thuöơc súê hûôu Nhađnûúâc; lïơ phñ trûúâc baơ; thu tûđ hoaơt ăöơng xöí söị kiïịn thiïịt; viïơn trúơ khöng hoađn laơi cuêa caâc töí chûâc, caâ nhín

úê nûúâc ngoađi trûơc tiïịp cho cíịp tónh theo quy ắnh cuêa phaâp luíơt; caâc khoaên phñ, lïơ phñ vađ caâc khoaên thukhaâc nöơp vađo ngín saâch cíịp tónh theo quy ắnh cuêa Chñnh phuê; huy ăöơng cuêa caâc töí chûâc, caâ nhín ăïíăíìu tû xíy dûơng caâc cöng trònh kïịt cíịu haơ tíìng theo quy ắnh cuêa Chñnh phuê; ăoâng goâp tûơ nguýơn cuêacaâc töí chûâc, caâ nhín úê trong vađ ngoađi nûúâc cho ngín saâch cíịp tónh; thu kïịt dû ngín saâch cíịp tónh; böísung tûđ ngín saâch trung ûúng; caâc khoaên thu khaâc theo quy ắnh cuêa phaâp luíơt

(2) Caâc khoaên thu phín chia theo tyê lïơ phíìn trùm (%) giûôa ngín saâch trung ûúng vađ ngín saâch cíịp tónh,bao göìm: thúị doanh thu; thúị lúơi tûâc, khöng kïí thúị lúơi tûâc cuêa caâc ăún võ hoaơch toaân toađn ngađnh; thúịthu nhíơp ăöịi vúâi ngûúđi coâ thu nhíơp cao; thúị chuýín lúơi nhuíơn ra nûúâc ngoađi; thúị tađi nguýn; thu sûêduơng vöịn ngín saâch

(3) Caâc khoaên thu phín chia theo tyê lïơ phíìn trùm (%) giûôa ngín saâch cíịp tónh, ngín saâch huýơn, quíơn,thõ xaô, thađnh phöị thuöơc tónh (goơi chung lađ ngín saâch cíịp huýơn) vađ ngín saâch xaô, thõ tríịn bao göìm: thúịsûê duơng ăíịt nöng nghiïơp; thúị chuýín quýìn sûê duơng ăíịt; thúị nhađ, ăíịt; tiïìn sûê duơng ăíịt

Nguöìn: Luíơt Ngín saâch 1996, Ăiïìu 30.

Höơp 2: Phín cíịp nguöìn thu kïí tûđ Luíơt Ngín saâch nùm 2002

Nguöìn thu cuêa ngín saâch ắa phûúng göìm:

(1) Caâc khoaên thu ngín saâch ắa phûúng hûúêng 100%, bao göìm: thúị nhađ, ăíịt; thúị tađi nguýn, khöngkïí thúị tađi nguýn thu tûđ díìu, khñ; thúị mön bađi; thúị chuýín quýìn sûê duơng ăíịt; thúị sûê duơng ăíịt nöngnghiïơp; tiïìn sûê duơng ăíịt; tiïìn cho thú ăíịt; tiïìn cho thú vađ tiïìn baân nhađ úê thuöơc súê hûôu nhađ nûúâc; lïơ phñtrûúâc baơ; thu tûđ hoaơt ăöơng xöí söị kiïịn thiïịt; thu höìi vöịn cuêa ngín saâch ắa phûúng taơi caâc töí chûâc kinh tïị,thu tûđ quyô dûơ trûô tađi chñnh cuêa ắa phûúng, thu nhíơp tûđ vöịn goâp cuêa ắa phûúng; viïơn trúơ khöng hoađn laơicuêa caâc töí chûâc quöịc tïị, caâc töí chûâc khaâc, caâc caâ nhín úê nûúâc ngoađi trûơc tiïịp cho ắa phûúng; caâc khoaênphñ, lïơ phñ, thu tûđ caâc hoaơt ăöơng sûơ nghiïơp vađ caâc khoaên thu khaâc nöơp vađo ngín saâch ắa phûúng theoquy ắnh cuêa phaâp luíơt; thu tûđ quyô ăíịt cöng ñch vađ thu hoa lúơi cöng an khaâc; huy ăöơng tûđ caâc töí chûâc, caânhín theo quy ắnh cuêa phaâp luíơt; ăoâng goâp tûơ nguýơn cuêa caâc töí chûâc, caâ nhín úê trong nûúâc vađ ngoađinûúâc; thu kïịt dû ngín saâch ắa phûúng theo quy ắnh taơi Ăiïìu 63 cuêa Luíơt nađy; caâc khoaên thu khaâc theoquy ắnh cuêa phaâp luíơt;

