MÔN cơ sở văn hóa VIỆT NAM chủ đề tìm hiểu văn hóa tổ CHỨC GIA ĐÌNH và GIA tộc

Vì vậy, tôi chọn đề tài “Văn hóa tổ chức gia đình và gia tộc” nhằm nâng cao sự hiểu biết của mình cũng như góp phần tìm hiểu, củng cố lại kiến thức về các thiết chế cơ bản của tổ chức xã

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA TIẾNG ANH

MÔN: CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM Chủ đề tìm hiểu:

VĂN HÓA TỔ CHỨC GIA ĐÌNH VÀ GIA TỘC

Giáo viên hướng dẫn:TS Phan Thị Kim Anh Tên học viên:

Mã học viên:

Lớp:

Năm học: 2021-2022

Ninh Thuận, ngày 03 tháng 01 năm 2022

LỜI CẢM ƠN

Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Trường Đại học Công Nghệ TP HCM đã đưa môn học Cơ sở văn hóa Việt Nam vào chương trình giảng dạy Đặc biệt, chúng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên bộ môn – Cô Phan Thị Kim Anh đã nhiệt tình dạy dỗ, truyền đạt những kiến thức hữu ích cho chúng tôi trong suốt thời gian học tập vừa qua Trong thời gian tham gia lớp học Cơ sở văn hóa Việt Nam, tôi đã có thêm cho mình nhiều kiến thức bổ ích, tinh thần học tập hiệu quả, nghiêm túc Đây sẽ là những kiến thức cần thiết và quan trọng để làm nền tảng hành trang phục vụ cho ngành học, cũng như công việc của chúng tôi sau này

Bộ môn Cơ sở văn hóa Việt Nam là môn học thú vị, vô cùng bổ ích và có tinh thực tế cao Đã cung cấp đủ kiến thức về các nền văn hóa cũng như các phong tục tín ngưỡng, gắn liền với nhu cầu thực tiễn của sinh viên cũng như là nhu cầu của ngành nghề thiên về văn hóa, du lịch Đặc biệt, cảm ơn cô đã tận tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi hoàn thanh tốt chương trình học tập của minh Bên cạnh đó, chân thanh cảm ơn cô đã dành thời gian của cá nhân để đọc và xem qua bài tiểu luận nghiên cứu của tôi Do kiến thức còn hạn chế, và khả năng lý luận còn nhiều thiếu sót, nên trong bài tiểu luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót không mong muốn, mong cô bỏ qua Kính mong nhận được lời nhận xét, góp ý, đóng góp của cô để bài tiểu luận hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Ninh Thuận, ngày 03 tháng 01 năm 2022

MỤC LỤC CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1.4 GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.5 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

CHƯƠNG II: NỘI DUNG

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC GIA ĐÌNH, GIA TỘC………

2 2 TỔ CHỨC GIA ĐÌNH………

2.2.1 Khái niệm gia đình ………

2.2.1.1 Khái niệm………

2.2.1.2 Ý nghĩa của gia đình………

2.2.2 Thiết kế tổ chức gia đình………

2.2.2.1 Gia pháp………

2.2.2.2 Gia lễ………

2.2.2.3 Gia phong………

2.3 TỔ CHỨC GIA TỘC………

2.3.1 Khái niệm gia tộc………

2.3.1.1 Khái niệm………

2.3.1.2 Ý nghĩa gia tộc………

2.3.2 Thiết kế tổ chức gia tộc………

2.3.2.1 Từ đường………

2.3.2.2 Gia phả……….

2.3.2.3 Mồ mả………

2.3.2.4 Hương hỏa………

2.4 KẾT LUẬN……….

2.5 TÀI LIỆU THAM KHẢO……….

CHƯƠNG I: MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Cơ cấu tổ chức xã hội Việt Nam truyền thống căn bản gồm có 3 cấp là: Nhà (gồm gia đình và gia tộc), Làng và Nước Từ lâu, văn hóa gia đình, cùng với văn hóa làng được xem là văn hóa cội nguồn của dân tộc Nắm được vững được những đặc thù của tổ chức gia đình và làng xã Việt Nam là sẽ hiểu được văn hóa tổ chức đời sống của người Việt Nam ta

Vì vậy, tôi chọn đề tài “Văn hóa tổ chức gia đình và gia tộc” nhằm nâng cao sự hiểu biết của mình cũng như góp phần tìm hiểu, củng cố lại kiến thức về các thiết chế cơ bản của tổ chức xã hội Việt Nam truyền thống, đặc biệt là văn hóa tổ chức gia đình và gia tộc trong đời sống người dân Việt