(2) Caâc khoaên thu phín chia theo tyê lïơ phíìn trùm (%) giûôa ngín saâch trung ûúng vađ ngín saâch ắa phûúngtheo quy ắnh taơi khoaên 2 Ăiïìu 30 cuêa Luíơt nađy, bao göìm: thu böí sung tûđ ngín saâch trung ûúng; thu tûđhuy ăöơng ăíìu tû xíy dûơng caâc cöng trònh kïịt cíịu haơ tíìng theo quy ắnh taơi khoaên 3 Ăiïìu 8 cuêa Luíơt nađy

Nguöìn: Luíơt Ngín saâch 2002, Ăiïìu 32.

Töíng quan vïì Múê röơng phín cíịp úê Viïơt Nam

ÚÊ ăíy, cíìn lûu yâ möơt vađi thay ăöíi mađ Luíơt Ngín saâch Nhađ nûúâc nùm 2002 ăem laơi Thay ăöíi ăíìu tiïn lađ LuíơtNgín saâch Nhađ nûúâc ăaô trao cho chñnh quýìn caâc tónh nhiïìu thíím quýìn ngín saâch hún so vúâi chñnh quýìntrung ûúng vađ chñnh quýìn cíịp dûúâi Giúđ ăíy, chñnh quýìn tónh ặúơc pheâp vay trong nûúâc mađ khöng cíìn xinchñnh quýìn trung ûúng phï chuíín, chó cíìn ăaâp ûâng ặúơc möơt söị ýu cíìu vađ ăiïìu kiïơn nhíịt ắnh Höơi ăöìngNhín dín tónh, cú quan líơp phaâp cíịp tónh, giúđ ăíy coâ thïí quýịt ắnh phín chia chi ngín saâch giûôa ba cíịpchñnh quýìn ắa phûúng lađ tónh, huýơn vađ xaô Ăiïìu nađy cuông coâ thïí aênh hûúêng ăïịn söị thu cuêa caâc cíịp chñnhquýìn khaâc bùìng viïơc xaâc ắnh loaơi phñ vađ caâc khoaên ăoâng goâp mađ nhûông cíịp chñnh quýìn nađy coâ thïí thu.Khi caâc chñnh quýìn tónh ăaô ặúơc trao nhiïìu thíím quýìn vađ sûơ linh hoaơt vïì ngín saâch, caâc böơ ngađnh laơi ăangmíịt díìn quýìn kiïím soaât ăöịi vúâi caâc chûâc nùng phín phöịi vöịn coâ cuêa hoơ Mùơc duđ caâc chñnh quýìn ắaphûúng phaêi tuín theo caâc kïị hoaơch do caâc böơ líơp ra khi líơp kïị hoaơch ngín saâch, viïơc thiïịu cú chïị theo doôivađ phöịi húơp hiïơu quaê thûúđng díîn ăïịn sûơ thiïịu nhíịt quaân giûôa caâc kïị hoaơch cuêa böơ vađ sûơ phín böí nguöìnlûơc thûơc tïị taơi cíịp tónh Viïơc giaêi quýịt sûơ thiïịu nhíịt quaân nađy, ăöìng thúđi tiïịp tuơc cho pheâp chñnh quýìn ắaphûúng coâ nhiïìu linh hoaơt hún trong víịn ăïì ngín saâch, lađ möơt thaâch thûâc khöng nhoê trong phín cíịp ngínsaâch úê Viïơt Nam

3 Phín cíịp quaên lyâ FDI úê Viïơt Nam5

Nùm 1986 nïìn kinh tïị Viïơt nam lím vađo tònh traơng suy thoaâi tríìm troơng, ăúđi söịng nhín dín quaâ khoâ khùn Ăïícoâ thïí vûúơt qua nhûông thûê thaâch nađy, Ăaêng ăaô ặa ra 3 chûúng trònh troơng ăiïím lađ phaât triïín nöng nghiïơp,saên xuíịt hađng tiïu duđng vađ tùng cûúđng xuíịt khííu Trong luâc nguöìn lûơc trong nûúâc cođn ríịt haơn chïị, viïơckhuýịn khñch ăíìu tû nûúâc ngoađi lađ möơt trong nhûông giaêi phaâp ặúơc coi troơng nhíịt Chñnh vò víơy, Ăaơi höơi Ăaênglíìn thûâ VI ăaô chó ăaơo:

“Cöng böị chñnh saâch khuýịn khñch nûúâc ngoađi ăíìu tû vađo nûúâc ta dûúâi nhiïìu hònh thûâc, nhíịt lađ ăöịi vúâi caâcngađnh vađ cú súê ăođi hoêi kyô thuíơt cao, lađm hađng xuíịt khííu Ăi ăöi vúâi viïơc cöng böị luíơt ăíìu tû, cíìn coâ caâcchñnh saâch vađ biïơn phaâp taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho ngûúđi nûúâc ngoađi vađ Viïơt kiïìu vađo nûúâc ta ăïí húơp taâckinh doanh.”6

Trïn cú súê Nghõ quýịt cuêa Ăaêng, Luíơt Ăíìu tû nûúâc ngoađi ăaô ặúơc ban hađnh vađ lađ möơt trong nhûông Luíơt ăíìutiïn cuêa hïơ thöịng phaâp luíơt kinh tïị Viïơt nam Trong giai ăoaơn ăíìu thûơc hiïơn Luíơt ăíìu tû nûúâc ngoađi, do kinhnghiïơm cođn thiïịu, söị lûúơng dûơ aân ăíìu tû vađ söị vöịn ăíìu tû nûúâc ngoađi cođn ríịt ñt, toađn böơ caâc dûơ aân ăíìu tûnûúâc ngoađi ăïìu do trung ûúng quaên lyâ (Uyê ban Nhađ nûúâc vïìđ húơp taâc vađ ăíìu tû, SCCI) Sau khi bònh thûúđnghoaâ quan hïơ ngoaơi giao vúâi Hoa Kyđ, lïơnh cíịm víơn bõ baôi boê, luöìng ăíìu tû nûúâc ngoađi ăöí vađo Viïơt Nam vúâi töịcăöơ gia tùng ríịt cao Trûúâc tònh hònh ăoâ víịn ăïì phín cíịp trong quaên lyâ ăíìu tû nûúâc ngoađi ăaô ặúơc ăùơt ra vađtûđng bûúâc ặúơc múê röơng thöng qua caâc Luíơt, Nghõ ắnh hoùơc Quýịt ắnh cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê

Mùơc duđ viïơc phín cíịp trong quaên lyâ FDI ăaô tùng nhanh trong hai thíơp kyê vûđa qua, víîn cođn töìn taơi nhûông haơnchïị - nhíịt lađ vïì quy mö dûơ aân – vađ nhûông bíịt cíơp nađy tiïịp tuơc haơn chïị khaê nùng cuêa chñnh quýìn ắa phûúngtrong viïơc thu huât ăíìu tû nûúâc ngoađi Theo Luíơt Ngín saâch Nhađ nûúâc nùm 2002, Hađ Nöơi vađ thađnh phöị Höì ChñMinh ặúơc pheâp quaên lyâ caâc dûơ aân ăíìu tû nûúâc ngoađi vađo caâc khu cöng nghiïơp coâ giaâ trõ ăïịn 10 triïơu ăö-la,trong khi caâc tónh khaâc chó ặúơc pheâp quaên lyâ caâc dûơ aân coâ söị vöịn ăïịn 5 triïơu ăö-la Caâc khu cöng nghiïơp vađkhu chïị xuíịt ặúơc cíịp pheâp cho caâc dûơ aân FDI trong khu cöng nghiïơp hay khu chïị xuíịt vúâi söị vöịn coâ thïí lïntúâi 40 triïơu ăö-la

H

Hööơơpp 33:: NNhhûûôônngg ccööơơtt mmööịịcc qquuaann ttrrooơơnngg ttrroonngg pphhíínn ccííịịpp qquuaaêênn llyyââ FFDDII

Thuê tûúâng Chñnh phuê ra quýịt ắnh phín cíịp cíịp Giíịy pheâp ăíìu tû cho Uyê ban Nhín dín 16 tónh, thađnhphöị trûơc thuöơc trung ûúng (taơi Quýịt ắnh 386/TTg ngađy 7/6/1997 vađ Quýịt ắnh 41/1998/QĂ-TTg ngađy20/2/1998)