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

 Mục đích nghiên cứu:

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu rõ hơn về ý nghĩa văn hóa của các tổ chức

xã hội để thấy được sự đặc sắc về nền văn hóa và tính truyền thống của dân tộc Từ đó, có thể hiểu được mối quan hệ chặt chẽ giữa Nhà- Làng- Nước trong đời sống văn hóa của người Việt cũng như thấy được những ưu điểm và nhược điểm trong tính cách người Việt Nam bắt nguồn từ tính cộng đồng và tính tự trị

 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến văn hóa tổ chức gia đình và gia tộc Giải

mã được một số nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt như sự gắn kết của các mối quan

hệ huyết thống trong gia đình và gia tộc Đưa ra các bài học được rút ra từ nền văn hóa này, từ đó đề xuất ra các biện pháp giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc

1.3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích tư liệu, phương pháp tổng hợp, phương pháp nghiên cứu lý thuyết, tư liệu

1.4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Dân tộc Việt Nam có nền văn hoá đặc sắc, lâu đời gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc, trong đó tiêu biểu có thể nói đến và văn hóa tổ chức xã hội bao gồm các văn hóa Nhà- Làng- Nước Song tôi chỉ nghiên cứu về văn hóa tổ chức Nhà

(gồm gia đình và gia tộc), tìm hiểu rõ hơn về cách thiết kế tổ chức trong gia đình và gia tộc

1.5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

 Ý nghĩa lý luận:

 Ý nghĩa thực tiễn:

CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC GIA ĐÌNH, GIA TỘC

Từ xa xưa, người Việt cổ đã có tổ chức xã hội theo chế độ thị tộc mẫu hệ Bắt đầu sau thời Văn Lang- Âu Lạc, chế độc thị tộc mẫu hệ dần tan rã và chuyển sang một chế độ mới- chế độ thị tộc phụ quyền Trong thời kì Bắc thuộc, chế độ gia tộc phụ quyền ngày càng được đề cao Quan hệ huyết thống phụ hệ từ lâu đã trở thành sợi dây liên lạc cơ bản

để tổ chức quan hệ cộng đồng thân thuộc thành hai cấp độ là gia đình và gia tộc (đại gia đình) Những người có cùng quan hệ huyết thống có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, mật thiết với nhau hợp thành đơn vị cơ sở là gia đình và đơn vị cấu thành là gia tộc Đối với người Việt Nam từ xa xưa, gia tộc đã trở thành một cộng đồng gắn bó và có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội của mỗi con người, thậm chí còn quan trọng hơn cả gia đình

Họ cũng rất xem trọng các khái niệm liên quan đến gia tộc như trưởng họ, tộc trưởng, nhà thờ họ, từ đường, gia phả,… Trong xã hội Việt Nam, người Việt cho đến giờ vẫn thích sống theo lối đại gia đình và các cụ già trong nhà rất lấy làm hãnh diện, vui sướng nếu họ đứng đầu một đại gia đình gồm nhiều thế hệ Hiện nay, ở một số dân tộc ít người rất phổ biến tình trạng các thế hệ của một đại gia đình, một gia tộc ở tập trung dưới một mái nhà dài – loại nhà này có thể dài tới trên 30 mét và cứ khi trong gia tộc có thêm thành viên mới họ lại xây dài thêm một gian nhà, với số lượng đôi khi có thể lên tới hơn trăm người Sức mạnh của gia đình, gia tộc được thể hiện qua tinh thần đùm bọc, thương yêu lẫn nhau Tất cả các thành viên trong gia đình, gia tộc đều có trách nhiệm cưu mang, giúp đỡ nhau về mặt vật chất (tiền của) hoặc có thể hỗ trợ nhau về trí tuệ, tinh thần và dìu dắt nhau, làm chỗ dựa cho nhau về nhiều mặt như chinh trị, xã hội,…

http://ditichlichsu-vanhoahanoi.com/co-so-van-hoa-viet-nam/van-hoa-to-chuc-doi-song-tap-the/to-chuc-nong-thon/