Sau hún 1 nùm thûơc hiïơn, trïn cú súê töíng kïịt thûơc tiïîn, ngađy 1/12/1998, Thuê tûúâng Chñnh phuê ăaô banhađnh Quýịt ắnh söị 233/1998/QĂ-TTg phín cíịp cho tíịt caê caâc Uyê ban Nhín dín cíịp tónh cíịp Giíịy pheâpăíìu tû vađ ăiïìu chónh caâc Giíịy pheâp ăíìu tû ăöịi vúâi caâc dûơ aân ăíìu tû nûúâc ngoađi

Nùm 2000, Luíơt Ăíìu tû nûúâc ngoađi ặúơc sûêa ăöíi, taơi Ăiïìu 55 cuêa Luíơt ĂTNN vađ Ăiïìu 115 cuêa Nghõ ắnhsöị 24/2000/NĂ-CP ngađy 31/7/2000 cuêa Chñnh phuê quy ắnh chi tiïịt thi hađnh Luíơt ĂTNN taơi Viïơt Nam,phaơm vi vïì quýìn haơn cuêa UBND cíịp tónh ăaô ặúơc ăiïìu chónh tûđ chöî chó quy ắnh cho khíu cíịp vađ ăiïìuchónh Giíịy pheâp ăíìu tû ăïịn toađn böơ quaâ trònh quaên lyâ Nhađ nûúâc vïì hoaơt ăöơng ăíìu tû nûúâc ngoađi

5 Phíìn nađy chó giúâi haơn thaêo luíơn vïì phín cíịp quaên lyâ FDI úê Viïơt Nam cho ăïịn nùm 2005 Kïí tûđ khi Luíơt Ăíìu tû Chung coâ hiïơu lûơc vađo ngađy 1 thaâng 7 nùm 2006, viïơc quaên lyâFDI ăaô gíìn nhû ặúơc phín cíịp hoađn toađn cho túâi cíịp tónh (vúâi möơt vađi ngoaơi lïơ ăöịi vúâi ăíìu tû coâ ăiïìu kiïơn).

6 Vùn kiïơn Ăaêng toađn tíơp, tíơp 47, trang 767

Múê röơng phín cíịp quaên lyâ FDI úê Viïơt Nam

B

Baaêênngg 22:: CCaaââcc ggiiííịịyy pphheeââpp ăăííììuu ttûû ăặûúúơơcc ccaaââcc UUBBNNDD,, kkhhuu ccöönngg nngghhiiïïơơpp vvaađđ kkhhuu cchhïïịị xxuuííịịtt ccííịịpp

* : Tñnh göơp caê dûơ aân taơi caâc Khu Cöng nghiïơp, Khu Chïị xuíịt taơi caâc ắa phûúng

**: Caâc nùm 1993 ăïịn hïịt 1996 lađ nhûông söị liïơu tûđ caâc khu cöng nghiïơp, khu chïị xuíịt úê caâc ắa phûúng nïn quy mö vöịn bònh quín cuêa dûơ aân cođn úê mûâc cao)

10 thaâng nùm 2004

Töíng

Sỉ dù ¸n

72839401182062873645067637185753.651

Vỉn ®¨ng ký

(.000 㮫 la Mü)40.293203.190212.272310.227554.658720.040740.4751.013.8651.238.4161.641.0231.599.4881.323.7659.597.712

Quy m« dù ¸n trung b×nh

(triÖu ®« la Mü)*

5,77,35,47,84,73,52,62,82,42,22,22,32,6

VVuuđđnngg

1 Vuđng nuâi phña bùưc

2 Ăöìng bùìng söng Höìng

3 Bùưc trung böơ vađ duýn haêi miïìn trung

4 Cao nguýn trung böơ

5 Ăöng Nam böơ

6 Ăöìng bùìng söng Cûêu long

TTööíínngg

SSööịị ddûûơơ aaâânn

115574147431.2496522 119933

VVööịịnn ăăùùnngg kkyyââ(( 000000 ăăöö llaa MMyyôô))222.0861.053.239316.69170.4131.890.119144.38833 669966 993377

QQuuyy mmöö ddûûơơ aaâânn ttrruunnggbbòònnhh ((ttrriiïïơơuu ăăöö llaa MMyyôô))

1,91,82,11,61,52,211,,77