2.2 TỔ CHỨC GIA ĐÌNH

2.2.1 Khái niệm gia đình

2.2.1.1 Khái niệm

Gia đình là một cộng đồng những người sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng hoặc

quan hệ giáo dục, gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài[2] Họ có mối quan hệ thân thuộc, thân thương gần gũi với nhau, gia đình chính là một cách thức tổ chức sống nhỏ nhất trong xã hội, trong gia đình có mối liên kết với nhau từ quan hệ huyết thống hoặc nuôi dưỡng Theo “Luật hôn nhân và gia đình năm 2014”, khái niệm gia đình được nói đến là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan

hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theo quy định [3]

Có thể nói gia đình là môi trường xã hội hóa đầu tiên của mỗi con người, nó là nơi khởi nguồn của sự giáo dục Để gia đình thực sự là một môi trường lành mạnh, an toàn thì tất cả thành viên trong gia đình đều có trách nhiệm phát triển toàn diện về mọi mặt Cần có sự chăm lo, vun đắp cho tổ ấm nhỏ của mỗi thành viên gia đình, ngoài ra còn cần sự ủng hộ, đồng thuận của nhiều yếu tố khác Hạnh phúc của gia đình đôi khi chỉ đơn giản là việc các thành viên trong gia đình có thể vui vẻ, hòa thuận và giúp đỡ nhau trong các hoạt động thường ngày của gia đình Một gia đình hạnh phúc được thể hiện qua các yếu tố gắn kết tình cảm gia đình như sự quan tâm, giúp đỡ và gắn bó với nhau Tình cảm gia đình là thứ tình cảm thiêng liêng, cao cả khó mà diễn tả được, nó là sợi dây thần kì giúp gắn bó các thành viên trong cùng một gia đình lại với nhau Tình cảm gia đình có thể tình yêu thương vỗ về của ông bà với con cháu, sự đùm bọc, chở che của cha mẹ với con cái hay tình cảm yêu quý nhau giữa các anh chị em,… Đây là tình cảm mà mỗi người trong chúng ta luôn cố gắng để vun đắp, gìn giữ, trân trọng nó và mỗi cá nhân sẽ có những cách để thể hiện, bộc lộ tình cảm gia đình khác nhau Tuy nhiên, dù có thế nào đi nữa thì họ đều có một điểm chung là luôn yêu thương, trân trọng người thân ruột thịt của mình và bao giờ cũng quan tâm, chăm sóc lẫn nhau Tình cảm thương yêu nhau của các thanh viên trong gia đình có thể vượt qua những khó khăn, rào cản về địa lý, không gian,

nó chinh là sợi dây vô hình nhưng có sức mạnh đáng sợ, có thể gắn kết mọi người với nhau Dù cho có đi đâu về đâu thì các thành viên vẫn luôn nhớ về gia đình, tổ ấm của minh, gia đình là chỗ dựa tinh thần vững chắc của những người con xa quê Từ những điều trên, có thể nói, tình cảm gia đình là tình cảm thiêng liêng đáng trân quý nhất, không

có bất kì thứ tình cảm nào khác có thể thay thế được tình yêu thương gia đình

2.2.1.2 Ý nghĩa của gia đình

Gia đình được hình thành theo lịch sử xuất hiện và phát triển của loài người, trong

đó, gia đình mang lại những ý nghĩa lớn lao Gia đình theo quy định của pháp luật chính

là cơ sở để xác định các quyền lợi nghĩa vụ giữa các thành viên trong gia đình khi có các vấn đề liên quan phát sinh Nó còn giúp chúng ta có điểm tựa, là là chỗ dựa vững chắc giúp ta thêm sức mạnh để vượt qua mọi khó khăn, là nguồn động lực lớn lao, giúp ta vững bước trên con đường đời Sức mạnh to lớn của tình cảm gia đình sẽ chắp cho ta đôi cánh vươn đến những ước mơ, khát vọng lớn lao Ông bà, cha mẹ là điểm tựa để con cháu cố gắng, ngược lại, thành công của con châu chính là niềm hãnh diện, là sự nghiệp của ông bà, cha mẹ Tấm lòng hiếu thảo của con luôn làm cha mẹ vui lòng Gia đình ngoài các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, nó được xây dựng và duy trì dựa trên những quan niệm về đạo đức, thuần phong mĩ tục của nước ta, chính vì vật đây luôn là nơi mà con người gắn bó, tin tưởng nhau Tình cảm gia đình được xây dựng dựa trên tình yêu thương, bổn phận và trách nhiệm của các thành viên Tình yêu thương đó là vô hạn, xuất phát từ chính trái tim của mọi người mà không cần sự báo đáp Ông bà, cha mẹ dành toàn bộ tình yêu thương, sự quan tâm để chăm sóc con cái Đồng thời, con cháu cũng luôn tự giác, hiếu thảo và chăm sóc ông bà Anh chị em trong gia đình luôn đùm bọc, quan tâm và chia sẻ với nhau Gia đình đồng hành với ta từ lớn cho đến khi trưởng thành

sẽ là nơi để ta tạo dựng ước mơ, nơi mà chúng ta sẽ được dạy những bài học đầu tiên trước khi vào đời Chính tình yêu thương, dạy dỗ của người mẹ, người cha là động lực để các con trở thành người tốt đẹp và thành công Không có cha mẹ, con người thật khó vững bước trên đường đời Không gì bất hạnh và cô đơn bằng thiếu vắng tình cảm gia đình

Mỗi gia đình là một tế bào của xã hội Gia đình càng hạnh phúc thì xã hội càng văn minh Sở hữu một gia đình hạnh phúc là niềm khát khao mong mỏi của mỗi con người trong xã hội Xã hội phát triển thì có rất nhiều mối quan hệ nhưng không có mối quan hệ nào đáng giá bằng tình cảm gia đình, nó luôn chiếm vị trí cao trong đời sống tinh thần của mỗi con người Hạnh phúc gia đình là niềm vui sướng mãn nguyện của con người trong cuộc sống gia đình, là động lực tinh thần to lớn cho mỗi thành viên trong gia đình, từ đó góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội Bên cạnh đó, gia đinh còn là nền tảng vững chắc, là chiếc nôi nuôi dưỡng chúng ta cả về thể xác lẫn tinh thần Truyền thống gia đình là cơ sở đầu tiên tạo dựng và dưỡng nuôi nhân cách cao đẹp ở con người Gia đình là không gian sống thân thuộc của mỗi người, là nơi sinh ra, lớn lên, và là cái nôi hình thành phát triển nhân cách con người Những hành vi ứng xử của ta chịu ảnh hưởng không nhỏ từ nếp sống, nếp sinh hoạt của gia đình Gia đình hạnh phúc là nguyên

nhân, động lực để con người học tập, lao động, là cái đích cuối cùng của cuộc đời mà người người vẫn hằng vươn tới

2.2.2 Thiết kế tổ chức gia đình

Mô hình phổ biến của gia đình Việt Nam thường là có hai thế hệ (cha mẹ- con cái) hoặc ba thế hệ (ông bà- cha mẹ- con cái) Người Việt xưa vẫn thích sống theo lối đại gia đình, quần tụ ba đến bốn, thậm chí năm thế hệ Do đời sống nông nghiệp cần nhiều nhân lực nên các gia đình Việt Nam thường rất đông con, với quan niệm “ đông con hơn đông của” Sự chung sống của các thế hệ tạo nên mối quan hệ gắn kết chặt chẽ giữa các thanh viên trong gia đình

Trong gia đình Việt Nam luôn có một người gia trưởng (thường là người cha) để điều hành mọi việc lớn nhỏ trong nhà: từ sở hữu và quản lý tài sản; lo cho đời sống vật chất, tinh thần của các thành viên đến đến việc đóng vài trò chủ lễ trong các việc giỗ cúng, tế tụng,… Trách nhiệm của họ là quản lý, tạo dựng một gia đình thành một tổ ấm trong đó mọi sinh hoạt được thực hiện một cách trôi chảy, tốt đẹp Quản lý mọi việc ở đây không phải là độc đoán nắm giữ, điều hành tất cả, mà là quán xuyến mọi việc gia đình Họ biết nắm bắt các nhu cầu của cả gia đình và của mỗi thành viên trong gia đinh,

từ việc lớn đến việc nhỏ Việc lớn có thể là xây cất sửa sang nhà cửa, mua sắm trang bị cho gia đình, việc sinh hoạt học hành của con cái, Việc nhỏ có thể liên quan đến cái ăn cái mặc hoặc các kế hoạch chi tiêu trong gia đình Dù gia đình ở trong bất kỳ hoàn cảnh nào, người gia trưởng tốt sẽ luôn quan tâm, lo lắng và điều hành các việc trong gia đình sao cho suôn sẻ, trôi chảy… Người gia trưởng trong gia đình cũng là người luôn quan tâm và đầu tư công sức cho việc giáo dục con cái, có thể gọi đây là nhiệm vụ quản giáo của gia trưởng Trên hết, gia trưởng cũng là người chịu trách nhiệm về các hành vi của gia đình mình trước xã hội và pháp luật Trong gia đình, người dưới phải nghe lời người trên và tuyệt đối tuân theo mệnh lệnh của gia trưởng

Bên cạnh gia trưởng, vai trò của người mẹ, người phụ nữ luôn được đề cao và họ được xem là nội tướng trong gia đình, đảm bảo những việc quan trọng như chăm lo công việc đồng áng, làm nghề thủ công, chạy chợ, giữ tay hòm chìa khóa, lo giáo dục con cái,

… Có thể dễ dàng thấy được sự đề cao vai trò của người mẹ trong các ca dao, tục ngữ

Việt Nam trong việc nuôi dạy con cái như “ Mẹ ngoảnh đi, con dại; mẹ ngoảnh lại, con

khôn” [4] ; “Gió mùa thu mẹ ru con ngủ; Năm canh chày thức đủ năm canh” [4] hay những

câu ca dao nói về việc chi tiêu, quản lý tiền bạc như “Trai có vợ như giỏ có hom”[4]; một

người vợ hiền thục, đảm đang là tài sản vô giá của người chồng “ Làm trai lấy được vợ

hiền; Như cầm đồng tiền mua được của ngon” [4] Người mẹ, người vợ trong gia đình luôn

là người luôn quan tâm, lo lắng cho chồng, con từng bữa ăn giấc ngủ và những điều kiện sinh hoạt hàng ngày Trong cư xử với các mối quan hệ trong gia đình, họ phải vừa nhẹ nhàng, vừa mềm mỏng, những lúc cần thiết cũng phải thể hiện sự cương quyết cứng rắn

để có thể giúp các thanh viên trong gia đình chiến thắng những thói xấu của bản thân [3]

Thực ra từ xa xưa, do hạn chế về nhận thức cũng như quan niệm phong kiến nặng nề nên thân phận của phụ nữ không được bình đẳng với nam giới Những ngày tháng ấy đã làm phụ nữ phải chịu nhiều thiệt thòi, không phải việc gì cũng được thực hiện theo sở thích của mình Trải qua các thời kì và tiến bộ trong quan niệm của xã hội, phụ nữ ngày nay đã

có nhiều cơ hội để phát triển hơn

2.2.2.1 Gia pháp:

Gia pháp là phép tắc có tính chất luật lệ trong gia đình, không được ghi thành văn bản nhưng ai cũng biết và đều công nhận như luật lệ bất thành văn Thực hành gia pháp là

để giữ nghiêm đạo nhà, không để chệch hướng Gia pháp thường đưa ra những hình phạt rất nghiêm khắc như bị trách cứ trước dòng họ, tổ tiên; bị đánh đòn, bị đuổi ra khỏi nhà, khỏi họ tộc nếu phạm phải gia pháp

2.2.2.2 Gia lễ:

Gia lễ được hiểu là những quy định về cách thức, nề nếp để đảm bảo cho các sinh hoạt trong nhà theo đung phép tắc, có lễ nghĩa Gia lễ quy định những phép tắc như làm con phải hiếu đạo, làm em phải nhường, làm vợ phải tuân theo chồng,… Gia lễ cũng quy định về các nghi lễ, nghi thức trong gia đình như: quan (lễ đội mũ); hôn (cưới vợ gả chồng); tang (việc ma chay); tế (việc cúng giỗ, tế tự sau khi chết) Ở nhiều tộc họ, gia lễ được biên soạn thành văn bản để con châu trong họ thực hiện Có nhiều cuốn gia lễ của

họ tộc nhưng được nhưng lại được người dân trong nước lấy làm chuẩn mực để làm theo,

như cuốn Thọ Mai gia lễ nổi tiếng của Hồ Sĩ Tân Trong cuốn sách “ Gia lễ xưa và nay”

của Phạm Côn Sơn, ông cho rằng: Gia lễ ảnh hưởng sâu sắc đến phẩm cách, cuộc sống của con người Việt Nam Trong một gia đình truyền thống đạo đức, gia lễ luôn trọng hàng đầu, chiếm một vị trí quan trọng trong việc giáo dục con cái [5]

 https://mega.nz/file/VmpklA7J#GeV4YsfuQr85mZ1M2O6ktjy2bmO6rR95MchE SyJjMQs